Berlino

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eo">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipedio</sitename>
    <dbname>eowiki</dbname>
    <base>https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Aŭdvidaĵo</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialaĵo</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskuto</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto-Diskuto</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipedia diskuto</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Dosiero</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dosiero-Diskuto</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-Diskuto</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ŝablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ŝablono-Diskuto</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio-Diskuto</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portalo</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portala diskuto</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projekto</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Projekta diskuto</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Berlino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464</id>
    <revision>
      <id>9479558</id>
      <parentid>9331955</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56373" sha1="hesjk4z7xv0va9sz0mkfd6udc73mei9" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo | Urbo
|sen banderolo=jes
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Berlino
| devena_nomo  =
| alia_nomo           = {{Lang-de|Berlin}}
| kategorio           = Ĉefurbo kaj federacia lando
| estas faldo         = 1
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero              = {{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Berlin Montage 4.jpg
 | dosiero2 = Berlin Montage 2022.png
 | dosiero3 = Berlin Montage 4.jpg
 | dosiero4 = Collage Berlin2.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| dosiero_grandeco           = 300px
| dosierfaldo            = 1
| dosiero_priskribo      = Laŭ horloĝo de supro: [[Palaco Charlottenburg]], [[Televida turo de Berlino]], [[Reichstag (konstruaĵo)|Konstruaĵo Reichstag]], [[Berliner Dom|Katedralo de Berlino]], [[Alte Nationalgalerie|Nacia Galerio]], Potsdama placo kaj [[Brandenburga pordego|Pordego de Brandenburgio]]
| dosiero_kompl         = {{Klakmapo de Germanio|lando=Berlino}}
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago               = Flag of Berlin.svg
| flago_noto = flago &lt;!-- por eviti ruĝan ligilon --&gt;
| blazono             = DEU Berlin COA.svg
| blazono_noto = blazono &lt;!-- por eviti ruĝan ligilon --&gt;
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          =
| oficiala_nomo      = {{lang|de|Berlin}}
| moto              =
| kromnomo           =
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando            = Germanio
| lando_flago       = 1
| ŝtato              =
| regiono             = Berlino
| regiono_tipo        = Federacia lando
| histregiono_faldo   = 1
| histregiono         = Reĝlando Prusio
| histregiono1        = Germana Imperiestra Regno
| histregiono2        = Vajmara Respubliko
| histregiono3        = Tria regno
| parenco_tipo        = Historiaj partoj
| parenco             = Orienta Berlino
| parenco1            = Okcidenta Berlino
| distrikto_faldo     = 1
| distrikto           = Berlin-Mitte
| distrikto1          = Friedrichshain-Kreuzberg
| distrikto2          = Pankow
| distrikto3          = Charlottenburg-Wilmersdorf
| distrikto4          = Spandau
| distrikto5          = Steglitz-Zehlendorf
| distrikto6          = Tempelhof-Schöneberg
| distrikto7          = Neukölln
| distrikto8          = Treptow-Köpenick
| distrikto9          = Marzahn-Hellersdorf
| distrikto10         = [[Berlin-Lichtenberg|Lichtenberg]]
| distrikto11         = Reinickendorf
| limo             = Brandenburgio
| limo_noto        = Germanio
| municipo       =
| memorindaĵo_faldo  = 1
| memorindaĵo  = Brandenburga pordego
| memorindaĵo1 = [[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]]
| memorindaĵo2 = Televida turo de Berlino
| memorindaĵo3 = Ruĝa Urbodomo
| memorindaĵo4 = Maria Preĝejo de Berlino
| memorindaĵo5 = Nikolaa Preĝejo de Berlino
| memorindaĵo6 = Berliner Dom
| memorindaĵo7 = Berlina Katedralo
| ŝoseo    = [[Germana aŭtovojo A10|A 10]], [[Germana aŭtovojo A100|A 100]], [[Germana aŭtovojo A103|A 103]], [[Germana aŭtovojo A104|A 104]]&lt;br /&gt;[[Germana aŭtovojo A111|A 111]], [[Germana aŭtovojo A113|A 113]], [[Germana aŭtovojo A115|A 115]], [[Germana aŭtovojo A117|A 117]]
| ŝoseo_tipo     = Aŭtovojoj
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parto               =
| rivero              = Spree
| rivero1             = Havel
| rivero2             =
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo           = Berlino
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo          =
| lat_d              = 52
| lat_m              = 31
| lat_s              = 00
| lat_NS             = N
| long_d             = 13
| long_m             = 24
| long_s             = 00
| long_EW            = E
| regiono-ISO        = DE-BE
| plej_alta            = 
| plej_alta_leviĝo  =
| plej_alta_lat_d      =
| plej_alta_long_d     =
| plej_malalta         = 
| plej_malalta_leviĝo =
| plej_malalta_lat_d       =
| plej_malalta_long_d      =
| alto-koord = jes
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo               = 891.82
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro         = {{WikidataLoĝantaro}}
| loĝantaro_dato    = en {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro_denseco = auto
| loĝantaro_metropolo   = 5000000
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita        = 1237
| establita_tipo   = Unua skriba mencio
| ĉefulo              = {{#invoke:Wikidata|claim|P6|parameter=link}}
| ĉefulo_noto         = &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
| ĉefulo_tipo         = Reganta urbestro
| ĉefulo_partio       = [[Kristandemokrata Unio de Germanio|CDU]]
| ĉefulo1             = Cornelia Seibeld
| ĉefulo1 tipo        = Prezidento de deputitejo
| ĉefulo1 partio      = [[Kristandemokrata Unio de Germanio|CDU]]
| gvidantaro          = [[Kristandemokrata Unio de Germanio|CDU]] kaj [[Socialdemokratia Partio de Germanio|SPD]]
| gvidantaro tipo     = Regantaj partioj
| parlamento          =
{{Mandatoj
| priskribo    = seĝoj
| klarigo      = 80
| lando        = DE
| Linke|GRÜNE|SPD|CDU|AfD|pli.
| Linke = 21
| GRÜNE = 34
| SPD = 34
| CDU = 52
| AfD = 16
| pli.= 2
}}
| baloto    = {{dato|2023-02-12}}
| baloto tipo =Lasta baloto
| baloto1 = 2026
| baloto1 tipo = Sekvonta baloto
| politiko = 4
| politiko tipo = Reprezento en&lt;br /&gt;[[Federacia Konsilio (Germanio)|Federacia Konsilio]]
| MEP = {{unuo|179.4| Mrd. €}}
| MEP dato = 2022
| MEP1 = {{unuo|48147|€}}
| MEP1 dato = 2022
| MEP1 tipo = MEP je kapo
| ŝuldoj = {{unuo|61.8| Mrd. €}}
| ŝuldo dato = 2023-03-31
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo        = 10001 – 14199
| areo_kodo          = +49 (0)30
| areo_kodo_tipo     = Tel. antaŭkodo
| kodo               = DE-BE | kodo_tipo = [[ISO 3166-2:DE|ISO 3166]]
| kodo1              = B
| kodo1_tipo = [[Aŭtokodoj en Germanio|Aŭtokodoj]]
| kodo2              = [[Esperanto-Ligo Berlin|Esperanto-Ligo Berlin-Brandenburgio]] (ELBB)
| kodo2_tipo         = Esperanto-asocio &lt;!-- iom malperfekta elturniĝo, sed solvo sen devi adapti la ŝablonon --&gt;
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera               =
&lt;!-- *** Unesko *** --&gt;
| unesko_nomo   = Palacoj, Parkoj de Potsdam kaj Berlin
| unesko_jaro           = 1990
| unesko_numero         = 532
| unesko_regiono        = 4
| unesko_kriterioj      = i, ii, iv
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                  =
| mapo_priskribo        = Situo de la urbo enkadre de Eŭropo
| mapo_lokumilo         = Eŭropo
| mapo1                =
| mapo1_fono     =
| mapo1_priskribo        = Situo de la urbo enkadre de Germanio
| mapo1_lokumilo        = Germanio
| mapo2               = BerlinDistricts.png
| mapo2_fono    =
| mapo2_priskribo       = Unuopaj partoj de Berlino
| mapo2_lokumilo       = 
| mapligilo            = jes
| zomo                 = 9
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons            = Berlin
| statistiko         =
| retpaĝo            = [https://www.berlin.de/ www.berlin.de]
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj          = 
}}
'''Berlino''' ({{lang-de|'''Berlin'''}} {{prononco|berLIN|bɛʁˈliːn}}) estas la [[federacio|federacia]] [[ĉefurbo]] kaj sidejo de la [[registaro]] de [[Germanio]]. Kiel [[urboŝtato]] Berlino estas aparta [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] kaj estas la centro de la ''metropola regiono Berlino-Brandenburgio''. Pro siaj ĉirkaŭ 3,4&amp;nbsp;milionoj da loĝantoj, Berlino estas la plej dense loĝata urbo de Germanio, sed ankaŭ la plej grandarea. Laŭ nombro de loĝantoj ĝi estas la dua plej granda, kaj laŭ areo la kvina plej granda urbo de la [[Eŭropa Unio]].

* '''distriktoj:''' [[Berlin-Mitte]], [[Friedrichshain-Kreuzberg]], [[Pankow]], [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Spandau]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], [[Neukölln]], [[Treptow-Köpenick]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Berlin-Lichtenberg|Lichtenberg]] kaj [[Reinickendorf]].

Post disfalo de la [[Berlina Muro|Muro]] kaj unuiĝo de la [[orienta Berlino|orienta]] kaj [[okcidenta Berlino|okcidenta]] partoj, kun {{Unuo|3.4}} milionoj da loĝantoj Berlino denove estas la plej granda kaj grava urbo de [[Germanio]] kaj nun estas la ĉefurbo de la unuigita lando. Ĝia [[aglomeraĵo]], en [[2000]], enhavis {{Unuo|4.15}} milionojn da loĝantoj. Berlino situas borde de la riveroj [[Havel]] kaj [[Spree]], kaj disponas pri multaj lagoj, kiuj estas valoraj ripozejoj por la urbanoj.

== Geografio ==
[[Dosiero:Karte Berlin Landnutzung.png|maldekstre|eta|Urba mapo]]
La [[Ruĝa Urbodomo|berlina urbodomo]] situas je 52°&amp;nbsp;31'&amp;nbsp;6&quot; de norda latitudo kaj je 13°&amp;nbsp;24'&amp;nbsp;30&quot; de orienta longitudo. La plej granda etendiĝo de la urba areo de oriento al okcidento mezuras ĉirkaŭ 45&amp;nbsp;km, de nordo al sudo ĉirkaŭ 38&amp;nbsp;km. La areo mezuras 892&amp;nbsp;km². Berlino situas en la orienta parto de Germanio, ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km okcidente de la landlimo al [[Pollando]] kaj estas tute ĉirkaŭita de la lando [[Brandenburgio]]. La ''metropola regiono Berlino-Brandenburgio'' estas unu el la regionoj plej dense loĝataj de Germanio.

=== Loĝantaro ===
En Berlino loĝas pli ol 3 milionoj da loĝantoj kaj la nombro ankoraŭ kreskas, kvankam ne tro rapide.&lt;ref&gt;[http://www.statistik-berlin-brandenburg.de/]&lt;/ref&gt;
{{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=10}}

=== Negermanaj urbanoj ===
Fino de la jaro 2008 en Berlino loĝis 470 051 da negermanoj (tio estas ĉ. 14 % el ĉiuj urbanoj), fine de 2017 oficiale temis pri 711 282.&lt;ref&gt;[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/Stat_Berichte/2018/SB_A01-05-00_2017h02_BE.pdf urba statistiko] laŭ stato fine de 2017&lt;/ref&gt; Plej multe da negermanaj urbanoj en 2008 estis [[turkoj]] (24 %), de diversaj aziaj landoj devenis 15 %, 11 % de iama Jugoslavio (do de ĉiuj hodiaŭaj ŝtatoj kreitaj post disfalo de Jugoslavio), 9 % estis [[poloj]] kaj 7 % venis de eksa [[Sovetunio]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.statistik-berlin-brandenburg.de/gender/kapitel/Demog_1.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100514101000/http://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Gender/Kapitel/Demog_1.htm |arkivdato=2010-05-14 }}&lt;/ref&gt;

&lt;div class=&quot;NavFrame&quot; style=&quot;float:left; margin-left:1em; min-width:20em; border-collapse:collapse&gt;&lt;div class=&quot;mw-collapsible (mw-collapsed)&quot;&gt;
&lt;div&gt;La 40 plej grandaj naciecoj de&lt;br /&gt; negermanaj urbanoj fine de 2017&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
{|class=&quot;wikitable sortable zebra float-left&quot; style=&quot;text-align:right; margin:0;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;80&quot; | Nacieco
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;60&quot; | sen germana pasporto kaj
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;60&quot; | kun laŭ nacia deveno
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;60&quot; | sume
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{TUR}} || 98.121 || 80.102 || 178.223
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{POL}} || 56.856 || 53.484 || 110.340
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{RUS}} || 23.568 || 32.305 || 55.873
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{SYR}} || 32.704 || 4.661 || 37.365
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{ITA}} || 29.405 || 7.128 || 36.533
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{BGR}} || 28.593 || 3.937 || 32.530
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{USA}} || 19.990 || 8.806 || 28.796
|-
|style='text-align:left;' |{{LBN}} || 8.138 || 20.525 || 28.663
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{SRB}} || 19.378 || 8.626 || 28.004
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{FRA}} || 19.240 || 7.441 || 26.681
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{VNM}} || 17.123 || 9.811 || 26.934
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{ROU}} || 21.235 || 4.495 || 25.730
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{GRC}} || 14.195 || 9.835 || 24.030
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{GBR}} || 15.602 || 5.933 || 21.535
|-
|style='text-align:left;' |{{KAZ}} || 1.658 || 19.615 || 21.273
|-
|style='text-align:left;' |{{UKR}} || 11.898 || 9.066 || 20.964
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| {{ESP}} || 14.525 || 3.942 || 18.467
|-
|style='text-align:left;' |{{HRV}}|| 13.282 || 3.472 || 16.754
|-
|style='text-align:left;' |{{BIH}} || 11.583 || 4.400 || 15.983
|-
|style='text-align:left;' |{{IRN}} || 7.600 || 8.359 || 15.959
|-
|style='text-align:left;' |{{AUT}} || 11.600 || 4.347 || 15.947
|-
|style='text-align:left;' |{{AFG}} || 11.806 || * || 11.806
|-
|style='text-align:left;' |{{CHN}} || 11.229 || * || 11.229
|-
|style='text-align:left;' |{{IRQ}} || 8.922 || * || 8.922
|-
|style='text-align:left;' |{{NLD}} || 6.705 || * || 6.705
|-
|style='text-align:left;' |{{IND}} || 6.857 || * || 6.857
|-
|style='text-align:left;' |{{CHE}} || 5.884 || * || 5.884
|-
|style='text-align:left;' |{{MKD}} || 5.973 || * || 5.973
|-
|style='text-align:left;' |{{HUN}} || 5.944 || * || 5.944
|-
|style='text-align:left;' |{{BRA}} || 5.524 || * || 5.524
|-
|style='text-align:left;' |{{PRT}} || 5.260 || * || 5.260
|-
|style='text-align:left;' |{{ISR}} || 5.051 || * || 5.051
|-
|style='text-align:left;' |{{THA}} || 4.955 || * || 4.955
|-
|style='text-align:left;' |{{KOR}} || 4.879 || * || 4.879
|-
|style='text-align:left;' |{{KOS}} || 4.465 || * || 4.465
|-
|style='text-align:left;' |{{EGY}} || 4.277 || * || 4.277
|-
|style='text-align:left;' |{{SWE}} || 4.163 || * || 4.163
|-
|style='text-align:left;' |{{JPN}} || 4.026 || * || 4.026
|-
|style='text-align:left;' |{{AUS}} || 3.958 || * || 3.958
|-
|style='text-align:left;' |{{PAK}} || 3.827 || * || 3.827
|-
! colspan=&quot;4&quot;| &lt;small&gt;&lt;/b&gt;Fonto: [https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/Stat_Berichte/2018/SB_A01-05-00_2017h02_BE.pdf urba statistiko] laŭ stato fine de 2017. *: ne oficiale konataj nombroj.
Laŭ sumigo de la supraj 40 naciecoj de berlinanoj rezultus 900 289 urbanoj,&lt;br /&gt;tamen la oficiala statistiko fine kalkulas &quot;nur&quot; 711 282 negermanajn urbanojn.&lt;/small&gt;
|}&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{-l}}
[[Dosiero:Berlin IslamischerFriedhof 05.jpg|eta|250ra|Turka tombejo en Berlino]]
[[Dosiero:Klimadiagramm-metrisch-deutsch-BerlinAlexanderplatz-Deutschland-1961-1990.png|eta|250ra|Klimata diagramo ĉe la placo Aleksandro en Berlino]]
[[Dosiero:Luftbild bln-schmoeckwitz.jpg|eta|250ra|La ĉirkaŭon de Berlino karakterizas la [[brandenburgio|brandenburga]] pejzaĝo de riveroj kaj lagoj (la [[Havel]] ĉe Werder).]]
[[Dosiero:Berlin Alexanderplatz BW 3.jpg|eta|250ra|&lt;center&gt;La [[televida turo de Berlino]]]]
[[Dosiero:Buddy Bear Bebelplatz.jpg|eta|250ra|August-Bebel-Placo de Berlino kaj la [[Buddy Bears]]]]
[[Dosiero:Brandenburger Tor nachts 2012-07.jpg|eta|maldekstra|250ra|&lt;center&gt;[[Brandenburga pordego]]]]
[[Dosiero:Berlin satellite image with Berlin wall.jpg|eta|maldekstra|250ra|&lt;center&gt;Elaera foto (2002), la flava liniaro montras la iaman limon]]

=== Pejzaĝo ===
La pejzaĝo de Berlino estas markita de iamaj [[glaĉero]]j. La historia centro situas ĉe la malplej larĝa kaj tiel plej trafikavantaĝa loko de la berlina [[valo|pravalo]], kiu trairas Berlinon de la sudoriento al la nordokcidento kaj estas trafluata de la rivero [[Spree]] de oriento al okcidento.

La plej nordorienta parto de Berlino situas sur la altebenaĵo de [[Barnim]], preskaŭ la duono de la areo de la sudokcidenta parto situas sur la altebenaĵo de [[Teltow]]. La plej okcidenta parto de Berlino, [[Spandau]], troviĝas kaj ene de la berlina pravalo kaj sur la ĉefe okcidente de Berlino situanta ebenaĵo de [[Nauen]].

La pejzaĝo de Berlino estiĝis en la [[glaciepoko]] dum la [[Vurma Glaciepoko|lasta glaciepoko]], nomata &quot;[[vistulo|vistula]]&quot;. Antaŭ ĉirkaŭ 20.000&amp;nbsp;jaroj la regiono de Berlino estis ankoraŭ kovrita de la kelkcent metrojn alta impona [[skandinavio|skandinava]] glaciplato. Dum la malglaciiĝo de la [[glaĉero]] antaŭ 18&amp;nbsp;000&amp;nbsp;jaroj estiĝis la berlina pravalo, kiam la degela akvo faris al si vojon al la nuna [[Balta Maro]].

En la kvartalo [[Spandau]], la rivero [[Spree]] enfluas en la riveron [[Havel]], kiu trafluas la okcidenton de Berlino de nordo al sudo. La riverujo de la Havel, fakte tunela valo, ofte similas al [[lago|multlaga]] pejzaĝo, la plej grandaj golfetoj estas la lagoj ''[[Tegeler See]]'' kaj ''[[Großer Wannsee]]''. La sume plej granda urba lago tamen estas la ''[[Müggelsee]]'' en la urba sudoriento, trafluata de la rivero [[Spree]].

La plej altaj montetoj en Berlino estas la ''Großer Müggelberg'' (115,4&amp;nbsp;m alta) en la kvartalo [[Treptow-Köpenick]], la el konstrurubaĵoj de la [[Dua Mondmilito]] kreita [[Teufelsberg]] (''Diablomonto'', 114,7&amp;nbsp;m alta) en [[Charlottenburg-Wilmersdorf]] kaj la [[montoj Ahrensfelde]] (112,1&amp;nbsp;m altaj) en la naturparko [[Wuhletal]] en [[Marzahn-Hellersdorf]]. La plej malaltaj lokoj de Berlino estas tiuj de la Havel-lagoj en la sudokcidento, ili situas je 32&amp;nbsp;m super la [[marnivelo]].

=== Klimato ===
La urbo situas en klimata zono inter oceana kaj [[kontinenta klimato]]j. La averaĝa jara temperaturo en la urboparto Dahlem estas {{GdC|8,9}} kaj la averaĝa jara pluvkvanto 581&amp;nbsp;mm. La plej varmaj monatoj estas julio kaj aŭgusto je averaĝe 18,5 respektive {{GdC|17,7}} kaj la plej malvarmaj januaro kaj februaro je averaĝe −0,6 respektive {{GdC|−0,3}}. Pluvas plej multe en julio, ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;mm, plej malmulte en marto, 31&amp;nbsp;mm.

Oni konstatas plej ofte en Berlino nordokcidentajn kaj sudokcidentajn ventojn, aparte fortajn dumvintre. Tiuj ventoj alportas maran, puran aeron. Ventoj el sudoriento kaj oriento kaŭzas aŭ varmegajn aŭ malvarmegajn tagojn depende de la sezono.

=== Urbodivido ===
Ekzistas 12 distriktoj en Berlino, kiuj estas subdividitaj en 95 kvartalojn. La kvartaloj ne gravas por la administracio, sed estas aparte uzataj en la ĉiutaga lingvouzo, ĉar ilia deveno estas historia. Leĝo de la [[10-a de junio]] [[1998]] malpliigis la nombron de distriktoj de 23 al 12.

=== Najbaraj komunumoj ===
Berlino estas tute ĉirkaŭata de la lando [[Brandenburgio]] kaj havas limojn al ok [[distrikto (Germanio)|distriktoj]] kaj unu [[eksterdistrikta urbo]]. Troviĝas ĉelime la sekvaj komunumoj (horloĝdirekte kaj ekde la nordoriento):
* [[distrikto Barnim]]: [[Wandlitz]], [[Panketal]], [[Ahrensfelde]],
* [[distrikto Märkisch-Oderland]]: [[Hoppegarten]], [[Neuenhagen bei Berlin]],
* [[distrikto Oder-Spree]]: [[Schöneiche bei Berlin]], [[Woltersdorf (apud Berlino)|Woltersdorf]], [[Erkner]] &lt;small&gt;''(uubo)''&lt;/small&gt;, [[Gosen-Neu Zittau]],
* [[distrikto Dahme-Spreewald]]: [[Königs Wusterhausen]] &lt;small&gt;''(urbo)''&lt;/small&gt;, [[Zeuthen]], [[Eichwalde]], [[Schulzendorf]], [[Schönefeld]],
* [[distrikto Teltow-Fläming]]: [[Blankenfelde-Mahlow]], [[Großbeeren]],
* [[distrikto Potsdam-Mittelmark]]: [[Teltow]] &lt;small&gt;''(urbo)''&lt;/small&gt;, [[Kleinmachnow]], [[Stahnsdorf]],
* [[Potsdam]] &lt;small&gt;''([[eksterdistrikta urbo]])''&lt;/small&gt;,
* [[distrikto Havelland]]: [[Dallgow-Döberitz]], [[Falkensee]] &lt;small&gt;''(urbo)''&lt;/small&gt;, [[Schönwalde-Glien]],
* [[distrikto Oberhavel]]: [[Hennigsdorf]] &lt;small&gt;''(urbo)''&lt;/small&gt;, [[Hohen Neuendorf]] &lt;small&gt;''(urbo)''&lt;/small&gt;, [[Mühlenbecker Land]], [[Glienicke (Nordbahn)|Glienicke]].

== Historia gravo ==
Antaŭ la [[Dua Mondmilito]] Berlino estis ĉefa transporta nodo, komerca centro kaj ekonomia metropolo de la lando. Eĉ dum la periodo de divido, la du partoj de la urbo estis grandaj industriaj centroj. Ĉiuj branĉoj de industrio kaj servo estas prezentitaj ĉi tie. Konataj berlinaj firmaoj estas '''AEG''' kaj '''[[Siemens]]''', farmacia entrepreno '''Schering''' (ekde 2006 [[Bayer Schering Pharma]]) kaj gazetara giganto '''Springer''').

Depost la disfalo de la muro Berlino forte progresas. Multaj germanaj kaj internaciaj firmaoj translokis siajn oficejojn kaj filiojn en la novan ĉefurbon. La iama urba centro, '''Placo de Potsdam''', nun fariĝis la plej grava konstruobjekto de la lando. Aperas novaj stratoj kaj pontoj, konzernoj Daimler-Benz kaj Sony konstruas novajn oficajn centrojn&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.presse.tk/ | titolo=fonto: retejo ''presse.tk'' | alirdato=''ne plu atingebla'' }}{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Berlino eĉ hodiaŭ vivas de sia iama honoro, esti ekzemple la rezidejo de la [[Hohencolernoj|Hohenzollerna dinastio]], ĉefurbo de [[Prusio]] kaj la [[Germana Regno]] kaj unu el la eŭropaj kulturcentroj.

== Historio ==
=== De la unua skribmencio ===
La unua skriba noto pri Berlino estas de la jaro 1244. En la hodiaŭa regiono estis tiam tie du foiraj centroj: Berlin kaj Cölln (tiu oficiale fondiĝis en 1237, Berlino en 1234). En 1307 Berlin kaj Cölln unuiĝas ankaŭ pro komuna defendo kontraŭ najbaroj. En nova, komuna urbodomo estas 12 konsilianoj de Berlino kaj 6 konsilianoj de Cölln. Ĉiu parto ja havas tamen proprajn administradon kaj budĝeton. En la jaro 1400 Berlino kaj Cölln havas ĉirkaŭ 8 500 loĝantojn kaj 1 100 konstruaĵojn; ekzistas tie tri urbodomoj, tri malsanulejoj kaj pluraj preĝejoj kaj monaĥejoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/handelsstadt.en.html | titolo=The medieval trading center | eldoninto=Landesarchiv Berlin | lingvo={{en}} | alirdato=2013-04-16 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20150924005649/http://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/handelsstadt.en.html | arkivdato=2015-09-24 }}&lt;/ref&gt;.

=== Urbo de [[princoelektisto]] ===
En la jaro 1411 administrado kaj regado de la markio [[Brandenburgio]] apartenas al Frederiko la kvina, el la dinastio de [[Hohencolernoj]]. Dum 500 jaroj Berlino estos sub regado de la Hohencolernoj. En 1415 dum koncilio de la [[Sankta Romia Imperio]] en [[Konstanco]], reĝo [[Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Sigismund]] iĝas [[princoelektisto]] kaj [[markgrafo]] de Brandenburgio kaj alprenas la nomon Frederiko la unua. En 1432 Berlino kaj Cölln unuiĝas. Pro la volo de reĝo Frederiko, en 1442 la du urboj denove disiĝas.
1443 – Sur insulo de la rivero Spree en Cölln ekkonstruiĝas bazoj de estonta berlina urba fortikaĵo. La fortikaĵo estis kelkfoje rekonstruita ĝis la jaro 1716.
1486 – Princoelektisto Johann Cicero igas la fortikaĵon en Cölln konstanta sidejo de la brandenburgiaj princoelektistoj de Hohencolernoj. Tio donas al Berlino pli da graveco, sed la urbo samtempe perdas iom de sia libereco.

=== Reĝlando Prusio ===
La {{daton|18|januaro|1791}} [[Frederiko la 1-a (Prusio)|Frederiko la 1-a]] iĝis reĝo de [[Reĝlando Prusio|Prusio]] kaj difinis Berlinon sia rezidejo. Preskaŭ precize ok jarojn poste, la {{daton|17|januaro|1709}}, li konfirmis tion per edikto, kiu kunigis la urbojn Berlino, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt kaj Friedrichstadt al la &quot;Rega Rezidurbo Berlino&quot; ''(Königliche Residenz Berlin)''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro | familia nomo=Horleman | persona nomo=Bernd (red.); Mende, Hans-Jürgen (red.) | redaktinto= | titolo=Berlin 1994. Taschenkalender, Edition Luisenstadt Berlin, Nr. 01280 | lingvo={{de}} | ISBN=| COI= | identigilo= | OCLC=}}&lt;/ref&gt;. Malgraŭ tiu kunigo la rezidejo ne povis akcepti ĉiujn homojn, kiujn ĝi allogis; ekestis antaŭurboj ĉirkaŭe.

Kiam en 1806 Prusio malvenkis kontraŭ [[Napoleono]] en la bataloj de Jena kaj Auerstedt, la prusia reĝo foriris el Berlino, kaj ankaŭ ŝtataj aŭtoritatoj kaj riĉaj familioj forloĝiĝis. Ĝis 1808 la urbo estis sub franca [[okupacio]]. La {{daton|19|novembro|1808}} estis decidita nova urba regularo kun konsiderindaj reformoj; en 1809 okazis liberaj elektoj de urba deputitaro kaj ĉefurbestro. Fine de 1809 la reĝo revenis al Berlino.

En 1810 estis, laŭ propono de [[Wilhelm von Humboldt]], fondita nova [[Humboldt-Universitato en Berlino|Berlina Universitato]], kiu evoluis kiel spirita centro de la urbo kaj allogis klerulojn. En la unua duono de la 19-a jarcento ekestis fabrikoj antaŭ la urbaj muroj; ekestis la entreprenoj AEG, Borsig, Siemens kaj aliaj kaj donis al Berlino reputacion de industria urbo. Ili provizis laborlokojn por multaj almigrantoj, kiuj kutime same loĝis ekster la kerna urbo.

Post la [[Revolucio de 1848 en Germanio|Marta Revolucio de 1848]] la prusia reĝo devis konsenti pliajn reformojn pri civilaj liberoj kaj administracio. Sed jam en 1850 la novaj liberoj (gazetaro, kunvenoj) estis nuligitaj; triklasa balotsistemo favoris riĉulojn, la nesekreta elektado permesis influi la elektantojn. Tiu sistemo esence restis valida ĝis 1918.

En 1861 okazis aligo de pluraj antaŭurboj (Moabit, Tempelhofer Vorstadt, Schöneberger Vorstadt, Spandauer Vorstadt, Wedding) al Berlino. Pro la kreskanta influo de Prusio kreskis ankaŭ la graveco de Berlino.

=== Tria Regno ===
La [[batalo de Berlino]] estis la lasta granda batalo en Eŭropo durante la [[Dua Mondmilito]]. Ĝi komenciĝis la 16an de aprilo 1945 post la komenco de granda ofensivo fare de la [[Sovetunio]] al la ĉefurbo de la [[Tria Regno]], kaj finiĝis la 2an de majo 1945, kiam la germanaj defendantoj kapitulacigis la urbon al la [[Ruĝa Armeo]].

== Vidindaĵoj ==
[[Dosiero:Reichstag Luft 2004.jpg|eta|[[Reichstag (konstruaĵo)]]. Rigardo de supre.]]
[[Dosiero:Berlin Rotes Rathaus 2.jpg|250ra|eta|dekstra|Fronta fasado de la &quot;[[Ruĝa Urbodomo]]&quot;.]]
[[Dosiero:2006 Berliner Dom Front.jpg|eta|300ra|''[[Berliner Dom]]'' (katedralo) 2006, vidata de okcidento el [[Lustgarten (Berlin)]].]]
Pro la riĉa urba historio estas arigita en malgranda teritorio granda kvanto da historiaj monumentoj, kiaj estas:
{{Div col|cols = 2}}
* [[Aleksandra Placo de Berlino]]
* [[Berlina Ensemblo]]
* ''[[Berliner Dom]]'' aŭ [[Berlina Katedralo]]
* [[Tierpark Berlin|Bestoĝardeno Berlino]]
* [[Botanika Ĝardeno de Berlino]]
* [[Brandenburga pordego]]
* [[Egipta Muzeo de Berlino]]
* ''[[Gemäldegalerie]]'', muzeo
* [[Griza klostro (Berlino)|Griza klostro]]
* [[Imperiestro-Vilhelmo-Memor-Preĝejo]]
* [[Kastelo Bellevue]]
* [[Kinejo Babilono]]
* [[Komputilluda muzeo en Berlino]]
* [[Kongreshalo (Berlino)|Kongreshalo]]
* ''[[Kurfürstendamm]]'', aleo
* [[Maria Preĝejo de Berlino]]
* [[Muzea Insulo de Berlino]]
* [[Museum Lichtenberg im Stadthaus|Muzeo Lichtenberg en Urbodomo]]
* [[Muzeo pri komunikado (Berlino)|Muzeo pri komunikado]]
* [[Nikolaa Kvartalo]]
* [[Nikolaa Preĝejo de Berlino]]
* ''[[Reichstag (konstruaĵo)|Reichstag]]'', parlamento
* [[Ruĝa Urbodomo]]
* [[Ŝehitlik-moskeo en Berlino|Ŝehitlik-moskeo]]
* [[Sinagogo Rykestraße de Berlino|Sinagogo Rykestraße]]
* [[Sovetunia Militmonumento en la Treptova Parko]]
* [[Televida turo de Berlino]]
* ''[[Theater des Westens]]''
* ''[[Unter den Linden]]'', aleo
* ''[[Volksbühne]]'', teatro
* [[Zoologia ĝardeno de Berlino]]
* [[Placo Rosa-Luxemburg]]
* Kolono de Venko
* Germana ŝtatopero
{{Div col end}}
Al tio aldoniĝas mondfamaj muzeoj ('''Pergamon''', '''Bode''', '''Egipta'''), tri operaj teatroj, dekoj da teatroj, centoj da kinejoj, restoracioj, trinkejoj, diskotekoj, altlernejoj, universitatoj k.a. Tio atestas ke Berlino estas urbo kun monda signifo je politika, ekonomia, scienca kaj kultura mezuroj.

La [[Muzeo Brücke Berlino|Muzeo Brücke]] (germane ''Brücke Museum'') en Berlino estas dediĉita al la agadoj de la dresdena artgrupo &quot;[[Die Brücke]]&quot; (La Ponto), kiu ekzistis en la jaroj 1905–1913 kaj kunigis avangardajn pentristojn. 

La [[Domo de mondaj kulturoj]] (germane ''Haus der Kulturen der Welt'', akronime HKW) estas ekspoziciejo por internacia [[nuntempa arto]] kaj forumo por aktualaj evoluoj kaj diskutoj. 

La [[Nova Nacigalerio (Berlino)|Nova Nacigalerio]] (germane ''Neue Nationalgalerie'') ĉe la Kulturforum estas la muzeo por 20-jarcenta arto de la Nacia Galerio.

=== Esperantaj vidindaĵoj ===
* [[Centro danziger50]] en la kvartalo Prenzlauer Berg
* [[Esperanto-butiko Berlino]] en la kvartalo Kreuzberg
* [[Esperantodomo Berlino Lichtenberg|Esperantodomo]] en la kvartalo Lichtenberg
* [[Esperantoplaco (Berlino)|Esperantoplaco]] en la kvartalo Neukölln
* [[Kibo (Berlino)|Kibo-ludkafejo esperantista]]
* [[Max-Josef-Metzger-placo]] en la kvartalo Wedding
* [[Zamenhof-parko (Berlino)|Zamenhofparko]] en la kvartalo Lichtenberg

== Universitatoj kaj eduksistemo ==
En la urbo ekzistas kvar ŝtataj [[universitato]]j: la [[Humboldt-Universitato en Berlino]], la [[Libera Universitato Berlino]], la [[Teknologia Universitato Berlino]] kaj la [[Universitato de Artoj Berlino]]. Aldoniĝas ses ŝtataj altlernejoj, pluraj privataj altlernejoj, kvar artaj altlernejoj sen universitata statuso kaj pliaj akademioj kaj konservatorioj.

La [[Akademio de Sciencoj de Berlino kaj Brandenburgio]] aŭ plejeble proksima al la germanlingva originalo Berlin-Brandenburgia Akademio de Sciencoj, germane ''Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften'', latine ''Academia Scientiarum Berolinensis et Brandenburgensis'', estas akademio de sciencoj fondita en 1992 per ŝtata traktato inter la federaciaj landoj Berlino kaj [[Brandenburgio]]. La akademio estas subjekto de publika juro kun la rajto je memadministrado.

=== Aliaj instancoj ===
* [[Agado-Grupo por Solidareca Mondo]]
* En Berlino estas la sidejo de [[Ĉiuj Eŭropaj Akademioj]].
* [[Muzeo Ŝvuloj]]
* [[Prusa Kultura Heredaĵo-Fondaĵo]]
* [[Deutsche Kinemathek]]

== Kulturo kaj amaskomunikiloj ==
* La ''[[Deutsche Presse-Agentur]]'' (dpa) - germane, en Esperanto &quot;Germana Gazetara Agentejo&quot; - estas la plej granda novaĵagentejo de la Federacia Respubliko Germanio. La sidejo estas en [[Hamburgo]], kaj la centra redakcio en Berlino.
* La ''[[Berliner Zeitung]]'' estas germana regiona respektive nacia gazeto. Ĝi fondiĝis en Berlino kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde la 21-a de majo 1945 aperas ĉiun lundon ĝis sabaton.
* La ''[[Berliner Morgenpost]]'' (&quot;berlina matena poŝto&quot;) estas germana regiona gazeto. Laŭ la nomo facile diveneblas, ke ĝi fondiĝis en Berlino kaj havas sian centran redakcion tie. Gazetaj eldonoj ekde la 20-a de septembro 1898 aperas ĉiutage (do inkluzive de dimanĉoj).
* Por muziko vidu interalie la paĝojn ''[[Theater des Westens]]'' ([[muzikalo]]j kaj [[opereto]]j), ''[[Berliner Philharmoniker]]'' (klasika orkestra muziko), [[Ŝtata Operejo Unter den Linden]] kaj [[Komika Operejo Berlino]] ([[opero]]j), ''[[Sing-Akademie zu Berlin]]'' ([[ĥoro|ĥoraj verkoj]]), [[Ŝtatobaleto Berlino]] ([[baleto]]j) kaj [[Kongreshalo (Berlino)|Kongreshalo]] (la nuna &quot;Domo de Mondkulturoj&quot;).
* Por teatro jam pretas esperantlingva paĝo pri la scenejo ''[[Volksbühne]]''. En tiu kategorio ankoraŭ menciindus ekzemple la ''Deutsches Theater Berlin'', la ''Theater am Schiffbauerdamm'' - ekde 1954 oficiala teatrejo de [[Bertolt Brecht]] kaj pluraj aliaj scenejoj.

=== Festoj ===
* [[Karnavalo de la Kulturoj]] estas multkultur(ism)a festo en Berlino, kiu okazas ekde 1996 ĉiun jaron proksimume ĉirkaŭ la pentekosta semajnfino en la kvartalo Kreuzberg.

== Transporto ==
=== Publika transporto ===
Berlino havas grandan reton de publikaj transportiloj, kiun vivtenas ĉefe la firmao [http://www.bvg.de Berliner Verkehrsbetriebe (Berlinaj Trafikaj Entreprenoj, BVB)]. Tipa koloro de metrooj, tramoj kaj busoj estas flava. Berlino estas dividita en 3 tarifajn zonojn. Por tuttaga bileto (validas ĝis la tria horo matena de la sekva tago) por zonoj A kaj B plenkreskuloj pagas 6,10 €, infanoj ĝis la 14-a jaro nur 4,40 €.

==== Metroo ====
{{Ĉefartikolo|Metroo de Berlino}}
[[Dosiero:Berlin_Tramway_Friedrichstrasse.JPG|eta|250ra|dekstra|[[Tramtransporto en Berlino|Tramo]] de tipo GT6NZ je Friedrichstrasse]]

==== Tramo ====
{{Ĉefartikolo|Tramtransporto en Berlino}}
Ekzistas 22 linioj, inter ili 9 noktaj linioj. Entute la tuta trakaro ampleksas preskaŭ 190 kilometrojn &lt;ref name=&quot;bvg.de&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bvg.de/index.php/de/3901/name/BVG+Zahlenspiegel+2008.html/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100410171235/http://www.bvg.de/index.php/de/3901/name/BVG+Zahlenspiegel+2008.html |arkivdato=2010-04-10 }}&lt;/ref&gt;, el tio estas 108 kilometroj da trakoj sur memstara trakejo. &lt;!--&quot;Ĉiuj tagaj linioj mezuras entute preskaŭ 294 kilometroj.&quot; -- Kiel la tagaj tramaj linioj povas mezuri 294 km, se entute nur estas 190 km da relaro???--&gt;Entute estas 377 haltejoj dum tago, dum nokto 208 da haltejoj. La averaĝa rapideco de tramoj estas 19,2&amp;nbsp;km/h&lt;ref name=&quot;bvg.de&quot;/&gt;. Ekzistas ankaŭ 9 linioj, kiuj veturas kiel aldonaĵo al metroo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bvg.de/index.php/de/3718/name/MetroTram.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100410170636/http://www.bvg.de/index.php/de/3718/name/MetroTram.html |arkivdato=2010-04-10 }}&lt;/ref&gt;.

Tramoj ekzistas precipe en la orienta parto de la urbo, ĉar la okcidenta dum la tempo de la divido nuligis la traman reton.

==== Busoj ====
Ekzistas 148 busaj linioj, inter ili 65 noktaj linioj. Ĉiuj tagaj linioj mezuras entute 1 703 kilometrojn (la noktaj linioj mezuras entute 799 kilometrojn&lt;ref name=&quot;bvg.de&quot;/&gt;). Averaĝa distanco inter du sinsekvaj haltejoj estas 480 metroj. Ekzistas ankaŭ 17 linioj, kiuj veturas kiel aldonaĵo al metroo&lt;ref&gt;[http://www.bvg.de/index.php/de/3719/name/MetroBus.html]&lt;/ref&gt;. En la zonoj B kaj C oni post la 20-a horo povas peti ŝoforon halti inter du haltejoj kaj elbusiĝi (nur tra la unua pordo)&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bvg.de/index.php/de/3725/name/Busstopp+auf+Wunsch.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100330160959/http://www.bvg.de/index.php/de/3725/name/Busstopp+auf+Wunsch.html |arkivdato=2010-03-30 }}&lt;/ref&gt;.

==== Ŝipa transporto ====
Berlino ofertas al loĝantoj kaj vizitantoj ankaŭ 6 ŝipliniojn (F10, F11, F12, F21, F23 kaj F24).

=== Fervojo ===
[[Dosiero:Berlin Hauptbahnhof obere Gleisebene.jpg|eta|250ra|dekstra|Ĉefa stacidomo ''{{stacidomo|Berlin Hauptbahnhof}}'']]

==== Loka fervojo ====
{{Ĉefartikolo|S-Bahn de Berlino}}
Berlino havas ankaŭ reton de regionaj trajnoj. Pri regionaj trajnoj zorgas la entrepreno [http://www.s-bahn-berlin.de S-Bahn Berlin GmbH].

==== Trajnkonekto ====
Berlino havas rektan trajnkonekton kun multaj eŭropaj urboj ([[Vieno]], [[Prago]], [[Varsovio]] ([[Berlin-Warszawa-Express]]), [[Moskvo]], [[Zuriko]], [[Berno]], [[Parizo]], [[Kievo]] kaj multaj aliaj). Ĉefa kaj plej granda stacidomo estas ''{{stacidomo|Berlin Hauptbahnhof}}''.

=== Fluga transporto ===
[[Dosiero:EDDT Empfang &amp; Tower.jpg|eta|250ra|[[Flughaveno Berlino-Tegel|Flughaveno Tegel]]]]
Berlino hodiaŭ havas du ĉefajn flughavenojn: [[Flughaveno Berlino-Tegel|Tegel]] kaj [[Flughaveno Berlino-Schönefeld|Schönefeld]]. La unuan, situantan en la urbocentro (en la iama [[okcidenta Berlino]]), oni planas en la estonteco fermi kaj anstataŭe pligrandigi la flughavenon [[Schönefeld]]. Tia sorto jam en [[2008]] trafis la [[Flughaveno Berlino-Tempelhof|flughavenon Tempelhof]]. La trakonstruo de flughaveno Schönefeld spertis gravajn problemojn en 2012, kaj necesis plurfoje prokrasti la malfermon.

[[Flughaveno Berlino-Brandenburgo]] „Willy Brandt“ (IATA-kodo: BER, ICAO-kodo: EDDB) estas unu el la flughavenoj en la metropola regiono de Berlino, situanta iom ekster la urbolimoj en Schönefeld.

=== Biciklado ===
Kompreneble la urbego estas kovrata per vasta reto da biciklaj vojoj, el kiuj tiuj borde de la multaj urbaj lagoj kaj kanaloj kaj tiuj tra iuj vastaj parkoj aparte verdas, ekzemple tra la plej centra parkego [[Tiergarten]] aŭ la verdigita tereno de la eksa flughaveno [[Tempelhof]], tre bona bicikla itinero ankaŭ estas la verda ringo ĉirkaŭ la eksa &quot;insulo&quot; [[okcidenta Berlino]], kie ĝis 1990 staris la [[berlina muro]] kaj kiu estis plej severe gardita per la armeo la [[NVA|polico de GDR]]. Krome la urbego konektatas al du vojoj de la internacia eŭropa reto ''[[EuroVelo]]'' da longdistancaj vojoj nur por [[biciklo]]j kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe [[vicradaj glitiloj]]): la vojo [[EuroVelo 2]], nomata &quot;ĉefurba vojo&quot;, okcidente gvidas al [[Dessau]], [[Münster (Vestfalio)|Münster]], [[Utreĥto]]. [[Hago]] kaj de tie plu al [[Britio]] kaj [[Irlando]], aliflanke orienten plu al [[Poznano]] (EV9) - [[Varsovio]] (EV11) - [[Minsko]] - [[Moskvo]]. Kaj la vojo [[EuroVelo 7]], nomata &quot;Vojo al Romo&quot;, kondukas norden al [[Rostock]], [[Gedser]], [[Kopenhago]], [[Helsingborg]], [[Gotenburgo]] kaj de tie plu tra [[Svedio]], iom tra [[Finnlando]] kaj plu en [[Norvegio]] ĝis la [[Norda kabo]], kaj suden tra [[Dresdeno]], [[Prago]], [[Linco]], [[Salcburgo]], [[Boceno]], [[Mantovo]], [[Florenco]], [[Romo]], [[Napolo]] ĝis [[Katanio]] en [[Sicilio]] kaj de tie ankoraŭ simbole al [[La-Valeto]] en [[Malto]].

== Famuloj ==
En Berlino naskiĝis:
* [[Friedrich Eduard Beneke]] (1798-1854) filozofo
* [[Jean Cabanis]] (1816—1906) ornitologo
* [[Karl Bleibtreu]] (1859-1928) verkisto
* jezuito [[Ulrich Kiss]]
* poetino [[Gertrud Kolmar]]
* sciencisto [[Paul Langerhans]]
* pentristino [[Gabriele Münter]]
* prezentisto [[Siegfried Brachfeld]]
* [[kemiisto]] [[John Charles Polanyi]]
* filologo [[Wolfgang Schadewaldt]]
* naĝistino kaj televida prezentisto [[Andrea Kiewel]]
* verkisto [[Wilhelm Speyer]]
* pedagogino kaj politikistino [[Edith Mendelssohn Bartholdy]]

En Berlino mortis:
* aktorino [[Marie Barkany]]
* hungara [[apotekisto]] [[János Dániel Anisits]]
* hungara [[arkitekto]] [[Emil Ágoston]]
* hungara [[arkivisto]] [[Béla Baranyai]]
* hungara juda [[astronomo]] [[Móric Lőw]]
* hungara [[dramisto]] [[Gyula Lipót Klein]]
* hungara literaturhistoriisto [[Róbert Gragger]]
* hungara [[operkantisto]] [[Dezső Zádor (operkantisto)|Dezső Zádor]]
* hungara pentristo [[Ferenc Paczka]]
* germana-hungara operkantisto [[Heinrich Ernst]]
* hungara [[reĝisoro]] [[László Vajda (reĝisoro)|László Vajda]]
* [[Miksa Klein (skulptisto)]]
* hungardevena verkisto [[Juliane Déry]].

== Esperantistaj famuloj rilataj al Berlino ==
* [[Louis Beaucaire]] estis ĉefo de la librovendejo en la &quot;Domo de Francio&quot; en Berlino ĉe Kurfürstendamm kaj Esperanto-verkisto.
* [[Ulrich Becker]] estas Esperanto-verkisto, publicisto kaj eldonisto, studis en la Humboldt-Universitato en Berlino, kunfondis en Berlino la eldonejon Mondial, nun laboranta en Novjorko, eldonis kaj redaktis GIL-publikaĵojn, plurfoje premiita en la Belartej Konkursoj de UEA
* [[Detlev Blanke]] loĝis dum jardekoj en Berlino, doktoriĝis ĉe Humboldt-Universitato, estis sekretario de la [[Esperanto-Asocio de GDR]],redaktoro de ''[[der esperantist]]'' kaj de ''[[Interlinguistische Informationen]]'', ekde 1991 prezidanto de [[Gesellschaft für Interlinguistik]] (asocio pri interlingvistiko), komitatano kaj [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]]
* [[Wera Blanke]] estas aktorino kaj berlina esperantistino, kiu grave agadas sur la kampo de terminologio, ricevis la Eugen-Wüster-Sonderpreis 2006
* [[Ulrich Brandenburg]] estas germana [[diplomato]], interalie estis germana ambasadoro en [[Moskvo]] kaj [[Lisbono]], estis prezidanto de [[Germana Esperanto-Junularo|GEJ]], estas membro de la [[Honora Patrona Komitato de UEA]] kaj prezidanto de Germana Esperanto-Asocio.
* [[Théophile Cart]], prezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], studis en Berlino.
* [[Viktor Falkenhahn]] estis [[Literaturscienco|literatur]]- kaj [[Lingvistiko|lingvosciencisto]] – polonisto, baltisto, [[Interlingvistiko|interlingvisto]] kaj [[Docento|altlerneja instruisto]]. Li estis profesoro ĉe [[Humboldt-Universitato en Berlino|Humboldt-universitato]] en Berlino, membris en [[Centra Laborrondo Esperanto (GDR)|Centra Laborrondo Esperanto]] kaj Centra Estraro de GDREA kaj estis kunfondinto kaj de 1970 ĝis 1981 prezidanto de Fakgrupo Interlingvistiko/Esperantologio en GDREA, antaŭulo de Gesellschaft für Interlinguistik.
* [[Jean Forge]] (Jan Fethke) estis scenaristo, filmreĝisoro, Esperanto-instruisto, esperantlingva verkisto.
* [[Wilhelm Julius Foerster|Wilhelm Julius Förster]] estis astronomo, profesoro ĉe la Berlina Universitato, estro de la Berlina Steloobservatorio, pacifisto, kunfondinto de URANIA en Berlino, honora prezidanto de la &quot;[[Delegacio por alpreno de la lingvo internacia]]&quot;, membro de Esperantista Societo Berlino ekde 1908, prezidanto de [[Internacia Scienca Asocio Esperanta|ISAE]] 1912
* [[Alfred Hermann Fried]], nobelpremiito en 1911, estis kunfondinto de [[Deutsche Friedensgesellschaft]], gvidis librovendejon kaj eldonejon en Berlino, kunfondis la unuan Esperanto-grupon en Berlino, estis aŭtoro de Esperanto-lernolibro.
* [[Julius Glück]] estis grava Esperanto-instruisto, organizanto de berlina Esperanto-movado kaj publicisto en la tempo inter la du mondmilitoj
* [[Ursula Grattapaglia]] estas germandevena brazila esperantistino, administrantino de la fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]], aktiva membro de la junularo Esperanto-movado en Berlino Neukölln en la 1950-aj jaroj
* [[Lena Karpunina]] estis rusdevena Esperanto-verkistino, vivinta en Berlino de [[1993]] ĝis la frua morto en 2013, membro de la Akademio de Esperanto, ofte premiita ĉe la Belartaj Konkursoj de UEA
* [[Max Josef Metzger]] estis katolika pastro, pacifisto, pioniro de ekumeno, prezidanto de Internacio Katolika, eldoninto de la gazeto &quot;Katolika Mondo&quot; kaj de aliaj Esperanto-publikaĵoj, ekzekutita en 1944 en la punprizono Brandenburg-Görden
* [[Ludwig Renn]] estis verkisto, vivinta en Berlin, verkis komence de la 1930-aj jaroj en Esperanto, iniciatis en 1931 [[IAREV|Internacian Asocion de Revoluciaj Esperanto-Verkistoj]] ([[IAREV]])
* [[Roland Schnell]] estas aktivulo en diversaj kampoj, interalie iniciatanto de la [[Motorboato Esperanto]], blogisto&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://esperantoplatz.wikispaces.com/|titolo=Esperantoplatz|lingvo={{de}}|alirdato=2013-04-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100715233150/http://esperantoplatz.wikispaces.com/|arkivdato=2010-07-15}}&lt;/ref&gt; kaj tradukanto de la libro [[Metropoliteno (libro)|Metropoliteno]] al la [[germana]].
* [[Ludwig Schödl]] estis pedagogo, laborista esperantisto, gvidis [[GLEA]]-grupon en Berlino 1932, kunlaboris en PEK, agadis por legaliĝo de Esperanto en GDR, iniciatis kunvenojn de berlinaj esperantistoj ekde 1960, verkis kaj publikigis la unuan Esperanto-lernolibron en GDR en 1967
* [[Raymond Schwartz]] tie loĝis kaj priskribas tiun tempon en sia romano [[Kiel Akvo de l' Rivero]].
* [[Adolf Schmidt]] estis geofizikisto, eminenta termagnetisto, profesoro pri geofiziko en la Berlina Universitato, kunfondinto kaj unua prezidanto de la Esperantista Societo Berlino 1903-1908, poste honora prezidanto, pioniro de Esperanto en Germanio, pacifisto
* [[Karl Schulze]] estis juristo, tradukis abunde verkojn el la germana literaturo al Esperanto
* [[Chuck Smith]] estas fondinto de la Esperanto-[[vikipedio]], gvidanto de la [[Duolingo]]-Esperanto-teamo kaj kunkreinto de [[Amikumu (aplikaĵo)|Amikumu]]; li estis proklamita &quot;[[Esperantisto de la jaro]] 2015&quot; de la revuo [[Ondo de Esperanto]]. Li devenas el Usono kaj loĝas ekde 2008 en Berlino.
* [[Philipp Sonntag]] estas fizikisto, verkisto kaj publicisto, kiu en la teamo de Carl Friedrich von Weizsäcker (1964–1978) partoprenis en ties esploroj pri militsekvoj kaj militprevento kaj publikigis pri tio kaj pri aliaj socipolitikaj temoj proprajn ellaboraĵojn. Lastatempe li verkas socikritikajn prefere sciencfikciajn satirojn kaj publiciste agadas por Child Survivors en Germanio kaj aliaj unuiĝoj. Li estas estrarano de ELBB kaj okupiĝas pri aktualigita homaranismo.
* [[Adolf Sproeck]] estis metiisto, verkisto, socialdemokrato, distrikta parlamentano en Berlino Prenzlauer Berg, fondis la unuan laboristan Esperanto-grupojn en Berlino en 1911, prezidanto de Laborista Esperanto-Unuiĝo Berlino, Esperanto-instruisto, redaktoro de GLEA-gazeto &quot;Der Arbeiter-Esperantist&quot;, prezidanto de Esperanto Ligo Berlino 1950-1971
* [[Hildegard Stolpe]] estis [[inĝeniero]] por [[maŝinkonstruado]], studis ĉe la [[Teknologia Universitato Berlino|Teknika Universitato]] kaj poste laboris tie, apartenis al la Akademia Senato, sin engaĝis en la projekto SENTHA de la Instituto por Laborsciencoj de TU Berlin, dum jardekoj gvidis la Esperanto-grupon Kompreno en Berlino-Charlottenburg, ricevis la Federacian Meritkrucon en 2006
* [[Hermann D. Tautorat|Hermann Tautorat]] longe estis koro de la berlina Esperanto-vivo, iniciatinto de [[Espoteko]], kaj gastiganto de [[Ĵaŭda Rondo]].
* [[Vladimir Varankin]] vivis kelkan tempon en Berlino kaj uzis siajn spertojn en sia romano [[Metropoliteno]]..
* [[Wilhelm Wetekamp]] estis gimnazia profesoro, reformpedagogo, politikisto, pioniro de naturprotektado en Prusujo, kunfondinto de la Esperantista Societo Berlino en 1903, gvida persono de la berlina Esperanto-movado ĝis komence de la 1930-aj jaroj, Esperanto-instruisto
* [[Wilhelm Wittbrodt]] estis reformpedagogo, rektoro de unu el la Rütli-lernejoj en Berlino Neukölln, socialdemokrata politikisto, Ĉefa Lernejkonsilanto en Neukölln, prezidanto de Esperanto-Ligo Berlino

== Esperanto-komunumo en Berlino ==
Ekde jardekoj en Berlino loĝas multaj Esperanto-parolantoj.

Organizita Esperanto-movado ekestis en 1903 per fondo de Esperantista Grupo Berlina en Prinzenstraße 95 (Berlino [[Kreuzberg (Berlino)|Kreuzberg]]).

Nuntempe (en 2020) [[Esperanto-Ligo Berlin|Esperanto-Ligo Berlino-Brandenburgio]] kiel landa ligo de [[Germana Esperanto-Asocio]] por Berlino kaj [[Brandenburgio]] havas sidejon en Esperanto-butiko kaj GEA-oficejo en Katzbachstraße 25, Berlino Kreuzberg. Ĝi okazigas kelkajn Esperanto-kultur-aranĝojn en Berlino, ekzemple la tradician Someran Feston sur [[Esperantoplaco (Berlino)|Esperantoplaco]] en Neukölln, renkontiĝojn en Zamenhofparko kaj en Oranĝerio en Lichtenberg, ekspoziciojn kaj prelegojn de en-kaj eksterlandaj esperantistoj. ELBB &amp;nbsp;flegas specialajn rilatojn al kelkaj regionaj organizaĵoj de [[Pola Esperanto-Asocio]]. Ĝi estas membroorganizo de FAS Kiezspinne (kvartala unuiĝo en Berlino Lichtenberg) kaj kunlaboras kun diversaj institucioj kaj unuiĝoj en Berlino.

Ĉiumonate kunvenas Esperanto-rondoj, kiuj havas diversajn fokusojn kaj kunvenas unu- ĝis kvarfoje monate: [[Ĵaŭda Rondo]] (konversaciaj vesperoj en Esperanto-butiko Berlin), [[Plenbuŝe!]] (vizito de diverskulturaj restoracioj), luda rondo (renkontiĝas en glaciaĵejo-kulturkafejo ''Kibo'' por ludi diversspecajn tabloludojn), grupo Lietzensee (maljunuloj), Lunde ĉe Viktoriaparko (temaj aranĝoj en Esperanto en Esperanto-butiko Berlin), grupo de EsperantoLand (renkontiĝoj en kafejo Lichtblick).&lt;ref&gt;[https://esperanto.berlin/de/ Blogo: Esperanto en Berlino kaj Brandenburgio]&lt;/ref&gt;

La [[Esperanto-Stacio]] estas internacia renkontiĝejo en la vilaĝo Halbo (germane [[Halbe]], sorabe Łobje) tuj sude de Berlino. Ĝi konsistas el du domoj, la stacidomo kaj la stokejo kaj krome uzas la apudan eventejon Kaiserbahnhof (esperante Imperiestra Stacio).

== Berlino gastigas internaciajn aranĝojn ==
=== Universala Kongreso de Esperanto 1999 ===
De 31-a de julio ĝis 7-a de aŭgusto 1999 la [[UK 1999|84-a Universala Kongreso de Esperanto]] kun la temo: &quot;Tutmondiĝo – ŝancoj por paco?&quot; kunvenigis 2712 Esperanto-parolantojn el 66 landoj en Berlino. &amp;nbsp;Dum 8 tagoj okazis pli ol 190 unuopaj aranĝoj – kulturaj, sciencaj kaj ekskursaj, kunvenoj de UEA- instancoj kaj de fakaj organizaĵoj de la internacia Esperanto-komunumo. Ĉefa kongresloko estis la Internacia Kongresa Centro (ICC) en Charlottenburg.

Kongresanoj interesiĝis ankaŭ por la vivo en la germana ĉefurbo 10 jarojn post falo de la Berlina muro. La Ĉefurbestro de Berlino Eberhard Diepgen, membro de Honora Komitato por la UK, skribis en akcepta letero unu jaron antaŭe al la LKK-prezidanto [[Bengt-Arne Wickström|prof. Wickström]] interalie:&lt;blockquote&gt;„Ĝojigas min ege, ke la Universala Kongreso unuafoje okazos venontjare en Berlino. Tio estas por la germana ĉefurbo pozitiva, estonten direktanta signalo. Berlino krome ofertos ekster la kongresaranĝoj multfacetajn ekzemplojn por kunestado de la kulturoj kaj per tio miaopinie estos ideala aranĝloko.”&lt;ref&gt;Letero de Eberhard Diepgen al prof. Wickström la 9-an de marto 1998, ELB-arkivo.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;La nepo de la Esperanto-fondinto [[Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof]] en sia salutmesaĝo dum solena inaŭguro de la UK diris: &lt;blockquote&gt;„Bonvolu akcepti miajn tradiciajn, sincerajn salutojn al vi ĉiuj, kunvenintaj por kongresi en Berlino, … urbo kie oni iam ordonis, ke Esperanto malaperu, sed urbo &amp;nbsp;kiu fariĝas por la semajno venonta la ĉefurbo de Esperantujo; …”&lt;ref&gt;Salutmesaĝo de Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof. En: Revuo Esperanto en septembro 1999, p.144.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[Dosiero:Teamgeist Ball World Cup 2006.jpg|eta|242x242px|&lt;center&gt;'''Berlino''' estis unu el la gastigantaj urboj de la [[Futbala Mondpokalo 2006]]]]Aperis rilate al la UK Esperanto-versio de la mapo „Berlin Centro“ de Pharus-eldonejo&lt;ref&gt;''PHARUS-MAPO BERLIN-Centro. MALGRANDA ELDONO en Esperanto'' 1:16000 POR VIZITANTOJ DE BERLIN. Esperanto-traduko [[Dieter Berndt]]. Pharus-Verlag, Berlin 1999.&lt;/ref&gt; kaj Berlin-poŝgvidilo por esperantistaj turistoj en eldonejo mondial.&lt;ref&gt;''„Berlino por turistoj. Praktika poŝgvidilo por esperantistoj”.'' Tekstoj de Ulrich Becker, fotoj de Ingo Knechtel. mondial verlag. Berlin 1999.&lt;/ref&gt; Deutsche Post (Germana Poŝto) uzis porokazan stampon kun la dato 7-a de aŭgusto (Modelo: Hans-Joachim Wolf, Berlino) en poŝtoficejo la 9-an de aŭgusto.

=== Futbala Mondpokalo 2006 ===
Inter la 9-a de junio kaj la 9-a de julio 2006 en Germanio okazis la [[Futbala Mondpokalo 2006|Futbala Mondpokalo]], interalie en Berlino. En la plej granda stadiono de tiu turniro, la '''[[Olimpika stadiono de Berlino|Olimpika Stadiono]]''' en la okcidenta parto de la urbo, kiu havas 66.021 sidlokojn, okazis pluraj matĉoj kaj ankaŭ la 9-an de julio la '''finalo'''. Oficiala festostrato por futbaloŝatantoj estis la '''Strato de la 17-a de junio''' en la parko ''Tiergarten'' urbocentre. Sur tiu strato, kaj ankaŭ sur la placoj ''Platz der Republik'' kaj ''Potsdamer Platz'' estis ekranegoj, helpe de kiuj spekteblis ĉiuj matĉoj.

== Partneraj urboj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/index.en.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-04-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080822100321/http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/index.en.html |arkivdato=2008-08-22 }}&lt;/ref&gt; ==
* {{ĝemeleco|Los-Anĝeleso|Usono|dato=1967-06-27}}
* {{ĝemeleco|Parizo|Francio|dato=1987-07-02}}
* {{ĝemeleco|Madrido|Hispanio|dato=1988-11-04}}
* {{ĝemeleco|Istanbulo|Turkio|dato=1989-11-17}}
* {{ĝemeleco|Moskvo|Rusio|dato=1990-11-12}}
* {{ĝemeleco|Varsovio|Pollando|dato=1991-08-12}}
* {{ĝemeleco|Budapeŝto|Hungario|dato=1991-12-14}}
* {{ĝemeleco|Bruselo|Belgio|dato=1992-06-01}}
* {{ĝemeleco|Ĝakarto|Indonezio|dato=1993-04-22}}
* {{ĝemeleco|Taŝkento|Kazaĥio|dato=1993-04-30}}
* {{ĝemeleco|Meksikurbo|Meksiko|dato=1993-09-01}}
* {{ĝemeleco|Pekino|Ĉina Popola Respubliko|dato=1994-04-05}}
* {{ĝemeleco|Tokio|Japanio|dato=1994-05-14}}
* {{ĝemeleco|Bonaero|Argentino|dato=1994-05-19}}
* {{ĝemeleco|Prago|Ĉeĥio|dato=1995-06-10}}
* {{ĝemeleco|Vindhuko|Namibio|dato=2000-07-06}}
* {{ĝemeleco|Londono|Britio|dato=2000-10-10}}

Krome ankaŭ la 12 urbodistriktoj havas multajn partnerajn rilatojn al aliaj urboj. Pri tio vidu la unuopajn artikolojn pri la urbodistriktoj.

{{Urbodistriktoj de Berlino}}

== Galerio ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:Über den Dächern von Berlin.jpg|La centro de Berlino
Dosiero:Cityscape Berlin.jpg|Panoramo de urbo Berlino
&lt;/gallery&gt;
{{Granda dosiero|PanoramaBerlin2021.jpg|1000ra|{{center|Panorama vido de la urbo je 2021}}}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* (eo) Fritz Wollenberg, ''De Esperantoplaco al Hasenheide / Vom Esperantoplatz zur Hasenheid/Reise durch Berlin und seine Esperanto-Kultur''''',''' Vojaĝo tra Berlino kaj ĝia Esperanto-kulturo, eldonejo Fritz Wollenberg, 2022. Dulingva, kolorilustrita urbogvidilo. Dua volumo. [https://katalogo.uea.org/?inf=4176] ISBN 9783982396521
* (eo) Fritz Wollenberg, ''De Zamenhofparko al Rummelsburger See / Vom Zamenhofpark zum Rummelsburger See, Vojaĝo tra Berlino kaj ĝia Esperanto-kulturo / Reise durch Berlin und seine Esperanto-Kultur'', Eldonejo Fritz Wollenberg, 2021. Dulingva, kolorilustrita urbogvidilo, ISBN 9783982396507.
* (eo) Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto. Lingvo kaj kulturo en Berlino kaj Brandenburgio 111 jaroj, [[Jubilea Libro 1903 - 2014 (Berlino-Brandenburgio)|Jubilea Libro 1903-2014]]'', Esperanto-Asocio Berlino-Brandenburgio (Hrsg.), Mondial, Novjorko – Berlino 2017 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), ISBN 978-1-59569-340-2.
* (eo) Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto – Lingvo kaj Kulturo en Berlino: [[Jubilea Libro 1903 - 2003]].'' Esperanto-Ligo Berlino (Hrsg.), Mondial, Novjorko, Berlino 2006 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), ISBN 1-59569-043-3.
* (de) Udo Arnold: ''Preußen und Berlin.'' Verlag Nordostdeutsches Kulturwerk, Lüneburg 1981.
* (de) Horst Bosetzky, Jan Eik: ''Das Berlin-Lexikon.'' Jaron Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-932202-57-0.
* (de) Michael Bienert: ''Literarisches Berlin: 100 Dichter, Schriftsteller und Publizisten; Wohnorte, Wirken und Werke''. 3. Aufl. Verlag Jena 1800, Berlin 2013, ISBN 978-3-931911-18-8.
* (de) Christian Härtel: ''Berlin. Eine kleine Geschichte''. Unter Mitarbeit des Bildarchivs Preußischer Kulturbesitz, bebra-Verlag, Berlin 2003, ISBN 3-89809-041-8. (angle, itale kaj hispane)
* (de) Jacob Hein: ''Gebrauchsanweisung für Berlin.'' Vollständig überarbeitete Neuausgabe. Piper, München 2009, ISBN 978-3-492-27576-7.
* (de) Joachim Herrmann u.&amp;nbsp;a. (Hrsg.): ''Berlin. Ergebnisse der heimatkundlichen Bestandsaufnahme.'' 1. Auflage 1987, Akademie-Verlag Berlin, Doppel-Band 49/50 der Reihe ''Werte unserer Heimat'', ISBN 3-05-000379-0.
* (de) Dieter Hoffmann-Axthelm: ''Osten Westen Mitte – Spaziergänge durch das neuere Berlin.'' edition.fotoTAPETA, Berlin 2011, ISBN 978-3-940524-14-0.
* (de) Stefan Krätke: ''Berlin – Stadt im Globalisierungsprozess.'' In: ''Geographische Rundschau.'' 56 (4), 2004, S. 20–25, {{ISSN|0016-7460}}.
* (de) Heinz Kullnick: ''Berliner und Wahlberliner. Personen und Persönlichkeiten in Berlin von 1640–1914.'' Hayn, Berlin 1961.
* (de) Kurt Pomplun: ''Berliner Häuser – Geschichte u. Geschichten''. 2. Aufl. Hessling, Berlin (1975), Berliner Kaleidoskop; Bd. 14, ISBN 3-7769-0119-5.
* (de) Wolfgang Ribbe (Eld.): ''Geschichte Berlins.'' 2 Bände. 3. Auflage. Berlin 2002. (Veröffentlichungen der Historischen Kommission zu Berlin, Standardwerk anlässlich des 750. Jubiläums von Berlin)
* (de) Bodo Rollka (Eld.): ''Berliner biographisches Lexikon.'' Haude &amp; Spener, Berlin 1993. (2. Auflage. 2003)
* (de) Jutta Rosenkranz (Eld.): ''Berlin im Gedicht – Gedichte aus 250 Jahren''. 2. Aufl. Husum Druck u. Verlagsgesellschaft, Husum 2006, ISBN 3-89876-264-5.
* (de) Susanne Stemmler, Sven Arnold (Eld.): ''New York – Berlin, Kulturen in der Stadt.'' Wallstein, 2008, ISBN 978-3-8353-0328-7.
* (de) E. R. Uderstädt: ''Berlin – wie es nur wenige kennen'', mit Zeichnungen von Kurt Schulze, Norddeutsche Buchdruckerei und Verlagsanstalt A.G., Berlin 1930 (mit vielen Vorkriegs-Fotografien) {{DNB|577535250}}
* (de) Reimer Wulf (Fotoj), Karl Kessler (Teksto): ''Über den Dächern des Neuen Berlin''. Herbig, München 2004, ISBN 3-7766-2403-5, Luftaufnahmen-Dokumentation, 200 S.
* ''(de) Berlinische Lebensbilder.'' Historische Kommission zu Berlin. Hrsg. von Uwe Schaper in Verbindung mit dem Landesarchiv Berlin. Duncker &amp; Humblot, Berlin 1987 ff. Bislang 10 thematische Einzelbände (Stand 2015).
{{Projektoj|n=Kategorio:Berlino|ReVo=berlin}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Alexanderplatz (stacidomo)]]
* [[Berlin Hauptbahnhof (stacidomo)]]
* [[Berlin Ostbahnhof (stacidomo)]]
* [[Plej grandaj urboj laŭ enloĝantaro]]
* [[Senato de Berlino]]
* [[Someraj Olimpikoj 1936]]
* [[Esperanto-instruado en orienta Berlino]]
* [[Esperantaj lokoj en Berlino]]
* [[Esperanto-Ligo Berlin]]
* [[EsperantoLand]]
* [[Nuevo Berlín]] en [[Urugvajo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})
* [http://www.stadtpanoramen.de/berlin/berlin.html Panoramaj bildoj pri Berlino]

{{Federaciaj landoj de Germanio}}
{{Urboj en Germanio}}
{{Eŭropaj ĉefurboj}}

{{Leginda|2022|08|14}}
{{ADLM|2024|02}}
{{Havenda artikolo|Berlino}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Milionurboj]]
[[Kategorio:Berlino| ]]
[[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Germanio]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Heraldikaj ursoj]]
[[Kategorio:Somerolimpikaj urboj]]</text>
      <sha1>hesjk4z7xv0va9sz0mkfd6udc73mei9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bizanca imperio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577</id>
    <revision>
      <id>9479306</id>
      <parentid>9428777</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39924" sha1="6y0ba3gpi9gyaom4qq9ousbrpc1fvo9" xml:space="preserve">{{Informkesto pereinta ŝtato
| nomo                     = Bizanca imperio &lt;br /&gt; Orienta romia imperio &lt;br /&gt; Bizancio&lt;ref name=&quot;PIV Bizancio&quot;/&gt; &lt;br /&gt;
| origina nomo             = Βασιλεία των Ρωμαίων
| origina nomo latine      = {{Aut|Imperium Romanum Orientale}}
| jaro de estiĝo           = 395
| jaro de pereo            = 1453
| pli antaŭ                = ne
| antaŭ 1                  = Romia imperio
| antaŭ 1 flago            = Arch of Constantine (Rome) - South side, from Via triumphalis.jpg
| pli post                 = ne
| post 1                   = Osmanida imperio
| post 1 flago             = Ottoman flag.svg
| post 2                   = Venecia respubliko
| post 2 flago             = Flag of Most Serene Republic of Venice.svg
| post 3                   = Trebizonda imperio
| post 3 flago             = Komnenos-Trebizond-Arms.svg
| post 4                   = Moreja despotlando
| post 4 flago             =
| post 5                   = Ruma sultanlando
| post 5 flago             = Seljuk Sultanate of Rum 1190 Locator Map.svg
| larĝeco de la 1-a kolono = 40
| flago                    =
| flago larĝeco            =
| blazono                  = Palaeologoi eagle XV c.svg
| blazono grandeco         =
| mapo                     = Byzanc za Justiniána.png
| mapo grandeco            =
| mapo noto                = Bizanca imperio dum sia plej granda teritoria kresko dum imperiestro [[Justiniano la 1-a]] (ĉirkaŭ jaro 550)
| ĉefurbo                  = [[Konstantinopolo]]
| areo                     = 4500000
| areo noto                = (en la jaro 550)
| la plej alta punkto      = [[Ararato]]
| la plej alta punkto noto = (5137 m)
| nombro de loĝantoj       = 34000000
| nombro de loĝantoj noto  = (en la 4-a jarcento)
| lingvoj                  = [[greka]] &lt;small&gt;(oficiala lingvo)&lt;/small&gt;
| nacieca konsisto         = [[grekoj]], [[turkoj]], [[bulgaroj]], [[armenoj]], [[serboj]], ka.
| religio                  = [[ortodoksismo]]
| monunuo                  = [[soliduso]], [[hiperpirono]]
| ŝtata formo              = [[monarkio]]
| patrina lando            =
| estiĝo                   = [[395]] (divido de [[Antikva Romio|Romia imperio]] en [[Okcidentromia imperio|Okcidentromian]] kaj [[Orientromia imperio|Orientromian]])
| pereo                    = la [[29-an de majo]] [[1453]] ([[Falo de Konstantinopolo|konkero de Konstantinopolo]] fare de turkoj)
}}
'''Bizanca imperio''', '''Orienta Romia Imperio''', aŭ '''Bizancio'''&lt;ref name=&quot;PIV Bizancio&quot;&gt;[https://vortaro.net/#Bizancio_kd artikolo ''Bizanco'' kaj ''Bizancio'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 111&lt;/ref&gt; ([[395]]–[[1453]]) estis la [[grekoj|greka]], orienta pluiga parto de la [[romia imperio]], dum la [[Malfrua Antikveco]] kaj la [[Mezepoko]], kiam ties ĉefurbo estis [[Konstantinopolo]] (nuntempa [[Istanbulo]], kiu estis fondita kiel [[Bizanco]]). Ĝi survivis la fragmentigon kaj [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio|detruon]] de la [[Okcidenta Romia Imperio]] en la 5a jarcento kaj plue ekzistis dum aldona milo da jaroj ĝis ĝi falis sub la [[Otomana Imperio|Otomanaj Turkoj]] en 1453.&lt;ref&gt; [https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire &quot;Byzantine Empire&quot;.] [[Encyclopædia Britannica]]. Alirita la 8an de Majo 2018.&lt;/ref&gt; Dum plej el sia ekzisto, la imperio estis la plej povega ekonomia, kultura, kaj militista forto en Eŭropo. Kaj &quot;Bizanca Imperio&quot; kaj &quot;Orienta Romia Imperio&quot; estas historiografiaj terminoj kreitaj post la fino de la regno; ties civitanoj plue referencis sian imperion kiel la Romia Imperio (Greke: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων, tr. Basileia tôn Rhōmaiōn; Latine: Imperium Romanum),&lt;ref&gt; Kazhdan &amp; Epstein 1985, p. 1.&lt;/ref&gt; aŭ Romania (Ῥωμανία), kaj sin mem kiel &quot;Romanoj.&quot;&lt;ref&gt; Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459–462; Baynes &amp; Moss 1948, p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan &amp; Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.&lt;/ref&gt;

Kelkaj gravaj okazaĵoj el la 4a al la 6a jarcentoj markis la periodon de transiro dum kiu la Greka Oriento kaj la Latina Okcidento de la Romia Imperio dividiĝis. [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino la 1-a]] (r. 324–337) reorganizis la imperion, faris Konstantinopolon la nova ĉefurbo, kaj enleĝigis [[kristanismo]]n. Sub [[Teodozo la 1-a]] (r. 379–395), kristanismo iĝis la [[oficiala religio|oficiala]] [[ŝtata religio]] de la Imperio kaj oni malpermesis aliajn religiajn praktikojn. Fine, sub la regado de [[Heraklio]] (r. 610–641), la militistaro kaj administracio de la Imperio estis restrukturitaj kaj oni finfine adoptis la [[Greka]]n por oficiala uzado anstataŭ la [[Latino]].&lt;ref&gt; Ostrogorsky 1969, pp. 105–107, 109; Norwich 1998, p. 97; Haywood 2001, pp. 2.17, 3.06, 3.15.&lt;/ref&gt; Tiele, kvankam la Romia ŝtato plue ekzistis kaj la Romiaj ŝtataj tradicioj estis kontinuigitaj, modernaj historiistoj distingas Bizancon el la antikva Romio ĉar ĝi estis centrita en Konstantinopolo, orientita al la Greka pli ol al la Latina kulturo, kaj karakterizita per la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksa Kristanismo]].&lt;ref&gt; Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459–462; Baynes &amp; Moss 1948, p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan &amp; Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.&lt;/ref&gt;

La limoj de la imperio ege evoluis laŭlonge de ties ekzistado, ĉar ĝi trapasis kelkajn ciklojn de malpliigo kaj rekupero. Dum la regado de [[Justiniano la 1-a]] (r. 527–565), la Imperio atingis sian plej grandan etendon post la rekonkero de multo de la marbordo de la historia Romia okcidenta Mediteraneo, kiel ĉe [[Nordafriko]], [[Italio]], kaj [[Romo]] mem, kion la imperio tenis dum du pliaj jarcentoj. Dum la regado de [[Maurikios]] (r. 582–602), la orienta limo de la Imperio estis etendita kaj la nordo stabilita. Tamen, lia murdo okazigis la [[Bizanca–Sasanida Milito de 602–628|Bizanc–Sasanidan Militon]], kiu elĉerpigis la resursojn de la imperio kaj kontribuis al gravaj teritoriaj perdoj dum la [[Islama ekspansio|komencaj islamaj konkeroj]] de la [[7-a jarcento]]. Post kelkaj jaroj la imperio perdis siajn plej riĉajn provincojn, nome [[Egipto]] kaj [[Sirio]], profite al la [[Araboj]].&lt;ref&gt; Haldon, John; Haldon, Shelby Cullom Davis 3.0. Professor of European History Professor of History Hellenic Studies John (2002). Warfare, State And Society In The Byzantine World 560–1204. p. 47. ISBN 9781135364373. [https://books.google.es/books?id=iSWPAgAAQBAJ&amp;redir_esc=y] Alirita la 8an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;

Dum la [[Makedonia dinastio]] (10a–11a jarcentoj), la imperio denove etendiĝis kaj spertis la du-jarcente daŭran [[Makedonia Renesanco|Makedonian Renesancon]], kiu finiĝis pro la perdo de multo el Malgranda Azin antaŭ la [[Selĝukoj]] post la [[Batalo de Manzikerto]] en 1071. Tiu batalo malfermis la vojon por ke la Turkoj setliĝu en [[Anatolio]].

La imperio rekuperiĝis denove dum la [[Komnenia restaŭrado]], ĉar en la 12a jarcento Konstantinopolo estis la plej granda kaj riĉa urbo de Eŭropo.&lt;ref&gt; Pounds, Norman John Greville. An Historical Geography of Europe, 1500–1840, p. 124. CUP Archive, 1979. ISBN 0-521-22379-2.&lt;/ref&gt; Tamen la imperion ricevis fortan frapon dum la [[Kvara krucmilito]], kiam Konstantinopolo estis rabita en 1204 kaj la teritorioj kiujn la Imperio iam regis estis dividitaj en konkurencaj Bizancaj Grekaj kaj Latinaj regnoj. Spite la eventualan rekuperon de Konstantinopolo en 1261, la Bizanca Imperio restis nur unu el kelkaj malgrandaj rivalaj ŝtatoj en la areo por la finaj du jarcentoj de sia ekzistado. Ĝiaj restantaj teritorioj estis iom post iom aneksitaj de [[Otomanoj]] laŭlonge de la 14a kaj 15a jarcentoj. La [[Sieĝo de Konstantinopolo|Falo de Konstantinopolo]] antaŭ la [[Otomana Imperio]] en 1453 finfine finigis la Bizancan Imperion.&lt;ref&gt; &quot;The End of the Byzantine Empire, 1081–1453&quot;. Arkivita el la originalo la 24an de Septembro 2015. [https://web.archive.org/web/20150924101549/http://www.shsu.edu/~his_ncp/EndByz.html] Alirita la 8an de Majo 2018.&lt;/ref&gt; La lasta el la imperiaj Bizancaj sukcedantaj ŝtatoj, nome [[Imperio de Trebizondo]], estis konkeritaj de Otomanoj ok jarojn poste post la Sieĝo de Trebizondo de 1461.&lt;ref&gt; William Miller, Trebizond: The last Greek Empire of the Byzantine Era: 1204–1461, 1926 (Chicago: Argonaut, 1969), pp. 100–106&lt;/ref&gt;

Resume la imperio travivis la atakojn de la [[ĝermanoj]] en la [[5-a jarcento]], de la [[araba imperio]] en la [[7-a jarcento]] sed, en la finaj jarcentoj, estis formanĝita iom post iom de la [[turkoj]] kaj [[Venecio]] ĝis la falo de [[Konstantinopolo]]
en [[1453]]. La turkoj poste starigis la [[otomana imperio|otomanan imperion]], kiu regis grandparte la saman teritorion,
sed estis [[turkoj|turka]] kaj [[Islamo|islama]], ne [[grekoj|greka]] kaj [[kristanismo|kristana]]. La [[rusa imperio]], regita de [[caro]] (= [[cezaro]]), rigardis sin kiel la veran heredinton de la bizanca imperio. Moskvo estis la &quot;tria Romo&quot;.

Oni nomas la imperion &quot;bizanca&quot;, laŭ franca kutimo, pro la helena urbeto [[Bizanco]], sur kiu [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino]] fondis Konstantinopolon, sed la bizancianoj mem nomis sin &quot;romianoj&quot; (''Rhomaioi''): kvankam ili ne estis kulture romia kaj eĉ ne regis [[Romo]]n, ili sin rigardis kiel la daŭrigo de [[Romio]], kaj kromnomis Konstantinopolon ''Nea Rhome'', &quot;Nova Romo&quot;.

== Historio ==
[[Dosiero:3Byzantium476lightblue.PNG|eta|300ra|Orienta Romia Imperio en la jaro [[480]].]]

[[Dosiero:LocationByzantineEmpire 550.png|eta|325ra|dekstra|Mapo de la Bizanca imperio en [[550]] sub la regado de Justiniano.]]
[[Dosiero:Justinian mosaik ravenna.jpg|eta|290ra|dekstre|[[Justiniano]] en la mozaikoj de la [[Preĝejo de Sankta Vitalo en Raveno]].]]

[[Dosiero:Manuelcomnenus.jpg|eta|200ra|Imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]] (1143-1180).]]

Por sekurigi la kontrolon de la [[romia imperio]] kaj kompetentigi ties administracion, la imperiestro [[Diokleciano]], fine de la [[3-a jarcento]], instituciis la regoreĝimon konata kiel [[tetrarkio]], konsista en la divido de la Imperio en du partojn, regataj de du imperiestroj kun titolo de ''aŭgusto'', ĉiu el kiuj havis asocie po unu «vic-imperiestron» kaj estontan heredanton kun titolo de [[Cezaro (titolo)|cezaro]]. Post la abdiko de Diokleciano la sistemo perdis validecon kaj malfermiĝis periodo de [[enlanda milito|enlandaj militoj]] kiu ne finis ĝis la jaro [[324]], kiam [[Konstantino la 1-a de la Romia Imperio|Konstantino la 1-a]] reunuigis ambaŭ partojn de la Imperio.

Konstantino rekonstruis la urbon [[Bizanco]] kiel nova ĉefurbo en [[330]]. Li nomigis ĝin «Nova Romo», sed ĝi iĝis konata populare kiel Konstantinopolo ('La urbo de Konstantino'). La nova administracio havis sian centron en la urbo, kiu ĝuis de senegala strategia situacio ĉe la nodo de la ĉefaj komercaj vojoj de la orienta Mediteraneo. Konstantino ankaŭ estis la unua imperiestro, kiu adoptis la [[kristanismo]]n, religio kiu pliigis sian influon laŭlonge de la [[4-a jarcento]] kaj finfine estos proklamita de la imperiestro [[Teodozo la 1-a]], fine de tiu jarcento kiel [[oficiala religio]] de la Imperio.

Post la morto de Teodozo, ekde [[395]] la [[romia imperio]] havis du [[kunimperiestro]]jn: unu imperiestro regis la latinan okcidenton el Romo kaj la alia regis la grekan (kaj multe pli riĉan) orienton el [[Konstantinopolo]]. La oriento ne estis tute sendependa de la okcidento, sed plejparte administris sin libere. Sed en la [[5-a jarcento]], la okcidento falis antaŭ la premo de la [[ĝermanoj]]. Romo mem falis en [[476]].

Pli precize, la Imperio dividiĝis definitive: [[Flavio Honorio]], la plej juna filo de Teodozo, heredis Okcidenton, kun ĉefurbo en Romo, dum la plej aĝa filo, [[Flavio Arkadio]], ricevis Orienton, kun ĉefurbo en Konstantinopolo. Por la majoritato de fakuloj, ekde tiam ekas propre la historio de la Bizanca imperio. Dum la historio de la [[Okcident-Romia Imperio]] finis en [[476]], kiam la juna [[Romulo Aŭgustulo]] estis elpostenigita de la ĝermano (de la grupo de la [[heruloj]]) [[Odoakro]], dum la historio de la Bizanca imperio pluis dum preskaŭ unu jarmilo.

En la [[6-a jarcento]], la imperiestro [[Justiniano la 1-a]], dezirinte rekapti la disfalintan okcidenton, kaptis kaj portempe tenis nordan Afrikon, marbordan Hispanion kaj sudan Italion.

Je [[636]], la [[araba imperio]] venkis la bizancianojn en la [[batalo de Jarmuk]] en [[Palestino]]. La araboj poste forkaptis
ankaŭ [[Sirio]]n, [[Egiptio]]n kaj [[Nordafriko]]n. Pro la bizanca persekutado de la [[nestorianismo|nestorianoj]] kaj aliaj herezuloj en tiuj landoj, multaj favoris la arabojn kontraŭ Konstantinopolo. La imperio tiam konsistis preskaŭ nur el [[Anatolio]] kaj [[Grekio]]. Sed ĝi restis riĉa kaj forta dum la sekvantaj kvar jarcentoj.

La [[Abasida invado de Malgranda Azio (782)|Abasida invado de Malgranda Azio]] en [[782]] estis unu el la plej grandaj militoperacoj faritaj de la [[Abasida Kaliflando]] kontraŭ la Bizanca Imperio. La invado estis ekigita kiel montro de la Abasida militforto sekve al serio de bizancaj sukcesoj. Estrita de la Abasida her-ŝajniganto, nome la estonta [[Harun al-Raŝid]], la Abasida armeo atingis tiom for kiom ĝis Ĥrisopolo aŭ Skutari, tra la markolo Bosporo el la bizanca ĉefurbo, Konstantinopolo, dum duaranga forto militiris okcidentan parton de Malgranda Azio kaj venkis la bizancajn fortojn tie. Ĉar Harun ne intencis ataki Konstantinopolon kaj ne havis ŝipojn por fari tion, li revenis. Post batalpaŭzo la imperiestrino [[Irene de Ateno|Irene]] dediĉis siajn fortojn al [[Balkanio]].

La Abasida invado estis komandita persone de la abasida kalifo [[Harun al-Raŝid]] (regis dum 786–809), kiu deziris revenĝi pro la bizancaj sukcesoj en la landlima regiono de la Kaliflando la antaŭan jaron kaj impresi super la [[Bizanca imperiestro]], [[Niceforo la 1-a]] (r. 802–811). La granda armeo de Abasidoj, laŭ arabaj fontoj konsistis el pli ol 135,000 homoj, kiuj rabatakis tra [[Kapadokio]] senrivale, kaptante kelkajn urbojn kaj fortikaĵojn, ĉefe Herakleja Kibistra, kaj devigante Niceforo serĉi pacon ŝanĝe de tributoj.

[[Leono la 5-a la Armeno]] estis bizanca imperiestro ekde la 11-a de julio de 813 ĝis sia morto okazinta per murdo en la 24-a de decembro 820.

[[Dosiero:triumph orthodoxy.jpg|eta|maldekstre|Bildo de la malfrua [[14-a jarcento|14-a kaj komence de la 15-a jarcentoj]] prezentanta [[Teodora la Armenino|Teodoran]] kun la filo Miĥaelo en la &quot;Dimanĉo de la ortodokseco&quot; [[Brita Muzeo]]).]]
[[Teodora la Armenino]] (815 – 877, greke: Θεοδώρα) estis bizanca imperiestrino kiel edzino de la bizanca imperiestro Teofilo kaj regentino de la bizanca imperio ekde 842 ĝis 848 pro la infanaĝo de ŝia filo [[Miĥaelo la 3-a (Bizancio)|Miĥaelo la 3-a]]. Ŝi estas liturgie kultata kiel sanktulino ĉe la [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] pro sia politika agado kontraŭa al la ikonoklastio kaj paŭlikianismo.

La [[Rabatako de Amorio]] fare de la Abasida Kaliflando en mezo de Aŭgusto [[838]] estis unu el la ĉefaj okazaĵoj en la longa historio de la arab–bizancaj militoj. La Abasida kampanjo estis estrita persone fare de la kalifo [[al-Mu'tasim]] (regis 833–842), kiel revenĝo al senkontraŭa ekspedicio lanĉita de la Bizanca imperiestro Teofilo (r. 829–842) en la landlimoj de la Kaliflando la antaŭan jaron. Mu'tasim celis Amorion, nome urbo de Bizanco en okcidenta Malgranda Azio (moderna Anatolio), ĉar ĝi estis la naskoloko de la reganta dinastio en Bizanco kaj, tiam, unu el la plej grandaj kaj plej gravaj urboj de Bizanco.

La [[Rabatako de Damieto (853)|Rabatako de Damieto]] en [[853]] estis grava okazaĵo en la Bizanca Imperio. La 22an de Majo 853, la Bizanca ŝiparmeo atakis la havenurbon Damieto ĉe la [[Nila Delto]], kies soldataro estis fore en la momento.

Sed en la [[11-a jarcento]], la imperio fariĝis malsana kaj malforta. Pro la atakoj de la turkoj en la sudoriento la imperio
petis la helpon de la [[papo]], kiu laŭvice vokis al la [[krucmilitoj]] en [[1095]]. Sed en [[1204]] la [[4-a Krucmilito]] perfidis la imperion: la krucmilitistoj turniĝis kontraŭ Konstantinopolo kaj bruligis kaj kaptis ĝin, starigante la [[latina imperio|latinan imperion]]. Tio ne estis la fino, ĉar la latina imperio estis efemera, sed tio estis ja la mortovundo al la bizanca imperio kaj venenigis la rilaton inter kristanoj kaj orientaj kaj okcidentaj. La turkoj iom post iom konkeris Anatolion kaj Grekion kaj en [[1453]] Konstantinopolo mem falis. Interalie, la bizanca imperio donis al granda parto de orienta [[Eŭropo]] sian [[cirila alfabeto|alfabeton]] kaj [[ortodoksismo|religion]].

== Memkompreno ==
La bizancanoj, kaj la grekoj ĝis la 19-a jarcento, konsideris kaj nomis sin mem ''[[romio|romianoj]]'' (Ῥωμαῖοι, ''Rhōmaîoi,'' elparolate: ''Romäi''). La vorto ''grekoj'' (Έλληνες, ''Héllēnes/Éllines'') estis uzata preskaŭ nur por la antaŭkristaj nekristanaj grekaj kulturoj kaj ŝtatoj. Nur ekde [[1400]] la bizancanoj pli kaj pli nomis sin ''Helenoj''.

La nuntempaj esprimoj ''bizancanoj'' kaj ''bizanca imperio'' estas modernaj. Samepokuloj parolis nur pri la ''Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων'' (''Basileía tōn Rhōmaíōn/Vasilía ton Romäon'' „Imperio de la romianoj“) aŭ pri la ''Ῥωμαικὴ Αὐτοκρατορία'' (''Rhōmaikḗ Autokratoría/Romaikí Aftokratoría'', „romia memregno, romia imperio“).

Laŭ sia memkompreno ili ne estis la posteuloj de la [[romia imperio]] – ili ''estis'' mem la romia imperio. Evidentiĝas tio ankaŭ pro la modernaj nomoj ''orientromia kaj okcidentromia imperioj'', ĉar laŭ la tiama opinio ekzistis nur unu imperio sub du imperiestroj.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:Hyperpyron-Manuel I-sb1965.jpg|eta|250ra|dekstre|''[[Hiperpirono]]'' de imperiestro [[Manuelo la 1-a Komneno]] (r. 1143–1180), montranta sian tipan tasformon.]]
La bizancia ŝtato monopolis eksteran komercon, kaj [[silko]]-kultivon, post kiam bizanciaj monaĥoj ŝtelis [[silkvermo]]jn el Ĉinio, kaj rolegis en la ekonomia vivo. Ties [[valuto]] estis norma en tiamaj Eŭropo kaj Mediteraneo. Oni elfosadis bizanciajn monerojn en Skandinavio kaj laŭ la [[silka vojo]] al Ĉinio.

Tamen, en la finaj jarcentoj, la ŝtato devis koncedi privilegiojn kaj eĉ konstantinopolajn kvartalojn al la italaj komercaj [[civito]]j [[Venecio]] kaj [[Ĝenovo]]. Mallongadaŭre, tio savis la imperion, sed longadaŭre ĝi rompis la ekonomian sanon de la ŝtato.

Granda parto de la ekonomia historio de Bizancio estas batalo inter imperia ŝtato, [[feŭdismo|feŭdema]] nobelaro kaj liberaj kamparanoj.

== Religio ==
[[Dosiero:Byzantine - Saint Arethas - Walters 4820862.jpg|eta|Ceramikaj ikonoj estis raraj. Aretas de Cezareo, 10a jarcento.]]
Konstantino, kvankam pagana, vidis en [[kristanismo]] strukturon ĉirkaŭ kiu rekonstrui la imperion. Li oficialigis kaj favoregis la Kristanan Eklezion.

La imperiestro iĝis reprezentanto de Dio sur tero, laŭ la modelo de aziaj imperioj kaj religioj. Tamen, la [[dinastio|dinastia]] principo ne ĉiam sukcesis kaj imperiestriĝo ofte dependis pli de potenca armeo ol de heredaj rajtoj.

Pluraj skoloj aperis en bizancia kristanismo kaj imperiestroj vokis [[koncilio]]jn por pacigi la [[kristana teologio|teologiajn]] konfliktojn. Ne oficialajn tezojn oni nomis &quot;[[herezo]]&quot;. Oni sloganas, ke &quot;En Bizancio, [[teologio]] estis popola ŝatokupo&quot;. Ofte herezanoj tenis siajn kandidatojn al imperiestreco, aŭ migris ĉe najbarajn barbarojn aŭ en la [[Persa imperio|Persan Imperion]], do religio kaj politiko aperas miksitaj.

Inter la skoloj, oni nomas la instruojn de [[ikonoklasmo]], [[ikonodulo]]j, [[monofizitismo]], [[pelagianismo]] kaj [[monotelismo]].

== Kulturo ==
La Bizanca Imperio konsideris sin, kun iom da pravo, kiel centron de la tiuepoka eŭropa kulturo. Ĉar la historiaj fontoj estas grandparte ekleziaj, ne estas facile prijuĝi la nereligian parton de la bizanca kulturo. Sed post la disfalo de la imperio en 1453 rimarkeblis la efiko de ĝiaj fuĝantaj kleruloj, kiuj portis al okcident-eŭropaj landoj sian scion kaj siajn skribaĵojn kaj kontribuis al la evoluo de la [[renesanco|renesanca]] kulturo. Sur la insulo [[Kreto]] la bizanca kulturo daŭris ankoraŭ dum la [[Venecio|venecia]] regado; ĝis la [[osmanida imperio|osmana]] konkerado de la insulo en 1669 oni parolis pri &quot;bizanca renesanco&quot;.

[[Dosiero:Hagia Sophia Interior Panorama.jpg|eta|altdekstre=1.15|Interna panoramo de [[Hagia Sofia]], nome la patriarka [[baziliko]] en Konstantinopolo desegnita en 537 fare de [[Isidoro de Mileto]], la unua kompilisto de variaj verkoj de Arkimedo. La influo de la principoj de Arkimedo pri solida geometrio estas evidenta.]]
La verkoj de la [[Grek-romia antikvo|klasika antikveco]] estis kultivitaj kaj etenditaj en Bizanco. Tiele, la Bizanca scienco estis en ĉiu periodo tre konektita kun la antikvaj [[filozofio]] kaj [[metafiziko]].&lt;ref&gt; Anastos 1962, p. 409.&lt;/ref&gt; En la kampo de la inĝenierado [[Isidoro de Mileto]], nome la Greka matematikisto kaj arkitekto de [[Hagia Sofia]], produktis la unuan kompilaĵon de la verkoj de [[Arkimedo]] ĉ. 530, kaj tra tiu manuskripta tradicio, revivigita de la skolo de matematiko kaj inĝenierado fondita ĉ. 850 dum la &quot;Bizanca Renesanco&quot; fare de Leono la Geometriulo, tiaj verkoj estas konataj nuntempe (vidu artikolon [[Palimpsesto de Arkimedo]]).&lt;ref&gt;Alexander Jones, &quot;Book Review, Archimedes Manuscript&quot; American Mathematical Society, Majo 2005. [http://www.ams.org/notices/200505/rev-jones.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210225034537/http://www.ams.org/notices/200505/rev-jones.pdf |date=2021-02-25 }} Alirita la 9an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;

Kelkaj antaŭeniroj derivas el la scienco kaj kulturo de Bizanco. La arkitekturo kun bazo en [[pendentivo]]j, nome specifa sfera formo en la supraj anguloj por subteni [[kupolo]]n, estas ekzemple Bizanca invento. Kvankam la unua eksperimentado estis farita en la 200-aj jaroj, estis en la 6a-jarcenta Bizanca Imperio kiam ties ebloj estis tute atingitaj.&lt;ref&gt; &quot;Pendentive – architecture&quot;. [https://www.britannica.com/technology/pendentive] Alirita la 9an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;

Oni trovis en elfosejo mekanikan [[sunhorloĝo|sunhorloĝan]] aparaton konsistantan el kompleksa dentradaro farita de Bizancanoj, kio indikas ke la [[Meĥanismo de Antikithera]], nome speco de simila mekanismo uzita en [[astronomio]], inventita ĉirkaŭ la fino de la 2-a jarcento a.n.e., plue estis (re)aktiva en la Bizanca periodo.&lt;ref&gt; Field, J.V; Wright, M.T (22a de Aŭgusto 2006). &quot;Gears from the Byzantines: A portable sundial with calendrical gearing&quot;. Annals of Science. 42 (2): 87. doi:10.1080/00033798500200131. [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00033798500200131] Alirita la 9an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;Anonymous, Byzantine sundial-cum-calendar&quot;. brunelleschi.imss.fi.it. [https://brunelleschi.imss.fi.it/galileopalazzostrozzi/object/AnonymousByzantineSundialcumcalendar.html] Alirita la 9an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Sundial info&quot; (PDF). academy.edu.gr. [http://www.academy.edu.gr/files/the_byzantine_sundial_calendar_en.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170810023134/http://www.academy.edu.gr/files/the_byzantine_sundial_calendar_en.pdf|date=2017-08-10}} Alirita la 9an de Majo 2018.&lt;/ref&gt; Tiaj mekanikaj aparatoj atingis altajn nivelojn de komplekseco kaj estis faritaj ofte por impresigi vizitantojn.&lt;ref&gt; Prioreschi, Plinio. 2004. A History of Medicine: Byzantine and Islamic medicine. Horatius Press. Paĝo 42.&lt;/ref&gt;

Al [[Leono la Matematikisto]] oni atribuas la sistemon de balzoj, speco de [[optika telegrafio|optika telegrafo]], etenda tra Anatolio el [[Kilikio]] al Konstantinopolo, kiu havigis avantaĝon por averti pri atakoj de malamikoj, kaj kiu estis uzita ankaŭ kiel diplomatia komunikilo.

[[Dosiero:ViennaDioscoridesFolio3v7Physicians.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|La kovrilpaĝo de la bizanca majstroverko de la Viena Dioskurido, kiu montras aron de sep famaj kuracistoj.]]
La Bizancanoj konis kaj uzis la koncepton de hidraŭliko: en la 900-aj jaroj la diplomato [[Liutprando el Kremono]], vizitinte la Bizancan imperiestron, klarigis ke li vidis la imperiestron sidanta sur hidraŭlika trono kaj ke ĝi estis &quot;farita laŭ tiom ingenia maniero ke je unu momento ĝi estis malsupre surgrunde, dum je alia ĝi estis levita pli alte kaj estis vidita supren en la aero&quot;.&lt;ref&gt; Pevny, Olenka Z. (2000). &quot;Perceptions of Byzantium and Its Neighbors: 843-1261&quot;. Yale University Press. p. 94-95.&lt;/ref&gt;

Ankaŭ la [[ŝipmuelejo]] estis invento farita de la Bizancanoj, kaj estis konstruita por mueli grenojn uzante la energion de la akvofluo. Tiu teknologio poste disvastiĝis al la cetero de Eŭropo kaj estis uzata ĝis ĉirkaŭ 1800.&lt;ref&gt; Wikander, Orjan. 2000. &quot;Handbook of Ancient Water Technology&quot;. Brill. Paĝoj 383-384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; &quot;Boat mills: water powered, floating factories&quot;. LOW-TECH MAGAZINE. [http://www.lowtechmagazine.com/2010/11/boat-mills-bridge-mills-and-hanging-mills.html] Alirita la 10an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;

[[Johano Filopono]], filologo el Aleksandrio, komentisto pri [[Aristotelo]] kaj kristana teologo, aŭtoro de konsiderinda nombro de filozofiaj traktaĵoj kaj teologiaj verkoj, estis la unua kiu pridemandis la instruon de Aristotelo pri [[fiziko]]. Tiu fako ne estis pridemandita ĝis la apero de Johano Filopono, kaj malkiel Aristotelo kiu bazis sian fizikon sur parola argumentaro, Filopono baziĝis sur la observado.&lt;ref&gt;John Philoponus, Commentary on Aristotle's Physics, pp. 678.24 - 684.10 (Vitelli) [http://homepages.wmich.edu/~mcgrew/philfall.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160111105753/http://homepages.wmich.edu/~mcgrew/philfall.htm|date=2016-01-11}} Alirita la 10an de Majo 2018.&lt;/ref&gt; La kritikaro de Aristotelaj principoj de fiziko fare de Filopono estis inspiro por [[Galileo Galilei]] multajn jarcentojn poste, ĉar Galileo citis Filoponon en siaj verkoj, kaj tio estis la tialo kial ankaŭ Galileo malakceptis la fizikon de Aristotelo dum la [[Scienca Revolucio]].&lt;ref&gt; Wildberg, Christian (8a de Marto 2018). Zalta, Edward N., ed. [https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/philoponus/ The Stanford Encyclopedia of Philosophy.] Metaphysics Research Lab, Stanford University – via Stanford Encyclopedia of Philosophy. Alirita la 10an de Majo 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Lindberg, David. (1992) The Beginnings of Western Science. University of Chicago Press. Paĝo 162.&lt;/ref&gt;

=== Bizanca arto ===
{{Ĉefartikolo|Bizanca arto}}
[[Dosiero:Christ_Pantocrator_Deesis_mosaic_Hagia_Sophia.jpg|eta|260ra|&lt;center&gt;'''Kristo Pantokrator''': La plej fama el la bizancaj mozaikoj ([[12-a jarcento]]) de la Preĝejo de Sankta Saĝeco (Agia Sofia) konservita en [[Istanbulo]] (eksa Konstantinopolo).]]

'''Bizanca arto''' (aŭ Bizanca stilo) estas arta esprimo el [[6-a jarcento]] forte enradikita en la helenisma mondo kiel sekvanto de la orienta paleokristana arto En siaj unuaj momentoj oni konsideris ĝin kiel la natura konservanto en la landoj de la orienta [[Mediteraneo]] de la [[Romia Imperio]], transpasante la artajn formojn kiuj influas povege en la mezepoka okcidenta kulturo. La periodoj de la bizanca arto alĝustiĝas, kompreneble, al la grandaj fazoj de ties politika historio.

[[Dosiero:Diptych Barberini Louvre OA9063 whole.jpg|eta|maldekstre|La Barberini [[eburo|eburaĵo]], el imperia [[diptiko]] por triumfa imperiestro, el imperia ateliero en [[Konstantinopolo]] en la unua duono de la [[6-a jarcento]] ([[Luvro]]).]]
Ekde komencoj de la [[5-a jarcento]] oni kreis formalan artstilon propra kaj diferencita de tiu kiu pludaŭris en la Okcidenta Imperio. Pli poste, en la epoko de [[Justiniano la 1-a]] ([[527]]-[[565]]) ekas la unua etapo specife bizanca: estas la Unua Orepoko kiu enhavas la 6-an kaj la 7-an jarcentojn; ĝi estas la etapo de formo de la bizanca arto en siaj bazaj formalaj aspektoj.

Post la periodo de lukto kontraŭ la [[Ikonoklasmo|ikonoklasmaj]], kvankam malriĉa laŭ monumentoj, komencas, ĉirkaŭ la jaro [[850]], la meza bizanca arto aŭ Dua Orepoko kiu daŭras ĝis la jaro [[1204]], kiam [[Konstantinopolo]] estis konkerita de la krucmilitistoj; en tiu epoko baze plisolidiĝas la formalaj kaj spiritaj aspektoj de la bizanca arto; ĝi estas la vera etapo kaj kreinta kaj difininta la bizancan estetikon.

Post la latina dominado, dum la dinastio de la Paleologoj, oni eniras en la Tria Orepoko kiu centriĝas en la [[14-a jarcento]] kaj kiu finas je la konkero de [[Konstantinopolo]] en la jaro [[1453]]. Poste, la bizanca arto floras en la slavaj landoj, [[Rusio]] kaj suroriento de [[Eŭropo]], transirante ĝis nuntempe tra la monto [[Athos]].

=== Bizanca arkitekturo ===
{{Ĉefartikolo|Bizanca arkitekturo}}
[[Dosiero:San Vitale 00.jpg|260ra|eta|dekstra|&lt;center&gt;Kapitelo kun cimatio.]]
En la Unua Orepoko, tiu de [[Justiniano la 1-a]], [[6-a jarcento]], realiĝas la plej grandaj arkitektaj verkoj kiuj manifestigas kaj la teknikajn kaj materialajn karakterojn, kaj la konstruan senton kiu karakterigas la '''bizancan arkitekturon''' de tiu periodo.

De la romia kaj paleokristana orientaj mondoj ĝi pluhavis kelkajn elementojn kiel iujn materialojn kiel ([[briko]] kaj [[ŝtono]] por eksteraj kaj internaj kovradoj de [[mozaiko]]j), arkoj de duona punkto, [[kolono]] kiel subtenilo, ktp., sed ili havigis ankaŭ novajn trajtojn inter kiuj elstaras la nova dinamisma koncepto de elementoj kaj nova lokiga sento kaj, super ĉio, ties plej grava havigo, la sistema uzado de la volba kovrilo, ĉefe kupolo sur pendentivoj, tio estas, sferaj trianguloj en la anguloj kiuj faciligas la transiron de la kvadrata bazo al la cirkla de la [[volbo]]. Tiujn duonsferajn volbojn oni konstruis per samcentraj linioj de [[briko]], kiel kronoj de malkreskantaj radioj plifortigitaj ekstere per mortero, kaj oni planis ilin kiel [[simbolo|simbola]] imago de la dia mondo.

Alia havigo de granda graveco estis la dekorado de kapiteloj, el kiuj estis kelkaj diversaj tipoj; kiel tiu tipo teodosiana kiu estas romia heredaĵo uzita dum la [[4-a jarcento]] kiel evoluo de la [[korinta ordo|korinta]] kaj elhakita per trepano, simile al vespujoj; alia vario estis la kuba kapitelo de ebenaj flankoj dekorita per duflankaj bildoj. Ambaŭkaze estis deviga la lokigo sur ili de cimatio aŭ piramidtrunka ero dekorita per diversaj kristanaj bildoj kaj simboloj.

En la tiparo de la temploj, laŭ la bazotipo, abundas tiuj de centrita bazo, sendube kongruante kun la graveco kiun oni donas al volboj, sed estas multnombraj ankaŭ la preĝejoj de bazilika bazo kaj la krucoformaj kun samlongaj brakoj (bazo de [[greka kruco]]).

En preskaŭ ĉiu kazoj ofte la temploj, krom la korpo de ĉefa navo, posedis atrion aŭ nartekson, de paleokristana deveno, kaj la [[antaŭaltaro]]n antaŭata de ikonostacio, nomita tiel ĉar tie oni lokigis la pentritajn ikonojn.

== Politiko ==
La potenco estis centrita en [[monarkismo|monarko]]. Ŝtataj oficistoj regis la imperion, ofte batalante la aŭtonomemajn nobelojn.

La romia sistemo kun [[senato]] restis sed nur honore. La popolo influis en [[hipodromo]]j. La ĉarkonkurencaj teamoj (ĉefe Bluaj kaj Verdaj) dividis la konstantinopolanaron ne nur sporte, sed ankaŭ religie, klase kaj por la urba administrado.

[[Ekzarko]], laŭ esperantaj vortaroj kiel la ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]'' (PIV),&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#ekzarko_kdc artikolo ''ekzarko'' en la] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]'' (PIV), papere laŭ la eldono de 1970 en paĝo 227, jen rete laŭ la eldono de 2020 ({{eo}})&lt;/ref&gt; surbaze de la [[greka]] vorto ''ἔξαρχος'' (&quot;eksarĥos&quot;), estas unue guberniestro respektive [[romiaj diocezoj|diocezestro]] de la Bizanca Imperio, kaj due delegito de [[patriarko]] kaj respondeculo de [[provinco]] respektive [[diocezo]] en la [[ortodoksaj eklezioj]]; aparte temas pri titolo de la ĉefo de la [[Bulgara Ortodoksa Eklezio]].

La streĉoj de la sistemo akriĝis ĝis [[ribelado Nika]].

== Armeo ==
La Bizanca armeo aŭ orientromia [[armeo]] estis la ĉefa milita korpuso de kiu servis kun la Bizanca ŝiparo. Kiel rekta pluigo de la [[Romia armeo]], la orientromia armeo plutenis similan nivelon de disciplino, strategia lerteco kaj organizado. Ĝi estis inter la plej efektivaj armeoj de okcidenta Eŭrazio dum multo de la [[Mezepoko]]. Laŭlonge de la tempo la kavalerio iĝis plej elstara branĉo en la Bizanca armeo, dum la sistemo de la [[legio]] malaperis en la komenco de la 7a jarcento. Postaj reformoj montris kelkajn Ĝermanajn kaj Aziajn influojn&lt;ref&gt;Nicolle, David (1992). Romano–Byzantine Armies: 4th-–9th Centuries. Men-at-Arms. 247. Osprey Publishing. ISBN 1-85532-224-2.&lt;/ref&gt; – ĉar fakte rivalaj fortoj ofte iĝis fontoj de [[soldulo|soldulaj unuoj]] ekz.; [[Hunoj]], [[Kumanoj]], [[Alanoj]] kaj (post la [[Batalo de Manzikerto]]) Turkoj. Peza infanterio estis rekrutita el [[Frankoj]] kaj poste el [[Varengoj]].

La forto de Bizanca armeo restis ''surtere'' en [[kiraso|kirasitaj]] rajdistoj [[katafrakto]]j. Mare, la ŝiparo bruligis malamikajn ŝipojn per [[greka fajro]], [[nafto]]-miksaĵo brulanta sur akvo.

== Rilato kun la [[Persa Imperio]] ==
[[Geoffrey Greatrex]]&lt;ref&gt;[[Geoffrey Greatrex]], ''[[Romianoj]] kaj [[persoj]] en la malfrua antikvo: milito, arto kaj kulturo''. En [[IKU-libro de 2020]], [[Internacia Kongresa Universitato]], Universala Esperanto-Asocio. Red. Anna Striganova, Dmitrij Ŝevĉenko, Amri Wandel, Eldonejo «Impeto», Tutmonde, 73-a sesio, 01a — 08a de aŭgusto 2020, 106 pp. pp. 36-50. ISBN 978-5-7161-0314-6&lt;/ref&gt; per tre detala studo fokusas al pacaj, diplomataj rilatoj, kiuj evidente ekzistis inter ambaŭ imperioj, krom la militaj konfliktoj, kaj al la rezultoj de tio. Estis oftaj kontaktoj inter ambaŭ imperioj, ambasadoj inter la respektivaj regantoj, helpopetoj fare de disidentoj, translimaj koincidoj, komerco, pilgrimadoj ktp. Nevole ekzistis deportitoj, rifuĝintoj aŭ transfuĝintoj, ktp. La influkampoj estis diversaj. La romiaj [[kuracisto]]j estis prestiĝaj inter persoj, kaj tiel ludis gravan rolon en altaj kontaktoj, rilate foje al diplomatio. [[Kristanismo]] (alitipa, neortodoksa) iom disvastiĝis en teritorio persa ofte pere de romianoj; sed en mala direkto ankaŭ persdevena [[maniĥeismo]] disvastiĝis al la Romia Imperio kaj [[Diokleciano]] kaj [[Konstanteno]] devis instigi persekuton kontraŭ ili. Teorie la oficialaj religioj (kristanismo en Romio, [[zoroastrismo]] en Persio) estis toleritaj en la alia imperio, sed foje okazis iaj premoj unu- aŭ aliloke. En [[arto]] romiaj kaptitoj kaj translokigitoj en Persion estis ofte gravaj metiistoj kiuj helpis en [[konstruado]] (kaj respektive arkitektura ornamado) el la 3a al la 6a jarcentoj. Simila influo okazis en la inversa direkto. Partikulara estis la dudirekta influo en [[mozaiko]]j kaj silkaĵoj. Fakte ekzistis ia komuna kulturo, laŭ kiu foje en precizaj detaloj malfacilas klarigi kiu estis la direkto de la influo. Tio konstateblas ekzemple en kelkaj sociaj moroj, kiel ludoj kaj distraĵoj. Pro la forta graveco de la [[greka filozofio]] evidentas ke tiukampe la influo iris orienten, foje helpe de la [[siria lingvo]]. Kontraste la longdaŭra milita &quot;kunvivado&quot; dum jarcentoj konstruis ankaŭ komunan militan teknologion, en kiu la persoj estis kompetentaj, ekzemple por sieĝoj.

== Sekvo ==
[[Bizancio (romano)|Bizancio]] ([[Bizanco]]) estas unu el la ĉefaj [[libro]]j de la hispana verkisto [[Ramón J. Sender]] publikigita en 1956, kiam la aŭtoro estis en la kerno de sia etapo de [[ekzilo]].&lt;ref&gt;[[Ramón J. Sender]], ''Bizancio'', México, Diana, 1956; Elizabeth Espadas, ''A lo largo de una escritura. Ramón J. Sender. Guía bibliográfica''. Instituto de Estudios Altoaragoneses, Huesca, 2002. ISBN = 84-8127-126-8 p. 23.&lt;/ref&gt; Ĝi rajtis esti publikigita en Hispanio nur en 1968, kiam la verkoj de Sender ekpublikiĝis en lia lando.&lt;ref&gt;[[Ramón J. Sender]], ''Bizancio'', Andorra, Barcelona, 1968, I-325 pp. II-318 pp.&lt;/ref&gt; Temas pri [[historia romano]] kiu rakontas la historion de la [[almogavaroj]] en la Bizanca Imperio. Sender en sia ekzilo, ne povanta reveni sialanden, sentas sin proksima al la naskolando almenaŭ esplorante ties pasintecon kaj rekreante ĝin. La kerno de la verko estas la ekspedicio de ok mil katalun-aragonaj trupoj apoge dekomence kaj opozicie poste al la Bizanca Imperio, starte en [[1302]], alvokitaj de la imperiestro Androniko la 2-a Paleologo kontraŭ la turkoj kiuj minacis la imperiajn landlimojn. La estro estis Roger de Flor, kaj kapitanoj Muntaner kaj Arenós; aliflanke estas Mikaelo, filo de Androniko, kaj Maria, filino de la komplotema Irene, fratino de la imperiestro.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=bizanci|ReVo titolo=Bizancio}}
* [[Historio de Eŭropo]]
* [[Lombardoj]]
* [[Listo de orient-romiaj imperiestroj]]
* [[Suido]]
* [[Bizanca kalendaro]]
* [[Bizanca Egiptio]]
* [[Bizanca kuirarto]]
* [[Bizanciaj studoj]]
* [[Bizanco]]
* [[Falo de la Okcidenta Romia Imperio]]

== Sur la mapo ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;100&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Dosiero:Byzantium550.png|550
Dosiero:Byzantium1180.png|1180
Dosiero:Byzantium1204.png|1204
Dosiero:Byzantium1400.png|1400
&lt;/gallery&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Anastos, Milton V. (1962). &quot;The History of Byzantine Science. Report on the Dumbarton Oaks Symposium of 1961&quot;. Dumbarton Oaks Papers. 16: 409–411. doi:10.2307/1291170. ISSN 0070-7546. JSTOR 1291170.
* Baynes, Norman Hepburn; Moss, Henry St. Lawrence Beaufort, eds. (1948). Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization. Oxford: Clarendon Press.
* Freeman, Charles (1999). The Greek Achievement – The Foundation of the Western World. New York: Penguin. ISBN 0-670-88515-0.
* Haywood, John (2001) [1997]. Cassell's Atlas of World History. London: Cassell. ISBN 0-304-35757-X.
* James, Liz (2010). A Companion to Byzantium. Chichester: John Wiley. ISBN 1-4051-2654-X.
* Kaldellis, Anthony (2007). Hellenism in Byzantium: The Transformations of Greek Identity and the Reception of the Classical Tradition. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-87688-5.
* Kazhdan, Alexander Petrovich; Constable, Giles (1982). People and Power in Byzantium: An Introduction to Modern Byzantine Studies. Washington, DC: Dumbarton Oaks. ISBN 0-88402-103-3.
* Kazhdan, Aleksandr Petrovich; Epstein, Ann Wharton (1985). Change in Byzantine Culture in the Eleventh and Twelfth Centuries. Berkeley and Los Angeles: University of California Press. ISBN 0-520-05129-7.
* Millar, Fergus (2006). A Greek Roman Empire: Power and Belief under Theodosius II (408–450). Berkeley and Los Angeles: University of California Press. ISBN 0-520-24703-5.
* Norwich, John Julius (1998). A Short History of Byzantium. Ringwood, Vic.: Penguin. ISBN 978-0-14-025960-5.
* Ostrogorsky, George (1969). History of the Byzantine State. New Brunswick: Rutgers University Press. ISBN 0-8135-1198-4.

{{Ligiltabelo Historio de Romio}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Byzantine Empire|revizio=839985139}}

{{Havenda artikolo|Bizanca imperio}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Bizanca imperio| ]]
[[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo]]
[[Kategorio:Eksaj landoj de Azio]]
[[Kategorio:Romia Imperio]]
[[Kategorio:Historio de Grekio]]
[[Kategorio:Historio de Turkio]]
[[Kategorio:Historio de Bulgario]]
[[Kategorio:Historio de Albanio]]
[[Kategorio:Historio de Sirio]]
[[Kategorio:Historio de Libano]]
[[Kategorio:Historio de Jordanio]]
[[Kategorio:Historio de Israelo]]
[[Kategorio:Historio de Egiptio]]
[[Kategorio:395]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 4-a jarcento]]
[[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1450-1459]]
[[Kategorio:1453]]</text>
      <sha1>6y0ba3gpi9gyaom4qq9ousbrpc1fvo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frans Eemil Sillanpää</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323</id>
    <revision>
      <id>9479194</id>
      <parentid>9363672</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="6i9a8zcyqod88abjihublgsrnpjz53a" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Frans Eemil SILLANPÄÄ''' [frans e:mil sil:ampæ:] (naskiĝis la [[16-a de septembro|16-an de septembro]], [[1888]] en Hämeenkyrö, Sudokcidenta Finnlando, mortis la [[3-a de junio|3-an de junio]], [[1964]] en [[Helsinko]], respubliko [[Finnlando]]) estis [[finnoj|finna]] [[verkisto]]. Sillanpää estas la unusola finno, kiu gajnis la [[Premio Nobel de Literaturo|Premion Nobel de Literaturo]].

Kun [[Psikologia romano|psikologia]] profundeco li priskribis en sia verkaro la vivon de la malriĉaj vilaĝanoj en Finnlando. En la jaro [[1939]] li gajnis la [[Premio Nobel de Literaturo|Premion Nobel de Literaturo]].

Asteroido [[1446 Sillanpää]] lian nomon honoras.

== Listo de verkoj ==
* ''Elämä ja aurinko'' (1916)
* ''Ihmislapsia elämän saatossa'' (1917)
* ''Hurskas kurjuus'' (1919)
* ''Rakas isänmaani'' (1919)
* ''Hiltu ja Ragnar'' (1923)
* ''Enkelten suojatit'' (1923)
* ''Omistani ja omilleni'' (1924)
* ''Maan tasalta'' (1924)
* ''Töllinmäki'' (1925)
* ''Rippi'' (1928)
* ''Kiitos hetkistä, Herra...'' (1930)
* ''Nuorena nukkunut'' (1931)
* ''Miehen tie'' (1932)
* ''Virranpohjalta'' (1933)
* ''Ihmiset suviyössä'' (1934)
* ''Viidestoista'' (1936)

{{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 1926-1950}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Sillanpaa, Frans Eemil}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]]</text>
      <sha1>6i9a8zcyqod88abjihublgsrnpjz53a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stanisław Lem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3796</id>
    <revision>
      <id>9479561</id>
      <parentid>9295351</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21322" sha1="ic5vapygho7hya8xra387lg4bmwr5xw" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Stanisław Herman LEM''' (naskita la [[12-a de septembro|12-an de septembro]] [[1921]] en [[Lvivo]]; mortinta la [[27-a de marto|27-an de marto]] [[2006]] en [[Krakovo]]) estis [[Pollando|pola]] [[verkisto]] de [[satiro|satira]] kaj filozofiema [[sciencfikcio]]. Liajn librojn oni tradukis en 41 lingvojn. Vendiĝis pli ol 27 milionoj da ekzempleroj.

== Vivo ==
Lem naskiĝis en Lvovo (tiam en [[Pollando]], nun en [[Ukrainio]]) kiel filo de la kuracisto Samuel Lem kaj Sabina Woller. Li studis medicinon en la [[Universitato de Lvovo]] kaj la [[Jagelona Universitato]] en Krakovo, sed interrompis la studadon pro la [[Invado en Pollando|invado de la nazioj]] dum la [[dua mondmilito]]. Poste Lem laboris kiel aŭtoriparisto kaj veldisto, kaj aniĝis al la [[Rezistmovado dum la Dua Mondmilito|kontraŭgermana rezistantaro]]. En 1946 Lem transloĝiĝis al [[Krakovo]] kaj finis sian studadon. Li laboris kiel helpanto en scienca esplorejo kaj komencis verki [[novelo]]jn dum la libertempo.

== Stilo ==
[[Dosiero:Stanisław Lem.jpg|maldekstre|eta|180ra|Stanisław Lem en sia laborejo]]
La verkado de Lem estas karakterizita per amaso da originalaj ideoj. Krome, lia verkado karakteriziĝas per granda diverseco kaj inkluzivas multajn humurajn verkojn (inkluzive en la rakontkolektoj, ''La Cyberiada'', kaj ''Opowiesci o pilocie Pirxie'' (la spaca piloto Pireksi) ĝis  plej seriozaj verkoj, kiel [[Solaris (romano)|Solaris]]. malgraŭ la granda diverseco, oni povas konstati el tio, kio estas ofta en liaj verkoj, ke ili havas apartan filozofian elementon.

== Agnoskoj ==
Li estis premiita per honora membriĝo al la asocio ''[[Science Fiction and Fantasy Writers of America]]'' (SFWA) en 1973, sed la premio estis forprenita en 1976 pro liaj komentoj pri lastatempa sciencfikcia literaturo; li priskribis ĝin kiel malplene elpensitan, aĉe verkitan, kaj zorgantan pli multe pri vendokvanto ol pri ideoj aŭ literatura novigo. SWFA poste proponis al li normalan membriĝon, sed tion li rifuzis.

Stanisław Lem estis kavaliro de la [[Ordeno de Blanka Aglo]], la plej alta ŝtata honorigo de la [[Pollando|Pola Respubliko]].

Multaj liaj verkoj estis adaptitaj al filmoj.

== Verkaro ==
En Esperanto aperis 2021 traduko de la romano [[Solaris (romano)|Solaris]], tradukita de [[Przemysław Wierzbowski]] kaj la [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], ISBN 978-83-962222-0-6. Aperis ankaŭ filma versio de Solaris, sed sen subtekstoj en Esperanto.

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot;
|+ '''Listo de la unuaj eldonoj de verkoj de Lem en Pollando'''
!Jaro
!Esperanta titolo&lt;br&gt;''pola titolo''
!Enhavo
!Eldonejo
!Rimarkoj
!Eldonkvanto
!Ligilo
|-
|rowspan=2|1951
|[[Astronaŭtoj (romano)|Astronaŭtoj]]&lt;br&gt;''Astronauci''
|Sciencfikcia romano
|Czytelnik
|La unua romano laŭ libroforma eldonjaro&lt;br /&gt;Kovrilo: [[Jan Samuel Miklaszewski|Jan Miklaszewski]]; [[ilustraĵo]]j: Bolesław Penciak
|10&amp;nbsp;370
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/astronauci]
|-
|[[Jaĥto „Paradise”. Teatraĵo en kvar aktoj]]&lt;br&gt;''Jacht „Paradise”. Sztuka w czterech aktach''
|Teatraĵo
|Czytelnik
|Kunaŭtoro: [[Roman Husarski|Roman Hussarski]]&lt;br /&gt;Kovrilo: Jan Miklaszewski
|4&amp;nbsp;370
|
|-
||1954
|[[Sezamo kaj aliaj rakontoj]]&lt;br&gt;''Sezam kaj inne opowiadania''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Iskry
|Kovrilo: [[Jan Młodożeniec]]
|20&amp;nbsp;000+176
|
|-
|rowspan=2|1955
|[[Neperdita tempo]]&lt;br&gt;''Czas nieutracony''
|realisma romano ([[trilogio]])
|Wydawnictwo Literackie
|La unua parto de trilogio (planita kiel memstara romano) finita en septembro 1948, do la unua romano verkita de la aŭtoro, sed eldonita (kun postaj du partoj kaj cenzuristaj modifoj) en 1955
|10&amp;nbsp;000+175
|
|-
|[[La Magelana Nubo]]&lt;br&gt;''Obłok Magellana''
|Sciencfikcia romano
|Iskry
|Kovrilo: Jan Młodożeniec
|20&amp;nbsp;000+205
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/oblok-magellana]
|-
|rowspan=2|1957
|[[Dialogoj (Lem)|Dialogoj]]&lt;br&gt;''Dialogi''
|Futurologiaj-filozofiaj eseoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo: [[Kazimierz Mikulski]]&lt;br /&gt;Wydanie rozszerzone: 1972 r.
|3&amp;nbsp;000+205
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/dialogi]
|-
|[[Stela taglibro]]&lt;br&gt;''Dzienniki gwiazdowe''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Iskry
|Kovrilo: [[Marian Stachurski]]&lt;br /&gt;Ŝanĝitaj kaj vastigitaj eldonoj: Wydawnictwo Literackie 1966, Czytelnik 1971
|20&amp;nbsp;000+205
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/dzienniki-gwiazdowe]
|-
|rowspan=3|1959
|[[Edeno (romano)|Edeno]]&lt;br&gt;''Eden''
|Sciencfikcia romano
|Iskry
|Kovrilo: [[Maciej Hibner]]
|20&amp;nbsp;000+250
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/eden]
|-
|[[Invado el Aldebarano]] ''Inwazja z Aldebarana''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|[[Obwoluta]]: [[Daniel Mróz]]
|10&amp;nbsp;000+205
|
|-
|[[Krimesploro (romano|Krimesploro]]&lt;br&gt;''Śledztwo''
|Detektiva romano
|[[Bellona (wydawnictwo)|Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej]]
|Kovrilo: [[Antoni Boratyński]]
|50&amp;nbsp;000
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/sledztwo]
|-
|rowspan=4|1961
|[[Libro de robotoj]]&lt;br&gt;''Księga robotów''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Iskry
|Ilustraĵoj kaj kovrilo: Daniel Mróz
|10&amp;nbsp;000+250
|
|-
|[[Taglibro trovita en bankuvo]]&lt;br&gt;''Pamiętnik znaleziony w wannie''
|Sciencfikcia romano
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Daniel Mróz
|10&amp;nbsp;000+253
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/pamietnik]
|-
|[[Reveno el la steloj]]&lt;br&gt;''Powrót z gwiazd''
|Sciencfikcia romano
|Czytelnik
|Kovrilo: Marian Stachurski
|20&amp;nbsp;250
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/powrot-z-gwiazd]
|-
|[[Solaris (romano)|Solaris]]
|Sciencfikcia romano
|Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej
|Kovrilo kaj librokovraĵo: [[Konstanty Maria Sopoćko]]
|10&amp;nbsp;000
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/solaris]
|-
|1962
|[[Enorbitiĝo (Lem)|Enorbitiĝo]]&lt;br&gt;''Wejście na orbitę''
|Eseoj kaj literaturaj publikaĵoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo: [[Zofia Darowska]]
|2&amp;nbsp;500+253
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/wejscie-okamgnienie]
|-
|1963
|[[Luna nokto (Lem)|Luna nokto]]&lt;br&gt;''Noc księżycowa''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj kaj scenaroj de televidaj spektakloj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Daniel Mróz
|10&amp;nbsp;000+251
|
|-
|rowspan=3|1964
|[[Fabeloj de robotoj]]&lt;br&gt;''Bajki robotów''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj ilustraĵoj: [[Szymon Kobyliński]]
|7&amp;nbsp;000+290
|
|-
|[[La Nevenkebla|La Nevenkebla kaj aliaj rakontoj]]&lt;br&gt;''Niezwyciężony i inne opowiadania''
|La etromano ''[[La Nevenkebla]]'' kaj kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej
|
|10&amp;nbsp;000+290
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/niezwyciezony]
|-
|[[Summa technologiae]]
|Filozofiaj-futurulogiaj eseoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo: Daniel Mróz&lt;br /&gt;Pligrandigitaj eldonoj: Wydawnictwo Literackie 1967, Wydawnictwo Lubelskie 1984
|3&amp;nbsp;000+251
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/summa-technologiae]
|-
|rowspan=2|1965
|[[Ciberiado]]&lt;br&gt;''Cyberiada''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj ilustraĵoj: Daniel Mróz
|10&amp;nbsp;000+290
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/cyberiada]
|-
|[[Ĉasado (Lem)|Ĉasado]]&lt;br&gt;''Polowanie''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo: Daniel Mróz
|7&amp;nbsp;000+290
|
|-
|1966
|[[La Alta Kastelo]]&lt;br&gt;''Wysoki Zamek''
|[[Membiografia romano]]
|Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej
|Kovrilo: Piotr Borowy
|20&amp;nbsp;000+300
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/wysoki-zamek]
|-
|rowspan=3|1968
|[[Filozofio de hazardo]]&lt;br&gt;''Filozofia przypadku''
|Filozofiaj eseoj, literaturaj publicaĵoj
|Wydawnictwo Literackie
|Librokovraĵo laŭ ideo de Stanisław Lem: [[Barbara Konarzewska]]&lt;br /&gt;Ŝanĝitaj eldonoj: 1975 kaj 1988
|3&amp;nbsp;000+283
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/filozofia-przypadku]
|-
|[[La Mastra Voĉo]]&lt;br&gt;''(Głos Pana)''
|Sciencfikcia romano
|Czytelnik
|Kovrilo kaj librokovraĵo: [[Andrzej Heidrich]]
|10&amp;nbsp;280
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/glos-pana]
|-
|[[Rakontoj pri la piloto Pirks]]&lt;br&gt;''(Opowieści o pilocie Pirxie)''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Andrzej Heidrich
|20&amp;nbsp;000+283
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/pirx]
|-
|1970
|[[Sciencfikcio kaj futurologio]]&lt;br&gt;''Fantastyka kaj futurologia''
|Futurologiaj-filozofiaj eseoj, literaturaj publicaĵoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Barbara Konarzewska&lt;br /&gt;Ŝanĝita eldono: 1972
|5&amp;nbsp;000+283
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/fantastyka-i-futurologia]
|-
|rowspan=2|1971
|[[Sendormeco (Lem)|Sendormeco]]&lt;br&gt;''Bezsenność''
|''[[Kongres futurologiczny]]'' kaj kvar sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Daniel Mróz
|30&amp;nbsp;283
|
|-
|[[Perfekta vakuo (Lem)|Perfekta vakuo]]&lt;br&gt;''Doskonała próżnia''
|Recenzoj de neekzistantaj libroj
|Czytelnik
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Andrzej Heidrich
|20&amp;nbsp;290
|
|-
|1973
|[[Imaginara grando]]&lt;br&gt;''Wielkość urojona''
|Kolekto de antaŭparoloj por neekzistantaj libroj
|Czytelnik
|Kovrilo laŭ projekto de Stanisław Lem
|30&amp;nbsp;290
|
|-
|rowspan=3|1975
|[[Diskursoj kaj skizoj]]&lt;br&gt;''Rozprawy kaj szkice''
|Eseoj kaj literaturaj publicaĵoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: Barbara Konarzewska&lt;br /&gt;Serio Elektitaj Verkoj (''Dzieła wybrane'')
|10&amp;nbsp;000+283
|
|-
|[[Hospitalo de la Transfiguriĝo]]&lt;br&gt;''Szpital przemienienia''
|Realisma romano
|Czytelnik
|La unua parto de la trilogio ''Neperdita tempo'', unue planita kiel memstara romano. En 1975 unuafoje eldonita sola, sen cenzuristaj modifoj aldonitaj al la antaŭaj eldonoj.&lt;br /&gt;Grafika prilaboro: Jan Miklaszewski
|20&amp;nbsp;290
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/szpital-przemienienia]
|-
|La Alta Kastelo. Junaĝaj poemoj&lt;br&gt;''Wysoki Zamek. Wiersze młodzieńcze''
|La membiografia romano ''La Alta Kastelo'' kaj poemoj el la junaĝo
|Wydawnictwo Literackie
|La poemoj antaŭe aperis en la semajngazeto ''Tygodnik Powszechny'' en la jaroj 1947–48.&lt;br /&gt;Kovrilo kaj librokovraĵo: Barbara Konarzewska.&lt;br /&gt;Serio Elektitaj Verkoj (''Dzieła wybrane'')
|40&amp;nbsp;000+283
|
|-
|rowspan=2|1976
|[[Kataro (romano)|Kataro]]&lt;br&gt;''Katar''
|Detektiva romano
|Wydawnictwo Literackie
|
|100&amp;nbsp;000+283
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/katar]
|-
|[[Masko (Lem)|Masko]]&lt;br&gt;''Maska''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj kaj scenaroj de televidaj spektakloj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: [[Barbara Paleta]]
|40&amp;nbsp;000+283
|
|-
|1979
|Ripeto&lt;br&gt;''Powtórka''
|Sciencfikcia rakonto kaj scenaroj de radioprogramoj
|Iskry
|Grafika prilaboro: [[Andrzej Hałajkiewicz]]&lt;br /&gt;Serio ''Fantastyka-Przygoda''
|50&amp;nbsp;000+300
|
|-
|1981
|[[Golemo 14]]&lt;br&gt;''Golem XIV''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|
|80&amp;nbsp;000+350
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/apokryfy/golem14]
|-
|1982
|[[Surloka esploro]]&lt;br&gt;''Wizja lokalna''
|Sciencfikcia romano
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo kaj librokovraĵo: [[Włodzimierz Targosz]]
|50&amp;nbsp;000+350
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/wizja-lokalna]
|-
|1984
|[[Provoko (Lem)|Provoko]]&lt;br&gt;''Prowokacja''
|Recenzoj de neekzistantaj libroj
|Wydawnictwo Literackie
|
|50&amp;nbsp;000+350
|
|-
|1986
|[[Biblioteko de la 21-a jarcento]]&lt;br&gt;''Biblioteka XXI wieku''
|Recenzje nieistniejących książek
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: [[Jerzy Jarzębski]]
|100&amp;nbsp;000+350
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/apokryfy/biblioteka21wieku]
|-
|rowspan=2|1987
|[[Fiasko (romano)|Fiasko]]
|Sciencfikcia romano
|Wydawnictwo Literackie
|La lasta romano de Lem
|100&amp;nbsp;000+283
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/fiasko]
|-
|[[Paco sur la Tero]]&lt;br&gt;''Pokój na Ziemi''
|Sciencfikcia romano
|Wydawnictwo Literackie
|
|100&amp;nbsp;000+283
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/pokoj-na-ziemi]
|-
|1993
|[[Utiligita drako]]&lt;br&gt;''Pożytek ze smoka''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Pola Societo de Libroeldonistoj kaj la eldonejo VERBA
|Kovrilo: [[Michał Urbański]]
|
|
|-
|1994
|[[Homo el Marso]]&lt;br&gt;''Człowiek z Marsa''
|Sciencfikcia romano
|Niezależna Oficyna Wydawnicza „Nowa”
|La unua oficiala libroforma eldono. Unue aperis en 1946 en partoj, en la gazeto ''Nowy Świat Przygód''; en la 1980-aj jaroj du fojojn eldonita [[Fanzino|fanzine]]. Postparolo: Jerzy Jarzębski
|
|[https://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/czlowiek-z-marsa]
|-
|1995
|[[Plaĉa tempo]]&lt;br&gt;''Lube czasy''
|Kolekto de [[felietono]]j publikigitaj en ''Tygodnik Powszechny'' en la jaroj 1994–95 kadre de la serio ''La mondo laŭ Lem''
|Znak
|Elekto: [[Tomasz Fiałkowski]]; grafika prilaboro: [[Wojciech Kołyszko]]
|
|
|-
|rowspan=3|1996
|''[[Sex Wars]]''
|Kolekto de felietonoj kaj eseoj
|Nowa
|Grafika prilaboro: [[Małgorzata Śliwińska]]&lt;br /&gt;Ŝanĝita kaj plivastigita eldono: Wydawnictwo Literackie 2004
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/sex-wars]
|-
|[[Sekreto de ĉina paco]]&lt;br&gt;''Tajemnica chińskiego pokoju''
|Kolekto de eseoj publikigitaj en la gazeto ''PC Magazine''
|Societo de Aŭtoroj kaj Eldonistoj de Sciencaj Verkoj ''Universitas''
|Kovrilo: Jacek Szczerbiński
|
|
|-
|[[Enigmo. Rakontoj]]&lt;br&gt;''Zagadka. Opowiadania''
|Kolekto de sciencfikciaj rakontoj
|Interart
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Roman Kirylenko;&lt;br /&gt;Serio Verkoj (''Dzieła'')
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/zagadka]
|-
|1997
|[[Truita tuto]]&lt;br&gt;''Dziury w całym''
|Kolekto de [[felietono]]j publikigitaj en ''Tygodnik Powszechny'' en la jaroj 1995–97 kadre de la serio ''La mondo laŭ Lem''
|Znak
|Elekto: Tomasz Fiałkowski; grafika prilaboro: Wojciech Kołyszko
|
|
|-
|1999
|[[Megabita bombo]]&lt;br&gt;''Bomba megabitowa''
|Kolekto de eseoj publikigitaj en la gazeto ''PC Magazine''
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: [[Tomasz Lec]]
|
|
|-
|rowspan=2|2000
|[[Momento (Lem)]]&lt;br&gt;''Okamgnienie''
|Kolekto de eseoj
|Wydawnictwo Literackie
|Kovrilo: [[Marek Pawłowski]]
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/wejscie-okamgnienie]
|-
|''Przekładaniec''
|Kolekto de scenaroj por filmoj, televidaj kaj radiaj spektakloj
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec&lt;br /&gt;Serio Kolektitaj Verkoj (''Dzieła zebrane'')
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/przekladaniec]
|-
|2001
|[[Diktaĵoj aŭ…]]&lt;br&gt;''Dyktanda czyli…''
|Modeloj de diktaĵoj por nevo de la edzino
|Przedsięwzięcie Galicja
|
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/inne/dyktanda]
|-
|2002
|''Listy albo opór materii''
|Elektitaj leteroj de Lem al diversaj homoj kaj institucioj
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/inne/listy-albo-opor-materii]
|-
|rowspan=2|2003
|[[Dilemoj (Lem)|Dilemoj]]&lt;br&gt;''Dylematy''
|Kolekto de felietonoj
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec
|
|
|-
|[[Mia opinio pri literaturo]]&lt;br&gt;''Mój pogląd na literaturę''
|Eseoj kaj literaturaj publicaĵoj
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec&lt;br /&gt;Serio Kolektitaj Verkoj (''Dzieła zebrane'')
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/poglad-na-literature]
|-
|2004
|[[Kurtcirkvitoj (Lem)|Kurtcirkvitoj]]&lt;br&gt;''Krótkie zwarcia''
|Elekto de felietonoj publikigitaj en ''Tygodnik Powszechny'' en la jaroj 1994–2004
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec&lt;br /&gt;Serio Kolektitaj Verkoj (''Dzieła zebrane'')
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/eseje/krotkie-zwarcia]
|-
|2005
|[[La 1940-aj jaroj. Diktaĵoj]]&lt;br&gt;''Lata czterdzieste. Dyktanda''
|Debutaj rakontoj kaj poemoj el la 1940-aj jaroj, kaj [[Diktaĵoj aŭ…]]
|Wydawnictwo Literackie
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Tomasz Lec&lt;br /&gt;Serio Kolektitaj Verkoj (''Dzieła zebrane'')
|
|
|-
|2006
|[[Raso de rabobestoj. Lastaj tekstoj]]&lt;br&gt;''Rasa drapieżców. Teksty ostatnie''
|Elekto de felietonoj publikigitaj en ''Tygodnik Powszechny'' en la jaroj 2005–2006
|Wydawnictwo Literackie
|Wybór kaj posłowie: Tomasz Fiałkowski; kovrilo: Przemysław Dębowski
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/inne/rasa-drapiezcow]
|-
|rowspan=2|2009
|[[Homo el Marso. Junaĝaj rakontoj. Poemoj]]&lt;br&gt;''Człowiek z Marsa. Opowiadania młodzieńcze. Wiersze''
|La romano ''[[Homo el Marso]]'', rakontoj kaj poemoj el la kolekto ''[[La 1940-aj jaroj. Diktaĵoj]]'' kaj la rakonto ''Siostra Barbara''
|Agora SA
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Krystian Rosiński;&lt;br /&gt;Kolekto Biblioteko de Gazeta Wyborcza
|
|
|-
|[[Fuŝita krimromano]]&lt;br&gt;''Sknocony kryminał''
|La nefinita krimromano ''[[Fuŝita krimromano]]'', la dramo ''[[Radikoj. Pluraktaj drramoj]]'' kaj ''[[Diktaĵoj aŭ…]]''
|Agora SA
|Postparolo: Jerzy Jarzębski; kovrilo: Krystian Rosiński;&lt;br /&gt;Kolekto Biblioteko de Gazeta Wyborcza
|
|[http://solaris.lem.pl/ksiazki/inne/sknocony-kryminal]
|-
|2011
|[[Leteroj (Lem)|Leteroj]]&lt;br&gt;''Leteroj''
|Korespondaĵoj de Lem kun [[Sławomir Mrożek]] el la jaroj 1956–1978
|Wydawnictwo Literackie
|Kunaŭtoro: [[Sławomir Mrożek]]; antaŭparolo: Jerzy Jarzębski
|
|[https://solaris.lem.pl/ksiazki/inne/listy-lem-mrozek]
|-
|2013
|[[Gloro kaj Fortuno]]&lt;br&gt;''Sława kaj Fortuna''
|Korespondaĵoj de Lem kun [[Michael Kandel]] el la jaroj 1972–1987
|Wydawnictwo Literackie
|En la libro troviĝas nur leteroj de Lem; antaŭparolo: Jerzy Jarzębski
|
|[https://solaris.lem.pl/ksiazki/inne/slawa-i-fortuna-listy-do-michaela-kandla]
|-
|2016
|[[Planedo de LEM]]&lt;br&gt;''Planeta LEMa. Felietony ponadczasowe''
|Elekto de felietonoj
|Wydawnictwo Literackie
|Elekto: Wojciech Zemek; postparolo: Jerzy Jarzębski
|
|[http://www.wydawnictwoliterackie.pl/ksiazka/4105/Planeta-LEMa---Stanislaw-Lem]
|-
|2017
|[[Ĝardeno de obskuro kaj aliaj rakontoj]]&lt;br&gt;''Ogród ciemności kaj inne opowiadania''
|Kolekto de rakontoj
|Wydawnictwo Literackie
|Elekto: Tomasz Lem; postparolo: Jerzy Jarzębski
|
|[https://www.wydawnictwoliterackie.pl/ksiazka/4414/Ogrod-ciemnosci-i-inne-opowiadania---Stanislaw-Lem]
|-
|2018
|[[Doloras nur tiam, kiam mi ridas…]]&lt;br&gt;''Boli tylko, gdy się&amp;nbsp;śmieję…''
|Korespondaĵoj kun Ewa Lipska
|Wydawnictwo Literackie
|Kunaŭtoroj: Ewa Lipska kaj Tomasz Lem
|
|[https://www.wydawnictwoliterackie.pl/ksiazka/4830/Boli-tylko-gdy-sie-smieje---Stanislaw-Lem]
|-
|2018
|[[Diablo kaj ĉefverko]]&lt;br&gt;''Diabeł kaj arcydzieło''
|Elekto de eseoj
|Wydawnictwo Literackie
|Elekto: Wojciech Zemek; postparolo: Jerzy Jarzębski
|
|[https://www.wydawnictwoliterackie.pl/ksiazka/4891/Diabel-i-arcydzielo---Stanislaw-Lem]
|}

== En Esperanto aperis ==
* Rakontoj el ''Ciberiado (Cyberiada)'':
** ''La maŝino de Trurl (Elektrybałt Trurla)'' – tradukis [[Zbigniew Sienkiewicz]] en ''[[Pola Esperantisto]]'' 1-2, 1982.
*** ''La maŝino de Trurl'' – tradukis el la pola [[Jerzy Walaszek|Jerzy Wałaszek]]&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.
** ''Kiel la mondo saviĝis (Jak ocalał świat)'' – traduko de [[Matthew McLauchlin]] de la angla traduko el la pola fare de [[Michael Kandel]]. 2002&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.
*** ''Kiel saviĝis la mondo (Jak ocalał świat)'' – tradukis el la pola [[Vladimir Ivanov]]. 2010&lt;ref&gt;[http://vgiv.narod.ru/ksm.html ''Kiel saviĝis la mondo''] ĉe vgiv.narod.ru&lt;/ref&gt;.
*** ''Kiel la mondo saviĝis (Jak ocalał świat)'' – tradukis el la pola Jerzy Wałaszek&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.autodidactproject.org/bib/lem_stanislaw_esperanto.html Paĝo pri Lem ĉe autodidacticproject.org, kun la tradukoj]&lt;/ref&gt;.
** ''La granda batado.'' – tradukis el la pola Jerzy Wałaszek&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.
* ''El la rememoroj de Ijon Tichy.'' Novelo el la ciklo ''Stelaj taglibroj (Dzienniki gwiazdowe)''. Tradukis Zbigniew Sienkiewicz. En: [[Sferoj 1|''Sferoj'' 1]]. – Santander: [[Grupo Nifo]], 1983&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;.
* ''Luna nokto'' – sciencfikcia teatraĵo. Tradukis el la pola [[Valentin Melnikov]]. 1998&lt;ref&gt;[http://www.esperanto.mv.ru/Arkivoj/Fantastiko/Luna_nokto.html ''Luna nokto'']&lt;/ref&gt;.
* ''Surloka esploro (Wizja lokalna)'' – traduko de [[Jurij Finkel]] de la rusa traduko el la pola fare de K. Duŝenko. 2001&lt;ref&gt;[http://www.esperanto.mv.ru/Lem/ ''Surloka esploro''] en Esperanto-TTTejo&lt;/ref&gt;.
* ''Elektitaj rakontoj'' – tradukis el la pola Jerzy Wałaszek.
*''[[Solaris (romano)|Solaris]]'' –  tradukis el la pola [[Przemysław Wierzbowski]]. La {{daton|12|septembro|2021}} [[Bjalistoka Esperanto-Societo]] lanĉis Esperanto-tradukon de la romano.&lt;ref&gt;[https://eventaservo.org/e/solaris „Solaris” – prezento de nova Esperanto-traduko] en [[Eventa Servo]]&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.lem.pl/ Oficiala retejo de Stanisław Lem ''(pole, angle, germane kaj hispane)'']
* [https://www.youtube.com/watch?v=xMzbdFbcdjM Prelego de Ralph Dumain] ''Centjariĝo de Stanislaw Lem kaj centjariĝo de [[R.U.R.]] de [[Karel Ĉapek]], kun socipolitikaj aldonoj'' kaj temo de [[roboto]]j, en Jutubo

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Lem, Stanislaw}}

[[Kategorio:Polaj sciencfikciaj verkistoj]]
[[Kategorio:Polaj verkistoj]]
[[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Polaj filozofoj]]
[[Kategorio:Futurologio]]
[[Kategorio:Kavaliroj de Ordeno de Blanka Aglo]]
[[Kategorio:Polaj ateistoj]]</text>
      <sha1>ic5vapygho7hya8xra387lg4bmwr5xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3820</id>
    <revision>
      <id>9479613</id>
      <parentid>9353956</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:55:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9479613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34612" sha1="kp97g9ryxlwrgallvlw0e5j6ysfkb87" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=stelo|komunumo en Italio|Suno (Italio)|parto de urbo Madrid|Suno (Centro)}}
{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = Suno [[Dosiero:Sun symbol (heavy white).svg|24ra|☉]]
 |Kategorio = Stelo
 |Speco = [[Flava nano]]&lt;ref name=Murdin&gt;{{citaĵo de libro |familia nomo=MURDIN |persona nomo=Paul |jaro=2001 |titolo=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics : Sun |lingvo=EN |loko=[[Bristolo|Bristol]] |eldoninto=Institute of Physics Publishing |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE4938. |doi=10.1888/0333750888/4938}}&lt;/ref&gt;
 |Bildo = The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg
 |Bildo_priskribo = La Suno en [[Ultraviola radiado|UV]].
 |Planedaro = [[Sunsistemo]]
 |Epoko = J2000.0
 |Granda_duonakso = 26000–28000 lumjaroj
 |Periodo = 2,25–2,50 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; jaroj
 |Cirkulrapido = 217 km/s
 |Terdistanco_min = 147 098 074 km
 |Terdistanco_ave = 149 597 887,5 km
 |Terdistanco_maks = 152 097 701 km
 |Diametro = 1 390 950 km
 |Diametro_ekv = 1 391 000 km
 |Diametro_pol = 1 390 900 km
 |Maso = 1,9891 × 10&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; kg
 |Denso = 1,408 × 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; kg/m³
 |Falakcelo = 274,0 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = 617,54 km/s
 |Rotacia_periodo = 27t 6h 36m (je ekvatoro)&lt;br /&gt;28t 4h 48m (je latitudo 30°)&lt;br /&gt;30t 19h 12m (je latitudo 60°)&lt;br /&gt;31t 19h 12m (je latitudo 90°)
 |Aksa_kliniteco = 7,25° (al ekliptiko)&lt;br /&gt;67,23° (al galaksia ebeno)
 |Lumeco = 3,827 × 10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; W
 |Aĝo = 4,57 miliardoj da jaroj
 |Metalenhavo = 0,0177
 |Temperaturo = 5778 K (surface)&lt;br /&gt;5 000 000 K (korono)&lt;br /&gt;~15 700 000 K (kerno)
 |Spektroklaso = G2 V
 |Videbla_magnitudo = −26,74&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html&lt;/ref&gt;
 |Absoluta_magnitudo = 4,83
 |Angula_diametro_min = 31' 31&quot;
 |Angula_diametro_ave = 32' 03&quot;
 |Angula_diametro_maks = 32' 35&quot;
 |Mapo = Solarsystemscope texture 2k sun.jpg
}}

La '''Suno''' ({{Lang-la|Sol}}, [[greka lingvo|greke]] ''Helios'') estas la nura [[stelo]] de [[Sunsistemo]]. [[Listo de la objektoj de la Sunsistemo|La restaj objektoj de tiu sistemo]] rondiras ĉirkaŭ Suno aŭ iu objekto rondiranta Sunon.

Ĝi estas mezgranda [[stelo]] de [[spektroklaso]] G2V, [[flava nano]].&lt;ref name=Murdin/&gt;

Kiel la aliaj steloj en la universo, la Suno estas grandega globo de [[plasmo]]. La [[Tero]] estas nur je proksimume {{Nombro|150000000}}&amp;nbsp;km de la Suno. La stela sistemo plej proksima al la Suno estas [[Alfa Centaŭro]]. La lumo de la steloj de tiu sistemo bezonas 4,35 jarojn por atingi la Teron. La lumo de la Suno bezonas nur 8,3 minutojn por atingi nin.

== Etimologio ==
La esperantlingva vorto &quot;suno&quot; devenas el la anglalingva vorto ''sun'', siavice deveninta el la [[Anglosaksa lingvo|malnovangla]] ''{{lang|ang|sunne}}''. Similaĵoj aperas ankaŭ en aliaj [[Ĝermana lingvaro|ĝermanaj lingvoj]], kiel en [[Okcidentfrisa lingvo|okcidentfrisa]] ''{{lang|fy|sinne}}'', en [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] ''{{lang|nl|zon}}'', en [[Platgermana lingvo|platgermana]] ''{{lang|nds|Sünn}}'', en [[norma germana]] ''{{lang|de|Sonne}}'', en [[Bavara lingvo|bavara]] ''{{lang|bar|Sunna}}'', en [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] ''{{lang|non|sunna}}'', kaj en [[Gota lingvo|gota]] ''{{lang|got|sunnō}}''. Ĉiuj tiuj vortoj devenas el komuna trunko de [[Praĝermana lingvo|praĝermana]] ''{{lang|gem-x-proto|*sunnōn}}''.&lt;ref name=&quot;BARNHART776&quot;&gt;{{Cite book |last=Barnhart |first=R. K. |title=The Barnhart Concise Dictionary of Etymology |year=1995 |publisher=[[HarperCollins]] |isbn=978-0-06-270084-1 |page=776}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Orel&quot;&gt;{{cite book |last=Orel |first=Vladimir |author-link=  |year=2003 |title=A Handbook of Germanic Etymology |page=[https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up/search/sun 41] |url=https://archive.org/details/Orel-AHandbookOfGermanicEtymology/mode/2up |via=Internet Archive |publisher=Brill |place=Leiden |isbn=978-9-00-412875-0}}&lt;/ref&gt; Tio siavice estas rilata al la vorto por ''suno'' en aliaj branĉoj de la [[hindeŭropa lingvaro]], kvankam en plimulto de kazoj el [[nominativo|nominativa]] vorto kun ''l'', anstataŭ la [[genitivo|genitiva]] formo en ''n'', kiel ekzemple en [[latina]] ''{{lang|la|sōl}}'', en [[antikva greka]] {{lang|grc|ἥλιος}} (hēlios), en [[Kimra lingvo|kimra]] ''{{lang|cy|haul}}'' kaj [[Ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]] ''{{lang|cs|slunce}}'', same kiel (kun *l &gt; ''r'') en [[sanskrita]] {{lang|sa|स्वर्}} (svár) kaj [[Persa lingvo|persa]] {{lang|fa|خور}} (xvar). Ja, la ''l''-formo survivis ankaŭ en praĝermana, kiel {{lang|gem-x-proto|*sōwelan}}, kio rezultis en gota ''{{lang|got|sauil}}'' (kun ''{{lang|got|sunnō}})'' kaj [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] prozece ''{{lang|non|sól}}'' (kun la poezieca ''{{lang|non|sunna}})'', kaj tra ĝi al la vortoj por ''suno'' en la modernaj skandinavaj lingvoj: [[Sveda lingvo|sveda]] kaj [[Dana lingvo|dana]] ''{{lang|sv|sol}}'', [[Islanda lingvo|islanda]] ''{{lang|is|sól}}'', ktp.&lt;ref name=Orel /&gt;

El la antikvgreka ''helios'' devenas vortoj kun radiko aŭ prefikso ''heli-''. En diversaj lingvoj grekaj kaj latinaj vortoj estas uzataj en poezio kiel personigoj de Suno, nome dioj [[Helios]] kaj ''Sol'' (en [[Romia religio|romia mitologio]]),&lt;ref name=&quot;Lexico&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20200327234645/https://www.lexico.com/definition/helios &quot;Helios&quot;.] Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. Arkivita el la originalo la 27an de Marto 2020. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;[https://www.oed.com/search/dictionary/?q=Sol&amp;tl=true &quot;Sol&quot;.] ''[[Oxford English Dictionary]]'' (reta eldono). Oxford University Press. &lt;/ref&gt; dum en [[sciencfikcio]] ''Sol'' povas esti uzata por distingi Sunon el aliaj steloj. La termino ''sol'' kun malalta ''s'' estas uzata de planedastronomoj por la daŭro de [[suna tago]] en alia planedo kiel ekzemple en [[Marso (planedo)|Marso]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15a de Novembro 2006 |title=Opportunity's View, Sol 959 (Vertical) |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022155351/http://www.nasa.gov/mission_pages/mer/images/pia01892.html |archive-date=22a de Oktobro 2012 |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |publisher=[[NASA]]}}&lt;/ref&gt;

La [[astronomia simbolo]] por Suno estas cirklo kun centra punkto, [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]].&lt;ref&gt; Allen, Clabon W.; Cox, Arthur N. (2000). Cox, Arthur N. (eld.). [https://books.google.es/books?id=w8PK2XFLLH8C&amp;redir_esc=y ''Allen's Astrophysical Quantities''] (4a eld.). Springer. p. 2. ISBN 978-0-38-798746-0. &lt;/ref&gt; Ĝi estas uzata por unuoj kiel ''M''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[Suna maso]]), ''R''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna radiuso]]) kaj ''L''&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ([[suna lumeco]]).&lt;ref&gt;[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100516843 &quot;solar mass&quot;.] Oxford Reference. Alirita la 26an de Majo 2024. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Weissman |first1=Paul |url=https://books.google.com/books?id=4gmSOrXIQUEC&amp;dq=%22solar+radius%22&amp;pg=PA349 |title=Encyclopedia of the Solar System |last2=McFadden |first2=Lucy-Ann |last3=Johnson |first3=Torrence |date=18a de Septembro 1998 |publisher= Academic Press |isbn=978-0-08-057313-7 |pages=349, 820}}&lt;/ref&gt;

La scienca studo de Suno estas nomita ''heliologio'' kiel internacia termino,&lt;ref&gt;[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/heliology &quot;heliology&quot;.] Collins Dictionary. Collins. Alirita la 24an de Novembro 2024. &lt;/ref&gt; kaj ''sunscienco'' pli esperantlingve.

== Ĝeneralaj trajtoj ==
[[Dosiero:Celestial body size comparison horizontal.png|thumb|maldekstre|300ra|Grandeckomparo de la Suno, ĉiuj [[planedo]]j de la [[Sunsistemo]] kaj kelkaj pli grandaj steloj. La Suno estas 1.4 milionoj da kilometroj (4.643 lum-sekundoj) granda, proksimume 109 fojojn pli granda ol la [[Tero]], aŭ kvar fojojn la Luna distanco, kaj enhavas 99.86% de la tuta Sunsistema [[Suna maso|maso]].]]
La Suno estas [[Flava nano|G-tipa ĉefsekvenca stelo]] kiu konsistigas proksimume 99.86% de la maso de la Sunsistemo.&lt;ref name=&quot;Woolfson00&quot;&gt;{{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |url=http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |url-status=live |journal= ''Astronomy &amp; Geophysics'' |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&amp;G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711133403/http://inis.jinr.ru/sl/vol1/_djvu/P_Physics/Woolfson%20M.M.%20Origin%20and%20evolution%20of%20the%20solar%20system%20(IOP)(425s).pdf |archive-date=11a de Julio 2020 |access-date=12a de Aprilo 2020 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- There are several estimations on the mass of the Solar System; for further information please have a look at the talk page. --&gt; Ĝi havas [[Absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] de +4.83, taksita kiel pli hela ol ĉirkaŭ 85% de la steloj en la [[Lakta Vojo]], la plej multaj el kiuj estas [[Ruĝa nano|ruĝaj nanoj]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1a de Aŭgusto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21a de Decembro 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Lada |first=C. J. |year=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=''Astrophysical Journal Letters'' |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas pli masiva ol 95% de la steloj ene de 7 pc (23 ly).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Robles |first1=José A. |last2=Lineweaver |first2=Charles H. |last3=Grether |first3=Daniel |last4=Flynn |first4=Chris |last5=Egan |first5=Chas A. |last6=Pracy |first6=Michael B. |last7=Holmberg |first7=Johan |last8=Gardner |first8=Esko |title=A Comprehensive Comparison of the Sun to Other Stars: Searching for Self-Selection Effects |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2008 |volume=684 |issue=1 |pages=691–706 |doi=10.1086/589985 |arxiv=0805.2962 |bibcode=2008ApJ...684..691R |hdl=1885/34434 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno estas [[Stela loĝantaro|Populacio I]], aŭ stelo riĉa en pezaj elementoj.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot;&gt;{{Cite book |last1=Zeilik |first1=M. A. |title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics |last2=Gregory |first2=S. A. |year=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4th |page=322}}&lt;/ref&gt; Ĝia formado antaŭ proksimume 4.6 miliardoj da jaroj eble estis ekigita de ŝokondoj de unu aŭ pluraj proksimaj [[supernovao]]j.&lt;ref name=&quot;Connelly2012&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2a de Novembro 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=[[Science (gazeto)|Science]] |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Falk&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Falk |first1=S. W. |last2=Lattmer |first2=J. M. |last3=Margolis |first3=S. H. |year=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=[[Nature (gazeto)|Nature]] |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}&lt;/ref&gt; Tio estas sugestita de alta abundo de pezaj elementoj en la Sunsistemo, kiel ekzemple [[oro]] kaj [[uranio]], relative al la abundoj de tiuj elementoj en tielnomita [[Stela loĝantaro|Populacio II]], pez-element-malriĉaj steloj. La pezaj elementoj plej verŝajne povus esti produktitaj per endotermaj nukleaj reagoj dum supernovao, aŭ per transmutacio per neŭtronsorbado ene de masiva duageneracia stelo.&lt;ref name=&quot;zeilik&quot; /&gt;

La Suno estas senkompare la plej brila objekto en la ĉielo de la Tero, kun [[ŝajna magnitudo]] de −26.74.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Burton |first=W. B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal= ''Space Science Reviews'' |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Bessell |first1=M. S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=''Astronomy &amp; Astrophysics'' |volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&amp;A...333..231B}}&lt;/ref&gt; Ĉi tio estas ĉirkaŭ 13 miliardoj da fojoj pli brila ol la sekva plej lumelsenda stelo, nome ''Siriuso'', kiu havas ŝajnan magnitudon de −1,46.&lt;ref name=&quot;Hoffleit1991&quot;&gt;{{cite book |chapter=HR 2491 |title=Bright Star Catalogue |edition=5th Revised |last1=Hoffleit |first1=D. |author-link1=|display-authors=etal |date=1991 |publisher=''Centre de Données astronomiques de Strasbourg'' CDS |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |bibcode=1991bsc..book.....H}}&lt;/ref&gt;

Unu [[astronomia unuo]] (ĉirkaŭ 150 milionoj da kilometroj; 93 milionoj da mejloj) estas difinita kiel la averaĝa distanco inter la centroj de la Suno kaj la Tero. La tuja distanco varias je proksimume ±2.5 milionoj da kilometroj (1.6 milionoj da mejloj) kiam la Tero moviĝas de [[perihelio]] ĉirkaŭ la 3a de januaro al [[afelio]] ĉirkaŭ la 4a de julio.&lt;ref name=&quot;USNO&quot;&gt;{{Cite web |date=31a de Januaro 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17a de Julio 2009 |publisher= ''US Naval Observatory''}}&lt;/ref&gt; Je ĝia meza distanco, lumo vojaĝas de la horizonto de la Suno al la horizonto de la Tero en proksimume 8 minutoj kaj 20 sekundoj,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15a de Aprilo 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2a de Marto 2022 |access-date=2a de Marto 2022 |website=phys.org}}&lt;/ref&gt; dum lumo de la plej proksimaj punktoj de la Suno kaj la Tero daŭras proksimume du sekundojn malpli. La energio de tiu [[sunlumo]] subtenas preskaŭ la tutan vivon sur la Tero per [[fotosintezo]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Energy: An Essential Part of the Earth System |url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |website=Center for Science Education |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt; kaj movas la [[klimato]]n kaj [[vetero]]n de la Tero.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Sun's Influence on Climate |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |date=23a de Junio 2015 |publisher=Princeton University Press |access-date=24a de Majo 2024}}&lt;/ref&gt;

La Suno ne havas difinitan limon, sed ĝia denseco malpliiĝas eksponenciale kun pliiĝanta alteco super la fotosfero.&lt;ref name=&quot;Beer et al, 2012-41&quot;&gt;{{Cite book |last1=Beer |first1=J. |title=Cosmogenic Radionuclides: Theory and Applications in the Terrestrial and Space Environments |url=https://books.google.com/books?id=zKA0tZg0HwEC&amp;pg=PA41 |last2=McCracken |first2=K. |last3=von Steiger |first3=R. |date=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-14651-0 |page=41}}&lt;/ref&gt; Por la celo de mezurado, la radiuso de la Suno estas konsiderita kiel la distanco de ĝia centro ĝis la rando de la fotosfero, la ŝajna videbla surfaco de la Suno.&lt;ref name=&quot;Phillips1995-73&quot;&gt;{{Cite book |last=Phillips |first=K. J. H. |title=Guide to the Sun |date=1995 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-39788-9 |url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&amp;pg=PA73 |page=73}}&lt;/ref&gt; La rondeco de la Suno estas la relativa diferenco inter ĝia radiuso ĉe sia ekvatoro, &lt;math&gt;R_\textrm{eq}&lt;/math&gt;, kaj ĉe ĝia poluso, &lt;math&gt;R_\textrm{pol}&lt;/math&gt;, nomita la [[plateco]],&lt;ref name=Meftah-2015&gt;{{Cite journal |last1=Meftah |first1=M. |last2=Irbah |first2=A. |last3=Hauchecorne |first3=A. |last4=Corbard |first4=T. |last5=Turck-Chièze |first5=S. |last6=Hochedez |first6=J.-F. |last7=Boumier |first7=P. |last8=Chevalier |first8=A. |last9=Dewitte |first9=S. |last10=Mekaoui |first10=S. |last11=Salabert |first11=D. |date=March 2015 |title=On the Determination and Constancy of the Solar Oblateness |url=http://link.springer.com/10.1007/s11207-015-0655-6 |journal=Solar Physics |language=en |volume=290 |issue=3 |pages=673–687 |doi=10.1007/s11207-015-0655-6 |bibcode=2015SoPh..290..673M |issn=0038-0938}}&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta_\odot = (R_\textrm{eq} -R_\textrm{pol})/R_\textrm{pol}.&lt;/math&gt;

La valoro estas malfacile mezurebla. Atmosfera misprezento signifas, ke la mezurado devas esti farita sur satelitoj; la valoro estas tre malgranda, kio signifas, ke necesas tre preciza tekniko.&lt;ref name=GoughOverview2012&gt;{{Cite journal |last=Gough |first=Douglas |date=28 September 2012 |title=How Oblate Is the Sun? |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1226988 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1611–1612 |doi=10.1126/science.1226988 |pmid=23019636 |bibcode=2012Sci...337.1611G |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

La plateco iam estis proponita kiel sufiĉa por klarigi la perihelian precesion de Merkuro, sed Einstein proponis, ke [[Ĝenerala teorio de relativeco|ĝenerala relativeco]] povus klarigi la precesion uzante sferan Sunon.&lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; Kiam altaj precizecaj mezuradoj de la plateco iĝis haveblaj per la Sundinamika Observatorio&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Kuhn |first1=J. R. |last2=Bush |first2=R. |last3=Emilio |first3=M. |last4=Scholl |first4=I. F. |date=28a de Septembro 2012 |title=The Precise Solar Shape and Its Variability |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1223231 |journal=Science |language=en |volume=337 |issue=6102 |pages=1638–1640 |doi=10.1126/science.1223231 |pmid=22903522 |bibcode=2012Sci...337.1638K |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt; kaj la Picard-satelito&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; la mezurita valoro estis eĉ pli malgranda ol atendite, &lt;ref name=GoughOverview2012/&gt; 8.2 x 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt;, aŭ 8 partoj je miliono. Ĉi tio faras la Sunon la natura objekto plej proksima al perfekta sfero.&lt;ref name=&quot;perfect sphere&quot;&gt;{{Cite web |last=Jones |first=G. |date=16a de Aŭgusto 2012 |title=Sun is the most perfect sphere ever observed in nature |url=https://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140303022045/http://www.theguardian.com/science/2012/aug/16/sun-perfect-sphere-nature |archive-date=3a de Marto 2014 |access-date=19a de Aŭgusto 2013 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; La platecvaloro restas konstanta sendepende de sunradiaj ŝanĝoj.&lt;ref name=Meftah-2015/&gt; La tajda efiko de la planedoj estas malforta kaj ne signife influas la formon de la Suno.&lt;ref name=&quot;Schutz2003&quot;&gt;{{Cite book |last=Schutz |first=B. F. |title=Gravity from the ground up |url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC&amp;pg=PA98 |year=2003 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-45506-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;

== Strukturo ==
[[Dosiero:Vojagi al la suno mirinde malfacilas-scivolemo-nasa.webm|eta|Vojaĝi al la suno mirinde malfacilas - video de la jutuba kanalo Scivolemo pri la malfacileco de flugo al la suno.]]
La [[maso]] de la Suno konsistas precipe el [[hidrogeno]] (ĉirkaŭ 73%), [[heliumo]] kaj 70 aliaj [[elementoj]]. Sed la Suno estas tiel varmega (de {{Nombro|5500}} ĝis {{Nombro|15000000}} gradoj Celsiaj), ke ĉiuj elementoj tie estas en gasa stato, aŭ eĉ en plasma stato (t.e. miksaĵo de nukleoj kaj elektronoj senligaj). La [[suna maso]] estas 332 950 fojoj pli granda ol la maso de la Tero. La diametro de la Suno estas 1 400 000&amp;nbsp;km.

La Suno estas speco de granda nuklea forno. Per nuklea [[fuzio]] la Suno eligas varmon kaj lumon, kiam [[hidrogeno]] konvertiĝas en [[heliumo]]n. Sed tio estas tre longa [[procezo]]. La sciencistoj taksas, ke la Suno formiĝis antaŭ {{Nombro|4600000000}} jaroj, kaj ĝia vivo ĝis la sekvantaj grandaj ŝanĝoj daŭros 5 miliardojn da jaroj plu.

La suna [[korono]] videblas dum plena [[suna eklipso]]. Tiam [[astronomo]]j povas studi la grandajn ekflamegojn, kiuj elĵetiĝas de la suna [[kromosfero]]. Ili ankaŭ studas la [[sunmakulo]]jn, kiuj povas perturbi la terajn telekomunikadojn. (Averto: neniam rigardu rekte la Sunon!)

[[Suna protuberanco]] estas granda brila strukturo de la suna [[Atmosfero|atmosfero]], kiu komponiĝas el relative malvarma kaj densa [[plasmo]] kun [[temperaturo]] de la [[grandordo]] de {{Nombro|10000}}° [[kelvino|K]], sama grandordo kiel tiu de la suna [[fotosfero]]. Tia strukturo baniĝas en la multe pli varma kaj maldensa plasmo de la [[korono]]; ties formo estas trudita de korona [[magneta kampo]]. Tipa protuberanco havas grandon de pluraj miloj da kilometroj, kun rekordo de {{Nombro|800000}} km, kaj daŭras pluraj [[semajno]]jn aŭ [[monato]]jn. La sunaj protuberancoj vidiĝas kiel brilaj formoj kiam ili aperas ĉe la rando de la suna disko. Kiam oni vidas ilin sur fono de la fotosfero, ili aperas kontraste malhela kaj estas tiel nomataj {{J|suna filamento}}.

=== Brilo ===
La giganta kvanto de energio, kiu elradiis de la Suno de jam kvin miliardoj da jaroj estis longdaŭra enigmo por astronomoj. Kiaj energifontoj povus provizi tiom da energio dum tiom longa epoko? Se la tuta Suno konsistus el elemento [[karbono]] (pli-malpli sama materialo kiel [[terkarbo]]), ĝia brulenergio (supozante ĉeeston de [[oksigeno]]) sufiĉus nur por kelkmiloj da jaroj. Gravita energio - malrapida ŝrumpo de la Suno pro la propra pezo - povus daŭri nur 30 milionojn da jaroj.

La mistero de la suna energio solviĝis nur en la [[20-a jarcento]], kiam oni malkovris la nuklean energion. Evidentiĝis, ke la nura fonto, kiu estas sufiĉe abunda por klarigi la sunan energion, estas nuklea brulado. Kvar nukleoj de hidrogeno, la elemento plej abunda en la Suno kaj en la [[Universo]], kunfandiĝas al unu nukleo de heliumo. Tiu brulado provizas la energion de ĉiuj steloj en la &quot;ĉefa sekvenco&quot;, kiel la Suno. Kiam elĉerpiĝas la provizo de hidrogeno en la stela kerno, heliumaj nukleoj povas fuzii kaj produkti pli pezajn nukleojn kiel karbonon, [[nitrogeno]]n, [[oksigeno]]n ktp.

=== Rotacio ===
La Suno rotacias en ĉirkaŭ kvar semajnoj ĉirkaŭ sia propra akso. Tiu [[rotacio]] daŭras 25,4 tagojn ĉe la [[ekvatoro]], 27 ĝis 28 tagojn ĉe mezaj latitudoj kaj 34,4 tagojn ĉe la [[poluso]]j. Tiu daŭrodiferenco de unu &quot;tago de la Suno&quot; nomiĝas [[diferencia rotacio]] kaj estas klarigebla jam delonge per gaz- kaj [[hidrodinamiko]]. Tamen komence de la [[1990-aj jaroj]] evidentiĝis, ke la Suno rotacias sub la [[konvekto]]zono samforme en periodo de 27 tagoj. Oni ankoraŭ ne bone komprenas la evoluon de la diferencia rotacio ene de la konvektozono.

== Esploro de la Suno ==
[[Dosiero:Kiel spuri sunajn ciklojn.webm|eta|Kiel spuri sunajn ciklojn - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]]]

=== Fruaj observadoj ===
[[Dosiero:Sonne112.JPG|eta|Sunsubiro en [[Niederndorf (Freudenberg)|Niederndorf]] la [[25-an de februaro]] [[2008]].]]
Kiel la plej grava ĉielkorpo por la surtera [[vivo]], la Suno estis atente observata de [[homo]]j jam en prahistorio. [[Kultejo]]j, kiel ekzemple [[Stonehenge]], estiĝis por kalkulli la pozicion kaj la iradon de la Suno, ĉefe la momentoj de la [[solstico]]j. Oni supozas, ke eĉ pli malnovaj ejoj estis uzataj por observi la Sunon. La irado de la Suno kaj ĉefe [[suneklipso]]j estis observataj kaj dokumentataj de tre diversaj kulturoj.

Mencioj el [[Ĉinujo]] evidentigas, ke okazis forta agado de sunmakuloj. Sunmakuloj estas videblaj per la nura okulo, kiam la Suno troviĝas malalte sur la horizonto kaj kiam la sunlumo estas filtrita de la dika teratmosfero.

En la [[19-a jarcento]] oni supozis, ke la Sunon estas el [[terkarbo]], kiu brulis.{{fact}} Tamen laŭ tiu teorio la Suno povus brili nur dum ĉirkaŭ {{Nombro|6000}} jaroj.

=== Perteleskopa observado ===
[[Dosiero:FraunhoferLinesDiagram.jpg|eta|upright=1.5|La tuta spektro de la Suno en videbla lumo kun absorbolinioj. Sur tiu bildo la tuta spektro, kiu ja nur estas longa maldika bendo, estis disigitaj en pluraj strioj ordigitaj unu sub la alia. La malhelaj &quot;makuloj&quot; estas la [[spektrolinio]]j de la unuopaj ondlongecospacoj.]]
Ankaŭ en [[Eŭropo]] oni rimarkis sunmakulojn en tiu epoko, sed oni konsideris ilin &quot;atmosferajn vaporojn&quot;. Nur post la evoluo de la [[teleskopo]] oni sisteme esploris la fenomenon. En la jaro [[1610]] [[Galileo Galilei|Galilei]] kaj [[Thomas Harriot]] unuaj observis la makulojn per teleskopoj. [[Johann Fabricius]] unua priskribis ilin en [[1611]] kadre de scienca teksto.

La observatan moviĝon de la makuloj sur la sundisko li ĝuste rilatis al la memrotacio de la Suno.
En [[1619]]{{fact}} oni supozis sunventon, ĉar la vosto de [[kometo]]j ĉiam troviĝas je ties malsuna flanko.

Evidentiĝis en [[1942]], ke la suno elradias [[radioondo]]jn. En [[1949]] [[Herbert Friedman]] pruvis sunan [[Ikso-radioj|iksoradiadon]].

Laŭepoke estis konstruitaj apartaj sunobservatorioj, kiuj celis nuran esploron de la Suno.

En [[1960]] estis pruvita la vibrado de la fotosfero. Tio estis la komenco de la [[heliosismologio]], kiu studas la memvibradon de la Suno kaj deduktas de tio ĝian enan strukturon kaj procezojn.

=== Persatelita kaj perkosmosondila esploroj ===
[[Dosiero:HI6563 fulldisk.jpg|eta|maldekstra|La kromosfero de la Suno en la lumo de la [[hidrogeno|H]]-α-linio.]]
Serio de [[satelito]]j estis senditaj ĉirkaŭ la Teron por observi la Sunon. Per tiuj satelitoj oni povas esplori la ondolongecspacoj ([[ultraviola radiado]], [[ikso-radioj]]), kiuj alimaniere estas absorbitaj de la teratmosfero. Tiel ekzemple la spacstacio [[Skylab]], sendita en [[1973]], kunportis ikso-radian teleskopon.

Helpe de kosmosondiloj oni provas alproksimiĝi la Sunon por studi la proksiman ĉirkaŭon de la Suno. Tamen pro la altegaj temperaturo kaj radiado, tio estas teknike malfacilega afero. Tiel la german-usonaj sondiloj Helios sukcesis alproksimiĝi la Sunon nur je distanco de ĉirkaŭ 43,4 milionoj da kilometroj.

La kosmosondilo [[Ulysses (kosmosondilo)|Ulysses]] startigita en [[1990]] esploris la polusojn de la Suno, kiuj ne estas videblaj de la Tero, nek de satelitaj kaj kosmosondiloj troviĝantaj ĉe la planeda nivelo.
Tial Ulysses flugis unue al la planedo [[Jupitero]], kie estis ŝanĝita la vojo per aparta manovro por ke la sondilo flugu fore de la [[ekliptiko]]. De tiam ĝi jam dufoje superflugis la sunpolusojn. Per kutimaj konvenciaj raketmotoroj, sen flugo preter Jupitero, tia misio ne povus okazi.

En [[1995]] la sondilo SOHO, konstruita ĉefe de Eŭropo, startis direkte al la Suno. Ĝi troviĝas nun proksime de la [[punkto de Lagrange]] L1 kaj observas la Sunon per dek du malsamaj iloj. Ĝi sendas bildojn de la Suno ĉiutage kaj utilegas por la prognozo de sunerupcioj kaj sturmoj. En [[1998]] sekvis la satelito TRACE por aldonaj esploroj de la Suno.

En [[2001]] startis la kosmosondilo Genesis kaj trovis iom poste pozicion en la punkto de Lagrange L1 por kolekti tie dum 2,5 jaroj sondaĵojn de la sunvento por porti ilin al la Tero. Septembre [[2004]] la sondilo revenis surteren, sed pro ne malfermiĝinta paraŝuto ĝi kraŝis kaj multaj sondaĵoj detruiĝis. Iuj tamen estas esploritaj nuntempe de sciencistoj.

La [[26-an de oktobro]] [[2006]] startis la du kosmosondiloj [[STEREO]] kaj unuan fojon sendis 3-dimensian bildon de la Suno kaj de ties ĉirkaŭo. Por sukcesi tion la kosmosondiloj estas en diversaj lokoj. Je io momento de misio unu el la sondiloj poziciiĝis en la punkto de Lagrange L4, la alia en L5.

== Suna fiziko ==
{{Ĉefartikolo|Suna fiziko}}
[[Suna fiziko]] estas la branĉo de [[astrofiziko]], kiu specialiĝas pri la studo de la Suno. Ĝi traktas detalajn mezurojn, kiuj eblas nur por nia plej proksima stelo. Ĝi intersekcas kun multaj fakoj de pura fiziko, astrofiziko kaj komputiko, inkluzive de [[fluidodinamiko]], [[plasmo]]fiziko inkluzive de [[magnetofluidodinamiko]], [[sismologio]], partikla fiziko, [[atomfiziko]], stela evoluo, spektroskopio, radiativa translokigo, aplikata [[optiko]], signal-prilaborado, komputila fiziko, stela fiziko kaj suna astronomio.

{{Ĉefartikolo|Suna partikla okazaĵo}}
En [[suna fiziko]], '''suna partikla okazaĵo''', ankaŭ konata kiel ''sunenergia partikla okazaĵo'', pli koncize ''sunpartikla okazaĵo'' aŭ ''suna radiada ŝtormo'',&lt;ref&gt;Noto: Sunaj partiklaj eventoj estas malpli ofte nomataj '''sun-protonaj eventoj''' kaj '''protonaj eventoj''', ĉio grandparte en nacilingvaj publikaĵoj, en Esperanto kutime nur en diskutoj inter interesatoj, ĉar en Esperanto ekzistas malmultaj publikaĵoj pri astrofiziko.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2018SW001936 esplora artikolo ''''In Situ Data and Effect Correlation During September 2017 Solar Particle Event'' (&quot;surloka korelacio inter datumoj kaj efikoj dum sunpartikla okazaĵo de septembro 2017&quot;)] en la ĵurnalo ''Space Weather'' (Spaca Vetero), dato januaro 2019, volumo 17, numero 1, paĝoj 99–117, {{COI|10.1029/2018SW001936}}, [[bibliografia kodo]] [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2019SpWea..17...99J/abstract 2019SpWea..17...99J] ({{en}})&lt;/ref&gt; estas suna fenomeno kiu okazas kiam [[partiklo]]j elsenditaj de la suno, plejparte [[protonoj]], akceliĝas aŭ en la [[atmosfero]] de la suno dum &quot;suna ekflamo&quot;, forta loka erupcio de [[elektromagneta radiado]], aŭ en [[Ekstertero|interplaneda spaco]] per [[ŝokondo]] de amasa elĵeto de [[plasmo]] el la [[korono]] en la [[heliosfero]]n. Aliaj [[atomkerno]]j kiel ekzemple [[heliumo]] kaj [[jono]]j de alta [[atomnumero]] kaj [[energio]] ankaŭ povas esti akcelitaj dum la evento. Tiuj partikloj povas penetri la magnetan kampon de la [[tero]] kaj kaŭzi partan [[jonigo]]n de la [[jonosfero]]. Energiaj protonoj estas grava radia danĝero por [[kosmoŝipo]] kaj [[Astronaŭto|astronaŭtoj]].

== Kulturaj aspektoj ==
[[Dosiero:Trundholm.jpg|eta|La [[sunĉaro de Trundholm]].]]
La Suno estas la centra kosma korpo videbla desur la tero kaj de ĝi dependas ĉiu vivo surtera. Tian ĉefan signifon jam rekonis homoj de prahistorio. Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj, kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]], kaj utiligis ilin.

La regula ĉiutaga kaj ĉiujara reveno de la Suno estis parte time atendata kaj alvokata per [[sunkulto|kultaj]] aŭ [[magio|magiaj]] [[rito]]j.
Ĉefe [[eklipso|sunaj eklipsoj]] timegis homojn. En la [[Ĉina imperio]] oni kredis, ke [[drako]] voris la Sunon. Per granda bruego oni provis igi la drakon rekraĉi la Sunon.

[[sumero|Sumeranoj]] reprezentis la Sunon kiel [[sundio]]n [[Utu]]. Ĉe la [[babilono|babilonanoj]] ĝi korespondis al la dio [[Ŝamaŝ]], kiu ĉiutage alpaŝis al la ĉielo kaj kies radioj ĉion malkaŝis. En la antikva [[Egiptujo]] oni adoris [[Reo]]n, nomita ankaŭ Re aŭ Re-Atum.
[[Aĥnaton]] akceptis nur la unu dion [[Atono]]n, la personigita sundisko, kaj nuligis ĉiujn aliajn egiptajn diaĵojn. En la [[Ĉina imperio]] la Suno estis [[simbolo]] por la oriento, printempo, vireco kaj naskiĝo, sed ankaŭ por la imperiestro.

La plej multaj antikvaj socioj diigis la Sunon: [[Helios]] kaj [[Apolono]] en la [[greka mitologio]], ''Sol'' en la [[romia mitologio]]. Nuntempaj [[novpaganismo|novpaganoj]] kultas ĝin kiel aspekton de la [[virdio]].{{fact}}

=== Aliaj sunaj diaĵoj ===
* [[Saulė (mitologio)|Saulė]]

== Kalendaroj ==
Homoj jam delonge lernis la scion pri la fundamentaj periodoj kiel la [[tago]] kaj la [[jaro]] kaj utiligis ilin. La Suno estas natura [[horloĝo]]; la sekvo de la [[sezono]]j estigis [[kalendaro]]jn, kiu estis gravega por kultivado. La Suno, kiel la plej videbla [[astro]], formas la bazon por multaj [[kalendaroj]], inkluzive de la okcidenta [[gregoria kalendaro]].

Nomoj de la tago [[dimanĉo]] estas ligataj kun la Suno en multaj lingvoj, inter ili la ĝermanaj (ekzemple la [[angla lingvo|angla]] ''Sunday'' kaj la [[germana lingvo|germana]] ''Sonntag'' - suntago, tago de la Suno), iuj hindaj kaj [[kelta lingvaro|keltaj]].

== Simboloj ==
[[Dosiero:Sun symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.25|maldekstra|☉]]
[[Dosiero:Sun symbol (fixed width).svg|eta|dekstra|upright=0.5|alt=☉|[[Astronomia simbolo|Simbolo astronomia kaj astrologia]] de la Suno]]
En [[alkemio]] kaj [[blazono]]-tradicio, la Suno asociiĝis al la metalo [[oro]].

En multaj tradiciaj sciaroj kaj fabeloj la Suno funkcias kiel kontraŭo aŭ komplemento de la [[Luno]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Astronomio]]
* [[Heliotropismo]]
* [[Sunsistemo]]
* [[Suna energio]]
* [[Suna fiziko]]
* [[Suna ciklo]]
* [[Suna maso]]
* [[Suna lumeco]]
* [[Korono|Suna korono]]
* [[Suna partikla okazaĵo]]
* [[Suna vento]]
* [[Suna dio]]
* [[Sunŝipo]]
* [[La Suno en la fikcio]]

== Proverboj ==
Ekzistas (10, kaj 3 pri la [[luno]]) pluraj [[proverbo]]j pri la Suno en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Eĉ sur la suno troviĝas makuloj.''}}
* {{citaĵo|''Post vetero malbela lumas suno plej hela.''}}
* {{citaĵo|''Se forestas la suno, sufiĉas la luno.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{fr}} [https://www.le-systeme-solaire.net/soleil.html Le Soleil], ([http://www.le-systeme-solaire.net/index.php Le système solaire à portée de votre souris] - ''La Sunsistemo musklake atingebla'')

{{Portalo|Astronomio}}

{{Projektoj|q=Suno|ReVo=sun}}

{{Sunsistemo}}

{{Havenda artikolo|Suno}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Flavaj nanoj]]
[[Kategorio:Lumfontoj]]
[[Kategorio:Plasma fiziko]]
[[Kategorio:Suno| ]]
[[Kategorio:Sunsistemo]]
[[Kategorio:Steloj]]</text>
      <sha1>kp97g9ryxlwrgallvlw0e5j6ysfkb87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sanskrito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3859</id>
    <revision>
      <id>9479162</id>
      <parentid>9452791</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34197" sha1="rftta0t3btf4btb1thaa36znpqqp92b" xml:space="preserve">{{Informkesto lingvo
 |Lingvo=Sanskrito &lt;br /&gt; Sanskrite: {{lang|sa|संस्कृतम्}}
 |Landoj= [[Barato]]
 |Denaske= 14 135 (en 2001)
 |Fremdlingve= 190 000 (en 1961)
 |Klasifiko=
 |Oficiala lingvo= [[Barato]]
 |Reguligita de= 
 |Mapo ={{#invoke:Wikidata|claim|P1846}}
 |Mapopriskribo = 
 |Skribo= [[Nagario]]
 |Koloro= Hindeŭropa
 |ISO1= sa
 |ISO2B= san
 |ISO2T= san
 |SIL= 
}}
[[Dosiero:The word संस्कृतम् (Sanskrit) in Sanskrit.svg|310ra|dekstra|eta|La vorto ''sanskrito'' en sanskrito.]]
[[Dosiero:Sanskrit Devanagari.png|eta|La vorto „Sanskrito“ en Nominativo Singulara en skribsistemo Devanagari.]]
[[Dosiero:John 3 16 Sanskrit translation grantham script.gif|310ra|dekstra|eta]]

'''Sanskrito''' ({{lang-sa|संस्कृतम्|i=saṃskṛtam|ligilo=ne}} [sə̃skr̩t̪əm], origine ''{{lang|sa-Latn|saṃskṛtā vāk}}'', &quot;rafinita parolmaniero&quot;) estas eble la plej antikva [[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropa]] [[lingvo]] ankoraŭ aktive uzata; ĝi apartenas al la [[hindarjaj lingvoj]] en la [[hindirana lingvogrupo]] de la [[hindeŭropa lingvofamilio]]. Iam oni kredis Sanskriton la plej [[Pralingvo|praa]] el ĉiuj [[hindeŭropaj lingvoj]], sed poste oni trovis ke la [[hitita]], ankaŭ hindeŭropa, estas eĉ pli aĝa. Sanskrito (''Samskrta''), kiu signifas &quot;pura&quot; aŭ &quot;gramatike ĝusta&quot; lingvo, estas [[sankta lingvo]] de pli ol 1 miliardo da homoj (precipe [[hinduismo|hinduoj]] kaj [[Mahajano|mahajanaj]] [[budhistoj]]; aliflanke la kanonaj tekstoj de la [[Teravado|teravada]] [[budhismo]], de la [[ĝajnismo]] kaj de la [[sikismo]] estas verkitaj en pli junaj lingvoj). Oni taksis, ke hodiaŭ ĝis du milionoj da homoj ĝin parolas kiel [[Dua lingvo|duan lingvon]], kaj nuntempe oni skribas novan [[Sanskrita literaturo|sanskritan literaturon]].

Ĝi estas la precipa [[liturgia lingvo]] de [[Hinduismo]], [[Filozofia lingvo|filozofa lingvo]] por [[Budhismo]], [[Hinduismo]] kaj [[Ĝajnismo]], kaj [[literatura lingvo]] kiu estis en uzo kiel ''[[Lingvafrankao]]'' en la [[Hindia kulturzono]]. Ĝi estas standardigita [[dialekto]] de la [[hindarjaj lingvoj|malnova hindarja lingvo]], origininta kiel [[Veda Sanskrito]] kaj markante sian lingvan praularon malantaŭen ĝis la [[Hindirana pralingvo|pra-hindirana]] kaj la [[Hindeŭropa pralingvo|pra-hindeŭropa]].&lt;ref&gt;Burrow, T. (2001). The Sanskrit Language. Faber: Chicago p. v &amp; ch. 1&lt;/ref&gt; Nuntempe ĝi estis listita kiel unu el la 22 [[Naciaj lingvoj de Barato|oficiale agnoskitaj naciaj lingvoj de Barato]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://india.gov.in/govt/documents/english/7thSch-AppV_219-280.pdf|titolo=Indian Constitution Art.344(1) &amp; Art.345|alirdato=2012-04-05|dato=4a de Oktobro 2007|eldoninto=Web.archive.org|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071004031805/http://india.gov.in/govt/documents/english/7thSch-AppV_219-280.pdf|arkivdato=2007-10-04}}&lt;/ref&gt;, fakte la malplej parolata inter tiuj totale en la lando, kaj estas dua [[oficiala lingvo]] de la subŝtato [[Utarakando]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sanskrit-is-second-official-language-in-uttarakhand/article1-499467.aspx |title=Sanskrit is second official language in Uttarakhand |publisher=[[The Hindustan Times]]|website=Hindustantimes.com |date=[[19-a de januaro]] [[2010]] |accessdate=2012-04-05 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150221185737/http://www.hindustantimes.com/india-news/sanskrit-is-second-official-language-in-uttarakhand/article1-499467.aspx |arkivdato=2015-02-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150221185737/http://www.hindustantimes.com/india-news/sanskrit-is-second-official-language-in-uttarakhand/article1-499467.aspx |archivedate=2015-02-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/sanskrit-is-second-official-language-in-uttarakhand/article1-499467.aspx |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-10 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150221185737/http://www.hindustantimes.com/india-news/sanskrit-is-second-official-language-in-uttarakhand/article1-499467.aspx |arkivdato=2015-02-21 }}&lt;/ref&gt; Sanskrito tenas elstaran lokon en [[Hindeŭropaj studoj]].&lt;ref name=&quot;Benware 1974&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The study of Indo-European vocalism in the 19th century : from the beginnings to Whitney and Scherer : a critical-historical account|familia nomo=Benware|persona nomo=Wilbur|jaro=1974|loko=[[Amsterdamo]]|eldoninto=Benjamins|ISBN=978-90-272-0894-1|paĝoj=25–27}}&lt;/ref&gt;

La [[korpuso]] de la [[Sanskrita literaturo]] enhavas riĉan tradicion de [[poezio]] kaj de [[teatro]] same kiel de [[Scienca literaturo|scienca]], teknika, [[filozofio|filozofia]] kaj [[Darmo|religiaj]] tekstoj. Sanskrito plue estas amplekse uzata kiel [[liturgia lingvo|ceremonia lingvo]] en [[Hinduismo|hinduismaj]] religiaj [[Ritaro|ritaroj]] kaj [[Budhismo|Budhismaj]] praktikoj en la formo de [[himno]]j kaj [[mantro|kantoj]]. [[Parolata lingvo|Parolata]] Sanskrito estis revivigita en kelkaj vilaĝoj kun tradiciaj institucioj, kaj estas klopodoj plibonigi ties popularigon.

== Historio ==
Multaj [[lingvisto]]j nuntempe preferas distingi inter la [[veda lingvo]] kaj Sanskrito, kiel du apartaj variaĵoj de la prahinda.

Proksimume en la [[15-a jarcento a.K.|15a jarcento a.K.]], la hindeŭropa popolo, kiu parolis la vedan, eniris la [[Hindio|hindian subkontinenton]]. Poste la vedlingvaj kleruloj skribis la [[Vedoj]]n (''Rig-Veda'', ''Sama-Veda'', ''Jaĝur-Veda'', ''Atharva-Veda''). (La [[Avesto]], sankta libro de la [[Zoroastrianismo|zoroastranoj]], estas skribita en la prapersa lingvo, parenca al la prahinda.)

La sanskrito propradirite komenciĝis per la brahmana-literaturo, inkluzive la [[Upaniŝadoj]]n.

Post la [[5-a jarcento a.K.|5a jarcento a.K.]], aŭ jam antaŭe, Sanskriton anstataŭis la mezhindaj lingvoj, la [[prakrito]]j (naturaj aŭ popolaj lingvoj). La [[Budho]], ekzemple, parolis prakrite (pri la budhisma tekstprakrito, vidu [[Palio]]). Sed ankaŭ en la dua kaj klasika sanskrita periodo, skribiĝis multaj sekularaj verkoj en Sanskrito, kaj la religiaj verkoj de la [[vedanto]], la [[sanĥjo]], la [[jogo]], la [[budhismo]] (precipe [[mahajano]]).

Ekde la [[18-a jarcento]], oni kutime skribas Sanskriton per la silabaro ''[[Devanagari]]''. Antaŭe, oni uzis la lokan skribmanieron.

Sanskrito kaj prakritoj evoluis al la novhindaj, aŭ novaj hindarjaj, lingvoj [[hindia lingvo|hindia]], [[urduo]], [[bengala lingvo|bengala]], [[guĝarata lingvo|guĝarata]], [[panĝaba lingvo|panĝaba]], [[marata lingvo|marata]], [[nepala lingvo|nepala]]; sudan grupon formas la [[sinhala lingvo]] de [[Srilanko]] kaj la [[maldiva]]. La sola hindarja lingvo, kiun oni uzas preskaŭ nur ekster Hindio, estas la [[cigana lingvo]].

=== Veda lingvo ===
{{Ĉefartikolo|Veda Sanskrito}}
[[Dosiero:Rigveda MS2097.jpg|eta|maldekstre|''Rigveda'' manuskripto en [[Nagario]], komenco de la 19a jarcento.]]
'''Veda Sanskrito''' estas [[Hindarja lingvaro|hindarja pralingvo]]. Ĝi estas la parolata praulo de liturgia Sanskrito, kaj frua descendanto de [[Hindarja lingvaro|pra-hindarja]]. Ĝi estas proksime rilata al [[Avesta lingvo|Avesta]], nome la plej aĝa konservita [[Irana lingvo]]. Veda Sanskrito estas la plej aĝa atestita lingvo de la [[Hindirana lingvaro|Hindirana]] branĉo de la [[Hindeŭropa lingvaro|Hindeŭropa familio]].

'''Veda Sanskrito''' estas la [[lingvo]] de [[Vedoj]], nome tekstoj kompilitaj ĉirkaŭ la periodo de komenca la meza 2a al meza 1a jarmilo a.K. Ili estis [[parolo|parole]] konservitaj kiel parto de la tradicio ''Śrauta'' de Veda recitado, antaŭa al la alveno de alfabeta skribado en Hindio dum kelkaj jarcentoj. Pro manko de kaj epigrafia pruvaro kaj de nerompita manuskripta tradicio, la Veda Sanskrito estas unu el lingvoj kiuj ne povas esti tradukitaj akurate en tiu epoko. Speciale la plej aĝa epoko de la lingvo, nome la '''Rigveda Sanskrito''', nome la lingvo de la himnoj de [[Rigvedo]], estas konservita nur en formo redaktita kelkajn jarcentojn post la kompono de la tekstoj. Rekuperado de ties origina formo estas celo de lingva rekonstruado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/RV/ |titolo=Restoring historical language of the vedas from attested vedic |alirdato=2015-07-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081229011515/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/RV/ |arkivdato=2008-12-29 }}&lt;/ref&gt;

El ĉirkaŭ 4a jarcento a.K., en la klasika periodo de [[Ferepoko|Ferepoka]] [[Historio de Barato|Antikva Hindio]], Veda Sanskrito lasis la vojon al la [[Klasika Sanskrito]] kiel difinita de la gramatiko de [[Panini]].

=== Arkaika Sanskrito ===
Arkaikeco de Sanskrito, precize en la konsonanta sistemo, konstateblas kiam oni komparas ĝin kun aliaj antikvaj lingvoj, kiel [[latino]], greka, kaj eĉ kun modernaj lingvoj kiuj retenas grandan nombron de arkaismoj, kiel la [[litova]]. Kvankam ĉiuj tiuj lingvoj suferis konsiderindajn [[fonetiko|fonetikajn]] kaj gramatikajn ŝanĝojn kiuj apartigis ĝian strukturon disde tiu de la klasika [[Hindeŭropa pralingvo|prahindeŭropa]], ili retenas kelkajn rimarkindajn similaĵojn. J. P. Mallory uzas litovlingvan [[proverbo]]n (skribita en sanskrito, en litova kaj en latino) por montri la grandan similecon:

:Sanskrito: ''«Devas adadāt datás, Devas dat dhānās»''.
:Litova: ''«Dievas davė dantis, Dievas duos duonos»''.
:Latina: ''«Deus dedit dentes, Deus dabit panem»''.&lt;ref&gt;J. P. Mallory: ''In search of the indo-europeans: language, archaeology and myth'', 1989.&lt;/ref&gt;
:Latinida lingvo: hispana: «Dios dio dientes, Dios dará pan».
:Esperanto:«Dio donis dentojn, Dio donos panon».

=== Komuna deveno ===
Jam [[William Jones]] argumentis pri la komuna deventrunko de la tri lingvoj sanskrito, [[greka lingvo]] kaj [[latino]] jene:
{{Citaĵo|La sanskrita lingvo, kiom ajn antikva ĝi estas, havas mirindan strukturon; ĝi estas pli perfekta ol la greka lingvo, pli abunde riĉa ol la latina lingvo, kaj pli delikata ol ili ambaŭ. Tamen, ĝi havas tiom grandan proksimecon kun tiuj du aliaj lingvoj, proksimecon videblan pro la verbaj radikoj kaj pro la gramatikaj formoj, ke tiu parenceco tute ne povas esti konsiderata kiel hazarda fenomeno; tiom forta, verdire, ke neniu filologo povus pristudi tiujn tri lingvojn, sen opinii ke ili elmerĝiĝis el iu komuna fonto, kiu, eble, ne plu ekzistas. Estas ankaŭ similaj kialoj, kvankam ne tiom fortaj, por supozi ke same la gotika, kaj la kelta lingvo, malgraŭ miksado kun malsama idiomo, havas la saman devenon kiel la sanskrita, kaj ankaŭ la pra-[[persa]] (avesta lingvo) povas aldoniĝi al tiu sama familio.&lt;ref&gt;William Jones, ''Tria Parolado al la Azia Societo de Kolkato'', 1786.&lt;/ref&gt;}}

== Klasigo ==
Sanskrito, same kiel la aliaj [[Hindarja lingvaro|hindarjaj lingvoj]], estas tre proksime parenca de la [[Irana lingvaro|iranaj lingvoj]], pro kio oni parolas pri la branĉo de lingvoj jen [[Hindirana lingvaro|hindiranaj]] jen [[Hindarja lingvaro|hindarjaj]]. La veda sanskrito estas speciale parenca de la [[Avesta lingvo]] de la religio [[zoroastrismo]], tiel ke, kun helpo de malmultaj fonetikaj reguloj, oni povas fidele konverti tekston de unu lingvo al alia,&lt;ref&gt;Burrow, p. 4.&lt;/ref&gt; kio estas pruvebla per jena ekzemplo (&quot;Tiu povega diaĵo; forta, inter la vivantuloj la plej forta; Mitra, mi honoras per ofer-verŝaĵoj&quot;):&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jackson|first=A V Williams|title=An Avestan Grammar|year=1892|pages=xxxii}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Beckwith|first=Christopher|title=Empires of the Silk Road|publisher=Princeton|year=2009|isbn=978- 0- 691- 13589- 2|pages=368}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!'''Avesta'''
|tәm amanvantәm yazatәm
|sūrәm dāmōhu sәvištәm
|miθrәm yazāi zaoθrābyō
|-
!'''Veda'''
|tám ámanvantam yajatám
|śū́ram dhā́masu śáviṣṭham
|mitrám yajāi hótrābhyaḥ
|-
!'''Prahindirana'''
|*tám ámanvantam yaǰatám
|*ćū́ram dhā́masu ćávištham
|*mitrám yǎǰāi jháutrābhyas
|}

La sanskrito estas ankaŭ proksime parenca de la [[Baltslava lingvaro|baltslavaj lingvoj]], kaj eĉ de lingvoj ''satem'', kiel [[rusa]] kaj [[litova]] en aspektoj de la substantiva fleksio, pronomoj, adverboj ktp. Estas granda kvanto de vortotrezoro nekunhavata kun aliaj hindeŭropaj subfamilioj.&lt;ref&gt;Burrow, §1.4.&lt;/ref&gt;

Sanskrito estas konsiderata en kelkaj aspektoj kiel konservema lingvo kiu respegulas precize kelkajn trajtojn de la plej ĵusa prahindeŭropa lingvaro, kaj antaŭaĵo de la modernaj [[Hindarja lingvaro|hindarjaj lingvoj]] de [[Barato]]. Aliaj hindarjaj lingvoj kronologie postaj al sanskrito estas la [[Prakrito|prakritak lingvoj]], en unu de kies formoj oni redaktis la budhisman kanonon (Tipitaka, Tripitaka aŭ Kanono Pali), sekvite de la ''apabhraṃśa'', 'koruptaĵoj', kaj en la lasta generacio la nuntempaj lingvoj.&lt;ref&gt;Burrow, p. 2.&lt;/ref&gt;

Dum multe da tempo oni konsideris, ke sanskrito estas la origino de tiuj lingvoj. Sed la aktuala pruvaro sugestas, ke sanskrito ne estas la rekta antaŭulo aŭ «patra lingvo» de la modernaj hindarjaj lingvoj, sed male ĝi estas paralela branĉo (speco de «onkla lingvo» de la pli modernaj lingvo, se tiel diri). La plimulto de la modernaj lingvoj deriviĝus iel de iu formo de loka [[prakrito]]. Simile okazas kun la [[latinidaj lingvoj]], kiuj fakte ne originiĝis precize el la [[klasika latino]] de Cicero kaj Julio Cezaro.&lt;ref&gt;Fortson, §13.42.&lt;/ref&gt;

== Geografia distribuado ==
[[Dosiero:Global distribution of Sanskrit language presence, texts and inscriptions dated between 300 and 1800 CE.svg|eta|altdekstre=1.5|Influo de sanskrito inter 300 kaj 1800.]]

La historia gravo de sanskrito videblas tre amplekse en multaj regionoj de Azio, escepte eble en Siberio kaj plej okcidenta Azio. Surskribaĵoj kaj literatura pruvaro sugestas, ke en la unua jarmilo la sanskrito jam estis adoptita en sudorienta kaj centra Azio.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Sheldon Pollock|editor=Jan E. M. Houben|title= Ideology and Status of Sanskrit|url=https://books.google.com/books?id=_eqr833q9qYC |year=1996|publisher=BRILL Academic|isbn=978-90-04-10613-0|pages=197–223 with footnotes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author1=William S.-Y. Wang|author-link1=William S-Y. Wang|author2=Chaofen Sun|title=The Oxford Handbook of Chinese Linguistics|url=https://books.google.com/books?id=YqT4BQAAQBAJ|year=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-985633-6|pages=6–19, 203–212, 236–245}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Burrow|1973|pp=63-66}}

Oni trovis gravajn kolektojn de sanskritaj manuskriptoj kaj surskribaĵoj en Ĉinio kaj Tibeto&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Jinah Kim|title=Receptacle of the Sacred: Illustrated Manuscripts and the Buddhist Book Cult in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=k6lgKmQ82WoC |year=2013|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-27386-3|pages=8, 13–15, 49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=vergahen159&gt;{{Cite book|author=Pieter C. Verhagen|title=A History of Sanskrit Grammatical Literature in Tibet|url=https://books.google.com/books?id=7sphfld8fIgC&amp;pg=PA159|year=1994|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-09839-8|pages=159–160}}&lt;/ref&gt; Birmo,{{sfn|Salomon|1998|pp=154-155}} Indonezio,{{sfn|Salomon|1998|pp=158-159}} Kamboĝo,{{sfn|Salomon|1998|pp=155-157}} Laoso,{{sfn|Salomon|1998|p=158}} Vjetnamo,{{sfn|Salomon|1998|p=157}} Tajlando,{{sfn|Salomon|1998|p=155}} kaj Malajzio.{{sfn|Salomon|1998|p=158}} Krome oni malkovris sanskritajn manuskriptojn kaj surskribaĵojn, eĉ de tre antikvaj tekstoj, en dezertoj kaj montaraj regionoj de Nepalo,&lt;ref&gt;{{Cite book|author=William M. Johnston|title=Encyclopedia of Monasticism|url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ |year= 2013|publisher =Routledge|isbn=978-1-136-78716-4|page=926}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Lewis343&gt;{{Cite book|author1=Todd T. Lewis|author2=Subarna Man Tuladhar|title=Sugata Saurabha An Epic Poem from Nepal on the Life of the Buddha by Chittadhar Hridaya|url=https://books.google.com/books?id=X_Zt4JBNjt4C |year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-988775-0|pages=343–344}}&lt;/ref&gt; (la plej antikva survivanta sanskrita surskribaĵo en la valo de Katmanduo estis datita de la jaro 464&lt;ref name=Lewis343/&gt;) Tibeto,&lt;ref name=vergahen159/&gt;{{sfn|Salomon|1998|pp=159-160}} Afganio,&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Patrick Olivelle|title=Between the Empires: Society in India 300 BCE to 400 CE|url=https://books.google.com/books?id=efaOR_-YsIcC&amp;pg=PA356|year=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-977507-1|page=356}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Salomon|1998|pp=152-153}} Mongolio,&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Rewi Alley|title=Journey to Outer Mongolia: a diary with poems|url=https://books.google.com/books?id=YuYDAQAAIAAJ|year=1957|publisher=Caxton Press|pages=27–28}}&lt;/ref&gt; Uzbekio,{{sfn|Salomon|1998|pp=153–154}} Turkmenio, Taĝikio{{sfn|Salomon|1998|pp=153–154}} kaj Kazaĥio,&lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Gian Luca Bonora|author2=Niccolò Pianciola|author3=Paolo Sartori|title=Kazakhstan: Religions and Society in the History of Central Eurasia|url=https://books.google.com/books?id=DEwqAQAAMAAJ|year=2009|publisher=U. Allemandi|isbn=978-88-42217-558|pages=65, 140}}&lt;/ref&gt; same kiel en Koreio kaj Japanio.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Bjarke Frellesvig|title=A History of the Japanese Language|url=https://books.google.com/books?id=v1FcAgiAC9IC&amp;pg=PA164|year=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-48880-8|pages=164–165, 183}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Donald S. Lopez Jr.|title=Hyecho's Journey: The World of Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=SNA6DwAAQBAJ|year=2017|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-51806-0|pages=16–22, 33–42}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Salomon|1998|p=160 with footnote 134}}

== Gramatiko ==
Sanskritaj [[nomo]]j (ne nur [[substantivo]]j sed ankaŭ [[adjektivo]]j) havas tri [[gramatika nombro|nombrojn]] – [[singularo]], [[dualo]], [[pluralo]]. Ili havas ok kazojn – [[nominativo]], [[akuzativo]], [[instrumentalo]], [[dativo]], [[ablativo]], [[genitivo]], [[lokativo]], [[vokativo]]. Estas tri [[genro]]j – vira, ina, neŭtra.

En la [[verbo|verba]] sistemo troviĝas tri [[gramatika voĉo|voĉoj]] – [[aktiva voĉo]], [[meza voĉo]], [[pasiva voĉo]].

[[Vortordo]] estas sufiĉe libera. [[kunmetita vorto|Kunmetitaj vortoj]] ofte troviĝas en sanskritaj tekstoj, precipe en pli malfruaj tekstoj.

== Skribmaniero ==
[[Dosiero:Phrase sanskrit.svg|eta|maldekstre|Sanskrita teksto verkita en variaj alfabetoj: «[[Ŝivo]] benu tiujn kiuj havas plezuron en la lingvo de la dioj» ([[Kālidāsa]]).]]

Sanskrito kaj ĝiaj antaŭaj formoj ne disvolviĝis per [[skribsistemo]]. Antaŭ la alveno de [[arjoj]], ekzistis la skribmaniero en la urba civilizacio de la valo de [[Induso]], sed la enrompo fare de arjoj okazigis ĝian malaperon. Ne estis formo de skribsistemo dum la disvolvigo de la veda literaturo en la veda periodo. Eĉ post la enkonduko de la skribado, dum jarcentoj la verkoj plue estis transmititaj parole.&lt;ref name=BurrowWriting&gt;Burrow, pp. 64-66.&lt;/ref&gt; La manuskriptoj de [[Rigvedo]], komponita antaŭ la jaro 1000 a.n.e., ne aperis ĝis la jaro 1000 n.e. Kvankam tiel startis la disvastigo de skribitaj verkoj, la parola transmisiado plue hegemoniis ĝis antaŭ nelonge.&lt;ref&gt;Jamison &amp; Brereton, p. 18.&lt;/ref&gt;

Oni ne scias kiam disvolviĝis la skribmaniero en Barato aŭ kiam oni reenkondukis, sed la unuaj kronikoj estas de la 3-a jarcento a.n.e. Ekde tiu periodo oni trovis surskribaĵojn de la imperiestro [[Aŝoko]] en la skribmaniero Brāhmī, ĝenerale ne en Sanskrito, sed en la prakritoj de ĉiu regiono. Oni pruvis, ke Brahmi estis bazita en la semida skribmaniero, sed adaptita al la hindia fonologio.&lt;ref name=BurrowWriting&gt;Burrow, pp. 64-66.&lt;/ref&gt;

Brahmi estas [[Abugido|abugida]] skribmaniero en kiu ĉiu konsonanta karaktro havas ankaŭ vokalan elementon, tio estas, la karaktro estas laŭvorte ''kun sonanto''. La granda plimulto de la skribsistemoj de Barato, sudorienta Azio kaj apudaj aliaj lokoj deriviĝas de la Brahmi, kaj en ĉiu regiono tiuj skribmanieroj oni uzas ilin por skribi en Sanskrito, kaj en Bengalo kaj en Tajlando.

De la fino de la [[18-a jarcento]], Sanskrito estas transskribita uzante la latinan alfabeton. La plej uzita sistemo nuntempe estas IAST ([[IAST|Internacia Alfabeto de Sanskrita Transliterigo]]), kiu estas la akademia normo ekde 1888, kaj el kiu la vortoj estas esperantigitaj.&lt;ref name=BurrowWriting&gt;Burrow, pp. 64-66.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whitney, §1.&lt;/ref&gt;

== Sanskrita literaturo ==
{{Ĉefartikolo|Sanskrita literaturo}}
[[Dosiero:Devimahatmya_Sanskrit_MS_Nepal_11c.jpg|eta|300ra|La 11-a jarcenta sanskrita manuskripto de la Devi Māhātmya sur [[Palmfolia manuskripto|palmfolio]], [[Biharo]] aŭ [[Nepalo]].]]
La plej fruaj verkoj de [[Hindia literaturo]] estis [[parola literaturo|parole]] transmitita. '''Sanskrita literaturo''' ekis per la [[parola literaturo]] de [[Rigvedo]] nome kolekto de sanktaj himnoj datitaj el la periodo de 1500–1200 a.K. La sanskritaj eposoj ''[[Ramajano]]'' kaj ''[[Mahabharata]]'' aperis ĉirkaŭ la fino de la unua jarmilo a.K. Klasika sanskrita literaturo disvolviĝis rapide dum la unuaj kelkaj jarcentoj de la unua jarmilo a.K.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=A Brief on Indian Literature and Languages | author=Narayanrao, H.L. | journal=Journal of Education and Practice | volume=2 | issue=3 | pages=46 | ISSN=2222-288X}}&lt;/ref&gt;

Pro ties etenda uzado en religia literaturo, ĉefe en [[Hinduismo]], kaj la fakto ke plej modernaj [[Lingvoj de Barato|barataj lingvoj]] estis rekte derivitaj el aŭ forte influitaj de Sanskrito, ties lingvo kaj literaturo estas de granda gravo por la kulturo de Barato simile al tiu de [[Latino]] por la kulturo de [[Eŭropo]]. Iome el la Sanskrita literaturo kiel la Joga-Sutroj de [[Patanĝali]] kaj la [[Upaniŝadoj]] estis tradukitaj en araban kaj en persan,&lt;ref&gt;P. 228 The ''Sufis of Britain: an exploration of Muslim identity''&lt;/ref&gt; ĉefe pro la agado de la imperiestro [[Akbar]]. Ankaŭ la [[Panĉatantra]] estis tradukita en persan.&lt;ref&gt;P. 7 ''Panchatantra&amp;nbsp;— Five Strategies: Collection of animal fables complied before ...''&lt;/ref&gt;

== Esperantigo de vortoj el sanskrita fonto ==
Laŭ tiu menciita sistemo nome IAST ([[IAST|Internacia Alfabeto de Sanskrita Transliterigo]]) la sanskritaj vortoj estas esperantigitaj.

=== Aspiraciaj plozivoj ===
[[Aspiracio|Aspiraciaj plozivoj]] (''mahāprāṇa sparśa''), en la originala skribsistemo de Sanskrito, [[nagario]], havas siajn proprajn simbolojn:

k → क, kh → ख; d → द, dh → ध; t → त, th → थ.

Ĉar per IAST la aspiraciaj plozivoj estas transliterigitaj per aldono de -h kiel surogato, same kiel en Esperanto la ĉapelitaj literoj estas kelkfoje transliterigitaj per aldono de [[X-sistemo|-x]] aŭ [[H-sistemo|-h]], ofte okazas, ke vortoj el Sanskrito iĝas erare transliterigitaj en Esperanton. Ekzemploj de tiuj okazoj estas ''bodhisattvo, dharmo, sangho, Bhagavadgitao, Theravado, Bharato''; kiuj respektive estas ''bodhisattva'' → [[bodisatvo]], ''dharma'' → [[darmo]], ''saṃgha'' → [[sangao]] (aŭ samgo), ''Bhagavad-gītā'' → [[Bagavadgito]], ''Theravāda'' → [[Teravado]] kaj ''Bhārat'' → [[Barato]].

Okazas la sama kun kelkaj digrafoj de Latino, por vortoj de greka fonto: ''Thermometrum'' → termometro, sed ne „thermometro“, ĉar la digrafo th reprezentas apartan sonon [tʱ], ne kombinon de konsonantoj [t] kaj [h].

=== Homofonaj konsonantoj ===
Ĉar la sonoj [ɕ] kaj [ʂ] estas homofonoj en Esperanto, vortoj en Sanskrito skribitaj per ś kaj ṣ estas transliterigitaj per ŝ: ''Śiva'' → [[Ŝivo]] (aŭ Ŝivao), ''Viṣnu'' → [[Viŝnuo]], ''Kṛṣṇa'' → [[Kriŝno]].

Ĉar konsonantaj paroj d [d̪], ḍ [ɖ] kaj t [t̪], ṭ [ʈ] estas homofonoj en Esperanto, ili iĝas d kaj t respektive: ''Tripiṭaka'' → [[Tripitako]].

Ĉar sonoj [n], [ɳ] kaj [ŋ] kaj n estas homofonoj en Esperanto, n, ṇ kaj ṅ iĝas ''n'': ''Nirvāṇa'' → [[Nirvano]].

=== Ceteraj konsonantoj ===
Simbolo ṃ reprezentas nazsonon [ ̃], do ĝi ofte iĝas transliterigita per n kaj kelkfoje per m: ''Saṃgha'' → sangao aŭ samgo, ''Saṃskṛtam'' → Sanskrito.

Simbolo ñ [ɲ] iĝas kombino ''nj'': ''prajñā'' → [[praĝnjo]], same kiel ĉe la [[esperantigo de vortoj el hispana fonto]]. La kombino ñj, tamen, iĝas transliterita ''nĝ'', ne ''njĝ: Mañjuśrī'' → [[Manĝuŝrio]].

Simbolo v [ʋ] estas transliterita ''v: Sarasvatī'' → [[Sarasvatio]].

Simbolo j [d͡ʑ] estas transliterita ''ĝ'' kaj simbolo y [j] estas ''j'': ''Jātaka'' → [[Ĝatakoj]], ''yoga'' → [[jogo]].

=== Duoblaj konsonantoj ===
Duoblaj konsonantoj estas transliteritaj per nur unu, kiam eblas: ''Śuddhodana'' → [[Ŝudodano]], ''Siddhārtha'' → [[Sidarto Gotamo|Sidarto]].

=== Vokaloj ===
Longaj vokaloj transliteriĝas kiel simplaj vokaloj (ā → a), escepte औ (au) → ''aŭ,'' kaj ऐ (ai) → ''aj''.

La vokalo ṛ estas transliterita ''ri: Kṛṣṇa'' → [[Kriŝno]], ''Ṛgveda'' → [[Rigvedo]].

Vortoj kun fino ĉe o, a aŭ ā, esperantigitaj finiĝas per o: ''Gaṇeśa'' → [[Ganeŝo]]; ''Bhagavad-gītā'' → [[Bagavadgito]].

Kiam jam ekzistas homofono, tamen, la vorto povas konservi la finan vokalon por diferenciĝi: ''Brahmā'' → &lt;s&gt;[[Brahmo]]&lt;/s&gt; → [[Brahmao]]; ''Stūpa'' → &lt;s&gt;[[Stupo]]&lt;/s&gt; → [[Stupao]].

Vortoj kun fino ĉe ceteraj vokaloj konservas tiun finan vokalon: ''Lakṣmī'' → [[Lakŝmio]]; ''Viśnu'' → [[Viŝnuo]].

=== Interkonsento ===
Kiam okazas, ke jam ekzistas vorto kun la sama formo en Esperanto, la kutimo estas lasi la finan vokalon, se eblas.

Ekzemplo: ''Stūpa'' → &lt;s&gt;[[Stupo]]&lt;/s&gt; → [[Stupao]]; ''Saṃgha'' → &lt;s&gt;[[Sango]]&lt;/s&gt; → [[Sangao]]*.

Kiam ne ekzistas homofono por la esperantigita vorto, la unua formo estas preferata.

Ekzemplo: ''Gaṇeśa'' → [[Ganeŝo]] → &lt;s&gt;Ganeŝao&lt;/s&gt;; ''Karma'' → [[Karmo]] → &lt;s&gt;Karmao&lt;/s&gt;; ''Dharma'' → [[Darmo]] → &lt;s&gt;Darmao&lt;/s&gt;.

=== Esceptoj ===
==== Budho ====
Ekzistas ĝenerala malkonsento pri la esperantigo de la vorto ''[[Budho|Buddha]]'', por kiu ekzistas tri proponoj:
# '''Buddo''': Proponita de Zamenhof por distingi ĝin el la jam ekzistanta ''budo'', same kiel ĉe la duopo ''fino - [[Finnlando|finno]]''.
# '''Budao''': Nature aperinta, konservanta la finan vokalon -a el ''Buddha''. La esperantigo funkcias laŭ la interkonsento: Buddha → &lt;s&gt;[[Budo]]&lt;/s&gt; → Budao.
# '''Budho''': Nature aperinta, el la miskompreno de la latiniga sistemo [[Internacia Alfabeto de Sanskrita Transliterigo|IAST]], en kiu -h estas aldonita kiel surogato post konsonantoj por indiki, ke ili estas aspiraciaj. Se la sistemo IAST uzintus -x, anstataŭ, la vorto do estintus transskribita ''Budxo''. En la originala vorto ''Buddha'' ne estas kombino el [d] kaj [h], sed digrafo por unuopa sono [d̪ʱ], tre malsama ol la prononco de la skribo „budho“, kiu fakte estas nur latinalfabeta surogato, kiel „masxino“ kompare kun „maŝino“. Tiu ĉi formo, tamen, disvastiĝis, radikiĝis dum jardekoj, aperas en [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto|PIV]] kaj uzas [[Budhana Ligo Esperantista|budhanaj asocioj]]. Nuntempe, ĝi estas la plej uzita el la tri proponoj, kaj la nura escepto pri la uzo de -h en esperantigo de vortoj el Sanskrita fonto.

==== Samgo ====
La vorto [[Sangao|saṃgha]] estus esperantigita &lt;s&gt;sango&lt;/s&gt; → sangao, sed ĉar la fonta latinigo enhavas simbolon ṃ, kelkaj preferas la formon „samgo“, kiu aperas en PIV. En aliaj okazoj, oni ĉiam transliterigu simbolon ṃ kiel n, kiel en la okazo Saṃskṛtam → Sanskrito.

== Sanskritdevenaj Esperantlingvaj vortoj ==
Ĉefe rilate al hindiaj religioj : [[avataro]], [[Barato]], [[bodisatvo]], [[Budho]], [[darmo]], [[jogo]], [[jonio]], [[lingamo]], [[nirvano]], [[palio]], [[prakrito]], [[ŝaktio]]

== En popola kulturo ==
En la romano ''[[Cien años de soledad]]'' (1967), de [[Gabriel García Márquez]] (1927-2014), Aureliano Babilonia lernas sanskriton por deĉifri la enhavon de la manuskriptoj per kiuj Melquíades profetis unu jarcenton de la historio de la tuta protagonista familio kaj de la vilaĝo Makondo.

En 1998 la kantistino [[Madonna]] registris diskon titolitan ''Ray of light'', forte influita de [[hinduismo]], [[kabalo]] kaj aliaj similaj doktrinoj. Unu de la pecoj de la disko titoliĝas ''Shanti/Ashtangi'', kaj enhavas versojn de la ''Joga-taravali'', same kiel originalaj versoj, kantitaj integre en Sanskrito.

La pecon «Duel of the fates», de la sonbendo de la unua trilogio de la sagao ''[[Star Wars]]'' (''[[Star Wars Episode I: The Phantom Menace]]'', ''[[Star Wars Episode II: Attack of the Clones]]'' kaj ''[[Star Wars Episode III: Revenge of the Sith]]''), oni kantas en Sanskrito kaj ĝi estas bazita sur antikva [[kelta]] poemo nomita «Cad Goddeu» (‘La batalo de la arboj’).

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Devimahatmya Sanskrit MS Nepal 11c.jpg|Manuskripto Devimahatmya sur palmo-folio, en komenco de la epoko de skribsistemo Bhujimol, [[Biharo]] aŭ [[Nepalo]], [[11-a jarcento]].
Dosiero:Rigveda MS2097.jpg|[[Rigvedo|Rigveda]] teksto.
Dosiero:Sanskrit.png|La vorto Sanskrito en la Nagaria skribsistemo
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Projektoj|ReVo=sanskr}}

== Literaturo ==
=== En la angla ===
* {{cite book |last1=Burrow |first1=T |title=''The Sanskrit Language'' |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=81-208-1767-2 |edition=2001}}
* Thomas Egenes: ''Introduction to Sanskrit''. 2 Bde. Motilal Banarsidass, Delhi 2000.
* {{cite book |last1=Fortson |first1=Benjamin W |title=''Indo-European Language and Culture'' |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-1-4051-8895-1 |edition=2010}}
* Jamison, Stephanie W., Brereton, Joel P., ''The Rigveda'', [[Oxford University Press]], 2014 ISBN 978-0-19-937018-4
* Maurer, Walter (2001). ''The Sanskrit language : an introductory grammar and reader''. Surrey, England: Curzon. ISBN 0-7007-1382-4.
* Walter H. Maurer: ''The Sanskrit Language''. Routledge, London &amp; New York 2009, ISBN 978-0-415-49143-3.
* Salomon, Richard (1998). [https://books.google.es/books?id=XYrG07qQDxkC&amp;redir_esc=y ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''.] Oxford University Press. ISBN 978-0-19-535666-3.
* {{cite book |last1=Whitney |first1=William Dwight |title=''Sanskrit Grammar'' |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=81-208-0620-4 |edition=2000}}

=== En la germana ===
* Franz Bopp: ''Ausführliches Lehrgebäude der Sanskrita-Sprache''. Berlin 1827 ([http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bopp1827/ Digitalisat]).
* Georg Bühler: ''Leitfaden für den Elementarkursus des Sanskrit''. 2. Auflage. Wien 1927 (Nachdruck: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, ISBN 3-534-04102-X). [http://archive.org/details/leitfadenfrdene00bhgoog Digitalisat]
* Jan Gonda: ''Kurze Elementar-Grammatik der Sanskrit-Sprache''. Brill, Leiden 1941, 4. Aufl. 1963.
* [[Berthold Delbrück]]: ''Altindische Syntax''. Halle 1888 (Nachdruck: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1988, ISBN 3-534-04105-4).
* Franz Kielhorn: ''Grammatik der Sanskrit-Sprache''. Dümmler, Berlin 1888 ([http://www.sanskritweb.net/deutsch Sanskritweb PDF-Datei]).
* Manfred Mayrhofer: ''Sanskrit-Grammatik mit sprachvergleichenden Erläuterungen''. Walter de Gruyter, Berlin 1978, ISBN 978-3-11-007177-1.
* Wolfgang Morgenroth: ''Lehrbuch des Sanskrit. Grammatik, Lektionen, Glossar''. Verlag Enzyklopädie, Leipzig 1973.
* Pāṇini: ''Grammatik. Hg., übers. und mit Indices versehen von Otto von Böhtlingk''. Haessel, Leipzig 1887.
* [[Adolf Friedrich Stenzler]]: ''Elementarbuch der Sanskrit-Sprache''. 7. Auflage 1902, 9. Auflage 1915 [http://www.sanskritweb.net/deutsch/stenzler1915g.pdf ''Grammatik''] (PDF; 5,3 MB), [http://www.sanskritweb.net/deutsch/stenzler1915l.pdf Lektüretexte und Wörterbuch] (PDF; 4,4 MB).
* Ulrich Stiehl: ''Sanskrit-Kompendium. Ein Lehr-, Übungs- und Nachschlagewerk. Devanagari-Ausgabe''. Hüthig Jehle Rehm, Heidelberg 4. Auflage 2007, ISBN 978-3-87081-539-4.

=== En la hispana ===
* Gonda, Jan. ''Gramática elemental de la lengua sánscrita''. México: El Colegio de México, 1982.
* María Rivero, Francisco. ''[[iarchive:gramaticaelemen00rivegoog|Gramática elemental del Sánscrito Clásico]]''. Madrid: Imprenta de Enrique Teodoro, 1881.
* Pujol Riembau, Òscar. ''Diccionario Sánscrito-Español. Mitología, filosofía y yoga''. Barcelona: Herder Editorial, 2019. ISBN 9788425428579.
* Rodríguez Adrados, Francisco. ''Védico y Sánscrito Clásico (Gramática, textos anotados y vocabulario etimológico)''. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, 1953.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Kalidaso]]
* [[Franz Bopp]]
* [[Lingva familio]]
* [[Lingvistiko]]
* [[Listo de lingvoj]]
* [[Naciaj lingvoj de Barato]]
* [[Panĉatantra]]
* [[Richard Fick]]

== Eksteraj ligiloj ==
* http://www.uni-koeln.de/phil-fak/indologie/tamil/mwd_search.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050613082539/http://www.uni-koeln.de/phil-fak/indologie/tamil/mwd_search.html |date=2005-06-13 }} &lt;!-- _Monier_-Vilhelmaj Vortaro - _Searchable_ --&gt;
* [http://sanskrit.gde.to/ Sanskrit Documents] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050801235744/http://sanskrit.gde.to/ |date=2005-08-01 }} Dokumentoj kaj lerniloj (''angle'')
* [http://india.asinah.net/en/wikipedia/s/sa/sanskrit.html sanskrito en la barata enciklopedio Asinah (angle)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.samskritabharati.org/ Samskrita Bharati], organizaĵo kiu defendas la uzadon de Sanskrito
* [http://sanskritdocuments.org/home.html Sanskritaj dokumentoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101130170346/http://sanskritdocuments.org/home.html |date=2010-11-30 }} — dokumentoj en la formo ITX
* [http://www.sacred-texts.com/hin/index.htm Sanskritaj tekstoj ĉe la arĥivo ''Sacred Texts'']
* [http://cudl.lib.cam.ac.uk/collections/sanskrit Sanskritaj manuskriptoj] en Cambridge Digital Library
* La sanskritlingva Vikipedio havas la adreson {{URL|http://sa.wikipedia.org}}.

{{Havenda artikolo|Sanskrito}}
[[File:Sanskrit Wikivoyage banner.png|775px]]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Hinduismo]]
[[Kategorio:Sanskrito| ]]</text>
      <sha1>rftta0t3btf4btb1thaa36znpqqp92b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22-a de januaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5009</id>
    <revision>
      <id>9479528</id>
      <parentid>9421958</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9479528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32339" sha1="asfrmz0d0qoneimnt4h7qd3cae65ga6" xml:space="preserve">{{KalendaroJanuaro}}
{{januaro}}
La '''22-a de januaro''' estas la 22-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 343 tagoj restas (344 en superjaroj).

Je la 22-a de januaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[871]]: Armeo de anglosaksa reĝo [[Ethelred (Wessex)|Ethelred]] malvenkis en batalo de [[Old Basing]] kun danaj invadintoj
* [[1188]]: [[Alfonso la 9-a]] iĝis [[reĝo de Leono]]
* [[1258]]: [[Batalo de Bagdado (1258)|Batalo de Bagdado]]: mongola [[ĥano]] [[Hulagu]] sieĝis kaj konkeris [[Bagdado]]n post venko super armeo de [[Abasida Kaliflando]] - proksimuma fino de la [[Ora epoko]] de [[islamo]]
* [[1261]]: [[Wołczyn]] ricevis [[urborajto]]n - regata de [[Piastoj]]
* [[1349]]: Ĉirkaŭ 400 [[judoj]] akuzitaj pri aperigo de [[pesto]] pereis en la germana urbo [[Speyer]]
* [[1506]]: Ordone de papo [[Julio la 2-a]] al [[Romo]] eniris 150 svisaj [[soldulo]]j komencante la [[Svisa Gvardio|Svisan Gvardion]]
* [[1526]]: En [[Gdańsk]] eksplodis [[tumulto]] kaŭzita de [[luteranismo|luteranaj]] loĝantoj de la urbo
* [[1517]]: [[Otomana armeo]] de [[Selim la 1-a]] venkis apud [[Kairo]] la armeon de [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando]]
* [[1656]]: [[Sveda diluvo]]: en [[kastelo]] de [[Łańcut]] oni transformis [[konfederacio]]n de [[Tyszowce]] al ĝenerala konfederacio kontraŭ la sveda reĝo [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo]]
* [[1689]]: [[Anglio]]: Konvencio-Parlamento kunvenis por pravigi la renverson de [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]], kiu forlasis la tronon dum sia fuĝo al Francio en 1688
* [[1711]]: [[Hispanio]] konsentis cedi [[Insuloj Falklandoj|Falklandajn Insulojn]] al [[Britio]]
* [[1720]]: [[Johann Sebastian Bach]] komencis kompili pianlibreton ''[[Klavierbüchlein für Wilhelm Friedemann Bach]]'' por sia [[Wilhelm Friedemann Bach|plej aĝa filo]]
* [[1771]]: [[Hispanio]] redonis [[Insuloj Falklandoj|Insulojn Falklandoj]] al [[Britio]]
* [[1796]]: [[Babrujsk|Bobrujsk]] ricevis urban [[blazono]]n
* [[1823]]: [[Ferenc Kölcsey]] finverkis la [[hungara nacia himno|hungaran nacian himnon]]
* [[1828]]: [[Duko de Wellington]] iĝis ĉefministro de Britio
* [[1861]]: Franca esploristo Henri Mouhot malkovris [[Angkor Ŭat]] en [[ĝangalo]] de [[Kamboĝo]]
* [[1863]]: [[Insurekcio]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: [[Manifesto de la 22-a de januaro]] eldonita en [[Varsovio]] de [[Centra Nacia Komitato]] kaj proklamanta eksplodon de ribelo; [[Januara Ribelo]] eksplodis (la plej granda [[insurekcio]] en 19-jarcenta Eŭropo de plurnacia pola respubliko kun volontuloj i.a. el [[Hungario]], [[Italio]] kaj [[Francio]])
* [[1879]]: [[Zuluoj]] venkis britan armeon en la [[batalo apud Isandhlwana]]
* [[1896]]: Kapitulaco de itala garnizono en sieĝita etiopa urbo [[Mekele]]
* [[1901]]: [[Eduardo la 7-a]] iĝis reĝo de Britio
* [[1905]]: [[Sanga dimanĉo (1905)|Sanga dimanĉo]] en [[Sankt-Peterburgo]]: [[caro|cara]] [[masakro]] kontraŭ religia manifestacio organizita de pastro de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] - ĝi estis senpera kaŭzo de la eksplodo de [[Rusia revolucio de 1905]]
* [[1915]]: Pli ol 600 personoj pereis pro falo de [[trajno]] en [[abismo]]n apud [[Gvadalaharo]] en [[Meksiko]]
* [[1919]]: En [[Kievo]] oni proklamis Akton de Unuiĝo de [[Ukrainio]]
* [[1920]]: Pola Armeo eniris al [[Chełmno]]
* [[1924]]: [[Ramsay MacDonald]] iĝis ĉefministro de Britio
* [[1925]]: [[Kostariko]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]
* [[1932]]: En [[Salvadoro]] eksplodis [[historio de Salvadoro|ribelo]] kontraŭ diktaturo de generalo [[Maximiliano Hernández Martínez]]
* [[1934]]: En [[Leningrado]] okazis [[premiero]] de la opero ''[[Damo Makbeto de la Mcenska distrikto (opero)|Damo Mekbeto de la Mcenska distrikto]]'' de [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]]
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: germanaj okupantoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Rzeszów]] pli ol 30 [[judoj]]n kaj apud [[Palmiry]] 80 personojn; [[Rumanio|rumanan]] [[ŝtatlimo]]n transpaŝis unua grupo (31 personoj) el 150 usonaj civitanoj poldevenaj; en [[Parizo]] Pola Universitato Eksterlande komencis [[didaktiko|didaktikan]] agadon, inaŭgurita de ties [[rektoro]] kaj profesoro [[Oskar Halecki]]; [[Vatikana Radio]] unuafoje disaŭdigis pri [[martiro|martira]] [[sorto]] de Pollando kaj [[poloj]]
* [[1941]]: [[Varsovio]]: ĉefkomandanto de ZWZ ([[Asocio de Armita Batalado]]) brigada generalo [[Stefan Rowecki]] ordonis pri malpolitikeco de la organizo; [[NKVD]] arestis en [[Lvovo]] komandanton de la loka [[Asocio de Armita Batalado]], subkolonelon [[Leopold Okulicki]]; solena malfermo de la Domo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|Naciaj Socialistoj]] en [[Lublin]]; [[Nord-Afrika kampanjo]]: brita kaj aŭstralia armeoj konkeris [[Tobruk]]; [[Predeal]]: dutagaj germanaj-bulgaraj [[stabo|stabaj]] interparoloj komenciĝis
* [[1942]]: [[Samara (urbo)|Kujbiŝev]]: subskribo de pola-soveta interkonsento pri [[prunto]] de 300 milionoj da [[rublo]]j al la pola registaro por bezono de la armeo; unua [[trajno]] forlasis [[Kievo]]n kun laboristoj trejnitaj por labori en [[Tria Regno]]
* [[1943]]: [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]]: Generalo [[Stefan Rowecki]] ordonis krei Gvidantaron de Flankaj Atakoj ĉe la Ĉefkomandejo de [[Pola Enlanda Armeo]] - unua komandanto iĝis kolonelo [[August Emil Fieldorf]], kiu sukcese likvidis [[SS (organizo)|SS]]-generalon [[Franz Kutschera]]; [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en Janów ([[Bresta regiono]]) 40 polajn [[ostaĝo]]jn, venĝe pro atako kontraŭ [[malliberejo]] en [[Pinsk]]; [[Nov-Gvineo]]: dumonata batalo de [[Buna]]–Gona kontraŭ [[japanoj]] ebligis al [[Aliancanoj]] certigi maran interligitecon de [[Aŭstralio]] kun [[Usono]]; [[batalo ĉe Stalingrado]]: armeoj de [[Don (rivero)|Dona]] Fronto rompis okcidentan defendsektoron de germana 6-a Armeo
* [[1944]]: [[Gestapo]] arestis 54 [[oficiro]]jn de [[Pola Enlanda Armeo]]; partizanoj eksplodigis [[fervoja trako|fervojan trakon]] en [[distrikto Kraśnicki]]; germana polico venĝe pro [[partizano|partizana]] agado bruligis du vilaĝojn en distriktoj de [[Vaŭkavisk]] kaj [[Grodno]] pafmortigante ĉiujn loĝantojn; [[Kampanjo de Italio]]: usona armeo alteriĝis apud [[Anzio]] - [[Aliancanoj]] komencis operacon ĉirkaŭiri [[linio Gustavo|linion Gustavo]]: brita [[aviado]] atakis [[Magdeburg]] (nokte de la 21-a/22-a de januaro); germana 9-a Aviada Korpus atakis [[Londono]]n
* [[1945]]: [[Marŝo de morto]] de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] atingis [[Wodzisław Śląski]]: [[SS (organizo)|SS]]-anoj murdis la jenan nombron de evakuitaj personoj de [[Aŭŝvico]]: en [[Rybnik]] 358, en apudaj lokoj 39 kaj 19, en du aliaj 9 kaj 5; gestapanoj de [[Ostrołęka]] eskortis ĝis Żabików 33 malliberulojn, kiujn ili murdis sur loka [[tombejo]] (post ekscio, ke la punlaborejo estis likvidita); germanaj soldatoj murdis en [[distrikto Kalisz]] 63 polojn, en Zakrzów 10; en [[Katowice]] germanoj [[gilotino|gilotinis]] 7 personojn — en ties malliberejo de la 9-a de oktobro 1941 ĝis tiu ĉi tago ili faris 552 mortpunojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Gołańcz]], [[Kcynia]], [[Margonin]], [[Namysłów]], [[Odolanów]], [[Olsztyn]], [[Pasym]], [[Pobiedziska]], [[Pyskowice]], [[Rawicz]], [[Stary Sącz]], [[Syców]] kaj [[Września]] estis liberigitaj de germana okupado; taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] batalis kontraŭ la armeo de [[Andrej Andrejeviĉ Vlasov]], kiu ricevis ordonon [[reprezalio|reprezalii]] [[Ostrów Wielkopolski]]; 3-a Belorusa Fronto liberigis [[Ĉernjaĥovsk|Wystruć]]; [[Malsupra Silezio]]: en [[Czechowice-Dziedzice]] [[soraboj|soraba]] publicisto, verkisto kaj aktivulo pri minoritataj rajtoj Jan Skala estis mortpafita de [[Ruĝa Armeo|sovetia soldato]], ĉar li protestis pri [[rabo|rabado]] de lia familio; Ĉina Fronto: japana armeo sekurigis [[fervojlinio]]n [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]]-[[Hankou]]
* [[1946]]: [[Pollando]]: Landa Nacia Konsilio dekretis pri &quot;kreo de Supera Nacia [[Tribunalo]] por juĝado de [[hitler]]aj [[krimo|krimuloj]] kaj respondeculoj pri [[invado en Pollandon|malvenko en 1939]]&quot; — la leĝo estis utiligata de [[stalinismo|stalinisma]] [[reĝimo]] kaj ties [[teroro|teror]]-aparato de [[NKVD]] por politikaj procesoj, ankaŭ kontraŭ [[Anatemitaj Soldatoj]]; En [[Usono]] fondiĝis Central Intelligence Group (CIG), transformita la 26-an de julio 1947 en [[CIA|Centra Informokapta Agentejo]] (CIA); sur teritorio de irana parto de [[Kurdio]] oni proklamis sendependecon de la Respubliko de [[Mehabad]]
* [[1947]]: Socialisto [[Paul Ramadier]] iĝis [[Konsilia prezidanto (Francio)|konsilia prezidanto]] de Francio — kiel unua [[ĉefministro]] de la [[Kvara Respubliko de Francio]] forigis komunistajn [[ministro]]jn
* [[1949]]: [[trupo (armeo)|Trupoj]] de [[Mao Zedong]] alvenis al [[Pekino]]
* [[1957]]: [[Israelaj Defendaj Fortoj]] finis retiriĝadon de [[Sinajo]], krom [[Gaza Sektoro]] kaj [[Ŝarm el Ŝeiĥ]]
* [[1962]]: [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] suspendis [[Kubo]]n
* [[1963]]: [[Konrad Adenauer]] kaj [[Charles de Gaulle]] subskribis [[Franc-germanaj rilatoj|Elysée-Traktaton]] inter [[FRG]] kaj [[Francio]]
* [[1969]]: 22-jara [[dizerto|dizertisto]] Viktor Iljin pripafis [[aŭtomobilo]]n kun [[kosmonaŭto]]j, tuj antaŭ ilia distingo en [[Moskva Kremlo]] - pro vundoj la venontan tagon mortis [[ŝoforo]]. La atencocelo estis [[Leonid Breĵnev]], kies veturilo ŝanĝis la vojon
* [[1970]]: [[Eugène Ionesco]] membriĝis al [[Franca Akademio]]; [[Boeing 747]], unua [[larĝkorpa aviadilo]] en la mondo, eniris servon por [[Pan American World Airways]] laŭ la itinero [[Nov-Jorko]]-[[Londono]]
* [[1972]]: En [[Bruselo]] oni subskribis traktaton pri aliĝo de [[Danio]], [[Irlando]] kaj [[Britio]] al [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] la 1-an de januaro 1973
* [[1973]]: [[Supera Kortumo de Usono]] leĝigis [[aborto]]n
* [[1978]]: [[Opozicio (politiko)|Opozicia]] [[Societo de Sciencaj Kursoj]] fondiĝis en [[Varsovio]] kiel sendependa [[edukado|eduka]] asocio - la fondan deklaron subskribis 54 personoj, interalie 4 profesoroj de [[Pola Scienca Akademio]] kun aliaj 12 profesoroj - post 3 tagoj sekureca servo komencis operacon kontraŭ ĝi
* [[1980]]: [[Andrej Saĥarov]] estis arestita kaj ekzilita al la urbo [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]] pro kritiko de la [[Afgana milito (1979-1989)|sovetia invado al Afganio]]
* [[1983]]: Sveda [[tenisisto]] [[Björn Borg]] finis sportan karieron
* [[1984]]: Komputila firmao [[Apple]] montris publike unuan komputilon [[Makintoŝo]]
* [[1990]]: Delegitoj de [[Makedonio]], [[Slovenio]] kaj [[Kroatio]] forlasis la 14-an kaj lastan Kongreson de la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio]]
* [[1990]]: [[Azerbajĝano]]: en [[Bakuo]] kulminis la [[Nigra Januaro]], [[masakro]] farita de [[Ruĝa Armeo]] kontraŭ [[azeroj]], dum 2-3 tagoj pereis 131–170 civiluloj kaj pli ol 700 estis vunditaj
* [[1991]]: [[Kanado]] suspendis ekonomian kaj [[humanitara helpo|humanitaran helpon]] al [[Sovetunio]] pro [[agreso]] kontraŭ [[Litova SSR]], [[Latva SSR]] kaj [[Estona SSR]]
* [[1997]]: [[Petar Stojanov]] iĝis prezidento de Bulgario
* [[2001]]: [[Makedonio|Makedona]] konflikto komenciĝis per [[Kosovo|kosovaj]] atakoj
* [[2002]]: [[Georgi Parvanov]] iĝis prezidento de Bulgario
* [[2005]]: Kim Kye-gwan anoncis, ke [[Nord-Koreio]] apartenas al [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|ŝtatoj kun nukleaj armiloj]]
* [[2006]]: [[Aníbal Cavaco Silva]] iĝis dum [[baloto|balotado]] prezidento de Portugalio; [[Evo Morales]] iĝis prezidento de Bolivio, kiel unua demokratie elektita [[indianoj|indiano]]
* [[2013]]: Koalicio de partioj [[Firmigo|Likud]]-Jisra’el Betenu (Nia Domo Israelo) gajnis antaŭtempan baloton al israela [[Kneset]]
* [[2014]]: [[Eŭromajdano]]: rezulte de [[tumulto]] 5 personoj pereis en [[Kievo]]
* [[2015]]: [[Eksplodo]] apud civila [[trolebuso|trolebusejo]] en [[Donecko]] mortigis ne malpli ol 13 personojn
* [[2018]]: [[George Weah]] iĝis prezidento de [[Liberio]]
* [[2021]]: [[Traktato pri abolo de nukleaj armiloj]] ekvalidiĝis; [[Facebook]] blokis polan [[dokumenta filmo|dokumentan filmon]] prezentantan la historion de germana [[trudlaboro|trudlabora]] [[infano|infan]]-[[koncentrejo]], kiu dum 3 jaroj funkciis ene de [[Lodza geto]] por 3 mil infanoj - pro granda mortemo nomata malgranda [[Aŭŝvico]]. Malblokita post kelkaj horoj pro protestoj de la [[Instituto pri Nacia Memoro]]
* [[2022]]: [[Litovio]]: [[Kaŭno]] estis inaŭgurita kiel [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Kultura Ĉefurbo de Eŭropo]] - krom [[Novi Sad]] en [[Serbio]] kaj [[Esch-sur-Alzette]] en [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]
* [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: en [[Kievo]] [[Volodimir Zelenskij]] salutis [[Boris Johnson]], dankante pro la apogo de [[Britio]], kiu laste decidis sendi [[tanko]]jn ''Challenger'' - li vizitis [[Buĉa]]; [[Rusia armeo]] damaĝis pli ol 1 200 objektojn de kultura [[infrastrukturo]], inkluzive de pli ol 500 historiaj monumentoj; en okupata [[Skadovsk]] [[rusoj]] prirabis [[malsanulejo]]n; [[Italio]] donis al Ukrainio militistan helpon valoran ĉ. miliardon da eŭroj kaj pretigas la sesan helpofaskon kune kun kontraŭaviadaj sistemoj

== Naskiĝoj ==

* [[1440]]: [[Ivano la 3-a]], caro de Rusio (m. [[1505]])
* [[1553]]: [[Mori Terumoto]], japana [[daimio]] (m. [[1625]])
* [[1561]]: [[Francis Bacon]], angla filozofo, eseisto, politikisto, juristo (m. [[1626]])
* [[1572]]: [[John Donne]], angla pastro kaj poeto (m. [[1631]])
* [[1592]]: [[Pierre Gassendi]], franca katolika kleriko, [[filozofo]], [[astronomo]], astrologo, matematikisto kaj instruisto (m. [[1655]])
* [[1668]]: [[Jacob Friedrich Reimmann]], germana luterana teologo, fondinto de la moderna germana [[literaturscienco]] kaj [[genealogio]] (m. [[1743]])
* [[1729]]: [[Gotthold Ephraim Lessing]], germana verkisto, ĵurnalisto kaj filozofo (m. [[1781]])
* [[1757]]: [[Christian Daniel Beck]], germana filologo, historiisto, akademiano (m. [[1832]])
* [[1758]]: [[Johann Friedrich Ludwig Volkmann]], germana juristo kaj lirikisto (m. [[1815]])
* [[1767]]: [[Johann Friedrich Pierer]], germana kuracisto kaj eldonisto (m. [[1832]])
*[[1770]]: [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], germana teologo kaj instruisto
* [[1783]]: [[Pál Szlemenics]], hungara juristo, advokato, profesoro (m. [[1856]])
* [[1788]]: [[Lord Byron]], angla verkisto, partopreninto de la [[greka revolucio]], enestanta en ''[[Angla Antologio]]'' (m. [[1824]])
* [[1796]]: [[Karl Ernst Claus]], rusia kemiisto, botanikisto kaj [[farmacio|farmaciisto]] (m. [[1864]])
* [[1797]]: [[Maria Leopoldina de Aŭstrio]], aŭstra [[arkiduko|arkidukino]], imperiestrino de [[Brazilo]] (m. [[1926]])
* [[1801]]: [[Friedrich Clemens Gerke]], germana verkisto kaj pioniro de telegrafo (m. [[1888]])
*[[1815]]: [[Karl Volkmar Stoy]], germana pedagogo
* [[1821]]: [[Adolf Torstrik]], germana klasika filologo (m. [[1877]])
*[[1830]]: [[Carl Gustav Adolf Siegfried]], germana teologo kaj hebreisto
* [[1839]]: [[W. H. Trompeter]], germana subtermezuristo, [[volapukisto]], esperantisto kaj [[mecenato]] de [[Esperanto]], eldonanto de &quot;[[La Esperantisto]]&quot; (m. [[1901]])
* [[1849]]: [[August Strindberg]], sveda verkisto (m. [[1912]])
* [[1850]]: [[Johannes Roggenkamp]], germana arkitekto (m. [[1919]])
* [[1855]]: [[Paro Megahy|Marah M. Megahy]], irlanda [[esperantistino]] (m. nekonata)
* [[1858]]: [[Beatrice Webb]], angla socialistino, ekonomikistino, reformistino (m. [[1943]])
* [[1860]]: [[Jaroslav Vlček]], ĉeĥa-slovaka literatura historiisto (m. [[1930]])
* [[1869]]: [[Alice-Leontine Farges]], franca [[esperantistino]] fondinta en [[Liono]] esperantistan hejmon (m. nekonata)
* [[1869]]: [[Grigorij Rasputin]], rusa ortodoksa mistikulo, favorato de la familio de [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]], murdita (m. [[1916]])
* [[1875]]: [[David Wark Griffith]], usona reĝisoro, kunfondinto de la unua sendependa filmproduktejo ''[[United Artists]]'' (m. [[1948]])
* [[1877]]: [[Bolesław Leśmian]], pola poeto, aŭtoro de [[balado]]j, [[fabelo]]j kaj multaj [[neologismo]]j, reprezentanto de [[Juna Pollando]] (m. [[1937]])
* [[1879]]: [[Francis Picabia]], franca pentristo kaj poeto (m. [[1953]])
* [[1883]]: [[Jerzy Bandrowski]], pola verkisto, ĵurnalisto, tradukisto (m. [[1940]])
* [[1886]]: [[Roman Ungern von Sternberg]], rusa generalo, unu el gvidantoj de la [[Blanka movado]] (m. [[1921]])
* [[1891]]: [[Antonio Gramsci]], itala filozofo, verkisto, politikisto kaj historiisto, kunfondinto de la [[Itala Komunisma Partio]], kondamninta [[Esperanto]]n (m. [[1937]])
* [[1891]]: [[Juozas Mačernis]], litova ĵurnalisto, ano de [[Kaŭno|Kaŭna]] Esperanto-Societo, kunfondinto de [[Litova Esperanto-Asocio]], [[Esperanto-vortaristo]], redaktoro de &quot;[[Litova Stelo]]&quot;, tradukisto de verkoj de [[Leo Tolstoj]] (m. [[1976]])
* [[1896]]: [[Helmut Berve]], germana historiisto kaj klasika filologo (m. [[1979]])
* [[1899]]: [[István Dobai]], rumania hungara unitariisma pastro, poeto (m. [[1938]])
* [[1904]]: [[Arkadij Gajdar]], sovetia porjunulara verkisto (m. [[1941]])
* [[1904]]: [[George Balanchine]], rusia, usona dancisto kaj [[koreografo]] (m. [[1918]])
*[[1904]]: [[Ilse Weitsch]], germana radioredaktistino kaj porvirinrajta aktivulino
* [[1906]]: [[Robert Ervin Howard]], usona verkisto (m. [[1936]])
* [[1907]]: [[István Gárdonyi]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1979]])
* [[1908]]: [[Pavol Čarnogurský]], slovaka politikisto kaj disidento (m. [[1992]])
* [[1908]]: [[Lev Landau]], soveta Nobelpremiita [[nuklea fiziko|nuklea fizikisto]] (m. [[1968]])
* [[1909]]: [[Gyula Szövérdy]], hungara geologo, redaktoro kaj verkisto (m. [[1977]])
* [[1909]]: [[Béla Horosz]], rumania ĵurnalisto, redaktoro, sportisto (m. [[1997]])
* [[1909]]: [[U Thant]], birma politikisto, ĝenerala sekretario de [[UN]] (m. [[1974]])
* [[1911]]: [[Ferenc Bordás]], hungara pentristo (m. [[1982]])
* [[1911]]: [[Tibor Zalányi]], rumanuja hungara [[agronomo]] (m. [[1992]])
* [[1911]]: [[Bruno Kreisky]], kanceliero de Aŭstrio (m. [[1990]])
* [[1914]]: [[Otto Paetz]], germana pentristo (m. [[2006]])
* [[1915]]: [[Jules Verstraeten]], flandra [[esperantisto]], konata pro la agado de la [[La Verda Stelo (Antverpeno)|Esperanto-klubo de Antverpeno]], administranto de [[Belga Ligo Esperantista]], konatigata de [[Esperanto-domo de Antverpeno]] kaj ''[[Historio de la Esperanto-grupo La Verda Stelo 1957-1982]]'' (m. [[2007]])
* [[1921]]: [[Krzysztof Kamil Baczyński]], pola poeto-soldato, partoprenanto de la [[Ribelo de Varsovio]], reprezentanto de la [[generacio de kolumbanoj]] (m. [[1944]])
* [[1926]]: [[János Zsakó]], rumania hungara kemiisto (m. [[2001]])
* [[1928]]: [[Zoltán Panek]], hungara verkisto (m. [[2001]])
* [[1930]]: [[Dezső Balogh (lingvisto)|Dezső Balogh]], rumania hungara lingvisto (m. [[1999]])
* [[1932]]: [[Piper Laurie]], usona aktorino (m. [[2023]])
* [[1932]]: [[Mancur Olson]], usona ekonomikisto [[Interdisciplineco|interdisciplina]] (m. [[1998]])
* [[1935]]: [[Aleksandr Men]], rusa [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[kleriko]], filozofo, teologo, [[ekumenismo|ekumenisto]], poligloto, murdita (m. [[1990]])
* [[1936]]: [[István Komzsik]], rumania hungara poeto, dramisto
* [[1939]]: [[Alfredo Palacio]], ekvadora kuracisto, politikisto, provizora prezidento
* [[1940]]: [[Ilona Fall]], hungara aktorino, ĵurnalistino
* [[1940]]: [[Eberhard Weber]], germana ĵaza komponisto, virtuozo de elpensita de si [[elektra kontrabaso]]
* [[1941]]: [[Jaan Kaplinski]], estona poeto, filozofo kaj literatura kritikisto (m. [[2021]])
* [[1942]]: [[Amine Gemayel]], prezidento de Libano
* [[1943]]: [[Tamás Cseh]], hungara kantisto, gitaristo, komponisto kaj instruisto deklarinta sin [[indiano]] kaj tiel vivis (m. [[2009]])
* [[1944]]: [[Angela Winkler]], germana aktorino
*[[1945]]: [[Christoph Schönborn]], aŭstra teologo kaj viena ĉefepiskopo
* [[1951]]: [[Ondrej Nepela]], slovaka [[arta sketado|artsketisto]] (m. [[1989]])
* [[1953]]: [[Jim Jarmusch]], usona filmreĝisoro, scenaristo, aktoro, muzikisto
* [[1954]]: [[Kevin Hannan]], usona lingvisto kaj [[slavistiko|slavisto]] (m. [[2008]])
* [[1959]]: [[Zoltán Szalay]], rumania hungara komponisto, muzikfolkloristo, universitata adjunkto
* [[1962]]: [[Tuanku Mizan Zainal Abidin]], malajzia [[sultano]]
* [[1968]]: [[Attila Bartis]], hungara verkisto kaj fotisto
* [[1969]]: [[Steffen Möller]], germana [[satiro|satiristo]] kaj aktoro
* [[1972]]: [[Gianluca Masi]], itala astronomo
* [[1974]]: [[Joseph Muscat]], ĉefministro de [[Malto]]
* [[1983]]: [[Etienne Bacrot]], franca [[grandmajstro]] de [[ŝako]]
* [[1985]]: [[Andrea Edenharter]], germana juristino

== Mortoj ==
* [[627]]: [[Teodolinda]], reĝino de [[Lombardoj]]
* [[1188]]: [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]], [[reĝo de Leono]] (n. [[1137]])
* [[1552]]: [[Edward Seymour, 1-a Duko de Somerset]], angla duko kaj grafo (n. [[1506]])
* [[1666]]: [[Ŝaho Jahano|Ŝaho Ĝahano]], imperiestro de [[Mogola Imperio]], fondinto de la [[maŭzoleo]] [[Taĝ-Mahalo]] (n. [[1592]])
* [[1767]]: [[Johann Gottlob Lehmann]], germana mineralogo kaj geologo (n. [[1719]])
* [[1788]]: [[Georg Joachim Zollikofer]], svisa-germana teologo, verkisto de ekleziaj kantoj (n. [[1730]])
* [[1850]]: [[Vincenzo Pallotti]], itala pastro, mistikulo, katolika beatigito (n. [[1795]])
* [[1888]]: [[Heinrich Anton de Bary]], germana [[botaniko|botanikisto]] kaj [[fungosciencisto]] (n. [[1831]])
* [[1891]]: [[Benjamin Constant Botelho de Magalhães]], brazila militisto-inĝeniero, matematikisto, propagandisto de [[pozitivismo]] (n. [[1833]])
* [[1900]]: [[David E. Hughes]], kimra-usona fizikisto, muzikisto kaj kuninventinto de [[telegrafo]] kaj [[mikrofono]] (n. [[1831]])
* [[1901]]: [[Viktorino (Britio)|Viktorino]] (Alexandrina Victoria), reĝino de [[Brita Imperio]] (n. [[1819]])
* [[1909]]: [[Batuíra|António Gonçalves da Silva]], brazila misiisto, apostolo de [[spiritismo]], kuracanta [[mediumo]], adepto de [[aboliciismo]], [[vegetarismo|vegetarano]] (n. [[1839]])
* [[1920]]: [[Rezső Rajczi]], hungara fervojoficisto kaj socialisto, ligita kun [[Esperanto]], alkohol[[abstinado]] kaj [[vegetarismo]], estrarano de Internacia Ligo de Esperantistaj Vegeteranoj, poeto kaj tradukisto kontribuanta i.a. al &quot;[[La Verda Standardo]]&quot;, partoprenanto de [[Universalaj Kongresoj]] (n. [[1886]])
* [[1920]]: [[Bernhard Hergt]], germana botanikisto (n. [[1858]])
* [[1922]]: [[Benedikto la 15-a]], papo (n. [[1854]])
* [[1931]]: [[László Batthyány-Strattmann]], hungara [[princo]], [[kirurgio|kirurgo]], beatigita (n. [[1870]])
* [[1938]]: [[Sergej Aleksandroviĉ Buturlin]], rusa nobelo kaj [[ornitologo]] (n. [[1872]])
* [[1941]]: [[František Křižík]], ĉeĥa elektroinĝeniero, industriisto kaj inventisto (n. [[1847]])
* [[1943]]: [[Franek Kluski]], pola ĵurnalisto kaj [[mediumo]] (n. [[1873]])
* [[1943]]: [[Gyula Peidl]], hungara politikisto, lasta ĉefministro de [[Hungara Sovetrespubliko]] (n. [[1873]])
* [[1945]]: [[Else Lasker-Schüler]], germana poetino (n. [[1869]])
* [[1945]]: [[Jan Skala]], [[soraboj|soraba]] poeto, ĵurnalisto, politikisto, teoriulo pri [[minoritato]]j, kunlaboranta kun la [[Asocio de Poloj en Germanio]], murdita (n. [[1889]])
* [[1946]]: [[Helene Bettelheim]], aŭstra literatursalonistino kaj verkistino (n. [[1857]])
* [[1953]]: [[József Ürmösi]], rumania hungara [[unitariismo|unitariisma]] pastro, eklezia verkisto (n. [[1879]])
* [[1959]]: [[Mike Hawthorn]], brita [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] (n. [[1929]])
* [[1964]]: [[Emilie Hodler-Ruch]], svisa edzino de [[Hector Hodler]], transdoninta [[Biblioteko Hector Hodler|Bibliotekon Hector Hodler]] al [[UEA]] (n. [[1880]])
* [[1965]]: [[Béla Iványi-Grünwald (filo)|Béla Iványi-Grünwald]], hungara historiisto (n. [[1902]])
*[[1967]]: [[Ernst Flemming]], germana arĥitekto
* [[1968]]: [[Duke Kahanamoku]], havaja [[naĝado|naĝisto]], populariganto de sporta [[ondorajdado]] (n. [[1890]])
* [[1973]]: [[Lyndon B. Johnson]], prezidento de Usono (n. [[1908]])
* [[1982]]: [[Erik Majtényi]], hungara poeto, publicisto kaj tradukisto (n. [[1922]])
* [[1984]]: [[János Bottyán]], hungara reformita pastro, redaktoro (n. [[1911]])
* [[1984]]: [[Clelia Conterno Guglielminetti]], itala verkistino, doktorino pri [[beletristiko]], partoprenantino de [[UK 1934]], kunlaborantino de &quot;[[La Pirato]]&quot; kaj &quot;[[L'Esperanto]]&quot;, redakciano de &quot;[[Literatura Foiro]]&quot;, laŭreatino de [[Belartaj Konkursoj de UEA]], komentistino de esperantlingva ''[[La Divina Commedia]]'', membro de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1915]])
* [[1985]]: [[Miĥail Gromov]], soveta piloto (n. [[1899]])
* [[1985]]: [[Károly Ziegler (inĝeniero)|Károly Ziegler]], hungara inĝeniero kaj [[hidrologio|hidrologo]] (n. [[1898]])
* [[1990]]: [[Pál Morvay]], hungara religia etnografo (n. [[1914]])
* [[1993]]: [[Abe Kobo]], japana verkisto, dramaturgo kaj scenaristo (n. [[1924]])
* [[1993]]: [[Jerzy Grum]], pola ĵurnalisto, komitatano de [[UEA]], tradukisto precipe por la Esperanto-programo de [[Pola Radio]] (n. [[1933]])
* [[1994]]: [[Telly Savalas]], usona aktoro kaj kantisto (n. [[1924]])
* [[2001]]: [[Karel Filip]], [[ĉeĥa esperantisto]], katolika [[sacerdoto]] kaj [[Esperanto-vortaristo]] (n. [[1915]])
* [[2002]]: [[József Benkő (matematikisto)|József Benkő]], rumania hungara/hungara matematikisto (n. [[1939]])
* [[2004]]: [[Billy May]], usona muzikisto kaj komponisto (n. [[1916]])
* [[2005]]: [[Consuelo Velázquez]], meksika muzikistino kaj komponistino (n. [[1916]])
* [[2007]]: [[Henri Grouès]] (Abbé Pierre), franca katolika pastro kaj helpinto de malriĉuloj kaj [[rifuĝintoj]] (n. [[1912]])
* [[2008]]: [[Claude Piron]], svisa lingvisto, poligloto, psikologo, tradukisto kaj [[Esperanta literaturo|Esperanto-verkisto]], membro de [[Esperantlingva Verkista Asocio]], aŭtoro de la [[romano]] ''[[Gerda Malaperis]]'' kaj [[eseo|esearo]] ''[[La Bona Lingvo]]'', verkanta ankaŭ sub pseŭdonomo [[Johán Valano]] (n. [[1931]])
* [[2008]]: [[Heath Ledger]], aŭstralia aktoro (n. [[1979]])
* [[2010]]: [[Jean Simmons]], brita aktorino (n. [[1929]])
* [[2013]]: [[Lucyna Winnicka]], pola aktorino, ĵurnalistino kaj publicistino populariginta [[alternativa medicino]]n (n. [[1928]])
* [[2014]]: [[François Deguelt]], franca kantisto (n. [[1932]])
* [[2015]]: [[Edwin Grobe]], usona instruisto, tradukisto, verkisto kaj esperantisto (n. [[1927]])
* [[2018]]: [[Ursula K. Le Guin]], usona verkistino de [[sciencfikcio]] kaj [[fantasto]] (n. [[1929]])
* [[2021]]: [[Hank Aaron]], usona [[basbalo|basbalisto]] (n. [[1934]])
* [[2022]]: [[Thích Nhất Hạnh]], vjetnama [[budhismo|budhisma]] monaĥo, [[zenmajstro]], verkisto, kreinto de la termino [[Engaĝita Budhismo]] (n. [[1926]])
* [[2024]]: [[Arno Allan Penzias]], usona Nobelpremiita fizikisto kaj radioastronomo (n. [[1933]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** [[Vincenzo Pallotti]], itala [[presbitero]], sanktulo
** [[Vincento de Zaragozo]], kristana sanktulo, hispano
** [[László Batthyány-Strattmann]], hungara kuracisto, beatigito
* [[Hungario]]: Tago de Hungara Kulturo
* [[Pollando]]: Tago de [[Parenceco|Avĉjo]]
* [[Ukrainio]]: [[Unuec-Tago de Ukrainio]]

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''22-a de januaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:22-a de januaro| ]]
[[Kategorio:Januaro|22]]
[[Kategorio:22-a tago de la monato|#01]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0122]]</text>
      <sha1>asfrmz0d0qoneimnt4h7qd3cae65ga6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6-a de septembro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5127</id>
    <revision>
      <id>9479311</id>
      <parentid>9298831</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9479311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29805" sha1="6hfl6wb44ajypqsh55hl2u85kcq4e9o" xml:space="preserve">{{KalendaroSeptembro}}
{{Septembro}}
La '''6-a de septembro''' estas la 249-a tago de la jaro (la 250-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 116 tagoj restas.

Je la 6-a de septembro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[-3761]]: Unua tago de la [[hebrea kalendaro]]
* [[8-a jarcento a.K.|-775]]: [[Ĉinoj|Ĉinaj]] astronomoj rigardis [[suna eklipso|sunan eklipson]] (la unua registrita)
* [[394]]: En batalo apud rivero Frigidus (en la nuntempa [[Slovenio]]) [[Teodozio la 1-a]] venkis armeon de uzurpisto Eŭgenio, subtenanto de [[Romia religio]] - lastfoje unuigante [[Romia Imperio|Romian Imperion]]
* [[1522]]: Al haveno [[Sanlúcar de Barrameda]] en [[Hispanio]] alnavigis ŝipo ''Victoria'', unusola el la [[ekspedicio]] de [[Magelano]], kiu revenis post [[ĉirkaŭnavigado]] de la [[Tero]]
* [[1620]]: [[Anglio]]: el [[Plymouth]] pilgrimantoj de [[Mayflower]] eknavigis al [[Nordameriko]]
* [[1622]]: Apartenanta al [[arĝentfloto]] hispana [[galiono]] sinkis dum tempestego apud marbordo de [[Florido]], kune kun signifa ŝarĝo da [[arĝento]] kaj aliaj valoraĵoj
* [[1632]]: [[Ĉefdiocezo]] de [[Romkatolika Eklezio]] establiĝis en [[Bagdado]] por la tuta [[Irako]]
* [[1634]]: [[Tridekjara milito]]: venko de [[habsburgoj|habsburga]] armeo super la sveda kun [[protestantismo|protestantaj]] aliancanoj de Germanio en la unua batalo de [[Nördlingen]]
* [[1652]]: Venko de nederlanda ŝiparo en mara batalo de [[Elbo (insulo)|Elbo]], dum la unua angla-nederlanda milito
* [[1688]]: Dum la 5-a aŭstra-turka milito aŭstra armeo post 167 jaroj de turka [[okupado]] liberigis [[Beogrado]]n
* [[1689]]: [[Traktato de Nerĉinsko]] inter la [[Rusia Imperio]] kaj [[Ĉinio]]
* [[1746]]: Aŭstria armeo konkeris [[Ĝenovo]]n
* [[1776]]: Pli ol 6 mil personoj pereis post trapaso de [[ŝtormo]] super [[Gvadelupo]]
* [[1791]]: [[Prago]]: germana imperiestro [[Leopoldo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 2-a]] kroniĝis kiel reĝo de Ĉeĥio
* [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: unua sensukcesa rusa-prusa sieĝo de [[Varsovio]] finiĝis, ĉar reĝo de [[Prusio]] eksciis pri eksplodo de kontraŭprusa [[ribelo]] en Grandpolio
* [[1813]]: Armeo de [[Reĝlando Prusio]] venkis la francan kun aliancitaj [[Saksio|saksoj]] en batalo de Dennewitz (apud [[Jüterbog]])
* [[1831]]: [[Kongresa Pollando]]: [[rusoj|rusa]] [[sturmo]] al [[Varsovio]] komencita dum la [[Novembra ribelo]] - la [[ĉefurbo]] estas defendata interalie de [[Jozefo Bem]]
* [[1849]]: [[Hungara revolucio de 1848]]: aŭstra armeo konkeris post sieĝo fortikaĵon [[Petrovaradin]]
* [[1852]]: En [[Manĉestro]] oni malfermis unuan liberan [[biblioteko]]n en [[Britio]]
* [[1867]]: [[James Craig Watson]] malkovris la asteroidon [[94 Aŭroro|Aŭroro]]
* [[1885]]: Turka provinco Orienta Rumelio (kun la ĉefurbo [[Plovdiv]]) estis konkerita de [[bulgaroj|bulgara]] armeo - sekvis unuiĝo de [[Bulgario]]
* [[1891]]: Al [[Kanado]] alvenis unuaj [[setlado|setliĝantoj]] el Ukrainio - komenco de amasa for[[migrado]] de [[ukrainoj]]
* [[1899]]: [[Usona ministro pri eksteraj rilatoj]] John Hay ekproponis rilate al [[Ĉinio]] [[Politiko de la malferma pordo|politikon de la malferma pordo]]
* [[1901]]: Prezidento de Usono [[William McKinley]] estis morte vundita de anarkiisto [[Leon Czolgosz]] ĉe ekspozicio en [[Bufalo]] - mortis en malsanulejo post 8 tagoj
* [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: La armeo de [[Paul von Hindenburg]] kaŭzas gravan baton al la rusa 1-a armeo sur [[Lagoregiono Mazurio]] en la operaco kiu daŭris ĝis la 15-a de septembro
* [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Bulgario]] subskribis traktaton kun la [[Centraj Potencoj]]
* [[1916]]: [[Unua Mondmilito]]: Venko de bulgara armeo super la rumana en 5-taga batalo de Turtucaia ([[provinco Silistra]]) - rumana infanteria [[regimento]] sur la ĉefa defendlinio perdis 76% de soldatoj, 3576 mortigitaj kaj vunditaj, ĝis 30 mil soldatoj iris al mallibero, bulgaraj perdoj 1517 mortigitaj soldatoj, 7407 vunditaj, 247 perdiĝintaj
* [[1917]]: Unua numero de [[litova]] gazeto ''Lietuvos aidas'' ([[Eĥo]] de Litovio) aperis, fondita de [[Antanas Smetona]]
* [[1925]]: [[Grenoblo]]: inaŭguro de Perret-[[Turo]], unua [[ŝtalbetono|ŝtalbetona]] turo konstruita en Eŭropo
* [[1928]]: [[Ŝtormo]] ''Okeechobee'' formiĝis, kiu en postaj tagoj mortigis pli ol 4 mil personojn sur [[Karibio]] kaj orienta marbordo de [[Usono]]
* [[1930]]: [[Prezidento de Argentino]] [[Hipólito Yrigoyen]] estis eksigita en armea [[puĉo]]
* [[1936]]: [[Tasmanio]]: la lasta [[tilacino]] formortis en [[bestoĝardeno]] de [[Hobarto]]; en [[Rambouillet]] oni subskribis interkonsenton pri franca monprunto por [[armilo|armiligo]] de pola militistaro
* [[1939]]: [[Invado en Pollandon]]: dutaga batalo de Borowa Góra ([[distrikto Piotrków]], [[Lodzio]]) finiĝis; germanaj armeoj eniris al la areo de [[Krakovo]] kaj [[Nowy Sącz]]; soldatoj de [[Wehrmacht]] pafmortigis li ol 300 civilulojn; aneksita [[Krakovo]] iĝis ĉefurbo de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] kun rezidanta sur [[Vavelo]] [[guberniestro]] [[Hans Frank]]; [[Edward Rydz-Śmigły]] ordonis [[strategio|strategian]] retiriĝon al t.n. &quot;rumana antaŭponto&quot;; oni komencis formi Laboristan Brigadon de Varsovi-Defendo (civilaj volontuloj); [[Rumanio]] anoncis [[Neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtralecon]] en la [[germanoj|germana]]-[[poloj|pola]] milito; [[Unio de Sud-Afriko]] deklaris militon al [[Tria Regno]]
* [[1940]]: rumana reĝo [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]] abdikis favore al sia filo [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)|Mikaelo la 1-a]] - generalo [[Ion Antonescu]] iĝis [[ŝtatestro]]; [[Batalo de Anglio]]: [[Luftwaffe]] atakis Weybridge, [[Medway]], Thames Haven - la [[brita aerarmeo]] faris 722 aviadilflugojn; nokte germanaj aviadilistoj atakis ŝipriparejojn; kadre de interkonsento [[Usono]] transdonis al [[britoj]] 8 unuajn [[destrojero]]jn
* [[1941]]: En [[Parizo]] fondiĝis pola organizaĵo de batalo por sendependeco; [[Holokaŭsto]]: en [[Nazia Germanio]] oni devigis [[judoj]]n porti la [[stelo de Davido|stelon de Davido]] kun vorto [[judo]], kion oni aplikis al ĉiuj judoj sub la germana [[okupado]]; en [[Vilno]] establiĝis juda [[geto]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana 16-a Armeo ekatakis direkte al [[Demjansk (setlejo)|Demjansk]] ([[Novgoroda provinco]]); en [[Smolensk]]-regiono la sovetunia 24-a armeo liberigis [[Jelnja]]
* [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: komenco de la lasta etapo de likvido de [[Varsovia geto]] - ĝis la 12-a de septembro al [[ekstermejo]] en [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] germanoj forveturigis ĉirkaŭ 50 mil personojn; en [[Ĉeĥio]] [[maratono|maratonisto]] Oskar Hekš pro sia deveno estis deportita al la juda geto en [[Terezín]]; germana 5-a Armea Korpuso eniris al [[Novorossijsk]], defendata de la soveta 47-a Armeo; nokte de la 6-a/7-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Duisburg]]
* [[1943]]: [[Volina provinco]]: pola taĉmento ekbatalis kontraŭ 150-persona [[Ukraina Ribela Armeo|ukraina]] taĉmento, kiu la 30-an de aŭgusto murdis pli ol 1000 civilajn polojn el vilaĝoj [[Ostrówki]] kaj Wola Ostrowiecka - ukrainaj naciistoj malgajnis; trupoj de Centra Fronto de la sovetunia armeo trarompis la germanan malfermante al si la vojon al [[Dnepro]]; trupoj de Sud-Orienta Fronto trarompis fronton de germana 6-a armeo irante suden de [[Pavlohrad]], sovetuniaj trupoj de Centra, [[Voroneĵ]]a, Sud-Okcidenta Fronto kaj Suda Fronto konkeris plurajn ukrainajn urbojn; [[Itala kampanjo|Itala Fronto]]: en [[Kalabrio]] brita 13-a armea korpuso konkeris [[Gioia Tauro]]; usona 8-a aviada armeo (407 bombaviadiloj) atakis celojn en [[Nazia Germanio]], ĉefe armilfabrikojn en [[Stuttgart]]-regiono, perdinte 45 aviadilojn
* [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: kvartalo Powiśle estis okupita de nazioj; [[SS (organizaĵo)|SS]]-anoj vivbruligis en malsanulejo 91 malsanulojn kaj [[dominikanoj|dominikana]]n kapelanon Michał Czartoryski ([[beatigo|beatigita]]); la Pola Komitato de Nacia Liberigo dekretis [[agrikulturo|agrikulturan]] reformon pri [[ŝtatigo]] de [[bieno]]j pli grandaj ol 50 [[hektaro]]j; [[Ruĝa Armeo]] liberigis [[Ostrołęka]]; [[Bulgario]] deklaris militon al [[Tria Regno]]; [[Okupacio de baltaj ŝtatoj]]: [[Ruĝa Armeo]] liberigis la urbon [[Tartu]]; Leskovac (nuna [[Serbio]]) estis tute detruita de la brita-usona [[aviado]] dum la plej detrua bombado en la historio de [[Balkanio]] - 6 000 el 28 000 loĝantoj perdis la vivon
* [[1945]]: [[Postmilito]]: lasta publika [[ekzekuto]] de altranga oficisto en [[Ĉeĥoslovakio]] okazis sur la Juĝa Placo - ĝi celis montri [[Puno (juro)|punadon]] de [[kunlaborismo|kunlaboristoj]] kun [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|naziismo]] kiuj pekis kontraŭ la homoj
* [[1948]]: [[Juliana (Nederlando)|Juliana]] iĝis [[listo de gereĝoj de Nederlando|reĝino de Nederlando]]
* [[1954]]: Filma premiero de ''[[La Strada]]'' de [[Federico Fellini]]
* [[1955]]: En [[Istanbulo]] eksplodis dutaga [[tumulto]] kontraŭ [[kristanismo|kristanoj]], precipe [[armeno]]j kaj 100-mila greka [[malplimulto]], en kiu pereis dekkelkaj personoj - kun detruo de 4 mil grekaj magazenoj kaj mil domoj, la [[rabado]] okazis en pluraj urboj kaj koncernis ankaŭ [[judoj]]n
* [[1959]]: Kompanio [[Mattel]] vendis unuan [[ludilo]]n de la [[pupo Barbie]]
* [[1959]]: Premiero de la pola filmo ''[[La trajno (filmo de 1959)|La trajno]]'' de [[Jerzy Kawalerowicz]]
* [[1960]]: [[Léopold Sédar Senghor]] iĝis prezidento de Senegalo
* [[1965]]: [[Barato|Barata]] armeo invadis [[Pakistano]]n, venĝe pro pakistanaj operacoj en [[Kaŝmiro]]
* [[1967]]: Prezidento de Francio [[Charles de Gaulle]] komencis 6-tagan viziton en Pollando
* [[1968]]: [[Svazilando]] fariĝis sendependa - antaŭe ĝi estis [[Britio|brita]] [[protektorato]]
* [[1970]]: Lasta koncerto de [[Jimi Hendrix]] okazis
* [[1975]]: [[Malvarma milito]]: ĉeĥa [[teniso|tenisistino]] [[Martina Navrátilová]] petis [[azilo]]n en [[Usono]]
* [[1978]]: [[Kolorado]]: [[Nacia parko Mesa Verde]] iĝis [[Monda heredaĵo de Unesko]]
* [[1983]]: [[Sovetunio]] agnoskis paffaligon de [[Flugo 007 de Korean Air|korea pasaĝera aviadilo]], kiu kontraŭleĝe eniris [[Aerspaco|aerspacon]] de Sovetunio
* [[1984]]: Premiero de la usona filmo ''[[Amadeus]]''
* [[1987]]: [[Usono]]: en [[Baltimore (Marilando)|Baltimore]] oni unuafoje [[kirurgio|kirurgie]] disigis [[siamaj dunaskitoj|siamajn dunaskitojn]]
* [[1991]]: [[Sovetunio]] agnoskis sendependecon de [[Estonio]], [[Latvio]] kaj [[Litovio]]
* [[1991]]: Leningrado alinomiĝis al [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]]
* [[1994]]: [[Usono]]: en [[Arizono]] finiĝis eksperimento [[Biosfero 2]] pri [[fermita ekologia sistemo]] por testi [[kosmo|kosman]] koloniigon
* [[1996]]: Reĝino de Nederlando [[Beatrikso (Nederlando)|Beatrikso]] malfermis en [[Roterdamo]] la [[Ponto de Erasmo|Ponton de Erasmo]]
* [[1997]]: Funebra ceremonio de la princino de [[Kimrio]] [[Diana Spencer]] en la [[Abatejo Westminster]], rigardata en televido de du kaj duono de miliardoj da homoj
* [[2002]]: [[Iajuddin Ahmed]] iĝis prezidento de Bangladeŝo
* [[2007]]: [[Usono]]: formortis [[griza papago]] ''Alex''
* [[2008]]: [[Asif Ali Zardari]] fariĝis prezidento de [[Pakistano]]
* [[2009]]: 6 [[koreoj]] de sudo dronis pro malfermo de [[akvobaraĵo]] sur rivero [[Rimĵin]] en [[Nord-Koreio]]
* [[2012]]: [[Turkio]]: 61 personoj pereis kaj 48 vundiĝis post renverso de [[fiŝkaptado|fiŝkaptista]] boato apud [[Provinco İzmir]]
* [[2015]]: [[Eŭropa migra krizo]]: unu semajnon post kiam 71 sufokitaj [[rifuĝinto]]j estis trovitaj en [[kamiono]] proksime al [[Parndorf]], post interkonsento inter registarestroj [[Angela Merkel]] (Germanio), [[Werner Faymann]] (Aŭstrio) kaj [[Viktor Orbán]] (Hungario) 20 000 homoj blokitaj en Budapeŝto daŭrigis sian vojaĝon kaj alvenis en la tagoj 5-a ĝis 6-a de septembro al [[Munkeno]]
* [[2018]]: [[Hokajdo]]: 44 personoj pereis kaj 660 vundiĝis dum [[tertremo]] en [[Subgubernio Iburi]]
* [[2018]]: [[Ekonomia Forumo de Krynica]], kune kun dutaga konferenco &quot;Eŭropo de [[Karpatoj]]&quot; iniciatita de pola [[sejmmarŝalo]] [[Marek Kuchciński]], finiĝis

== Naskiĝoj ==
* [[1633]]: [[Sebastian Knüpfer]], germana komponisto kaj [[eklezimuzikisto]] (m. [[1676]])
* [[1634]]: [[Anselm Franz von Ingelheim]], germana nobelo, majenca ĉefepiskopo kaj guberniestro de Erfurto (m. [[1695]])
* [[1644]]: (bapto) [[Juan Cabanilles]], hispana kleriko, komponisto kaj orgenisto de baroko (m. [[1712]])
* [[1648]]: [[Johann Schelle]], germana komponisto de baroko kaj instruisto (m. [[1701]])
* [[1656]]: [[Johann Caspar Ferdinand Fischer]], germana komponisto kaj muzikisto (m. [[1746]])
* [[1666]]: [[Ivano la 5-a]], [[caro]] de Rusio (m. [[1696]])
* [[1729]]: [[Moses Mendelssohn]], juda filozofo germanlingva, tradukisto de la [[hebrea]] ([[Psalmoj]], [[Torao]]), [[greka]] ([[Platono]]), [[franca]] lingvoj, reprezentanto de la juda klerisma movado [[haskala]] (m. [[1786]])
*[[1730]]: [[Johann Christian Sulzberger]], germana kuracisto kaj tinkturproduktanto
* [[1748]]: [[Matthäus Fingerlos]], aŭstra kaj germana teologo kaj pastro (m. [[1817]])
* [[1757]]: [[Markizo de la Fayette]], franca nobelo kaj revoluciulo dum Franca kaj Usona Revolucioj (m. [[1834]])
* [[1766]]: [[John Dalton]], brita kemiisto kaj fizikisto esplorinta [[kolorblindeco]]n ([[lumintensa funkcio|daltonismo]]) (m. [[1844]])
* [[1773]]: [[Lodewijk van Heiden]], rusia [[admiralo]] (m. [[1850]])
* [[1781]]: [[Anton Diabelli]], aŭstra komponisto kaj [[muzikeldonejo|muzikeldonisto]] (m. [[1858]])
* [[1802]]: [[Alcide d'Orbigny]], franca [[geologo]], [[paleontologo]] kaj [[zoologo]] (m. [[1857]])
* [[1808]]: [[Károly Knezić]], hungara generalo, unu el martiroj de la [[hungara revolucio de 1848]], ekzekutita (m. [[1849]])
* [[1809]]: [[Bruno Bauer]], germana filozofo kaj teologo, [[biblia kritiko|biblikritikisto]] (m. [[1882]])
* [[1814]]: [[George-Étienne Cartier]], [[Kebekio|kebekia]] kaj kanada politikisto, unu el [[Patroj de la Konfederacio]] (m. [[1873]])
* [[1817]]: [[Alexander Tilloch Galt]], kanada politikisto, unu el [[Patroj de la Konfederacio]], unua ministro pri [[financoj]] (m. [[1893]])
* [[1832]]: [[Henry Phillips]], usona advokato kaj filologo, membro de [[Usona Filozofia Societo]] por ekzameni sciencan valoron de [[Volapük]], tradukinto de la ''[[Unua Libro]]'' de Zamenhof (m. [[1895]])
*[[1853]]: [[Eduard Rosenthal]], germana juristo, jurhistoriisto kaj politikisto
* [[1860]]: [[Jane Addams]], usona Nobelpremiita reformistino, [[pacifisto]] (m. [[1935]])
* [[1863]]: [[Ernő Schiff]], hungara, rumania hungara kuracisto (m. [[1939]])
* [[1878]]: [[Márton Fehér]], hungara, rumania hungara ĵurnalisto kaj publicisto, redaktoro de socia kaj ekonomia ĵurnalo &quot;[[Nagyvárad (ĵurnalo)|Nagyvárad]]&quot; (m. [[1938]])
* [[1879]]: [[Max Schreck]], germana aktoro (m. [[1936]])
* [[1879]]: [[Joseph Wirth]], regna kanceliero de [[Vajmara Respubliko]] (m. [[1956]])
* [[1882]]: [[Ion Giuglea]], rumana [[redaktoro]] kaj [[esperantisto]], la unua tiea [[UEA-delegito]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Elisabeth Wunderlich]], germana sekretariino de [[Saksa Esperanto-Instituto]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Béla Johan]], hungara kuracisto, patologo, imunologo, politikisto (m. [[1983]])
* [[1891]]: [[Yrjö Väisälä]], finna astronomo, [[geodezio|geodeziisto]], fizikisto, ano de la [[familio Väisälä]], [[esperantisto]] (m. [[1971]])
* [[1892]]: [[Edward Victor Appleton]], angla Nobelpremiita fizikisto, malkovrinto kaj esploristo de [[jonosfero]] (m. [[1965]])
* [[1895]]: [[Maria Peretz]], pola artisma teksistino, ekde 1936 esperantiste aktivis en Varsovio kune kun [[Lidia Zamenhof|Lidia]], [[Zofia Zamenhof|Zofia]] kaj [[Adam Zamenhof]] kadre de [[Pola Esperanto-Societo|PES]] ĝis la dua mondmilito, ekde 1945 redonis por 10 jaroj ĉambron de sia loĝejo por dispono de [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]], kunfondintino de Senjora Rondo (m. [[1982]])
* [[1900]]: [[Jenő Gárdonyi]], hungara ĵurnalisto, redaktoro, verkisto (m. [[1981]])
* [[1900]]: [[Julien Green]], franca-usona katolika verkisto (m. [[1998]])
* [[1903]]: [[Pál Kadosa]], hungara komponisto, pianisto kaj profesoro (m. [[1983]])
* [[1904]]: [[Dezső Keresztury]], hungara verkisto, poeto, ministro (m. [[1996]])
* [[1908]]: [[Korczak Ziółkowski]], usona [[skulptisto]] poldevena, aŭtoro de la monumento al [[Freneza Ĉevalo]] (m. [[1982]])
* [[1909]]: [[Mária Sarolta Ciupe]], rumania hungara pentristino (m. [[2001]])
* [[1915]]: [[Franz Josef Strauß]], germana politikisto, [[ministroprezidento]] de [[Bavario]] (m. [[1988]])
* [[1925]]: [[Andrea Camilleri]], itala verkisto kaj teatra reĝisoro, konata de [[krimliteraturo]] (m. [[2019]])
* [[1932]]: [[András Máthé (redaktoro)|András Máthé]], rumania hungara redaktoro, amatora pentristo, kunlaborinto de politika gazeto ''[[Népújság]]''
* [[1933]]: [[Michel Duc-Goninaz]], franca esperantisto, partoprenanta [[IJK 1949]], aŭtoro de ''[[Vocabulaire Espéranto (Laŭtema Esperanta-franca vortareto)|vortaro]]'', docento de la [[rusa]] lingvo kaj [[Esperanto]], recenzisto de ''[[La Zamenhofa Esperanto]]'', membro de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], [[Franca Esperanto-Instituto]] kaj la [[Akademio de Esperanto]], kunlaboranto de &quot;[[La KancerKliniko]]&quot;, ĉefredaktanto de la nova ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto|PIV]]'' (m. [[2016]])
* [[1935]]: [[Isabelle Collin Dufresne]], franc-usona artistino kaj verkistino, unu el [[Varholaj Supersteluloj]] (m. [[2014]])
* [[1937]]: [[Ambrus Csata]], rumania hungara instruisto, vortaristo, verkisto, redaktoro
* [[1939]]: [[Susumu Tonegawa]], japana Nobelpremiita [[genetikisto]] esplorinta [[antikorpo]]jn
* [[1943]]: [[Roger Waters]], angla basgitaristo, kantisto kaj verkisto, membro de la rokgrupo [[Pink Floyd]]
* [[1946]]: [[Hana Zagorová]], ĉeĥa kantistino, [[kantaŭtoro]], aktorino kaj prezentistino (m. [[2022]])
* [[1954]]: [[Sándor Oláh (sociologo)|Sándor Oláh]], rumania hungara sociesploristo
* [[1957]]: [[José Sócrates]], ĉefministro de Portugalio
* [[1957]]: [[Michaëlle Jean]], haitia-kanada ĵurnalistino, guberniestro ĝenerala de Kanado
* [[1961]]: [[Paul Waaktaar-Savoy]], norvega [[gitaristo]] kaj kantoverkisto
* [[1963]]: [[Ivan Hašek]], ĉeĥa [[futbalisto]], membro de la [[ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo]]
* [[1963]]: [[Dirk Kollmar]], germana bierfaristo kaj sportklubestro
* [[1963]]: [[Geert Wilders]], nederlanda politikisto
* [[1966]]: [[Emil Boc]], ĉefministro de Rumanio
* [[1973]]: [[Csaba Gidó]], rumania hungara esploristo de ekonomihistorio de [[Transilvanio]]
* [[1976]]: [[Naomie Harris]], brita aktorino
* [[1978]]: [[Natalia Cigliuti]], usona aktorino
* [[1986]]: [[Baŝi]], svisa-germana popmuzikisto kaj popkantisto

== Mortoj ==
* [[1092]]: [[Konrado la 1-a (Bohemio)|Konrado la 1-a]], princo de Bohemio (n. ĉirkaŭ [[1035]])
* [[1566]]: [[Sulejmano la 1-a]], sultano de [[Otomana Imperio]] (n. [[1494]])
* [[1683]]: [[Jean-Baptiste Colbert]], franca ministro pri financoj dum regado de [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] (n. [[1619]])
* [[1704]]: [[Francesco Provenzale]], itala komponisto, fondinto de [[Napola Skolo]] (n. [[1624]])
* [[1749]]: [[Dániel Csernátoni Gajdó]], hungara reformita dekano, eklezia verkisto (n. [[1696]])
*[[1793]]: [[Frederiko Ferdinando Konstantino (Saksio-Vajmaro-Eisenach)]], germana nobelo
* [[1802]]: [[István Mátyus]], hungara kuracisto okupiĝanta pri [[korpekzercado]] kaj [[banoterapio]] (n. [[1725]])
*[[1823]]: [[Johann Heinrich Voigt]], germana astronomo kaj matematikisto
* [[1868]]: [[Júlia Szendrey]] hungara poetino (n. [[1828]])
* [[1869]]: [[Jean-Pierre Dantan]], franca skulptisto (n. [[1800]])
* [[1885]]: [[Narcís Monturiol i Estarriol]], hispana inventisto de [[submarŝipo]] (n. [[1819]])
* [[1886]]: [[János Petrás Ince]], hungara pastro, ĵurnalisto, folkloristo kaj lingvisto (n. [[1813]])
* [[1899]]: [[Friedrich Martersteig]], germana pentristo (n. [[1814]])
* [[1904]]: [[János Czetz]], generalo de hungara armeo, komandanto de [[Transilvanio|Transilvania]] armeo (n. [[1822]])
* [[1907]]: [[Sully Prudhomme]], franca poeto, unua ricevinto de la [[Nobel-premio pri literaturo]] (n. [[1839]])
* [[1918]]: [[András Jósa]], hungara arkeologo, kuracisto kaj antropologo (n. [[1834]])
* [[1918]]: [[Kálmán Jósika]], hungara grandbienulo, ĵurnalisto (n. [[1834]])
* [[1920]]: [[Maria Aleksandrina de Mecklenburg-Schwerin]], germana princino de [[Meklenburgo-Schwerin]], [[grandprinco|grandprincino]] de Rusio (n. [[1854]])
* [[1920]]: [[Paul-Jean Toulet]], franca poeto kaj verkisto (n. [[1867]])
* [[1922]]: [[Kálmán Mihalik]], hungara kuracisto, komponisto (n. [[1896]])
* [[1925]]: [[Péter Ágoston]], hungara jursciencisto, ministro (n. [[1974]])
* [[1940]]: [[Karl Zink]], germana komercisto, membro de Rezistado (n. [[1910]])
* [[1945]]: [[László Benedek (kuracisto)|László Benedek]], hungara kuracisto pri cerbmalsano kaj neŭrologo (n. [[1887]])
* [[1950]]: [[Olaf Stapledon]], brita filozofo kaj verkisto de [[sciencfikcio|sciencfikciaj]] romanoj (n. [[1886]])
* [[1952]]: [[Alfred Mittey]], franca [[Pioniro de Esperanto|Esperanto-pioniro]], kunfondinto de [[framasonismo|framasona]] [[loĝio]] &quot;Esperanto&quot; kaj dum [[UK 1938]] de la dulingva Denaska Esperantistaro (n. [[1873]])
* [[1956]]: [[Michael Ventris]], angla arkitekto kaj lingvisto, kundeĉifrinto de [[linia skribo B]] de la [[antikva greka lingvo]] (n. [[1922]])
* [[1962]]: [[Hanns Eisler]], aŭstra komponisto, agento de [[Tria Internacio]] (n. [[1898]])
* [[1966]]: [[Hendrik Verwoerd]], sudafrika psikologo kaj filozofo, prezidento de la [[Unio de Sud-Afriko]] kaj de [[Sud-Afriko]] (n. [[1901]])
* [[1970]]: [[Károly Haják]], hungara komponisto, violonisto, dirigento kaj pedagogo (n. [[1886]])
* [[1971]]: [[Jenő Rózsa]], rumania hungara filozofo, profesoro (n. [[1906]])
* [[1972]]: [[Árpád Gál]], rumania hungara komponisto, dirigento (n. [[1935]])
* [[1975]]: [[Alfred Skyberg]], norvega esperantisto, aganto de [[Norvega Esperantista Ligo]], ĉef[[delegito de UEA]] (n. [[1910]])
* [[1976]]: [[Dezső Albrecht]], rumania hungara advokato, politikisto, ĵurnalisto (n. [[1908]])
* [[1977]]: [[Anna Hajnal]], hungara poetino kaj tradukistino, apartenanta al la 3-a generacio de &quot;[[Nyugat]]&quot; (n. [[1907]])
* [[1977]]: [[Yrjö Kokko]], finna verkisto (n. [[1903]])
* [[1978]]: [[Adolf Dassler]], germana entreprenisto, fondinto de la sportvesta firmao [[Adidas]] (n. [[1900]])
* [[1998]]: [[Kurosawa Akira]], japana reĝisoro, [[produktoro]], [[filma muntado|muntisto]] kaj verkisto (n. [[1910]])
* [[2000]]: [[Jiří Sovák]], ĉeĥa aktoro (n. [[1920]])
* [[2007]]: [[Luciano Pavarotti]], itala [[operkantisto]] (n. [[1935]])
* [[2009]]: [[Sándor Thurzó]], rumania hungara violonisto, verkisto pri muziko (n. [[1920]])
* [[2011]]: [[Michael Hart]], usona verkisto, aŭtoro de la [[Project Gutenberg|Projekto Gutenberg]], disvastiganta [[kopirajto|nekopirajtitajn]] [[libro]]jn (n. [[1947]])
* [[2011]]: [[Janusz Morgenstern]], pola reĝisoro kaj [[produktoro (kinematografio)|produktoro]] (n. [[1922]])
* [[2012]]: [[Jerzy Urbanowicz]], pola profesoro pri [[matematiko]], sekretario de sciencaj konferencoj pri [[kraŝo de la pola prezidenta aviadilo en 2010]], kreanto de nacia [[kriptologio]], iniciatinto de rememoroj pri [[Jan Olszewski]] (n. [[1951]])
* [[2014]]: [[József Kelemen]], rumania hungara kuracisto, fakverkisto (m. [[1934]])
* [[2017]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj laborista movado, arkivisto, muzeologo, verkisto, profesoro, [[justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (n. [[1915]])
* [[2018]]: [[Willy Nüesch]], svisa [[pastoro]] kaj [[Esperanto]]-[[tradukisto]] el la [[germanlingva literaturo]], konata kiel tradukisto kaj eldonisto de ĉefaj [[antropozofio|antropozofiaj]] verkoj de [[Rudolf Steiner]], honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]] (n. [[1927]])
* [[2019]]: [[Robert Mugabe]], ĉefministro kaj prezidento de [[Zimbabvo]] (n. [[1924]])
* [[2020]]: [[Gary Peacock]], usona [[basinstrumentisto]] de [[ĵazo]] (n. [[1935]])
* [[2021]]: [[Jean-Paul Belmondo]], franca aktoro (n. [[1933]])
* [[2022]]: [[Kazimierz Mazur]], pola aktoro (n. [[1948]])
* [[2025]]: [[David Baltimore]], usona virusologo kaj mikrobiologo Nobelpremiita (n. [[1938]])
* [[2025]]: [[Christoph von Dohnányi]], germana dirigento (n. [[1929]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Zeĥarja (profeto)|Zeĥarja]], [[hebreoj|hebrea]] [[profeto]]
* [[Bulgario]]: tago de unuiĝo
* [[Svazilando]]: [[nacia tago]], tago de la sendependiĝo ([[1968]])

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''6-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
{{Projektoj}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]].

[[Kategorio:6-a de septembro| ]]
[[Kategorio:Septembro|06]]
[[Kategorio:6-a tago de la monato|#09]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0906]]</text>
      <sha1>6hfl6wb44ajypqsh55hl2u85kcq4e9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>30-a de decembro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5178</id>
    <revision>
      <id>9479529</id>
      <parentid>9380933</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9479529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29896" sha1="6chulq41yj8guds62ni3nxdkrygiez7" xml:space="preserve">{{KalendaroDecembro}}
{{Decembro}}
La '''30-a de decembro''' estas la 364-a tago de la jaro (la 365-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 1 tago restas.

Je la 30-a de decembro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[533]]: En [[Bizanca Imperio]] ekvalidis ''[[Corpus iuris civilis]]'', konsistanta interalie el la [[kodo de Justiniano]]
* [[1066]]: [[Islamanoj]] masakris [[judoj|judan]] loĝantaron de [[Granado]] - pereis pli ol 4000 [[sefardaj judoj]]
* [[1230]]: [[Florenco]]: en [[preĝejo]] sub alvoko al [[Ambrozio de Milano]] okazis [[miraklo]] de [[komunio]]
* [[1370]]: [[Papado en Avinjono]]: [[Gregorio la 11-a]] iĝis papo, la lasta, kiu rezidis en [[Avignon]] ([[Francio]])
* [[1407]]: [[Eŭgeno la 4-a|Gabriele Condulmer]] (posta papo) estis nomumita episkopo de [[Sieno]]
* [[1460]]: [[Militoj de rozoj]]: [[Lankastroj]] venkis [[Jorkoj]]n en batalo de [[Wakefield]]
* [[1616]]: En [[Kievo]] estis presita unua libro ''[[Riĉegaj horoj]]''
* [[1658]]: [[Pollando]]: dum [[sveda diluvo]] post duonjara [[sieĝo]] de [[Toruń]] kapitulacis sveda [[garnizono]]
* [[1661]]: Apud [[Stokholmo]] bruliĝis kastelo [[Palaco de Drottningholm|Drottningholm]]
* [[1745]]: [[Dua jakobita ribelo]]: kapitulaco de [[Skotlando|skotaj]] ribelantoj dum la dua sieĝo de Carlisle
* [[1748]]: [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: pola vilaĝo [[Końskie]] ricevis [[urborajto]]n
* [[1757]]: Dum la tria [[Silezio|silezia]] milito en [[Kłodzko]] estis pendumita [[pastro]] Andreas Faulhaber, mortkondamnita pro rompo de la ordono ne [[konfeso|konfesi]] fuĝintojn de la prusa armeo - lia korpo sendifekte restis sur [[pendumilo]] ĝis eniro al la urbo de aŭstra armeo, 2 jarojn kaj 7 monatojn poste
* [[1796]]: En Italio asembleo kunigita en [[Reggio nell'Emilia]] konfirmis fondon de [[Cispada Respubliko]], decidita en [[Modena]] la 15-an de oktobro en kunveno kunvokita fare de [[Napoleono Bonaparte]]
* [[1798]]: [[Polaj Legioj en Italio]] konkeris [[Gaeta]]n
* [[1803]]: [[Britoj]] konkeris [[Delhio]]n, baratan urbon apud la rivero [[Jamuno]]
* [[1806]]: [[Otomana Imperio]] deklaris [[Rus-Turka Milito (1806–1812)|militon kontraŭ Rusio]] — rezulte [[Besarabio]] transiris al la [[Rusia Imperio]]
* [[1842]]: [[Rusia Imperio]] sur teritorioj de [[anekso|aneksita]] [[Grandprinclando Litovio]] kreis Nord-Okcidentan Landon
* [[1853]]: [[Usono]] aĉetis de [[Meksiko]] sudan parton de [[Arizono]] kaj [[Nov-Meksiko]]n
* [[1880]]: Post [[abdiko]] de lasta indiĝena reĝo, [[Tahitio]] iĝis [[franca kolonia imperio]] kiel parto de [[Franca Polinezio]]; [[Paulus Kruger]] iĝis unua prezidento de [[Transvala Respubliko]]
* [[1896]]: [[Nacia heroo]] de Filipinoj [[José Rizal]] ekzekutita de hispanoj en [[Manilo]]
* [[1897]]: Brita [[Natalkolonio]] aneksis reĝlandon de [[zuluoj]]
* [[1900]]: En Granda [[Teatro]] de [[Varsovio]] okazis pola [[premiero]] de la [[baleto]] ''[[Cignolago]]'' de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]]
* [[1905]]: En [[Teatro ĉe la Vieno]] okazis [[premiero]] de la [[opereto]] ''La gaja vidvino'' de [[Ferenc Lehár]]
* [[1906]]: [[Brita Hindio]]: reage al pli frua ekesto de [[Barata Nacia Kongreso]] fondiĝis en [[Dako]] [[Tuthindia Islama Ligo]], kiu evoluis en la [[Pakistana Movado|Pakistanan Movadon]]
* [[1907]]: Pola [[grimpado|grimpisto]] Jerzy Maślanka kiel unua atingis [[vintro|vintre]] [[Svinica (monto)|montopinton Svinica]] en [[Altaj Tatroj]]
* [[1913]]: Reakirita de itala polico la pentraĵo [[La Gioconda|''Mona Lisa'']] de [[Leonardo da Vinci]] revenis al [[Luvro]]
* [[1915]]: [[Unua mondmilito]]: Marborde de [[Kreto (insulo)|Kreto]] post [[torpedo|torpedigo]] fare de germana [[submarŝipo]] ''U-38'' sinkis brita pasaĝera ŝipo &quot;Persia&quot; - 343 personoj pereis; aŭstra [[guberniestro]] de [[Reĝlando Bohemio]] malpermesis uzon de la [[ĉeĥa lingvo]] kiel interna [[oficiala lingvo]]
* [[1916]]: Grupo de [[nobelo]]j rezulte de [[komploto]] kaj [[atenco]] murdis en [[Sankt-Peterburgo]] [[Grigorij Rasputin]], favoraton de [[Alix de Hesio-Darmstadt|Aleksandra Fjodorovna]] (Alix de Hesio-Darmstadt) - la korpo post 3 tagoj trovita en la rivero; [[Karolo la 1-a (Aŭstrio)|Karolo la 1-a]] kun sia edzino [[Zita de Bourbon-Parma]] kroniĝis kiel reĝo de [[Hungario]]
* [[1918]]: [[Poznano]], plejparte ekregita de ribelantoj, transiris al la [[ribelo de Grandpollando]] por liberigi [[dispartigoj de Pollando|aneksitan Pollandon]]; [[Dua Pola Respubliko]]: alvenintaj de [[Lublin]] taĉmentoj de la pola soldataro sub komando de [[majoro]] Leopold Lis-Kula sange subpremis tritagan [[komunismo|komunistan]] [[ribelo]]n en [[Zamość]]; Fonda kunveno de la [[Komunista Partio de Germanio]] komenciĝis kun partopreno de [[Roza Luksemburg]] kaj [[spartakismo|Spartakista Asocio]]
* [[1919]]: [[Latva milito de sendependeco]]: [[latvoj|latva]]-pola pakto pri militista helpo kontraŭ [[Ruĝa Armeo]] en [[Latgalio]] - antaŭa pola Inflanta [[Vojevodio]]
* [[1920]]: Libera urbo Fiume estis kreita (ĉefurbo [[Rijeko]]) landlime de [[Reĝlando Italio]] kaj [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]]
* [[1922]]: [[Sovetunio|Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj]] estis fondita: kuniĝis [[Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko]], [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]], [[Ukraina Soveta Socialisma Respubliko]] kaj [[Transkaŭkaza Federacia Soveta Socialisma Respubliko]]
* [[1924]]: Usona [[astrofizikisto]] [[Edwin Hubble]] anoncis malkovron de ekzisto de aliaj [[galaksio]]j ol la [[Lakta Vojo]]
* [[1925]]: Papo [[Pio la 11-a]] per [[buleo (papo)|buleo]] establis [[diocezo]]n de [[Gdańsk]] sur areo de [[Libera Urbo Dancigo]] - plimulto de germanoj postulis diocezon de [[Varmio]], kion la pola flanko decide forĵetis, tial la papo elektis [[episkopo]]n senpere dependan de [[Apostola Seĝo]]
* [[1927]]: [[Metroo de Tokio]]: en [[Tokio]] oni malfermis la unuan en [[Azio]] [[metroo]]n - [[Linio Ginza (Tokyo Metro)|Linio Ginza]] ekfunkciis inter [[Asakusa]] kaj [[Ueno]]
* [[1939]]: [[Kubo]]: [[noktoklubo]] [[Tropicana]] malfermiĝis en [[Havano]]; [[Germana okupado de Pollando]]: nekonatoj eksplodigis [[fervojo|fervojan]] linion inter [[Varsovio]] kaj [[Siedlce]]; registaro de [[Sovetunio]] decidis sur [[Orientaj Limregionoj|aneksitaj polaj teritorioj]] enkonduki [[pasporto]]jn; Nacia Konsilio de Pollando ekfunkciis en [[Parizo]]
* [[1940]]: [[Ordnungspolizei|Germana polico]] sur ĉiuj [[fervojo]]j de [[Varto]]-Lando kontrolis [[identiga karto|identigajn kartojn]] kaj manpakaĵojn de vojaĝantaj [[poloj]]; Greka Fronto: [[generalo]] Ugo Cavallero persone ekkomandis Armean Grupon &quot;Albanio&quot;
* [[1941]]: Germanaj [[okupado|okupantoj]] de [[Galicio]] konstatis ke sovetaj regopovoj forveturigis de [[Invado de Sovetunio|septembro 1939]] ĝis junio 1941 grandan amason da [[arkivo]]j - antaŭ ĉio pri polaj organizaĵoj; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: en [[Krimeo]] trupoj de la Transkaŭkaza Fronto okupis [[Kerĉo]]n; sovetaj 50-a kaj 49-a Armeoj post 10-taga batalo purigis [[Kaluga]] de malamiko
* [[1942]]: [[Ribelo de Zamość]]: venko de [[Kamparano|Kamparanaj]] Batalionoj (130 soldatoj), kiu kun soveta [[partizano|partizana]] taĉmento (37 soldatoj) batalis apud vilaĝo Wojda ([[distrikto Zamojski]]) kontraŭ germana speciala [[bataliono]] (350 soldatoj) — la batalo, dum kiu pereis 20 germanoj, 30 vundiĝis, kaj mortfalis 6 poloj; [[Batalo de Atlantiko]]: apud [[Trinidado kaj Tobago|Trinidado]] post [[torpedo|torpedigo]] flanke de germana [[submarŝipo]] ''U-214'' sinkis la pola [[ŝipo]] ''SS Paderewski''
* [[1943]]: Germana polico pafmortigis sur ruinoj de [[Varsovia geto]] 45 personojn, en tio 26 judojn, kaj en Bereza apud [[Międzyrzec Podlaski]] 5 partizanojn; taĉmento de Popola [[Gvardio]] batalis kun germanoj apud Ponikwy ([[distrikto Krasnostawski]]); [[Barato]]: [[Subhas Chandra Bose]] hisis flagon de barata [[sendependeco]] en Port Blair, la ĉefurbo de [[Andamanoj kaj Nikobaroj]]
* [[1944]]: Sur liberigitaj de germana [[okupado|okupanto]] teritorioj de [[Pollando]] fondiĝis Asocio de Pola [[Skoltismo]]; germanoj faris lastan [[ekzekuto]]n en [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]], murdinte 3 [[aŭstro]]jn kaj 2 [[poloj]]n; [[Pola Rezistomovado]]: taĉmentoj de la [[Pola Enlanda Armeo]] kaj la soveta eksplodigis [[ponto]]n en [[Krakovo]]-areo; dua [[soveta okupado de Pollando]]: en [[distrikto Radzyn]] komunista armea juĝejo de la 2-a Armeo de Pola Soldataro verdiktis [[mortpuno]]n al 8 [[oficiro]]j de la [[Pola Enlanda Armeo]]; [[Kampanjo de Italio]]: marŝalo [[Harold Alexander]] decidis transiri al defendo por prepariĝi al ofensivo ĝis printempo 1945
* [[1945]]: [[Volinia masakro|Volinia-Galicia masakro]]: nokte de 29/30 de decembro dum atako de la [[Ukraina Ribela Armeo]] kontraŭ pola vilaĝo Nowosielce ([[Distrikto Sanocki]]) oni murdis 17 loĝantojn kaj bruligis 152 domojn
* [[1947]]: Testoflugo de soveta ĉasaviadilo [[MiG-15]]; [[Reĝlando de Rumanio|Reĝlando Rumanio]]: [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)|Mikaelo la 1-a]] abdikis, devigita al tio de [[Rumana Komunista Partio]]
* [[1949]]: [[Barato]] agnoskis [[Ĉina Popola Respubliko|Ĉinan Popolan Respublikon]]
* [[1950]]: [[Vjetnamio]], [[Laoso]] kaj [[Kamboĝo]] sendependiĝis de [[Francio]]
* [[1956]]: Oficiala [[censo]] en [[Bulgario]] finiĝis - laŭ rezultoj publikigitaj la 17-an de januaro 1957, la tutan [[loĝantaro]]n konsistigis 7 629 254 homoj
* [[1963]]: [[Karol Wojtyła]] estis nomumita [[metropolito]] de [[ĉefepiskopo|Ĉefepiskopejo]] en [[Krakovo]]
* [[1964]]: [[Konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj pri Komerco kaj Disvolvado]] fondiĝis
* [[1965]]: [[Ferdinand Marcos]] iĝis prezidento de Filipinoj
* [[1972]]: [[Usono]] rompis pezan bombadon de [[Nord-Vjetnamio]] - [[prezidanto de Usono]] [[Richard Nixon]] ordonis &quot;Ĉesi la bombadon de [[Hanojo]]&quot;
* [[1977]]: [[František Tomášek]] estis nomumita [[ĉefepiskopo]] de [[Prago]]
* [[1981]]: [[Milita stato en Pollando]]: Komunista juĝejo en [[Lodzo]] kondamnis gvidantojn de Lodza [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]] al 4,5 jaroj de mallibero pro gvidado de protestoj la [[13-an de decembro]]; [[Prezidanto de Usono]] [[Ronald Reagan]] akuzis [[Sovetunio]]n pri partopreno en la politika krizo en Pollando kaj anoncas ekonomiajn sankciojn kontraŭ Sovetunio
* [[1985]]: Malkovro de [[Puko (luno)|Puko]], unu el lunoj de [[Urano (planedo)|Urano]]
* [[1986]]: Pola registaro raportis ke en la jaroj 1980–1986 [[migrado|elmigris]] preskaŭ 740 mil civitanoj
* [[1987]]: [[Robert Mugabe]] estis elektita prezidento de [[Zimbabvo]]
* [[1993]]: [[Israelo]] kaj [[Vatikano]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn
* [[1994]]: [[Pollando]]: [[Bodzentyn]], [[Imielin]], [[Krasnobród]], [[Lubniewice]], [[Miasteczko Śląskie]], [[Nowy Wiśnicz]] kaj [[Pszów]] ricevis [[urborajto]]jn
* [[1999]]: [[George Harrison]] estis vundita per tranĉilo de rompoŝtelisto
* [[2000]]: [[Filipinoj]]: serio de bomboj eksplodis en diversaj lokoj de [[Manila Metropolo]], mortigante 22 personojn kaj vundante ĉirkaŭ centon ene de kelkaj horoj
* [[2004]]: [[Bonaero]]: incendio en la dancejo [[República Cromañón]] - 194 viktimoj
* [[2006]]: Ekzekuto de [[Saddam Hussein]], estinta [[diktatoro]] de [[Irako]]; [[Hispanio]]: en [[Flughaveno Madrido-Baraĥo]] eksplodis [[bombaŭto]] - 2 personoj mortis, 52 vundiĝis
* [[2008]]: [[Herman Van Rompuy]] iĝis [[Ĉefministroj de Belgio|ĉefministro de Belgio]]
* [[2011]]: En [[Samoo]] kaj [[Tokelao]] ŝanĝiĝis [[horzono]] pro preterlaso de la [[dato]] de la 30-a de decembro. Tiamaniere la insularoj ektroviĝis okcidentflanke de la [[internacia datlinio]]
* [[2013]]: 16 personoj pereis kaj 27 vundiĝis rezulte de sinmortiga [[atenco]] de islamistoj kontraŭ [[trolebuso]] en la urbo [[Volgogrado]] ([[Rusio]])
* [[2014]]: [[Senkomunismigo]]: en Pollando oni [[muntado|malmuntis]] Danko- kaj Fratec-Monumenton de la [[Ruĝa Armeo]] kaj la Pola Soldataro en [[Ciechocinek]]
* [[2015]]: En [[Centr-Afrika Respubliko]] okazis prezidenta [[voĉdono]] - kunelektita [[Faustin-Archange Touadéra]] montriĝis posta venkinto
* [[2016]]: [[funebro|Entombiga ceremonio]] de pola [[ŝoforo]] [[kidnapo|kidnapita]] kaj murdita de [[Anis Amri|tunizia teroristo]], kiu pere de kamionego distretis 12 homojn kaj vundis ĉirkaŭ 50 dum [[advento|kristnaskotempa]] [[foiro]] en [[Berlino]] - la [[atenco]]n faritan la 19-an de decembro agnoskis [[Islama Ŝtato]] kiel sian
* [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]:Pasinttage pro rusaj pripafoj 4 ukrainoj pereis kaj 8 estis vunditaj — [[Rusia armeo]] perdis [[helikoptero]]n Mi-8 kaj 4 senpilotajn aviadilojn por observado; nokte [[rusoj]] sendis 16 [[senpilota aviadilo|senpilotajn aviadilojn]]-[[kamikazo]]jn kontraŭ celoj en Ukrainio — ĉiuj estis paffaligitaj (5 super [[Kievo]] kaj 2 apud ĝi), kaj defendministro de Ukranio diris, ke &quot;terorisma ŝtato estas senarmiligata 'laŭplane'&quot;; oni detruis [[pruvo]]jn pri ŝajne ukraina raketo paffaligita landlime super [[Belorusio]], de kie oni elpafis 721 raketojn kontraŭ Ukrainio; en 2022 kontraŭaviadaj [[alarmo]]j en [[Kievo]] daŭris 700 horojn, t.e. 29 tagojn — dum 52 aeratakoj ĉ. 600 konstruaĵoj estis detruitaj, 120 civiluloj mortigitaj kaj 495 vunditaj. Mondreago: [[Jens Stoltenberg]]: armea apogo estas plej rapida maniero fini la militon en Ukrainio; &quot;[[The Guardian]]&quot;: [[ŝuo]]j de rusiaj soldatoj en Ukrainio estis faritaj de [[ledo]] el [[Barato]]; ĉefo de [[EU]]-diplomatio [[Josep Borrell]] reage al laŭvica amasa pripafado de civilaj objektoj: rusaj [[militkrimo]]j ne restos senpunaj; [[Britio]] transdonis al Ukrainio pli ol 1000 [[metaldetektilo]]jn kaj 100 sistemojn por forigo de [[bombo]]j, kaj [[Pollando]] laŭvicajn [[Starlink]]-ojn, kiuj estas survoje al senfleksaj punktoj, [[medicino|medicina]] kaj [[energetiko|energetika]] [[sektoro]]j; parlamentoj de [[Donecka Popola Respubliko|Donecka]] kaj [[Luganska Popola Respubliko|Luganska PR]] akceptis novajn &quot;[[konstitucio]]jn&quot;.

== Naskiĝoj ==
* [[39]]: [[Tito (imperiestro)|Tito]], imperiestro de [[Romia Imperio]] (m. [[81]])
* [[1566]]: [[Alessandro Piccinini]], itala komponisto, liutisto kaj [[Teorbo|teorbisto]] (m. ĉirkaŭ [[1638]])
* [[1673]]: [[Ahmedo la 3-a]], sultano de la [[Otomana Imperio]] (m. [[1736]])
* [[1729]]: [[Richard François Philippe Brunck]], franca filologo klasika, tradukisto kaj eldonisto (m. [[1803]])
* [[1753]]: [[Placidus Muth]], germana teologo, [[rektoro]] de la [[Universitato de Erfurto]] kaj lasta [[abato]] de la [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurto)|Benediktana monaĥejo erfurta]] (m. [[1821]])
* [[1790]]: [[Antonie Adamberger]], aŭstra aktorino (m. [[1867]])
* [[1796]]: [[Miklós Wesselényi (filo)|Miklós Wesselényi]], hungara politikisto (m. [[1850]])
* [[1819]]: [[Theodor Fontane]], germana verkisto, ĵurnalisto kaj [[apotekisto]] (m. [[1898]])
* [[1853]]: [[André Messager]], franca dirigento kaj komponisto (m. [[1929]])
*[[1856]]: [[Ignatij Potapenko]], ruslingva verkisto kaj dramaturgo
* [[1858]]: [[Zygmunt Balicki]], pola [[sociologo]], publicisto, politikisto (m. [[1916]])
* [[1858]]: [[Eduard Mybs]], germana kuracisto kaj prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] (m. [[1923]])
* [[1859]]: [[Josef Bohuslav Foerster]], ĉeĥa operkomponisto kaj pedagogo (m. [[1951]])
* [[1860]]: [[Gyula Szádeczky-Kardoss]], hungara geologo (m. [[1935]])
* [[1865]]: [[Rudyard Kipling]], brita Nobelpremiita verkisto (m. [[1936]])
* [[1873]]: [[Miklós Bánffy]], hungara verkisto, politikisto (m. [[1950]])
* [[1879]]: [[Ramana Maharŝi]], sanktulo de [[Suda Barato]], mistikulo-poeto (m. [[1950]])
* [[1883]]: [[Marie Gevers]], belga franclingva verkistino (m. [[1965]])
* [[1889]]: [[Zsófia Méray-Horváth]], hungara lingvoinstruistino, mondĉampionino de artglitkurado (m. [[1977]])
* [[1890]]: [[Victor Serge]], belga verkisto, membro de [[Tria Internacio]], anarkiisto nomanta sin &quot;kontraŭstalina socialisto&quot; (m. [[1947]])
* [[1893]]: [[Huberto Rohden]], brazila filozofo, pioniro de [[transcendismo]], tradukisto de [[Biblio]] (m. [[1981]])
* [[1897]]: [[Stanisław Saks]], pola [[matematikisto]], partoprenanto de [[Sileziaj ribeloj]], murdita (m. [[1942]])
* [[1899]]: [[Helge Ingstad]], norvega esploristo, trovinto de [[vikingoj|vikinga]] setlejo [[L'Anse aux Meadows]] en [[Novlando]] (m. [[2001]])
* [[1904]]: [[Mișu Beraru]], rumana [[tipografo]], [[Esperanto-instruisto]], aŭtoro de poemaro ''[[Spite la vivon!]]'', kunaŭtoro de vortaro kun [[Petro Firu]], enestanta en ''[[Esperanta Antologio]]'' kaj en ''[[Nova Esperanta Krestomatio]]'' (m. [[1938]])
* [[1905]]: [[Daniil Ivanoviĉ Ĥarms]], rusia, sovetia avangarda poeto, viktimo de [[stalinismo]] (m. [[1942]])
* [[1907]]: [[Béla Kéki]], hungara [[bibliografio|bibliografo]], muzikkritikisto (m. [[1993]])
* [[1910]]: [[Paul Bowles]], usona poeto, prozisto, tradukisto kaj komponisto (m. [[1999]])
* [[1927]]: [[Robert Hossein]], franca aktoro kaj reĝisoro, scenaristo (m. [[2020]])
* [[1927]]: [[Ernő Lőrincz]], rumania hungara, hungara juristo
* [[1928]]: [[Ilona Verestóy]], rumania hungara fakverkistino pri muziko, lernolibroverkistino
* [[1929]]: [[Joachim Kaiser (artisto)|Joachim Kaiser]], germana artisto kaj kulturpolitikisto (m. [[2010]])
* [[1929]]: [[Godo Lieberg]], germana klasika filologo (m. [[2016]])
* [[1930]]: [[Tu Youyou]], ĉina kemiistino kaj [[farmacio|farmaciistino]], profesorino de [[Akademio]] pri la [[Ĉina tradicia medicino]], premiita per la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]] pro terapio de [[malario]]
* [[1931]]: [[András Róna-Tas]], hungara lingvisto, historiisto kaj [[orientalisto]]
* [[1932]]: [[Jozef IJsewijn]], belga filologo (m. [[1998]])
* [[1935]]: [[Omar Bongo]], prezidento de Gabono (m. [[2009]])
* [[1942]]: [[Vladimir Bukovskij]], sovetia [[disidento]], verkisto, defendanto de [[homaj rajtoj]], forpelita el Sovetunio en 1976 (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Fred Ward]], usona aktoro
* [[1945]]: [[Davy Jones (muzikisto)|Davy Jones]], angla [[rokmuziko|rokmuzikisto]], [[kantverkisto]] kaj aktoro (m. [[2012]])
* [[1950]]: [[Bjarne Stroustrup]], dana [[informadiko|informadikisto]], aŭtoro de la [[programlingvo]] [[C++]]
* [[1951]]: [[Jean-Pierre Bel]], franca politikisto, prezidanto de la [[Senato de Francio]]
* [[1961]]: [[Ben Johnson (atleto)|Ben Johnson]], jamajka-kanada kuristo
* [[1962]]: [[Alessandra Mussolini]], itala politikistino, [[eŭrodeputito]]
* [[1968]]: [[René Philipp]], germana [[vikipedio|vikipediisto]], estrarano de [[LAMA]], konata de la elsendoj de [[Ondo Esperanto]]
* [[1971]]: [[Angi Máté]], rumania hungara infanĝardenistino kaj verkistino
* [[1975]]: [[Tiger Woods]], usona [[golfo (sporto)|golfludisto]]
* [[1977]]: [[Meredith Monroe]], usona aktorino
* [[1978]]: [[Laura Iancu]], hungara poetino, verkistino, etnografino
* [[1981]]: [[Lehel Peti]], rumania hungara etnografo kaj redaktoro
* [[1984]]: [[LeBron James]], usona profesia [[korbopilko|korbopilkisto]]
* [[1985]]: [[Eszter Tompa-Bors]], rumania hungara/hungara pentristino
* [[1986]]: [[Ellie Goulding]], angla kantistino, [[kantaŭtoro]] kaj [[gitaristo|gitaristino]]

== Mortoj == 
* [[274]]: [[Felikso la 1-a]], papo, sanktulo, defendanto de la doktrino pri [[Sankta Triunuo]] (n. ĉirkaŭ [[210]])
* [[1331]]: [[Bernardo Gui]], franca [[dominikanoj|dominikano]], episkopo, aŭtoro de lernolibro pri [[inkvizicio]] (n. [[1261]])
* [[1436]]: [[Ludoviko la 3-a (Palatinato)|Ludoviko la 3-a]], rejna princo-elektisto de Elekto-Palatinato (n. [[1378]])
* [[1472]]: [[Giovanni Matteo Ferrari]], itala kuracisto, profesoro pri medicino de la [[Universitato de Pavio]] (n. [[1400]])
* [[1552]]: [[Francisco de Enzinas]], hispana [[humanismo|humanisto]], protestanta teologo, tradukisto de ''[[Nova Testamento]]'' (n. [[1518]])
* [[1591]]: [[Inocento la 9-a]], papo, [[inkvizitoro]] (n. [[1519]])
* [[1644]]: [[Jan Baptista van Helmont]], flandra kuracisto, fiziologo, [[alkemio|alkemiisto]], malkovrinto de [[karbona dioksido]] (n. [[1580]])
* [[1679]]: [[Farkas Bethlen]], hungara kanceliero de [[Transsilvanio]], historiisto (n. [[1639]])
* [[1691]]: [[Robert Boyle]], irlanda fizikisto kaj kemiisto, doninta difinon de [[kemia elemento]], formulinta la [[leĝo de Boyle|leĝon de Boyle]] (n. [[1627]])
* [[1777]]: [[Maksimiliano la 3-a Jozefo (Bavario)|Maksimiliano la 3-a Jozefo]], princo-elektisto de Bavario (n. [[1727]])
* [[1808]]: [[Grafo Floridablanca]], hispana politikisto kaj ambasadoro, reformisto de [[administracio]] en la spirito de [[klerismo]] (n. [[1728]])
*[[1826]]: [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], germana teologo kaj instruisto
* [[1832]]: [[Ludwig Devrient]], germana aktoro (n. [[1784]])
* [[1868]]: [[Johann Evangelist Stadler]], germana teologo kaj enciklopediisto (n. [[1804]])
* [[1870]]: [[Generalo Prim]], ĉefministro de Hispanio, partopreninto de la [[Unua Karlisma Milito]] (n. [[1814]])
* [[1879]]: [[Araújo Porto-Alegre]], brazila verkisto, pentristo, arkitekto, diplomato, ĵurnalisto kaj instruisto (n. [[1806]])
* [[1882]]: [[Justus Wilhelm Lyra]], germana filologo, teologo kaj komponisto (n. [[1822]])
* [[1893]]: [[Samuel White Baker]], brita esploristo, malkovrinto de [[Albertlago]] (n. [[1821]])
* [[1896]]: [[José Rizal]], filipina kuracisto, verkisto, nacia heroo, ekzekutita (n. [[1861]])
* [[1916]]: [[Grigorij Rasputin]], rusa monaĥo kaj mistikulo, favorato de la familio de [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] (n. [[1869]])
* [[1917]]: [[Nikolaj Kazi-Girej]], rusia inĝeniero, [[esperantisto]] (n. [[1866]])
*[[1917]]: [[Erich Kuithan]], germana pentristo
* [[1923]]: [[Édouard Jean-Marie Stephan]], franca astronomo, malkovrinto de [[galaksio]]j (n. [[1837]])
* [[1933]]: [[Miklós Ferenczi]], hungara bibliografo, ĉefbibliotekisto de la [[Centra Universitata Biblioteko Lucian Blaga de Kluĵo]] (m. [[1886]])
* [[1944]]: [[Romain Rolland]], franca Nobelpremiita verkisto kaj muzikologo interesiĝanta pri la [[Barato|hinda]] kulturo kaj apartenanta al [[Nobel-premiitoj aprobintaj, studintaj aŭ uzintaj Esperanton]] (n. [[1866]])
* [[1944]]: [[Gedeon Richter]], hungara kemiisto kaj [[negocisto]], kreinto de hungara [[farmacio|farmacia]] [[industrio]], murdita (n. [[1872]])
* [[1946]]: [[Christian Neff]], germana [[menoanismo|menoanisma]] teologo kaj historiisto (n. [[1863]])
* [[1960]]: [[Árpád Schwartz]], rumania hungara kuracisto (n. [[1909]])
* [[1962]]: [[Zsigmond Remenyik]], hungara verkisto kaj politikisto (n. [[1900]])
* [[1968]]: [[Trygve Lie]], norvega politikisto, unua ĝenerala sekretario de [[UN]] (n. [[1896]])
* [[1968]]: [[Kirill Mereckov]], bolŝevika politika komisaro, [[stabo (armeo)|stabestro]] kaj [[marŝalo]] (n. [[1897]])
* [[1969]]: [[Jiří Trnka]], ĉeĥa [[animacio|animaciisto]] (n. [[1912]])
* [[1978]]: [[Jenő Sándor]], hungara violonisto kaj komponisto (n. [[1891]])
* [[1989]]: [[Joan Brossa]], kataluna avangarda poeto, dramisto kaj artisto (n. [[1919]])
* [[1989]]: [[Gerhard Altenbourg]], germana lirikisto, pentristo kaj grafikisto (n. [[1926]])
* [[1996]]: [[Jacqueline Trésorier]], franca esperantistino, post esperantistiĝo fine de 1930-aj jaroj korespondis kun pli ol 80 samideanoj el la tuta mondo, [[delegito de UEA]], membrino de [[Espéranto-France]] kaj de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]], postmilite translokiĝis apud [[Besançon]] kie ŝi aniĝis al [[SAT]] kaj [[SAT-Amikaro]], en 1951 kunaĉetis [[Kastelo Greziljono|Kastelon Greziljono]], kie ŝi agis kun sia filo [[Claude Trésorier]] (n. [[1919]])
* [[1997]]: [[Danilo Dolci]], itala sociologo, poeto, edukisto, kontraŭperforta politikisto (n. [[1924]])
* [[2004]]: [[Artie Shaw]], usona ĵaza klarnetisto, komponisto kaj verkisto (n. [[1910]])
* [[2006]]: [[Saddam Hussein]], prezidento de Irako, respondeca pri [[krimo]]j kontraŭ [[ŝijaismo|ŝijaistoj]], [[kurdoj]], agreso al [[Kuvajto]] kaj sangaj politikaj [[reprezalio]]j, ekzekutita (n. [[1937]])
* [[2012]]: [[Rita Levi-Montalcini]], itala Nobelpremiita [[embriologio|embriologino]] kaj [[neŭrologio|neŭrologino]] (n. [[1909]])
* [[2012]]: [[Carl Woese]], usona [[mikrobo|mikrobisto]] kaj fizikisto, malkovrinto de [[arkeoj]] (n. [[1928]])
* [[2018]]: [[Edgar Hilsenrath]], germana verkisto verkanta pri [[holokaŭsto]] (n. [[1926]])
* [[2018]]: [[Kader Ĥan]], barata-kanada aktoro kaj reĝisoro, ligita kun [[Bolivudo]], profesoro de [[konstruinĝenieriko]] (n. [[1937]])
* [[2019]]: [[Prosper Grech]], malta [[ĉefepiskopo]], teologo kaj kardinalo (n. [[1925]])
* [[2022]]: [[Barbara Walters]], usona ĵurnalistino (n. [[1929]])
* [[2022]]: [[Miklós Duray]], slovaka [[geologo]], politikisto kaj [[disidento]] de hungara [[minoritato]], parlamentano (n. [[1945]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Eklezio]]: [[Felikso la 1-a]], papo
* [[Filipinoj]]: Tago de [[José Rizal]]

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''30-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:30-a de decembro| ]]
[[Kategorio:Decembro|30]]
[[Kategorio:30-a tago de la monato|#12]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1230]]</text>
      <sha1>6chulq41yj8guds62ni3nxdkrygiez7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10-a de oktobro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5222</id>
    <revision>
      <id>9479123</id>
      <parentid>9426283</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9479123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29181" sha1="nkyhjv3h3amvig2i297yawwv52wi1xx" xml:space="preserve">{{KalendaroOktobro}}
{{Oktobro}}
La '''10-a de oktobro''' estas la 283-a tago de la jaro (la 284-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 82 tagoj restas.

Je la 10-a de oktobro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[680]]: Batalo de [[Karbalo]] inter soldataro de [[kalifo]] de [[umajadoj]] kaj taĉmento de la tria [[imamo]] de [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] [[Ĥusejn ibn Ali]], kiu malvenkis kaj pereis
* [[1410]]: [[Batalo de Koronovo]] - venko de pola armeo kontraŭ la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] rezultigis pactraktaton en [[Toruń]] en 1411
* [[1427]]: [[Pollando]]: [[Przasnysz]] akiris [[urborajto]]n
* [[1780]]: Imperiestro [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] metis [[angulŝtono]]n de la [[fortikaĵo]] kaj la urbo [[Terezín]]
* [[1574]]: En [[Krakovo]] komenciĝis kelktaga [[tumulto]] kaŭzita de [[katolikismo|katolikoj]] kontraŭ [[protestantismo|protestantoj]]
* [[1604]]: [[Keplero]] observas [[supernovao]]n eksplodantan en la [[Serpentisto (konstelacio)|konstelacio Serpentisto]]
* [[1631]]: [[Tridekjara milito]]: armeo de [[elektoprinclando Saksio]] okupis [[Prago]]n
* [[1728]]: Granda [[incendio]] de [[Kopenhago]]
* [[1733]]: [[Francio]] [[militdeklaro|deklaris militon]] al [[Aŭstrio]] – komenco de la [[milito]] pri la pola sukcedo
* [[1776]]: Pola-hungara-slovaka aventuristo [[Moric Benjovski]] iĝis reĝo de [[Madagaskaro]]
* [[1793]]: [[Nacia Konvencio]] starigis [[Teroro (franca revolucio)|teroron de la franca revolucio]]: [[jakobeno|jakobena]] konstitucio ne estas aplikata, [[Komitato por publika savado]] ricevis nelimigitajn rajtojn
* [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: malvenko de ribelantoj en la batalo de Maciejowice ([[distrikto Garwoliński]])
* [[1846]]: [[William Lassell]] malkovris [[Tritono (luno)|Tritonon]], la plej grandan el la lunoj de [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]
* [[1848]]: [[Revolucio de 1848 en la Aŭstria Imperio]]: Nacia Gvardio de [[Brno]] sendis grandan armitan unuon al [[Vieno]] por helpi la kontraŭ[[Habsburgoj|habsburgan]] ribelon, [[Olomouc]] same faris
* [[1859]]: Porvira kvazaŭ[[framasonismo|framasona]] [[Schlaraffia]] fondiĝis en [[Prago]] kiel tutmonda [[germana|germanlingva]] asocio por kultivado de amikeco, arto kaj humuro
* [[1863]]: [[Maksimiliano (Meksiko)|Maksimiliano]] iĝis [[imperiestro de Meksiko]]
* [[1868]]: En [[Kubo]] eksplodis kontraŭhispana ribelo
* [[1882]]: [[Banko de Japanio]] fondiĝis
* [[1904]]: Germana astronomo [[Paul Götz]] malkovris asteroidon [[546 Herodio|Herodio]]
* [[1911]]: Alvoko de [[Tongmenghui]] kaŭzis ribelon, kiu alkondukis al proklamo de [[respubliko]] en [[Ĉinio]]
* [[1913]]: Usona prezidento [[Woodrow Wilson]] decidis eksplodi [[akvobaraĵo]]n Gamboa - fino de konstruado de la [[Panama Kanalo]]
* [[Unua Mondmilito]]
** [[1914]]: Unua rusa sieĝo de la aŭstro-hungara Fortreso [[Przemyśl]] malsukcesis
** [[1917]]: [[Brazilo]] deklaris militon al [[Germanio]] post kiam germanoj [[torpedo|torpedis]] brazilajn ŝipojn
** [[1918]]: En [[golfo]] de [[Irlanda maro]], dufoje [[torpedo|torpedita]] de germana [[submarŝipo]] UB-123 brita pasaĝera ŝipo ''[[RMS Leinster]]'' sinkis - 501 el 771 personoj pereis; venko de aliancana armeo super la [[Germana Imperiestra Regno|germana]] en tritaga batalo de [[Cambrai]]
* [[1919]]: En [[Ĉinio]] fondiĝis [[Kuomintango]]
* [[1919]]: [[Aŭstrio]]: en [[Vieno]] okazis premiero de la [[opero]] ''[[Die Frau ohne Schatten|La senombra virino]]'' de [[Richard Strauss]]
* [[1920]]: Germana astronomo [[Karl Wilhelm Reinmuth]] malkovris asteroidon [[940 Kordulo|Kordulo]]
* [[1920]]: En [[referendumo]] en [[Karintio]], 59,0 procentoj el &quot;Zono A&quot;, ĉefe loĝata de karintaj [[slovenoj]], voĉdonis resti ĉe [[Aŭstrio]]
* [[1921]]: [[Reĝlando de Kurdistano]] kreiĝis
* [[1922]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Katowice]] unuafoje kunvenis [[Silezio|Silezia]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]]
* [[1922]]: Parlamento de [[Litovio]] [[Seimas]] unuafoje elektita
* [[1930]]: En [[Vilno]] aperis [[belorusa]] [[gazeto]] &quot;Nacia Sonorilo&quot; — post ties fermo, en 1931 ĝi aperis kiel &quot;Belorusa Sonorilo&quot;
* [[1935]]: [[Grekio]] estis proklamita [[monarkio]]
* [[1938]]: Dum [[Munkena interkonsento]] oni decidis transdoni [[Sudetio]]n al [[Germanio]] - [[Ĉeĥoslovakio]] retiriĝas de sia landlima teritorio
* [[Dua Mondmilito]]
** [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: germanaj soldatoj bruligis en [[Radomyśl Wielki]] [[sinagogo]]n kun kelkdeko de judoj; unua el amasaj [[ekzekuto]]j de [[poloj]] kaj [[judoj]] fare de [[germanoj]] en la Valo de Morto en [[Bydgoszcz]]; [[Pola Rezistomovado]]: en [[Varsovio]] aperis unua subtera revuo &quot;Polska żyje&quot; (Pollando vivas); en Siemianowice fondiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo ''Orzeł Polski'' (Pola [[Aglo]]); unua politika kunsido de la gvidantaro de [[Servo al Venko de Pollando]]; en [[Moskvo]] estis subskribita sovetia-litova pakto pri reciproka helpo — [[Sovetunio]] ricevis rajton pri 8 [[aerodromo]]j kaj 3 [[garnizono]]j, kaj [[Litovio]] transprenis polan [[Vilno]]n kun parto de ties [[vojevodio]]
** [[1940]]: [[Gestapo]] arestis kelkcent membrojn de la [[Pola Rezistomovado]]; en [[Varsovio]] aperis [[konspiro|konspira]] &quot;Orlęta. Pismo dla młodzieży&quot; (Aglidoj. Revuo por junularo) - eldonata ĝis januaro 1941; en [[Krakovo]] kreiĝis revolucia organo de la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]], gvidata de [[Stepan Bandera]]; sovetaj regopovoj forveturigis el [[militprizono]] [[Grjazovec]] al [[Moskvo]] 7 polajn oficirojn, kiujn ili lokis en malliberejoj; [[Fulgencio Batista]] iĝis [[regantoj de Kubo|prezidento de Kubo]]
** [[1941]]: [[Ordnungspolizei|Germana polico]] [[deportado|deportis]] al [[koncentrejo]] [[Treblinka]] 73 polajn [[terkultivisto]]jn pro nesufiĉa livero de kontingento; [[Militkrimo]]: en [[distrikto Kaliski]] [[germanoj]] pafmortigis 125 [[judoj]]n el [[Kalisz]]; germana 41-a Motorigita Korpuso de 4-a Kirasita Grupo atakis [[Tverj|Kalinin]]; [[Mediteraneo]]: atakoj de germanaj [[submarŝipo]]j al mara vojo inter [[Aleksandrio]] kaj [[Tobruk]] komencitaj
** [[1942]]: Taĉmento de Popola [[Gvardio]] frakasis [[malliberejo]]n en [[Kraśnik]] liberigante kelkdekon da malliberuloj; germana [[submarŝipo]] ''U 172'' sinkigis apud [[Kabo de Bona Espero]] britan ŝipon - pereis 28-membra skipo, 2 artileriistoj kaj 18 pasaĝeroj, pola ŝipo ''SS Narwik'' savis ĉirkaŭ 1000 germanajn ŝiprompiĝintojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: rumana 3-a Armeo transprenis segmenton de fronto apud [[Don (rivero)|Don]] inter germana 6-a Armeo kaj itala 8-a Armeo
** [[1943]]: Dispono de [[guberniestro]] [[Hans Frank]] pri eksterordinaraj prokuroj por [[polico]] kun komenco de amasaj venĝaj ekzekutoj
** [[1944]]: [[Porajmos]]: en [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] en gasĉambroj pereis ĉirkaŭ 800 sisteme murdataj [[ciganoj|ciganaj]] [[infano]]j, alveturigitaj de koncentrejo en [[Buchenwald]]; en [[Suchedniów]] aperis unua [[konspiro|konspira]] [[skoltismo|skolta]] revuo &quot;Hejnał&quot;; [[Josif Stalin]] kaj [[Winston Churchill]] kontraktis en [[Kremlo]] konfidencan pakton pri disdivido de venontaj influzonoj; dekstra alo de la 3-a Belorusa Fronto liberigis [[Tauragė]] kaj [[Šakiai]]; la [[Ruĝa Armeo]] kun [[Jugoslavaj Partizanoj]] en [[Serbio]] liberigis Knjaževac kaj bulgara 1-a Kirasita Bataliono - Vlasotince
* [[1947]]: [[Memuaro]] de [[Stanisław Mikołajczyk]] al [[Josif Stalin]] kaj [[ambasadoro]]j de Granda trio pri situacio en [[Pollando]]
* [[1947]]: [[Pollando]]: en [[Gdańsk]] oni ekzekutis 10 kondamnitojn al [[mortpuno]] en la dua proceso de skipo de la [[koncentrejo Stutthof]]
* [[1948]]: [[Carlos Prío Socarrás]] iĝis prezidento de Kubo
* [[1954]]: [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|Naciliberiga Fronto]] establiĝis en [[Alĝerio]]
* [[1956]]: [[Krakovo]]: malkovro de la [[lunoj de Kordylewski]]
* [[1956]]: En [[Sovetunio]] oni komencis produkti personan aŭtomobilon [[Volga]]
* [[1956]]: Unua Internacia [[Festivalo]] de Nuntempa Muziko ''Varsovia Aŭtuno'' komenciĝis - unua tiuranga festivalo okazinta en [[Orienta Bloko]]
* [[1957]]: [[Anglio]]: [[incendio]] de [[nuklea reakciujo]] en Windscale ([[Kumbrio]])
* [[1958]]: [[Madagaskaro]] akiris unuan nivelon de [[aŭtonomeco]], kiel Malgaŝa Aŭtonoma Respubliko, ene de la [[Franca Komunumo]]
* [[1963]]: [[Francio]] cedis kontrolon de la [[Mararmeo|mararmea]] bazo [[Bizerto]] al [[Tunizio]]
* [[1963]]: [[Traktato por parta malpermeso de nukleaj testoj]] ekvalidis
* [[1964]]: Malfermo de la 18-a [[Somera Olimpiko 1964|Somera Olimpiko]] en [[Tokio]]
* [[1968]]: Televida serio ''[[Ludcelo pli granda ol vivo (filmserio)|Ludcelo pli granda ol vivo]]'' aperis en Pollando 
* [[1970]]: [[Fiĝioj]] fariĝis sendependa de [[Unuiĝinta Reĝlando]], kadre de la [[Komunumo de Nacioj]] - aŭtonoma ekde 1966
* [[1975]]: [[Papuo-Nov-Gvineo]] aniĝis al [[UN]]
* [[1977]]: [[Amnestio Internacia]] iĝis laŭreato de la [[Nobel-premio pri paco]]
* [[1980]]: En [[Salvadoro]] fondiĝis [[FMLN|Fronto Farabundo Martí por Nacia Liberigo]]
* [[1982]]: [[Romo]]: papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] [[kanonizo|kanonizis]] polan monaĥon [[Maksimiliano Kolbe|Maksimilianon Kolbe]]
* [[1983]]: [[Jicĥak Ŝamir]] iĝis ĉefministro de Israelo
* [[1985]]: [[Ĉasaviadilo]]j de [[Usona Mararmeo]] [[Grumman F-14 Tomcat]] transprenis egiptan aviadilon kun [[homforkapto|forkaptistoj]] de ''Achille Lauro'' devigante ilin alteriĝi en aviada bazo Sigonella, kie ili estas arestitaj de [[Korpuso de la Karabenistoj]]
* [[1994]]: Unua propono por [[CSS]] (kaskadaj stilfolioj) estis eldonita de [[CERN]]-dungito, norvega [[informadiko|informadikisto]] Håkon Wium Lie
* [[1994]]: [[Andoro]] aliĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]]
* [[1995]]: Ĉe la [[Pollando|pola]]-[[Ukrainio|ukraina]] [[landlimo]] oni malfermis vojan [[Limpasejo Zosin-Ustilug|limpasejon Zosin-Ustilug]]
* [[2000]]: Kontrolita [[fisio|fisia]] [[ĉena reakcio]] komenciĝis en la [[nuklea centralo]] [[Temelín]]
* [[2001]]: [[George W. Bush]] prezentis liston de 22 plej danĝerajn kaj serĉatajn [[terorismo|teroristojn]]
* [[2003]]: Premiero de la usona filmo ''[[Kill Bill]]''
* [[2005]]: [[Pollando]]: bundz kaj [[slivovico]] de Łącko ([[distrikto Nowy Sącz]]) eniris liston de tradiciaj [[manĝaĵo]]j
* [[2006]]: [[ttt-ejo|TTT-eja]] videospektejo [[YouTube]] estis aĉetita de [[Google]] kontraŭ 1,65 miliardo de dolaroj
* [[2010]]: [[Nederlandaj Antiloj]] estis dividitaj je 5 apartaj [[Administra divido de Nederlando|subunuoj]] de [[Nederlando|Reĝlando Nederlando]]
* [[2010]]: En [[Kirgizujo]] okazis post ŝanĝo de [[konstitucio]] la unua parlamenta balotado kun enkonduko de [[parlamenta demokratio]]
* [[2011]]: [[Masakro en Maspero]]: 28 personoj pereis kaj 212 vundiĝis dum armea subpremo de paca [[manifestacio]] de [[koptoj]] en [[Kairo]]
* [[2015]]: 102 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 400 vundiĝis en du bombaj atencoj de [[sinmortigo|sinmortigintoj]] kontraŭ [[fervoja stacidomo]] en [[Ankaro]] - laŭ ĉefministro de Turkio [[Ahmet Davutoğlu]] respondecas [[Islama Ŝtato]]
* [[2018]]: [[Kenjo]]: 55 personoj pereis kaj 16 vundiĝis en [[trafikakcidento]] de aŭtomobilo en [[Kericho]]
* [[2019]]: Duobla [[Nobel-premio pri literaturo]] estis atribuita al pola verkistino [[Olga Tokarczuk]] (por 2018) kaj aŭstra verkisto kaj tradukisto [[Peter Handke]] (por 2019) - pro skandalo ene de [[Sveda Akademio]] pasintjare la aljuĝo ne okazis
* [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: 
** Ĉefkomandanto de [[Armitaj fortoj]] de [[Ukrainio]] deklaris, ke la [[agreso|agresanto]] matene elpafis 75 raketojn, aldonante ke 41 estis paffaligitaj de ukraina aerdefendo — entute estis atakitaj 14 urboj, la plej intense [[Kievo]], en [[Lvovo]] pripafita civila [[infrastrukturo]], la urbo sen [[elektro]]
** [[Forbes]]: [[Rusio]] elpafis en la tutan Ukrainion 84 [[krozmisilo]]jn kaj 24 senpilotajn aviadilojn kostajn 400-700 milionoj da dolaroj

==[[Esperantujo]]==
* [[1993]]: [[Hispanio]]: mondkongreso de [[PEN-klubo internacia]] en [[Santiago-de-Kompostelo]] akceptis [[Esperanta PEN-Centro|Esperantan PEN-Centron]] - [[Esperanto]] estis oficiale agnoskita kiel [[literatura lingvo]]

== Naskiĝoj ==
* [[1470]]: [[Selim la 1-a]], [[sultano]] de [[Otomana Imperio]] (m. [[1520]])
* [[1486]]: [[Karlo la 3-a de Savojo]], princo de [[Savojo]] (m. [[1553]])
* [[1514]]: [[Miĥaelo de Kuenburg]], princ-arkiepiskopo de Salcburgo (m. [[1560]])
* [[1560]]: [[Jacobus Arminius]], nederlanda pastoro, teologo, filozofo, kreinto de [[arminianismo]] (m. [[1609]])
* [[1656]]: [[Nicolas de Largillierre]], franca pentristo (m. [[1746]])
* [[1669]]: [[Johann Nicolaus Bach]], germana komponisto kaj orgenisto (m. [[1753]])
* [[1684]]: [[Antoine Watteau]], franca pentristo (m. [[1721]])
* [[1731]]: [[Henry Cavendish]], brita fizikisto kaj kemiisto (m. [[1810]])
* [[1757]]: [[Erik Acharius]], itala [[humanismo|humanisto]], poeto, naturalisto, kuracisto, filozofo kaj botanikisto (m. [[1819]])
* [[1766]]: [[Leopold Maximilian von Firmian]], aŭstra teologo kaj ĉefepiskopo (m. [[1831]])
* [[1775]]: [[Ferenc Bene (kuracisto)|Ferenc Bene]], hungara kuracisto, profesoro (m. [[1858]])
* [[1792]]: [[Jacob Heinrich Lucas]], germana apotekisto (m. [[1879]])
* [[1802]]: [[Amalie Winter]], germana verkistino (m. [[1879]])
* [[1812]]: [[János Garay]], hungara poeto kaj dramisto (m. [[1853]])
* [[1813]]: [[Carl Ludwig Nietzsche]], germana teologo (m. [[1849]])
* [[1813]]: [[Giuseppe Verdi]], itala [[komponisto]] (m. [[1901]])
* [[1825]]: [[Paulus Kruger]], sudafrika politikisto (m. [[1904]])
* [[1830]]: [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]], reĝino de Hispanio (m. [[1904]])
* [[1834]]: [[Aleksis Kivi]], finna verkisto (m. [[1872]])
* [[1849]]: [[Polikárp László]], hungara franciskano, teologo, ordenestro (m. [[1891]])
* [[1850]]: [[Paul Stegmüller]], germana arkitekto (m. [[1891]])
* [[1858]]: [[Ottokár Prohászka]], hungara romkatolika ĉefpastro, verkisto (m. [[1927]])
* [[1860]]: [[Joan Maragall]], kataluna poeto (m. [[1911]])
* [[1861]]: [[Fridtjof Nansen]], norvega esploristo, [[Nobel-premio pri paco|Nobelpremiita pri paco]] (m. [[1930]])
* [[1862]]: [[Emil Mayrisch]], luksemburga ŝtalindustriisto (m. [[1928]])
* [[1865]]: [[Rafael Merry del Val]], hispana kardinalo kaj vatikana diplomato (m. [[1953]])
* [[1870]]: [[Ivan Bunin]], rusa Nobelpremiita verkisto, tradukisto, vojaĝisto (m. [[1953]])
* [[1875]]: [[Alois Keil]], aŭstra politikisto kaj sindikatisto (m. [[1919]])
* [[1878]]: [[Ferenc Julier]], hungara [[kolonelo]], stabestro, fakverkisto (m. [[1944]])
* [[1880]]: [[Zoltán K. Adorjáni]], hungara popolkultivinto, redaktoro, verkisto (m. [[1933]])
* [[1883]]: [[Béla Uhlyárik]], rumania hungara verkisto, publicisto (m. [[1955]])
* [[1888]]: [[Alfred Ursinus]], germana pedagogo kaj verkisto (m. [[1966]])
* [[1892]]: [[Ivo Andrić]], jugoslava verkisto Nobelpremiita (m. [[1975]])
* [[1892]]: [[Hugo Gräf]], germana seruristo kaj politikisto (m. [[1958]])
* [[1894]]: [[Oszkár Engelberg]], rumania hungara kuracisto (m. [[1976]])
* [[1894]]: [[Viktor Petrov (Domontoviĉ)]], ukraina filologo, etnografo, historiisto, verkisto (m. [[1969]])
* [[1895]]: [[Lin Yutang]], ĉina verkisto, sciencisto kaj inventisto (m. [[1976]])
* [[1898]]: [[Eugen Wüster]], aŭstra industriisto, [[leksikografo]], fondinto de la scienco pri [[terminologio]], enkondukinto de la [[termino]]j [[esperantologio]] kaj [[planlingvo]], kontribuinta al la moderna [[informa socio]] kaj [[Internacia Organizaĵo por Normigado]], prilaborinto de [[Zamenhof-Radikaro]] kaj de [[Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana]] (m. [[1977]])
* [[1901]]: [[Alberto Giacometti]], svisa skulptisto kaj pentristo (m. [[1966]])
* [[1901]]: [[Alexandra Márk]], hungara porjunulara verkistino (m. [[1991]])
* [[1903]]: [[Karolo de Belgio]], [[regento]] de Belgio (m. [[1983]])
* [[1909]]: [[Péter Kovács (poeto)|Péter Kovács]], rumania hungara poeto, hungara filologo (m. [[1993]])
* [[1913]]: [[Claude Simon]], franca verkisto Nobelpremiita, soldato de [[Internaciaj Brigadoj]] (m. [[2005]])
* [[1914]]: [[Ivory Joe Hunter]], usona [[ritmenbluso]] kantisto (m. [[1974]])
* [[1915]]: [[Harry Sweets Edison]], usona ĵaztrumpetisto (m. [[1999]])
* [[1917]]: [[Thelonious Sphere Monk]], usona ĵazmuzikisto kaj komponisto (m. [[1982]])
* [[1924]]: [[Ed Wood]], usona filmreĝisoro, aktoro, [[produktoro]] (m. [[1978]])
* [[1925]]: [[Wiktor Poliszczuk]], kanada [[politika scienco|politikologo]] kaj ĵurnalisto (m. [[2008]])
* [[1930]]: [[Harold Pinter]], angla verkisto Nobelpremiita (m. [[2008]])
* [[1930]]: [[Yves Chauvin]], franca kemiisto Nobelpremiita (m. [[2015]])
* [[1934]]: [[Gizella Hervay]], rumania hungara poetino kaj tradukistino (m. [[1982]])
* [[1936]]: [[Gerhard Ertl]], germana fizikisto Nobelpremiita
* [[1938]]: [[István Szilágyi (verkisto)|István Szilágyi]], rumania hungara verkisto, redaktoro (m. [[2024]])
* [[1939]]: [[Anikó Deé Nagy]], rumania hungara bibliotekistino
* [[1941]]: [[Ken Saro-Wiwa]], niĝeria verkisto kaj [[ekologio|ekologia]] aktivulo (m. [[1995]])
* [[1942]]: [[Olga Murvai]], rumania hungara lingvistino, universitata profesorino (m. [[2011]])
* [[1942]]: [[Radu Vasile]], ĉefministro de Rumanio, historiisto kaj poeto (m. [[2013]])
* [[1945]]: [[László Egri (priturisma verkisto)|László Egri]], rumania hungara priturisma aŭtoro
* [[1946]]: [[Kan Naoto]], [[ĉefministro de Japanio]]
* [[1948]]: [[Zoltán Barta]], rumania hungara instruisto, lokhistoriisto
* [[1953]]: [[Dániel Lőwy]], hungara eseisto, lokhistoriisto
* [[1955]]: [[Gábor Bíró]], rumania hungara pentristo, restarigisto
* [[1956]]: [[Ágnes Forró]], rumania hungara pentristino, grafikistino
* [[1956]]: [[Floréal Martorell]], franca muzikisto, gvidanto de [[Esperanto-muziko|Esperanto-muzika]] komunumo, fondinto de [[EUROKKA]], eldonejo kaj muzikvendejo [[Vinilkosmo]] kaj la gazeto [[Rok-gazet']], lanĉinto de la [[Kultura Arta Festivalo de Esperanto]], laŭreato de [[Alena Esperanto-Kulturpremio]] kaj [[FAME-premio]]
* [[1957]]: [[Takahashi Rumiko]], japana [[mangao]]-verkistino
* [[1958]]: [[Tanya Tucker]], usona kantistino de [[kontreo]]
* [[1961]]: [[JoMo]], franca kantisto kaj [[esperantisto]], koncertanta en la muzikgrupo [[JoMo kaj Liberecanoj]] kaj sole, aŭtoro de [[lernolibro]] en [[okcitana lingvo]] por esperantistoj
* [[1965]]: [[Rebecca Pidgeon]], brita-usona aktorino kaj kantistino
* [[1965]]: [[Toshi]], japana muzikisto, gitaristo, kantisto, kunfondinto de [[rokgrupo]] [[X Japan]]
* [[1967]]: [[Gavin Newsom]], usona politikisto, [[guberniestro]]
* [[1973]]: [[Marko Naoki Lins]], germana historiisto kaj diplomato, aktivulo de [[Germana Esperanto-Junularo]], [[estrarano de TEJO]]

== Mortoj ==
* [[19]]: [[Germaniko]], romia militisto (n. [[-15]])
* [[644]]: [[Paulinus (Jorko)|Paulinus]], unua episkopo de [[Jorko]] (n. nekonata)
* [[680]]: [[Ĥusejn ibn Ali]], [[imamo]], nepo de [[Mahomedo]] (n. [[625]])
* [[827]]: [[Valenteno la 1-a]], papo (n. nekonata)
* [[1488]]: [[Andrea del Verrocchio]], itala artisto kaj skulptisto (n. [[1435]])
* [[1508]]: [[Johano Thúrzó]], pola-hungara komercisto kaj entreprenisto (n. [[1437]])
* [[1659]]: [[Abel Tasman]], nederlanda maristo kaj esploristo (n. [[1603]])
* [[1674]]: [[Thomas Traherne]], angla poeto kaj religia verkisto (n. ĉirkaŭ [[1636]])
* [[1708]]: [[David Gregory]], skota matematikisto, astronomo, profesoro (n. [[1659]])
* [[1676]]: [[Sebastian Knüpfer]], germana komponisto kaj [[eklezimuzikisto]] [[1633]])
* [[1727]]: [[Gottfried Vockerodt]], germana pedagogo, filologo kaj muziksciencisto
* [[1785]]: [[Johann Wolfgang Hammann]], germana fabrikestro (n. [[1713]])
* [[1791]]: [[Christian Friedrich Daniel Schubart]], germana poeto (n. [[1739]])
* [[1795]]: [[László Szentjóbi Szabó]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1767]])
* [[1827]]: [[Ugo Foscolo]], itala-greka verkisto (n. [[1778]])
* [[1837]]: [[Charles Fourier]], franca filozofo (n. [[1772]])
* [[1867]]: [[Julius Mosen]], germana verkisto, dramaturgo kaj juristo (n. [[1803]])
* [[1875]]: [[Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj]], rusia verkisto (n. [[1817]])
* [[1881]]: [[Daniele Comboni]], itala misiisto, episkopo en [[Centra Afriko]], sanktulo (n. [[1831]])
* [[1901]]: [[Lorenzo Snow]], usona religiulo, [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|eklezia]] prezidanto (n. [[1814]])
* [[1914]]: [[Karolo la 1-a (Rumanio)|Karolo la 1-a]], unua reĝo de la [[reĝlando de Rumanio]] (n. [[1839]])
*[[1918]]: [[Elisabeth Bürstenbinder]], germana furorverkistino
* [[1919]]: [[Aladár Jékey]], hungara oficisto kaj poeto (n. [[1846]])
* [[1927]]: [[Gustav Weisskopf]], germana-usona inventisto, pioniro de aviado (n. [[1874]])
* [[1933]]: [[Dezső Sinkovich]], rumania hungara industriartisto, grafikisto, scenejdekoraciisto (n. [[1888]])
* [[1942]]: [[Richard von Schaukal]], aŭstra verkisto (n. [[1874]])
* [[1952]]: [[János Koszó]], hungara literaturhistoriisto, profesoro (n. [[1892]])
* [[1963]]: [[Édith Piaf]], franca kantistino (n. [[1915]])
* [[1964]]: [[Heinrich Neuhaus]], rusa pianisto kaj pedagogo (n. [[1888]])
* [[1964]]: [[Konrad Bayer]], aŭstra verkisto (n. [[1932]])
* [[1970]]: [[Édouard Daladier]], ĉefministro de Francio (n. [[1884]])
* [[1970]]: [[Adam Rapacki]], pola politikisto kaj ekonomikisto (n. [[1909]])
* [[1973]]: [[Ludwig von Mises]], usona ekonomikisto, [[prakseologio|prakseologo]] (n. [[1881]])
* [[1974]]: [[Marie Luise Kaschnitz]], germana poetino (n. [[1901]])
* [[1985]]: [[Orson Welles]], usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro (n. [[1915]])
* [[1985]]: [[Yul Brynner]], usona aktoro (n. [[1920]])
* [[1993]]: [[Ota Sklenčka]], ĉeĥa aktoro, filo de geesperantistoj [[Otto Sklenčka]] kaj [[Božena Sklenčková]] (n. [[1920]])
* [[1994]]: [[Zsigmond Ádám]], rumania hungara lingvisto, verkisto, tradukisto (n. [[1913]])
* [[1998]]: [[Violin Oljanov]], [[bulgara esperantisto]], ĵurnalisto, vortaristo kaj tradukisto, restariginto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], ĉefredaktoro de &quot;[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]&quot; kaj &quot;[[PACO (revuo)|PACO]]&quot;, redaktoro de &quot;[[Filologio|Filologo]]&quot;, estrarano de [[Mondpaca Esperantista Movado]], delegito kaj komitatano de [[UEA]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] aktivulo (n. [[1919]])
* [[2000]]: [[Ferenc Farkas (komponisto)|Ferenc Farkas]], hungara komponisto (n. [[1905]])
* [[2004]]: [[Maurice Shadbolt]], novzelanda verkisto (n. [[1932]])
* [[2004]]: [[Christopher Reeve]], usona aktoro, reĝisoro, [[produktoro (kinematografio)|produktoro]], verkisto (n. [[1952]])
* [[2007]]: [[Ilona Nagy]], rumania hungara verkistino (n. [[1919]])
* [[2008]]: [[Simon Mol]], kameruna verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1973]])
* [[2008]]: [[Kurt Weinzierl]], aŭstra aktoro, kabaredisto kaj reĝisoro (n. [[1931]])
* [[2010]]: [[Solomon Burke]], usona kantisto kaj komponisto (n. [[1940]])
* [[2011]]: [[Albert Rosellini]], usona [[Listo de vaŝingtoniestroj|subŝtatestro]] de [[Vaŝingtonio]] (n. [[1910]])
* [[2014]]: [[Wacław Krzyżanowski]], pola juristo, [[akuzisto]], kolonelo (n. [[1923]])
* [[2015]]: [[Richard F. Heck]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1931]])
* [[2021]]: [[Luis de Pablo]], hispana komponisto (n. [[1930]])
* [[2024]]: [[Lizzy Aumeier]], germana kabaredistino kaj kontrabasistino (n. [[1964]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Cassius (sanktulo)|Cassius]] kaj [[Gereon]], frukristanaj martiroj; [[Paulinus (Jorko)|Paulinus]], romia misiisto, apostolo de [[Northumbria]], episkopo; [[Daniele Comboni]], itala misiisto evangelizanta Afrikan kontinenton
* [[Nacia tago]] en [[Tajvano]], fondiĝo de la [[Respubliko Ĉinio]] ([[1911]])
* [[Nacia tago]] sur la [[Fiĝioj]], tago de la sendependiĝo ([[1970]])
* Monda Tago de [[Mensa sano|Mensa Sano]] - festata ekde 1992 sub patroneco de [[Monda Organizaĵo pri Sano]]
* [[Finnlando]]: Tago de [[finna lingvo|finna literaturo]]
* Eŭropa Tago kontraŭ [[Mortpuno]]

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''10-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
{{Projektoj}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]].

[[Kategorio:10-a de oktobro| ]]
[[Kategorio:Oktobro|10]]
[[Kategorio:10-a tago de la monato|#10]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1010]]</text>
      <sha1>nkyhjv3h3amvig2i297yawwv52wi1xx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479124</id>
      <parentid>9479123</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9479124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29181" sha1="2xteupo2togy0ukgxa63d2pw8n28qx8" xml:space="preserve">{{KalendaroOktobro}}
{{Oktobro}}
La '''10-a de oktobro''' estas la 283-a tago de la jaro (la 284-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 82 tagoj restas.

Je la 10-a de oktobro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[680]]: Batalo de [[Karbalo]] inter soldataro de [[kalifo]] de [[umajadoj]] kaj taĉmento de la tria [[imamo]] de [[Ŝijaismo|ŝijaistoj]] [[Ĥusejn ibn Ali]], kiu malvenkis kaj pereis
* [[1410]]: [[Batalo de Koronovo]] - venko de pola armeo kontraŭ la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] rezultigis pactraktaton en [[Toruń]] en 1411
* [[1427]]: [[Pollando]]: [[Przasnysz]] akiris [[urborajto]]n
* [[1780]]: Imperiestro [[Jozefo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 2-a]] metis [[angulŝtono]]n de la [[fortikaĵo]] kaj la urbo [[Terezín]]
* [[1574]]: En [[Krakovo]] komenciĝis kelktaga [[tumulto]] kaŭzita de [[katolikismo|katolikoj]] kontraŭ [[protestantismo|protestantoj]]
* [[1604]]: [[Keplero]] observas [[supernovao]]n eksplodantan en la [[Serpentisto (konstelacio)|konstelacio Serpentisto]]
* [[1631]]: [[Tridekjara milito]]: armeo de [[elektoprinclando Saksio]] okupis [[Prago]]n
* [[1728]]: Granda [[incendio]] de [[Kopenhago]]
* [[1733]]: [[Francio]] [[militdeklaro|deklaris militon]] al [[Aŭstrio]] – komenco de la [[milito]] pri la pola sukcedo
* [[1776]]: Pola-hungara-slovaka aventuristo [[Moric Benjovski]] iĝis reĝo de [[Madagaskaro]]
* [[1793]]: [[Nacia Konvencio]] starigis [[Teroro (franca revolucio)|teroron de la franca revolucio]]: [[jakobeno|jakobena]] konstitucio ne estas aplikata, [[Komitato por publika savado]] ricevis nelimigitajn rajtojn
* [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: malvenko de ribelantoj en la batalo de Maciejowice ([[distrikto Garwoliński]])
* [[1846]]: [[William Lassell]] malkovris [[Tritono (luno)|Tritonon]], la plej grandan el la lunoj de [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]
* [[1848]]: [[Revolucio de 1848 en la Aŭstria Imperio]]: Nacia Gvardio de [[Brno]] sendis grandan armitan unuon al [[Vieno]] por helpi la kontraŭ[[Habsburgoj|habsburgan]] ribelon, [[Olomouc]] same faris
* [[1859]]: Porvira kvazaŭ[[framasonismo|framasona]] [[Schlaraffia]] fondiĝis en [[Prago]] kiel tutmonda [[germana|germanlingva]] asocio por kultivado de amikeco, arto kaj humuro
* [[1863]]: [[Maksimiliano (Meksiko)|Maksimiliano]] iĝis [[imperiestro de Meksiko]]
* [[1868]]: En [[Kubo]] eksplodis kontraŭhispana ribelo
* [[1882]]: [[Banko de Japanio]] fondiĝis
* [[1904]]: Germana astronomo [[Paul Götz]] malkovris asteroidon [[546 Herodio|Herodio]]
* [[1911]]: Alvoko de [[Tongmenghui]] kaŭzis ribelon, kiu alkondukis al proklamo de [[respubliko]] en [[Ĉinio]]
* [[1913]]: Usona prezidento [[Woodrow Wilson]] decidis eksplodi [[akvobaraĵo]]n Gamboa - fino de konstruado de la [[Panama Kanalo]]
* [[Unua Mondmilito]]
** [[1914]]: Unua rusa sieĝo de la aŭstro-hungara Fortreso [[Przemyśl]] malsukcesis
** [[1917]]: [[Brazilo]] deklaris militon al [[Germanio]] post kiam germanoj [[torpedo|torpedis]] brazilajn ŝipojn
** [[1918]]: En [[golfo]] de [[Irlanda maro]], dufoje [[torpedo|torpedita]] de germana [[submarŝipo]] UB-123 brita pasaĝera ŝipo ''[[RMS Leinster]]'' sinkis - 501 el 771 personoj pereis; venko de aliancana armeo super la [[Germana Imperiestra Regno|germana]] en tritaga batalo de [[Cambrai]]
* [[1919]]: En [[Ĉinio]] fondiĝis [[Kuomintango]]
* [[1919]]: [[Aŭstrio]]: en [[Vieno]] okazis premiero de la [[opero]] ''[[Die Frau ohne Schatten|La senombra virino]]'' de [[Richard Strauss]]
* [[1920]]: Germana astronomo [[Karl Wilhelm Reinmuth]] malkovris asteroidon [[940 Kordulo|Kordulo]]
* [[1920]]: En [[referendumo]] en [[Karintio]], 59,0 procentoj el &quot;Zono A&quot;, ĉefe loĝata de karintaj [[slovenoj]], voĉdonis resti ĉe [[Aŭstrio]]
* [[1921]]: [[Reĝlando de Kurdistano]] kreiĝis
* [[1922]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Katowice]] unuafoje kunvenis [[Silezio|Silezia]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]]
* [[1922]]: Parlamento de [[Litovio]] [[Seimas]] unuafoje elektita
* [[1930]]: En [[Vilno]] aperis [[belorusa]] [[gazeto]] &quot;Nacia Sonorilo&quot; — post ties fermo, en 1931 ĝi aperis kiel &quot;Belorusa Sonorilo&quot;
* [[1935]]: [[Grekio]] estis proklamita [[monarkio]]
* [[1938]]: Dum [[Munkena interkonsento]] oni decidis transdoni [[Sudetio]]n al [[Germanio]] - [[Ĉeĥoslovakio]] retiriĝas de sia landlima teritorio
* [[Dua Mondmilito]]
** [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: germanaj soldatoj bruligis en [[Radomyśl Wielki]] [[sinagogo]]n kun kelkdeko de judoj; unua el amasaj [[ekzekuto]]j de [[poloj]] kaj [[judoj]] fare de [[germanoj]] en la Valo de Morto en [[Bydgoszcz]]; [[Pola Rezistomovado]]: en [[Varsovio]] aperis unua subtera revuo &quot;Polska żyje&quot; (Pollando vivas); en Siemianowice fondiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo ''Orzeł Polski'' (Pola [[Aglo]]); unua politika kunsido de la gvidantaro de [[Servo al Venko de Pollando]]; en [[Moskvo]] estis subskribita sovetia-litova pakto pri reciproka helpo — [[Sovetunio]] ricevis rajton pri 8 [[aerodromo]]j kaj 3 [[garnizono]]j, kaj [[Litovio]] transprenis polan [[Vilno]]n kun parto de ties [[vojevodio]]
** [[1940]]: [[Gestapo]] arestis kelkcent membrojn de la [[Pola Rezistomovado]]; en [[Varsovio]] aperis [[konspiro|konspira]] &quot;Orlęta. Pismo dla młodzieży&quot; (Aglidoj. Revuo por junularo) - eldonata ĝis januaro 1941; en [[Krakovo]] kreiĝis revolucia organo de la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]], gvidata de [[Stepan Bandera]]; sovetaj regopovoj forveturigis el [[militprizono]] [[Grjazovec]] al [[Moskvo]] 7 polajn oficirojn, kiujn ili lokis en malliberejoj; [[Fulgencio Batista]] iĝis [[regantoj de Kubo|prezidento de Kubo]]
** [[1941]]: [[Ordnungspolizei|Germana polico]] [[deportado|deportis]] al [[koncentrejo]] [[Treblinka]] 73 polajn [[terkultivisto]]jn pro nesufiĉa livero de kontingento; [[Militkrimo]]: en [[distrikto Kaliski]] [[germanoj]] pafmortigis 125 [[judoj]]n el [[Kalisz]]; germana 41-a Motorigita Korpuso de 4-a Kirasita Grupo atakis [[Tverj|Kalinin]]; [[Mediteraneo]]: atakoj de germanaj [[submarŝipo]]j al mara vojo inter [[Aleksandrio]] kaj [[Tobruk]] komencitaj
** [[1942]]: Taĉmento de Popola [[Gvardio]] frakasis [[malliberejo]]n en [[Kraśnik]] liberigante kelkdekon da malliberuloj; germana [[submarŝipo]] ''U 172'' sinkigis apud [[Kabo de Bona Espero]] britan ŝipon - pereis 28-membra skipo, 2 artileriistoj kaj 18 pasaĝeroj, pola ŝipo ''SS Narwik'' savis ĉirkaŭ 1000 germanajn ŝiprompiĝintojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: rumana 3-a Armeo transprenis segmenton de fronto apud [[Don (rivero)|Don]] inter germana 6-a Armeo kaj itala 8-a Armeo
** [[1943]]: Dispono de [[guberniestro]] [[Hans Frank]] pri eksterordinaraj prokuroj por [[polico]] kun komenco de amasaj venĝaj ekzekutoj
** [[1944]]: [[Porajmos]]: en [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] en gasĉambroj pereis ĉirkaŭ 800 sisteme murdataj [[ciganoj|ciganaj]] [[infano]]j, alveturigitaj de koncentrejo en [[Buchenwald]]; en [[Suchedniów]] aperis unua [[konspiro|konspira]] [[skoltismo|skolta]] revuo &quot;Hejnał&quot;; [[Josif Stalin]] kaj [[Winston Churchill]] kontraktis en [[Kremlo]] konfidencan pakton pri disdivido de venontaj influzonoj; dekstra alo de la 3-a Belorusa Fronto liberigis [[Tauragė]] kaj [[Šakiai]]; la [[Ruĝa Armeo]] kun [[Jugoslavaj Partizanoj]] en [[Serbio]] liberigis Knjaževac kaj bulgara 1-a Kirasita Bataliono - Vlasotince
* [[1947]]: [[Memuaro]] de [[Stanisław Mikołajczyk]] al [[Josif Stalin]] kaj [[ambasadoro]]j de Granda trio pri situacio en [[Pollando]]
* [[1947]]: [[Pollando]]: en [[Gdańsk]] oni ekzekutis 10 kondamnitojn al [[mortpuno]] en la dua proceso de skipo de la [[koncentrejo Stutthof]]
* [[1948]]: [[Carlos Prío Socarrás]] iĝis prezidento de Kubo
* [[1954]]: [[Naciliberiga Fronto (Alĝerio)|Naciliberiga Fronto]] establiĝis en [[Alĝerio]]
* [[1956]]: [[Krakovo]]: malkovro de la [[lunoj de Kordylewski]]
* [[1956]]: En [[Sovetunio]] oni komencis produkti personan aŭtomobilon [[Volga]]
* [[1956]]: Unua Internacia [[Festivalo]] de Nuntempa Muziko ''Varsovia Aŭtuno'' komenciĝis - unua tiuranga festivalo okazinta en [[Orienta Bloko]]
* [[1957]]: [[Anglio]]: [[incendio]] de [[nuklea reakciujo]] en Windscale ([[Kumbrio]])
* [[1958]]: [[Madagaskaro]] akiris unuan nivelon de [[aŭtonomeco]], kiel Malgaŝa Aŭtonoma Respubliko, ene de la [[Franca Komunumo]]
* [[1963]]: [[Francio]] cedis kontrolon de la [[Mararmeo|mararmea]] bazo [[Bizerto]] al [[Tunizio]]
* [[1963]]: [[Traktato por parta malpermeso de nukleaj testoj]] ekvalidis
* [[1964]]: Malfermo de la 18-a [[Somera Olimpiko 1964|Somera Olimpiko]] en [[Tokio]]
* [[1968]]: Televida serio ''[[Ludcelo pli granda ol vivo (filmserio)|Ludcelo pli granda ol vivo]]'' aperis en Pollando 
* [[1970]]: [[Fiĝioj]] fariĝis sendependa de [[Unuiĝinta Reĝlando]], kadre de la [[Komunumo de Nacioj]] - aŭtonoma ekde 1966
* [[1975]]: [[Papuo-Nov-Gvineo]] aniĝis al [[UN]]
* [[1977]]: [[Amnestio Internacia]] iĝis laŭreato de la [[Nobel-premio pri paco]]
* [[1980]]: En [[Salvadoro]] fondiĝis [[FMLN|Fronto Farabundo Martí por Nacia Liberigo]]
* [[1982]]: [[Romo]]: papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] [[kanonizo|kanonizis]] polan monaĥon [[Maksimiliano Kolbe|Maksimilianon Kolbe]]
* [[1983]]: [[Jicĥak Ŝamir]] iĝis ĉefministro de Israelo
* [[1985]]: [[Ĉasaviadilo]]j de [[Usona Mararmeo]] [[Grumman F-14 Tomcat]] transprenis egiptan aviadilon kun [[homforkapto|forkaptistoj]] de ''Achille Lauro'' devigante ilin alteriĝi en aviada bazo Sigonella, kie ili estas arestitaj de [[Korpuso de la Karabenistoj]]
* [[1994]]: Unua propono por [[CSS]] (kaskadaj stilfolioj) estis eldonita de [[CERN]]-dungito, norvega [[informadiko|informadikisto]] Håkon Wium Lie
* [[1994]]: [[Andoro]] aliĝis al la [[Konsilio de Eŭropo]]
* [[1995]]: Ĉe la [[Pollando|pola]]-[[Ukrainio|ukraina]] [[landlimo]] oni malfermis vojan [[Limpasejo Zosin-Ustilug|limpasejon Zosin-Ustilug]]
* [[2000]]: Kontrolita [[fisio|fisia]] [[ĉena reakcio]] komenciĝis en la [[nuklea centralo]] [[Temelín]]
* [[2001]]: [[George W. Bush]] prezentis liston de 22 plej danĝerajn kaj serĉatajn [[terorismo|teroristojn]]
* [[2003]]: Premiero de la usona filmo ''[[Kill Bill]]''
* [[2005]]: [[Pollando]]: bundz kaj [[slivovico]] de Łącko ([[distrikto Nowy Sącz]]) eniris liston de tradiciaj [[manĝaĵo]]j
* [[2006]]: [[ttt-ejo|TTT-eja]] videospektejo [[YouTube]] estis aĉetita de [[Google]] kontraŭ 1,65 miliardo de dolaroj
* [[2010]]: [[Nederlandaj Antiloj]] estis dividitaj je 5 apartaj [[Administra divido de Nederlando|subunuoj]] de [[Nederlando|Reĝlando Nederlando]]
* [[2010]]: En [[Kirgizujo]] okazis post ŝanĝo de [[konstitucio]] la unua parlamenta balotado kun enkonduko de [[parlamenta demokratio]]
* [[2011]]: [[Masakro en Maspero]]: 28 personoj pereis kaj 212 vundiĝis dum armea subpremo de paca [[manifestacio]] de [[koptoj]] en [[Kairo]]
* [[2015]]: 102 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 400 vundiĝis en du bombaj atencoj de [[sinmortigo|sinmortigintoj]] kontraŭ [[fervoja stacidomo]] en [[Ankaro]] - laŭ ĉefministro de Turkio [[Ahmet Davutoğlu]] respondecas [[Islama Ŝtato]]
* [[2018]]: [[Kenjo]]: 55 personoj pereis kaj 16 vundiĝis en [[trafikakcidento]] de aŭtomobilo en [[Kericho]]
* [[2019]]: Duobla [[Nobel-premio pri literaturo]] estis atribuita al pola verkistino [[Olga Tokarczuk]] (por 2018) kaj aŭstra verkisto kaj tradukisto [[Peter Handke]] (por 2019) - pro skandalo ene de [[Sveda Akademio]] pasintjare la aljuĝo ne okazis
* [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: 
** Ĉefkomandanto de [[Armitaj fortoj]] de [[Ukrainio]] deklaris, ke la [[agreso|agresanto]] matene elpafis 75 raketojn, aldonante ke 41 estis paffaligitaj de ukraina aerdefendo — entute estis atakitaj 14 urboj, la plej intense [[Kievo]], en [[Lvovo]] pripafita civila [[infrastrukturo]], la urbo sen [[elektro]]
** [[Forbes]]: [[Rusio]] elpafis en la tutan Ukrainion 84 [[krozmisilo]]jn kaj 24 senpilotajn aviadilojn kostajn 400-700 milionoj da dolaroj

==[[Esperantujo]]==
* [[1993]]: [[Hispanio]]: mondkongreso de [[PEN-klubo internacia]] en [[Santiago-de-Kompostelo]] akceptis [[Esperanta PEN-Centro|Esperantan PEN-Centron]] - [[Esperanto]] estis oficiale agnoskita kiel [[literatura lingvo]]

== Naskiĝoj ==
* [[1470]]: [[Selim la 1-a]], [[sultano]] de [[Otomana Imperio]] (m. [[1520]])
* [[1486]]: [[Karlo la 3-a de Savojo]], princo de [[Savojo]] (m. [[1553]])
* [[1514]]: [[Miĥaelo de Kuenburg]], princ-arkiepiskopo de Salcburgo (m. [[1560]])
* [[1560]]: [[Jacobus Arminius]], nederlanda pastoro, teologo, filozofo, kreinto de [[arminianismo]] (m. [[1609]])
* [[1656]]: [[Nicolas de Largillierre]], franca pentristo (m. [[1746]])
* [[1669]]: [[Johann Nicolaus Bach]], germana komponisto kaj orgenisto (m. [[1753]])
* [[1684]]: [[Antoine Watteau]], franca pentristo (m. [[1721]])
* [[1731]]: [[Henry Cavendish]], brita fizikisto kaj kemiisto (m. [[1810]])
* [[1757]]: [[Erik Acharius]], itala [[humanismo|humanisto]], poeto, naturalisto, kuracisto, filozofo kaj botanikisto (m. [[1819]])
* [[1766]]: [[Leopold Maximilian von Firmian]], aŭstra teologo kaj ĉefepiskopo (m. [[1831]])
* [[1775]]: [[Ferenc Bene (kuracisto)|Ferenc Bene]], hungara kuracisto, profesoro (m. [[1858]])
* [[1792]]: [[Jacob Heinrich Lucas]], germana apotekisto (m. [[1879]])
* [[1802]]: [[Amalie Winter]], germana verkistino (m. [[1879]])
* [[1812]]: [[János Garay]], hungara poeto kaj dramisto (m. [[1853]])
* [[1813]]: [[Carl Ludwig Nietzsche]], germana teologo (m. [[1849]])
* [[1813]]: [[Giuseppe Verdi]], itala [[komponisto]] (m. [[1901]])
* [[1825]]: [[Paulus Kruger]], sudafrika politikisto (m. [[1904]])
* [[1830]]: [[Isabel la 2-a (Hispanio)|Isabel la 2-a]], reĝino de Hispanio (m. [[1904]])
* [[1834]]: [[Aleksis Kivi]], finna verkisto (m. [[1872]])
* [[1849]]: [[Polikárp László]], hungara franciskano, teologo, ordenestro (m. [[1891]])
* [[1850]]: [[Paul Stegmüller]], germana arkitekto (m. [[1891]])
* [[1858]]: [[Ottokár Prohászka]], hungara romkatolika ĉefpastro, verkisto (m. [[1927]])
* [[1860]]: [[Joan Maragall]], kataluna poeto (m. [[1911]])
* [[1861]]: [[Fridtjof Nansen]], norvega esploristo, [[Nobel-premio pri paco|Nobelpremiita pri paco]] (m. [[1930]])
* [[1862]]: [[Emil Mayrisch]], luksemburga ŝtalindustriisto (m. [[1928]])
* [[1865]]: [[Rafael Merry del Val]], hispana kardinalo kaj vatikana diplomato (m. [[1953]])
* [[1870]]: [[Ivan Bunin]], rusa Nobelpremiita verkisto, tradukisto, vojaĝisto (m. [[1953]])
* [[1875]]: [[Alois Keil]], aŭstra politikisto kaj sindikatisto (m. [[1919]])
* [[1878]]: [[Ferenc Julier]], hungara [[kolonelo]], stabestro, fakverkisto (m. [[1944]])
* [[1880]]: [[Zoltán K. Adorjáni]], hungara popolkultivinto, redaktoro, verkisto (m. [[1933]])
* [[1883]]: [[Béla Uhlyárik]], rumania hungara verkisto, publicisto (m. [[1955]])
* [[1888]]: [[Alfred Ursinus]], germana pedagogo kaj verkisto (m. [[1966]])
* [[1892]]: [[Ivo Andrić]], jugoslava verkisto Nobelpremiita (m. [[1975]])
* [[1892]]: [[Hugo Gräf]], germana seruristo kaj politikisto (m. [[1958]])
* [[1894]]: [[Oszkár Engelberg]], rumania hungara kuracisto (m. [[1976]])
* [[1894]]: [[Viktor Petrov (Domontoviĉ)]], ukraina filologo, etnografo, historiisto, verkisto (m. [[1969]])
* [[1895]]: [[Lin Yutang]], ĉina verkisto, sciencisto kaj inventisto (m. [[1976]])
* [[1898]]: [[Eugen Wüster]], aŭstra industriisto, [[leksikografo]], fondinto de la scienco pri [[terminologio]], enkondukinto de la [[termino]]j [[esperantologio]] kaj [[planlingvo]], kontribuinta al la moderna [[informa socio]] kaj [[Internacia Organizaĵo por Normigado]], prilaborinto de [[Zamenhof-Radikaro]] kaj de [[Enciklopedia Vortaro Esperanta-Germana]] (m. [[1977]])
* [[1901]]: [[Alberto Giacometti]], svisa skulptisto kaj pentristo (m. [[1966]])
* [[1901]]: [[Alexandra Márk]], hungara porjunulara verkistino (m. [[1991]])
* [[1903]]: [[Karolo de Belgio]], [[regento]] de Belgio (m. [[1983]])
* [[1909]]: [[Péter Kovács (poeto)|Péter Kovács]], rumania hungara poeto, hungara filologo (m. [[1993]])
* [[1913]]: [[Claude Simon]], franca verkisto Nobelpremiita, soldato de [[Internaciaj Brigadoj]] (m. [[2005]])
* [[1914]]: [[Ivory Joe Hunter]], usona [[ritmenbluso]] kantisto (m. [[1974]])
* [[1915]]: [[Harry Sweets Edison]], usona ĵaztrumpetisto (m. [[1999]])
* [[1917]]: [[Thelonious Sphere Monk]], usona ĵazmuzikisto kaj komponisto (m. [[1982]])
* [[1924]]: [[Ed Wood]], usona filmreĝisoro, aktoro, [[produktoro]] (m. [[1978]])
* [[1925]]: [[Wiktor Poliszczuk]], kanada [[politika scienco|politikologo]] kaj ĵurnalisto (m. [[2008]])
* [[1930]]: [[Harold Pinter]], angla verkisto Nobelpremiita (m. [[2008]])
* [[1930]]: [[Yves Chauvin]], franca kemiisto Nobelpremiita (m. [[2015]])
* [[1934]]: [[Gizella Hervay]], rumania hungara poetino kaj tradukistino (m. [[1982]])
* [[1936]]: [[Gerhard Ertl]], germana fizikisto Nobelpremiita
* [[1938]]: [[István Szilágyi (verkisto)|István Szilágyi]], rumania hungara verkisto, redaktoro (m. [[2024]])
* [[1939]]: [[Anikó Deé Nagy]], rumania hungara bibliotekistino
* [[1941]]: [[Ken Saro-Wiwa]], niĝeria verkisto kaj [[ekologio|ekologia]] aktivulo (m. [[1995]])
* [[1942]]: [[Olga Murvai]], rumania hungara lingvistino, universitata profesorino (m. [[2011]])
* [[1942]]: [[Radu Vasile]], ĉefministro de Rumanio, historiisto kaj poeto (m. [[2013]])
* [[1945]]: [[László Egri (priturisma verkisto)|László Egri]], rumania hungara priturisma aŭtoro
* [[1946]]: [[Kan Naoto]], [[ĉefministro de Japanio]]
* [[1948]]: [[Zoltán Barta]], rumania hungara instruisto, lokhistoriisto
* [[1953]]: [[Dániel Lőwy]], hungara eseisto, lokhistoriisto
* [[1955]]: [[Gábor Bíró]], rumania hungara pentristo, restarigisto
* [[1956]]: [[Ágnes Forró]], rumania hungara pentristino, grafikistino
* [[1956]]: [[Floréal Martorell]], franca muzikisto, gvidanto de [[Esperanto-muziko|Esperanto-muzika]] komunumo, fondinto de [[EUROKKA]], eldonejo kaj muzikvendejo [[Vinilkosmo]] kaj la gazeto [[Rok-gazet']], lanĉinto de la [[Kultura Arta Festivalo de Esperanto]], laŭreato de [[Alena Esperanto-Kulturpremio]] kaj [[FAME-premio]]
* [[1957]]: [[Takahashi Rumiko]], japana [[mangao]]-verkistino
* [[1958]]: [[Tanya Tucker]], usona kantistino de [[kontreo]]
* [[1961]]: [[JoMo]], franca kantisto kaj [[esperantisto]], koncertanta en la muzikgrupo [[JoMo kaj Liberecanoj]] kaj sole, aŭtoro de [[lernolibro]] en [[okcitana lingvo]] por esperantistoj
* [[1965]]: [[Rebecca Pidgeon]], brita-usona aktorino kaj kantistino
* [[1965]]: [[Toshi]], japana muzikisto, gitaristo, kantisto, kunfondinto de [[rokgrupo]] [[X Japan]]
* [[1967]]: [[Gavin Newsom]], usona politikisto, [[guberniestro]]
* [[1973]]: [[Marko Naoki Lins]], germana historiisto kaj diplomato, aktivulo de [[Germana Esperanto-Junularo]], [[estrarano de TEJO]]

== Mortoj ==
* [[19]]: [[Germaniko]], romia militisto (n. [[-15]])
* [[644]]: [[Paulinus (Jorko)|Paulinus]], unua episkopo de [[Jorko]] (n. nekonata)
* [[680]]: [[Ĥusejn ibn Ali]], [[imamo]], nepo de [[Mahomedo]] (n. [[625]])
* [[827]]: [[Valenteno la 1-a]], papo (n. nekonata)
* [[1488]]: [[Andrea del Verrocchio]], itala artisto kaj skulptisto (n. [[1435]])
* [[1508]]: [[Johano Thúrzó]], pola-hungara komercisto kaj entreprenisto (n. [[1437]])
* [[1659]]: [[Abel Tasman]], nederlanda maristo kaj esploristo (n. [[1603]])
* [[1674]]: [[Thomas Traherne]], angla poeto kaj religia verkisto (n. ĉirkaŭ [[1636]])
* [[1676]]: [[Sebastian Knüpfer]], germana komponisto kaj [[eklezimuzikisto]] [[1633]])
* [[1708]]: [[David Gregory]], skota matematikisto, astronomo, profesoro (n. [[1659]])
* [[1727]]: [[Gottfried Vockerodt]], germana pedagogo, filologo kaj muziksciencisto
* [[1785]]: [[Johann Wolfgang Hammann]], germana fabrikestro (n. [[1713]])
* [[1791]]: [[Christian Friedrich Daniel Schubart]], germana poeto (n. [[1739]])
* [[1795]]: [[László Szentjóbi Szabó]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1767]])
* [[1827]]: [[Ugo Foscolo]], itala-greka verkisto (n. [[1778]])
* [[1837]]: [[Charles Fourier]], franca filozofo (n. [[1772]])
* [[1867]]: [[Julius Mosen]], germana verkisto, dramaturgo kaj juristo (n. [[1803]])
* [[1875]]: [[Aleksej Konstantinoviĉ Tolstoj]], rusia verkisto (n. [[1817]])
* [[1881]]: [[Daniele Comboni]], itala misiisto, episkopo en [[Centra Afriko]], sanktulo (n. [[1831]])
* [[1901]]: [[Lorenzo Snow]], usona religiulo, [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj|eklezia]] prezidanto (n. [[1814]])
* [[1914]]: [[Karolo la 1-a (Rumanio)|Karolo la 1-a]], unua reĝo de la [[reĝlando de Rumanio]] (n. [[1839]])
*[[1918]]: [[Elisabeth Bürstenbinder]], germana furorverkistino
* [[1919]]: [[Aladár Jékey]], hungara oficisto kaj poeto (n. [[1846]])
* [[1927]]: [[Gustav Weisskopf]], germana-usona inventisto, pioniro de aviado (n. [[1874]])
* [[1933]]: [[Dezső Sinkovich]], rumania hungara industriartisto, grafikisto, scenejdekoraciisto (n. [[1888]])
* [[1942]]: [[Richard von Schaukal]], aŭstra verkisto (n. [[1874]])
* [[1952]]: [[János Koszó]], hungara literaturhistoriisto, profesoro (n. [[1892]])
* [[1963]]: [[Édith Piaf]], franca kantistino (n. [[1915]])
* [[1964]]: [[Heinrich Neuhaus]], rusa pianisto kaj pedagogo (n. [[1888]])
* [[1964]]: [[Konrad Bayer]], aŭstra verkisto (n. [[1932]])
* [[1970]]: [[Édouard Daladier]], ĉefministro de Francio (n. [[1884]])
* [[1970]]: [[Adam Rapacki]], pola politikisto kaj ekonomikisto (n. [[1909]])
* [[1973]]: [[Ludwig von Mises]], usona ekonomikisto, [[prakseologio|prakseologo]] (n. [[1881]])
* [[1974]]: [[Marie Luise Kaschnitz]], germana poetino (n. [[1901]])
* [[1985]]: [[Orson Welles]], usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro (n. [[1915]])
* [[1985]]: [[Yul Brynner]], usona aktoro (n. [[1920]])
* [[1993]]: [[Ota Sklenčka]], ĉeĥa aktoro, filo de geesperantistoj [[Otto Sklenčka]] kaj [[Božena Sklenčková]] (n. [[1920]])
* [[1994]]: [[Zsigmond Ádám]], rumania hungara lingvisto, verkisto, tradukisto (n. [[1913]])
* [[1998]]: [[Violin Oljanov]], [[bulgara esperantisto]], ĵurnalisto, vortaristo kaj tradukisto, restariginto de [[Bulgara Esperanto-Asocio]], ĉefredaktoro de &quot;[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]&quot; kaj &quot;[[PACO (revuo)|PACO]]&quot;, redaktoro de &quot;[[Filologio|Filologo]]&quot;, estrarano de [[Mondpaca Esperantista Movado]], delegito kaj komitatano de [[UEA]], vicprezidanto de la [[Akademio de Esperanto]], [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝisma]] aktivulo (n. [[1919]])
* [[2000]]: [[Ferenc Farkas (komponisto)|Ferenc Farkas]], hungara komponisto (n. [[1905]])
* [[2004]]: [[Maurice Shadbolt]], novzelanda verkisto (n. [[1932]])
* [[2004]]: [[Christopher Reeve]], usona aktoro, reĝisoro, [[produktoro (kinematografio)|produktoro]], verkisto (n. [[1952]])
* [[2007]]: [[Ilona Nagy]], rumania hungara verkistino (n. [[1919]])
* [[2008]]: [[Simon Mol]], kameruna verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1973]])
* [[2008]]: [[Kurt Weinzierl]], aŭstra aktoro, kabaredisto kaj reĝisoro (n. [[1931]])
* [[2010]]: [[Solomon Burke]], usona kantisto kaj komponisto (n. [[1940]])
* [[2011]]: [[Albert Rosellini]], usona [[Listo de vaŝingtoniestroj|subŝtatestro]] de [[Vaŝingtonio]] (n. [[1910]])
* [[2014]]: [[Wacław Krzyżanowski]], pola juristo, [[akuzisto]], kolonelo (n. [[1923]])
* [[2015]]: [[Richard F. Heck]], usona kemiisto Nobelpremiita (n. [[1931]])
* [[2021]]: [[Luis de Pablo]], hispana komponisto (n. [[1930]])
* [[2024]]: [[Lizzy Aumeier]], germana kabaredistino kaj kontrabasistino (n. [[1964]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Cassius (sanktulo)|Cassius]] kaj [[Gereon]], frukristanaj martiroj; [[Paulinus (Jorko)|Paulinus]], romia misiisto, apostolo de [[Northumbria]], episkopo; [[Daniele Comboni]], itala misiisto evangelizanta Afrikan kontinenton
* [[Nacia tago]] en [[Tajvano]], fondiĝo de la [[Respubliko Ĉinio]] ([[1911]])
* [[Nacia tago]] sur la [[Fiĝioj]], tago de la sendependiĝo ([[1970]])
* Monda Tago de [[Mensa sano|Mensa Sano]] - festata ekde 1992 sub patroneco de [[Monda Organizaĵo pri Sano]]
* [[Finnlando]]: Tago de [[finna lingvo|finna literaturo]]
* Eŭropa Tago kontraŭ [[Mortpuno]]

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''10-a de oktobro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
{{Projektoj}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]].

[[Kategorio:10-a de oktobro| ]]
[[Kategorio:Oktobro|10]]
[[Kategorio:10-a tago de la monato|#10]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1010]]</text>
      <sha1>2xteupo2togy0ukgxa63d2pw8n28qx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>14-a de septembro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5269</id>
    <revision>
      <id>9479103</id>
      <parentid>9438156</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9479103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31426" sha1="a6tskd0eydomrlln0wdiur65u0i9is7" xml:space="preserve">{{KalendaroSeptembro}}
{{malneŭtraleco}}
{{septembro}}
La '''14-a de septembro''' estas la 257-a tago de la jaro (la 258-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 108 tagoj restas.

Je la 14-a de septembro okazis, interalie:

== Eventoj ==

* [[81]]: [[Domiciano]] iĝis [[romia imperiestro]]
* [[258]]: Episkopo [[Cipriano]] de [[Kartago]] estis senkapigita pro rifuzo [[oferado|oferi]] al [[Romio|romiaj]] [[dioj]]
* [[786]]: [[Harun ar-Raŝid]] iĝis [[kalifo]] de [[Bagdado]]
* [[919]]: [[Graflando Dublino]]: [[koalicio]] de [[skotgaela lingvo|denaskaj irlandanoj]], gvidata de Niall Glúndub, malsukcesis en sia provo forpeli [[vikingo]]jn el Irlando
* [[1092]]: [[Premislidoj]]: [[Břetislav la 2-a (Bohemio)|Břetislav la 2-a]] iĝis ĉeĥa [[fürst]] (princo)
* [[1115]]: Venko de krucistaj armeoj de la [[Antioĥa princlando]] kaj [[Graflando de Edessa]] super [[Turko-Selĝukoj]] en batalo de Sarmin ([[Gubernio Idlib]])
* [[1224]]: [[Sankta Francisko el Asizo]] ricevis [[stigmato]]jn
* [[1262]]: [[Reconquista|Rekonkero]]: [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]] liberigis [[Kadizo]]n
* [[1309]]: [[Pollando]]: [[Malbork]] iĝis ĉefurbo de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]]
* [[1509]]: En [[Konstantinopolo]] [[tertremo]] pereigis ĉirkaŭ 13 000 personojn
* [[1515]]: [[Batalo de Marignano]]: franca armeo venkis la svisan
* [[1557]]: En [[Pasvalys]] oni subskribis traktaton inter [[Pollando]], [[Grandprinclando Litovio]] kaj [[Livonia ordeno]] direktitan kontraŭ [[Grandprinclando Moskvo]]
* [[1607]]: Post [[naŭjara milito (Irlando)|malvenko kontraŭ Anglio]] [[La Fuĝo de la Grafoj|99 irlandaj nobeloj]] fornavigis al Hispanio
* [[1741]]: [[Georg Friedrich Händel]] finis prilabori [[oratorio]]n [[Mesio (oratorio)|''Mesio'']]
* [[1752]]: [[Brita imperio]] enkondukis [[Gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]] forlasante 11 tagojn (post 2-a de septembro sekvis la 14-a)
* [[1763]]: [[Prusia Silezio]]: oni enkondukis [[germanigo|germanigan]] [[leĝo (juro)|leĝaron]]
* [[1769]]: [[Bara Konfederacio]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: en la batalo de Radomin ([[Distrikto Golub-Dobrzyń]]) pereis ĉirkaŭ 350 rusiaj soldatoj — venĝe rusoj murdis najbaran loĝantaron
* [[1793]]: [[Unua Koalicio-Milito]]: franca armeo malgajnis en la [[batalo]] de [[Pirmasens]]
* [[1806]]: [[Said ibn Sultan]] iĝis la unua [[sultano]] de [[Omano]] kaj [[Maskato]]
* [[1812]]: [[Franca invado al Rusio]]: [[Granda Armeo]] eniris [[Moskvo]]n, forlasitan de ĝiaj loĝantoj kaj la armeo
* [[1814]]: Usona poeto Francis Scott Key verkis kanton [[The Star-Spangled Banner|''La Stelplena Standardo'']], kiu iĝis [[himno]] de Usono
* [[1829]]: [[Edirne|Adrianopolo]]: la [[Rusia Imperio]] kaj la [[Otomana Imperio]] packontraktis finante la [[Rus-Turka Milito (1828-1829)|ruso-turkan militon]]
* [[1847]]: [[Meksika-Usona Milito]]: usona armeo konkeris [[Meksik-urbo]]n
* [[1860]]: Usona astronomo [[James Ferguson (astronomo)|James Ferguson]] malkovris asteroidon [[60 Eĥo|Eĥo]], germanaj astronomoj [[Otto Lesser]] kaj [[Wilhelm Julius Förster]] malkovris [[asteroido]]n [[62 Erato|Erato]]
* [[1863]]: Kanada [[astronomo]] [[James Craig Watson]] malkovris asteroidon [[79 Eŭrinomo|Eŭrinomo]]
* [[1867]]: Unua volumo de la ĉefverko de [[Karl Marx]] ''[[La Kapitalo]]'' aperis
* [[1901]]: Atence vundita prezidento de Usono [[William McKinley]] mortis - nova prezidento iĝis la ĝisnuna vicprezidento [[Theodore Roosevelt]]
* [[1911]]: Ĉefministro de Rusio [[Pjotr Stolipin]] estis morte vundita de membro de la [[Socialista Revolucia Partio]]
* [[Unua Mondmilito]]
** [[1914]]: [[Germana Imperiestro]] [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] nomumis [[Erich von Falkenhayn]] nova ĉefo de Ĝenerala Stabo; unua [[submarŝipo]] de Reĝa [[Mararmeo]] de [[Aŭstralio]] perdiĝis ĉe [[Orienta Nov-Britujo]] ([[Papuo-Nov-Gvineo]]); [[Atlantiko|atlantika]] [[marbatalo]] apud Trindade ([[Espirito-Santo]]) inter brita helpa [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''RMS Carmania'' kaj ĝia germana ekvivalento ''SMS Cap Trafalgar'', finita de sinkigo de la germana unuo
** [[1916]]: Taktika venko de kunligitaj francaj-serbaj-rusaj trupoj super la bulgaraj en tritaga batalo de Malka Niĝe ([[Serbio]], nun [[Nord-Makedonio]])
** [[1917]]: [[Rusia Imperio]] formale estis transformita je [[respubliko]]
** [[1918]]: En [[Bulgario]] komenciĝis [[ribelo]], subpremita de la registaro kun helpo de armeo el [[Germana Imperiestra Regno]]
* [[1917]]: [[Brazilo]]: urbo [[Presidente Prudente]] fondiĝis
* [[1923]]: [[Miguel Primo de Rivera]] iĝis diktatoro de Hispanio
* [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni kreis [[Centrolew]], aliancon de centristaj kaj maldekstraj partioj por kontraŭbatali la politikan partion de [[Józef Piłsudski]]
* [[1926]]: [[Rumanio]]: en [[Reșița]] estis finkonstruita unua [[vaporlokomotivo]]
* [[1930]]: [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kun rezulto de 18,3% gajnis la duan lokon en balotado al [[Reichstag]]
* [[1934]]: Flugkompanio [[Aeroméxico]] fondiĝis
* [[1938]]: Gvidanto de [[Sudetgermana partio]] [[Konrad Henlein]] publikigas deklaron, en kiu li unuafoje klare diris la postulon pri anekso de [[Sudetoj]] al [[Tria Regno]]
* [[1939]]: [[Usono]]: [[Igor Sikorski]] levigis sian unuan [[helikoptero]]n VS-300 en la [[aero]]n
* [[Dua Mondmilito]]
** [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: [[Wehrmacht]] konkeris [[Przemyśl]] kaj okupis [[Gdynia]], kie [[Gestapo]] arestis ĉirkaŭ 4 mil polojn; atako al pola Armeo &quot;Pomerio&quot; apud [[Bzura]] estis haltigita de generalo Władysław Bortnowski; [[sieĝo de Varsovio|germana encirkligo ĉirkaŭ Varsovio]] fermiĝis, [[Bombardado de Varsovio dum la Dua Mondmilito|atako kontraŭ la urbo komenciĝis]]; unua volontula [[bataliono]] komencis defendi Varsovion; venko de pola armeo en batalo de Boratycze (nun en [[Lviva provinco]]); prezidento [[Ignacy Mościcki]] kun la registaro alvenis al [[Kuti|Kuty]]; polaj regopovoj la lastan fojon turnis sin al [[Francio]] kaj [[Britio]] pri [[armilo|armila]] helpo; [[SS (organizo)|SS]] arestis en [[Dynów]] ĉirkaŭ 160 judojn, plimulte virojn, kiujn ĝi pafmortigis en apuda arbaro, kaj en la loka [[sinagogo]] ĝi vivbruligis aliajn 50 judojn; [[Wehrmacht]] bruligis en [[Mielec]] judan buĉejon en kiu pereis ĉirkaŭ 50 judoj; soldatoj de Wehrmacht, germanaj policoj kaj Selbstschutz pafmortigis 257 personojn en 12 lokoj; en [[Płock]] germanoj bruligis internon de sinagogo kaj prenis 100 [[ostaĝo]]jn; [[Arthur Greiser]] iĝis ĉefo de civila estraro en distrikto [[Poznań]]; sovetia ministro de eksterlandaj aferoj [[Vjaĉeslav Molotov]] informis germanan [[ambasadoro]]n en [[Moskvo]], ke [[Ruĝa Armeo]] jam [[sekreta aldona protokolo|pretas invadi Pollandon]]; regopovoj de [[Rumanio]] konsentis transporti tra sia lando [[oro]]n de Pola Banko; [[Atlantiko]]: unua [[konvojo]] SL-1 foriris de [[Freetown]]
** [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: germanaj regopovoj finis formale likvidi en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] la polan [[akademio|akademian]] instruadon; hungara armeo helpe de [[hungaroj en Rumanio]] murdis en vilaĝo [[Ip (Sălaj)|Ip]] 158 [[rumanoj]]n; [[Nord-Afrika kampanjo]]: itala 10-a Armeo okupis Sollum ([[provinco Matruh]]); nokte de la 14-a/15-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis germanajn transportajn unuojn en [[haveno]]j inter [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo]] kaj [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]; polaj skadroj de bombaviado atakis celojn en Bulonjo
** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: [[Gestapo]] kaj ĝendarmoj pafmortigis en Chęciny ĉirkaŭ 40 judojn, en [[Poznań]] oni senkapigis 5 polojn; estro de distrikto [[Sanok]] decidis fondi laŭvicajn [[geto]]jn; [[Pola Rezistomovado]]: en vilaĝo de pola distrikto Żółkiew (nun [[Lviva provinco]]) la armeo de la Nazia Germanio faris [[homforkapto|homforkaptadon]] al [[trudlaboro]] en la [[Tria Regno]] - defendo de [[Kamparanaj Batalionoj]] forpelis la germanojn
** [[1943]]: [[Gestapo]] likvidis en [[Varsovio]] sekretan [[radiostacio]]n de Pola Laborista Partio; taĉmento de [[Kamparanaj Batalionoj]] el areo [[Lublin]] atakis en [[Bychawa]] policejon kaj protekto-taĉmenton de rikoltaĵoj; [[Kreto (insulo)|Kreto]]: [[Wehrmacht]] komencis 3-tagan [[masakro]]n de 20 [[grekoj|grekaj]] vilaĝoj en regiono de Viannos ([[Iraklio (urbo)|Iraklio]]-regiono) — nombro da [[viktimo]]j superis 500 [[viro]]jn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana 4-a Kirasita Armeo, venkita kaj dispartigita de sovetaj trupoj, ricevis ordonon retiriĝi malantaŭ [[Dnestro]]; Balkana Fronto: britoj surgrundiĝis sur Leros ([[Dodekanesoj]]), kie estis itala [[garnizono]]
** [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: kvartalo Supera Czerniaków konkerita, germanoj eltirigas de [[kelo]]j 400 civilulojn kaj mortigas en haveno 160 junulojn; sur str. Kolektorska germanoj murdis 40 personojn; pro duflanka germana atako al kvartalo Marymont ribelaj taĉmentoj retiriĝas - okazas sangaj [[reprezalio]]j: [[germanoj]] kaj [[ukraino]]j murdis ĉirkaŭ 500 civilulojn; soveta 76-a Infanteria Divizio konkeris kvartalon Saska Kępa, kaj pola 1-a Infanteria Divizio liberigis kvartalon Praga — oni perdis 1792 soldatojn, sed malgraŭ atendoj ne iris helpi al la batalanta maldekstraflanke Varsovio; [[usona armeo]] liberigis [[Maastricht]] kaj Unua Kirasita [[Divizio]] de pola generalo [[Stanisław Maczek]] konkeris [[Gento (urbo)|Gento]]n; en [[Latvio]] komenciĝis atako de sovetaj trupoj al [[Rigo]]
* [[1947]]: En [[Romo]] aperis pollingva &quot;[[Kultura]]&quot;
* [[1948]]: [[Maharaŝtro]]: barata armeo aneksis [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)|Aŭrangabadon]]
* [[1949]]: En [[Krakovo]] estis ekzekutita kapelano de [[Anatemitaj Soldatoj]] pastro [[Władysław Gurgacz]]
* [[1953]]: En [[Varsovio]] komenciĝis proceso kontraŭ pola [[episkopo]] [[Czesław Kaczmarek]] kaj kelkaj aliaj [[pastro]]j kaj civiluloj, akuzitaj pri kunlaboro kun la [[Pola Partizana Ŝtato|subtera movado]]
* [[1953]]: En Usono aperis la dua parto de [[Kinsey-raporto]]
* [[1954]]: [[Orenburga provinco]]: en la [[armea spaco Tockoje]] [[Ruĝa Armeo]] militekzercis kun uzo de [[atombombo]] riskante surradiadon de 45 mil soldatoj kaj [[gulago|gulagaj]] malliberigitoj
* [[1957]]: [[Sekureca Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis la intervenon de [[Sovetunio]] en [[Hungario]] kontraŭ la [[Hungara revolucio de 1956]]
* [[1960]]: [[Bagdado]]: ŝtatoj eksportantaj [[nafto]]n fondis [[OPEL]] - partoprenis la registaroj de [[Irano]], [[Irako]], [[Kuvajto]], [[Saud-Arabio]] kaj [[Venezuelo]]
* [[1960]]: Estinta ĉefministro de [[Demokratia Respubliko Kongo]] [[Patrice Lumumba]] estis arestita
* [[1964]]: Premiero de la pola filmo [[Prawo i pięść|''Juro kaj pugno'']]
* [[1964]]: Tria sesio de la [[Dua Vatikana Koncilio]] komencita
* [[1972]]: [[Pola Popola Respubliko]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn kun [[Federacia Respubliko Germanio]]
* [[1979]]: Faligo kaj murdo de la prezidento de [[Afganio]] [[Nur Mohammad Taraki]], ordone de Hafizullah Amin, kiu lin sukcedis
* [[1980]]: [[Kanado]]: inaŭguro de la [[Katina Monumento en Toronto]] - unua en la mondo [[Katin|katina]] monumento
* [[1981]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis [[encikliko]]n ''[[Laborem Exercens]]''
* [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: filio de [[Solidareco Batalanta]] estiĝis en [[Poznań]]
* [[1985]]: [[Pollando]]: sciencaj laborantoj de [[Universitato]] en [[Toruń]] malleĝe disbildigis en [[televido|televida]] programo dum 4 minutoj [[afiŝo]]jn kun kontraŭbalotaj [[slogano]]j
* [[1992]]: [[Senkomunismigo]]: en [[Hungario]] komenciĝas forigado de [[statuo]]j kaj [[monumento]]j el la publikaj areoj de [[Budapeŝto]], ligitaj al la antaŭa komunista sistemo, escepte de la [[Sovetunio|sovetia]] monumento sur la placo Szabadság — la monumentoj troviĝas en tiucele kreita [[Parko Memento]]
* [[1998]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis [[encikliko]]n ''[[Fides et Ratio]]'' (Fido kaj Racio)
* [[1990]]: Unua [[genterapio|genterapia]] kuracado en la mondo farita al kvarjara knabino
* [[1999]]: [[Kiribato]], [[Nauro]] kaj [[Tonga]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]]
* [[2001]]: Promovo de la pola historia filmo ''Quo vadis'' en reĝisorado de [[Jerzy Kawalerowicz]] surbaze de la [[romano]] ''[[Quo vadis?]]'' de [[Henryk Sienkiewicz]]
* [[2003]]: [[Estonio]] [[referendumo|referendumis]] por aliĝo al [[Eŭropa Unio]]
* [[2003]]: [[Svedio]] referendumis kontraŭ anstataŭigo de [[sveda krono]] per [[eŭro]]
* [[2004]]: Kreo de [[Vikispecioj]] - plurlingva katalogo de biologiaj [[specio]]j
* [[2005]]: 160 personoj pereis kaj 570 vundiĝis en serio de [[atenco]]j en la ĉefurbo de Irako [[Bagdado]]
* [[2007]]: Laŭ decido de [[Benedikto la 16-a]] oni praktike revenis al celebrado de [[trenta meso]]
* [[2007]]: Lanĉo de la japana lunesplora sondilo [[Kaguja]]
* [[2009]]: [[Norvegio]]: [[Laborista Partio (Norvegio)|Laborista Partio]] gajnis parlamentan balotadon
* [[2010]]: En [[Aŭstralio]] ekfunkciis la dua registaro de ĉefministrino [[Julia Gillard]]
* [[2013]]: 27 personoj pereis kaj 50 vundiĝis en bomba [[atenco]] de [[sinmortigo|sinmortiginto]] kontraŭ funebra ceremonio en iraka urbo [[Mosulo]]
* [[2013]]: En kosmobazo Uchinoura ([[Gubernio Kagoŝimo]]) sur [[Kjuŝuo]] ekflugis japana [[lanĉo-veturilo]] ''Epsilon'' farita de [[Japana Aerokosmo Esplorado Agentejo|JAXA]]
* [[2014]]: Opozicia [[Sveda socialdemokratia partio]] gajnis parlamentan baloton
* [[2015]]: [[LIGO (astronomio)|LIGO]]: unuafoje en la historio [[gravitaj ondoj]] registriĝis - samtempe en [[Luiziano]] kaj [[Vaŝingtonio]]
* [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: 
** [[2022]]: Pasinttage [[Ukraina Aer-Armeo]] 9-foje atakis malamikajn poziciojn — en la suda fronto estis pafalterigitaj Su-24M kaj helikoptero Mi-8 (ĉi-tage paffaligis el kontraŭaviada [[kanono]] ĉasaviadilon Su-30), kaj [[Rusio]] 33-foje atakis civilajn kaj armeajn celojn de aero, 3-foje per [[krozmisilo]]j, kaj 58 kun uzo de raketoj; ukraina armeo rekonkeris en [[Ĥersona provinco]] preskaŭ 400 lokojn — militagoj daŭras sur frontlinio de 1 300 km (el 2 500 km); [[Dmitro Kuleba]] pri atako de 8 rusaj [[krozmisilo]]j kontraŭ [[hidroelektra centralo]] en [[Krivij-Riho]] por kaŭzi [[inundo]]n: [[militkrimo]] kaj terorismaĵo; en [[ruino]]j de [[kolektiva loĝejo]] en [[Izjum]] oni trovis korpojn de 47 personoj — dum duonjara [[okupacio]] [[rusoj]] torturis kaj mortigis ĉ. 1000 personojn; 
** Mondreago: [[Papo Francisko]] en la 7-a Kongreso de la Gvidantoj de Mondaj kaj Tradiciaj [[Religio]]j kritikis la sintenon de [[Cirilo la 1-a]] apogantan militagojn de Rusio; 5 mil ukrainaj soldatoj finis instruadon en [[Britio]], [[Danio]] konsentis sur sia teritorio instrui laŭvicajn soldatojn; [[britoj]] ne sendis al rusaj regopovoj invitilon al funebraj ceremonioj de sia reĝino [[Elizabeto la 2-a]], [[Moskva Kremlo]] klarigas, ke [[Putin]] ne planis partopreni; laŭ brita spertulo ukraina kontraŭofensivo (de la 6-a de septembro) estas la plej granda kaj sukcesa ekde la dua mondmilito; gvidanto de germana [[CDU]] proponis eksporton al Ukrainio de batalveturiloj ''Marder'', riproĉante al federacia registaro senbazan hezitemon

== Naskiĝoj ==
* [[1457]]: [[Beatrico de Aragono]], hungara reĝino (m. [[1508]])
* [[1486]]: [[Agrippa von Nettesheim]], germana [[mago]], [[okultismo|okultisto]], [[astrologo]], [[alkemiisto]] kaj filozofo (m. [[1535]])
* [[1547]]: [[Johan van Oldenbarnevelt]], nederlanda politikisto kaj diplomato (m. [[1619]])
* [[1580]]: [[Francisco de Quevedo]], hispana verkisto (m. [[1645]])
* [[1618]]: [[Peter Lely]], angla pentristo kaj kolektisto (m. [[1680]])
* [[1632]]: [[Francisko Jacinto de Savojo]], duko de Savojo (m. [[1638]])
*[[1668]]: [[Johann Elias Reichardt]], germana orietalisto kaj instruisto
* [[1698]]: [[Charles du Fay]], franca fizikisto, kemiisto, naturalisto (m. [[1739]])
* [[1737]]: [[Michael Haydn]], aŭstra komponisto (m. [[1806]])
* [[1760]]: [[Luigi Cherubini]], itala komponisto (m. [[1842]])
* [[1764]]: [[Ludwig Ferdinand Huber]], germana verkisto, eldonisto kaj politikisto (m. [[1804]])
* [[1767]]: [[Karoline Paulus]], germana verkistino kaj tradukistino (m. [[1844]])
* [[1769]]: [[Alexander von Humboldt]], germana sciencisto, vojaĝisto, kunkreinto de moderna [[geografio]] (m. [[1859]])
* [[1791]]: [[Franz Bopp]], germana lingvisto kaj [[sanskrito]]logo (m. [[1867]])
* [[1793]]: [[Karl von Schiller]], germana forstisto (m. [[1857]])
* [[1804]]: [[John Gould]], angla ornitologo (m. [[1881]])
* [[1817]]: [[Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno]], [[hungara palatino]], aŭstra arkiduko (m. [[1867]])
* [[1817]]: [[Theodor Storm]], germana verkisto (m. [[1888]])
* [[1820]]: [[Václav Levý]], ĉeĥa [[skulptisto]] (m. [[1870]])
* [[1830]]: [[Márton Lendvay (filo)|Márton Lendvay]], hungara aktoro (m. [[1875]])
* [[1834]]: [[Svami Purnananda]], barata [[jogo|jogano]] (m. [[1928]])
* [[1852]]: [[Sándor Cserháti]], hungara [[agronomo]] (m. [[1909]])
* [[1854]]: [[Napoleon Cybulski]], pola [[fiziologo]] (m. [[1919]])
* [[1864]]: [[György Alexics]], hungara lingvisto, literaturhistoriisto (m. [[1936]])
* [[1864]]: [[Robert Cecil]], brita ministro Nobelpremiita, [[esperantisto]] (m. [[1958]])
* [[1867]]: [[Viola Zatureczky]], rumania hungara verkistino (m. [[1955]])
* [[1879]]: [[Margaret Sanger]], usona verkistino kaj flegistino, [[aktivisto|aktivulino]] por [[kontraŭkoncipado]], [[seksa edukado]] (m. [[1966]])
* [[1881]]: [[Max Oehler]], germana pentristo (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[Jan Masaryk]], ĉeĥa diplomato kaj politikisto (m. [[1948]])
* [[1894]]: [[Talivaldo Indra]], latva komercisto, instruisto de [[Moskva Instituto de Esperanto]], estrarano de [[Historio de la Esperanto-movado en Rigo|Latva Esperanto-Societo]], landa sekretario de [[Internacia Cseh-Instituto]], tradukinto de [[Ĉefeĉ]]-ŝlosilo en la [[latva]]n lingvon, ĉefkunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (m. nekonata)
* [[1898]]: [[Zoltán Vass]], rumania hungara kuracisto (m. [[1970]])
* [[1901]]: [[Andrej Andrejeviĉ Vlasov]], soveta generalo, fondinto de la [[Rusa Liberiga Armeo]], kunlaborinto kun la nazioj (m. [[1946]])
* [[1905]]: [[Albin Schaedel]], germana vitroartisto (m. [[1999]])
* [[1907]]: [[Solomon Asch]], pola-usona [[geŝtalt-psikologio|geŝtalt-psikologo]] kaj pioniro de [[socia psikologio]] (m. [[1996]])
* [[1912]]: [[Andrij Maliŝko]], ukraina poeto kaj kantverkisto (m. [[1970]])
* [[1913]]: [[Jacobo Arbenz]], prezidento de [[Gvatemalo]] (m. [[1971]])
* [[1916]]: [[Luis Corvalán]], ĉilia politikisto (m. [[2010]])
* [[1919]]: [[Deryck Cooke]], angla [[muziksciencisto]] (m. [[1976]])
* [[1920]]: [[Mario Benedetti]], urugvaja verkisto, poeto, eseisto (m. [[2009]])
* [[1920]]: [[Imre Simonyi]], hungara poeto kaj liberprofesia verkisto (m. [[1994]])
* [[1925]]: [[Wiktor Zin]], pola profesoro, arkitekto, ĉefkonservisto de [[historia monumento|historiaj monumentoj]], [[desegnaĵo|desegnisto]] (m. [[2007]])
* [[1926]]: [[Michel Butor]], franca verkisto (m. [[2016]])
* [[1928]]: [[Alberto Korda]], kuba fotisto (m. [[2001]])
* [[1931]]: [[Ivan Klíma]], ĉeĥa verkisto (m. [[2025]])
* [[1933]]: [[Ingo Swann]], usona parapsikologo, [[mediumo]], pentristo, verkisto (m. [[2013]])
* [[1945]]: [[Bernard Tissier de Mallerais]], franca katolika episkopo
* [[1946]]: [[Ferenc Sisak]], rumania hungara inĝeniero pri elektro, universitata profesoro
* [[1947]]: [[Jerzy Popiełuszko]], pola romkatolika [[beatulo]] (m. [[1984]])
* [[1947]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (m. [[2026]])
* [[1947]]: [[Wolfgang Schwarz]], aŭstra [[arta sketado|artsketisto]]
* [[1951]]: [[Gábor Pavluk]], rumania hungara, germana skulptisto
* [[1956]]: [[Kostas Karamanlis]], ĉefministro de [[Grekio]]
* [[1959]]: [[Morten Harket]], norvega kantisto de la muzikgrupo [[a-ha]]
* [[1959]]: [[András Szederjesi (filo)|András Szederjesi]], rumania hungara/sveda skulptisto, pentristo
* [[1959]]: [[François Grin]], svisa ekonomikisto, partoprenanto de [[UK 2006]], konata de la [[Raporto Grin]]
* [[1961]]: [[László Ferencz (inĝeniero)|László Ferencz]], rumania hungara kemiisto, universitata instruisto
* [[1961]]: [[Martina Gedeck]], germana aktorino
* [[1965]]: [[Dmitrij Medvedev]], ĉefministro kaj [[prezidanto de Rusio]]
* [[1978]]: [[Silvia Navarro]], meksika aktorino
* [[1980]]: [[Ayọ]], germana kantistino
* [[1980]]: [[Gábor Csongor Szigeti]], hungara artisto
* [[1980]]: [[Artúr Loránd Lakatos]], rumania hungara historiisto, publicisto
* [[1983]]: [[Amy Winehouse]], angla kantistino kaj kanzon-verkistino (m. [[2011]])

== Mortoj ==
* [[-9]]: [[Nero Claudius Drusus]], romia militisto kaj politikisto (n. [[-38]])
* [[258]]: [[Cipriano]], episkopo de [[Kartago]], [[patro de la Eklezio]], katolika kaj ortodoksisma [[sanktulo]] (n. ĉirkaŭ [[200]])
* [[407]]: [[Johano Krizostomo]], episkopo de [[Konstantinopolo]], kristana verkisto, [[doktoro de eklezio]], katolika kaj ortodoksisma sanktulo (n. ĉirkaŭ [[349]])
* [[786]]: [[Al-Hadi]], [[abasidoj|abasida]] [[kalifo]] (n. [[764]])
* [[792]]: [[Osred la 2-a]], reĝo de Northumbria (n. nekonata)
* [[891]]: [[Stefano la 5-a (papo)|Stefano la 5-a]], papo (n. nekonata)
* [[1146]]: [[Zengi]], guberniestro de [[Halepo]], fondinto de [[dinastio]] (n. [[1085]])
* [[1321]]: [[Dante Alighieri]], itala poeto, fondinto de [[itala|itallingva]] poezio (n. [[1265]])
* [[1429]]: [[Karlo la 1-a Malatesta]], itala [[kondotiero]] kaj [[soldulo]] (n. [[1368]])
* [[1435]]: [[Johano de Lankastro]], angla duko, respondeca pri mortigo de [[Johana de Arko]] (n. [[1389]])
* [[1523]]: [[Adriano la 6-a]], papo (n. [[1459]])
*[[1609]]: [[Balthasar Sartorius]], germana superintendanto kaj teologo
* [[1712]]: [[Giovanni Domenico Cassini]], itala astronomo, matematikisto, [[geodezio|geodeziisto]] (n. [[1625]])
* [[1741]]: [[Charles Rollin]], franca historiisto, pedagogo kaj verkisto (n. [[1661]])
* [[1794]]: [[György Verestói]], hungara reformita pastro, natursciencisto (n. [[1739]])
* [[1805]]: [[Johann Martin Steiner]], pentristo, urbestro kaj kronikisto (n. [[1738]])
* [[1809]]: [[Jan Karásek]], ĉeĥa [[rabo|rabestro]] (n. [[1764]])
* [[1851]]: [[James Fenimore Cooper]], usona verkisto (n. [[1789]])
* [[1852]]: [[Duko de Wellington]], angla militisto kaj politikisto, venkanto en la [[Batalo de Waterloo]] (n. [[1769]])
* [[1860]]: [[Márton Csausz]], hungara kuracisto, anatomo, profesoro (n. [[1796]])
* [[1901]]: [[William McKinley]], prezidento de Usono (n. [[1843]])
* [[1905]]: [[Pierre Savorgnan de Brazza]], franca maroficiro, pioniro de [[franca kolonia imperio|franca koloniigado]] de [[Centra Afriko]] (n. [[1852]])
* [[1914]]: [[Izabella Fanghné Gyújtó]], hungara verkistino (n. [[1843]])
* [[1916]]: [[José Echegaray]], hispana Nobelpremiita verkisto, matematikisto, inĝeniero (n. [[1832]])
* [[1927]]: [[Isadora Duncan]], usona dancistino (n. [[1877]])
* [[1927]]: [[Hugo Ball]], germana verkisto, reĝisoro, dadaisto, pacisto (n. [[1886]])
* [[1937]]: [[Tomáš Garrigue Masaryk]], prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] (n. [[1850]])
* [[1944]]: [[Lajos Gáll]], rumania hungara longdistanca kuristo (n. [[1909]])
* [[1944]]: [[Árpád Paál]], hungara ĵurnalisto, politikisto (n. [[1880]])
* [[1944]]: [[Irena Schirtładze]], kartvela-pola sanitariistino, soldato de [[Pola Enlanda Armeo]] (n. [[1928]])
* [[1955]]: [[Viola Zatureczky]], rumania hungara verkistino (n. [[1867]])
* [[1964]]: [[Jazep Puŝĉa]], belorusa poeto, literatura kritikisto kaj tradukisto (n. [[1902]])
* [[1964]]: [[Vasilij Grossman]], soveta verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1905]])
* [[1971]]: [[Josef Lahnsteiner]], aŭstra pilgrimadpastro, preĝejkonstruanto kaj regionhistoriisto (n. [[1882]])
* [[1979]]: [[Nur Mohammad Taraki]], ĉefministro kaj prezidento de [[Afganio]] (n. [[1916]])
* [[1979]]: [[Pál Pátzay]], hungara skulptisto, medalisto (n. [[1896]])
* [[1980]]: [[José María Gil-Robles]], hispana politikisto (n. [[1898]])
* [[1980]]: [[Gurgen Sevak]], armena lingvisto gvidanta katedron de la [[armena lingvo]], prezidanto de Armenuja Esperantista Unio, kaj sekretario de ties komitato kadre de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], membro de [[Lingva Komitato]], aŭtoro de lernolibro por [[armeno]]j, tradukisto por &quot;[[Heroldo de Esperanto]]&quot; kaj &quot;[[Sennacieca Revuo]]&quot;, iniciatinto de la bulteno &quot;[[Armena Esperantisto (bulteno)|Armena Esperantisto]]&quot; (n. [[1904]])
* [[1981]]: [[Aranka Gábor (apotekistino)|Aranka Gábor]], hungara apotekistino kaj profesorino (n. [[1922]])
* [[1982]]: [[Grace Kelly]], usona aktorino, princino de [[Monako]] (n. [[1929]])
* [[1988]]: [[Ferenc Fiala]], hungara politikisto, skermisto, ĵurnalisto (n. [[1904]])
* [[1997]]: [[András Berkesi]], hungara verkisto (n. [[1919]])
* [[1999]]: [[Attila Bozay]], hungara komponisto, profesoro, instruisto, citristo kaj [[bekfluto|bekflutisto]] (n. [[1939]])
* [[2000]]: [[Jerzy Giedroyc]], pola publicisto kaj [[elmigrado|emigracia]] aganto (n. [[1906]])
* [[2003]]: [[Garrett Hardin]], usona ekologo, [[mikroekonomiko|mikroekonomikisto]], verkisto (n. [[1915]])
* [[2004]]: [[Tibor Szikszai]], rumania hungara pedagogo (n. [[1927]])
* [[2005]]: [[Robert Wise]], usona filmreĝisoro (n. [[1914]])
* [[2006]]: [[Mickey Hargitay]], hungara aktoro kaj [[korpokulturado|korpokulturisto]] (n. [[1926]])
* [[2009]]: [[Patrick Swayze]], usona aktoro, dancisto, kantisto kaj [[koreografio|koreografo]] (n. [[1952]])
* [[2011]]: [[Rudolf Ludwig Mössbauer]], germana fizikisto Nobelpremiita (n. [[1929]])
* [[2014]]: [[Boris Ĥimiĉev]], soveta, rusia aktoro (n. [[1933]])
* [[2015]]: [[Árpád Máthé]], hungara kemiisto, engaĝita por [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]], preleganto de [[Internacia Kongresa Universitato|Internaciaj Kongresaj Universitatoj]] dum [[UK 1988]], [[UK 1989]], [[UK 1992]] kaj [[UK 2005]] (n. [[ 1936]])
* [[2017]]: [[Mihály Mőcsényi]], hungara [[pejzaĝarkitekturo|pejzaĝarkitekto]], altlerneja [[instruisto]] (n. [[1919]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==

* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** [[Laŭdego de la Sankta Kruco]], ankaŭ en anglikana kalendaro
* [[Pola Ortodoksa Eklezio]]: Nova [[Eklezio|Eklezia]] Jaro

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''14-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]].

{{Projektoj
|commonscat=14 September
|wikinewscat=14-a de septembro
}}

[[Kategorio:14-a de septembro| ]]
[[Kategorio:Septembro|14]]
[[Kategorio:14-a tago de la monato|#09]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0914]]</text>
      <sha1>a6tskd0eydomrlln0wdiur65u0i9is7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479104</id>
      <parentid>9479103</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9479104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31500" sha1="oqoto1jvxbv5azywchcu0rowve4hz5e" xml:space="preserve">{{KalendaroSeptembro}}
{{malneŭtraleco}}
{{septembro}}
La '''14-a de septembro''' estas la 257-a tago de la jaro (la 258-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 108 tagoj restas.

Je la 14-a de septembro okazis, interalie:

== Eventoj ==

* [[81]]: [[Domiciano]] iĝis [[romia imperiestro]]
* [[258]]: Episkopo [[Cipriano]] de [[Kartago]] estis senkapigita pro rifuzo [[oferado|oferi]] al [[Romio|romiaj]] [[dioj]]
* [[786]]: [[Harun ar-Raŝid]] iĝis [[kalifo]] de [[Bagdado]]
* [[919]]: [[Graflando Dublino]]: [[koalicio]] de [[skotgaela lingvo|denaskaj irlandanoj]], gvidata de Niall Glúndub, malsukcesis en sia provo forpeli [[vikingo]]jn el Irlando
* [[1092]]: [[Premislidoj]]: [[Břetislav la 2-a (Bohemio)|Břetislav la 2-a]] iĝis ĉeĥa [[fürst]] (princo)
* [[1115]]: Venko de krucistaj armeoj de la [[Antioĥa princlando]] kaj [[Graflando de Edessa]] super [[Turko-Selĝukoj]] en batalo de Sarmin ([[Gubernio Idlib]])
* [[1224]]: [[Sankta Francisko el Asizo]] ricevis [[stigmato]]jn
* [[1262]]: [[Reconquista|Rekonkero]]: [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]] liberigis [[Kadizo]]n
* [[1309]]: [[Pollando]]: [[Malbork]] iĝis ĉefurbo de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]]
* [[1509]]: En [[Konstantinopolo]] [[tertremo]] pereigis ĉirkaŭ 13 000 personojn
* [[1515]]: [[Batalo de Marignano]]: franca armeo venkis la svisan
* [[1557]]: En [[Pasvalys]] oni subskribis traktaton inter [[Pollando]], [[Grandprinclando Litovio]] kaj [[Livonia ordeno]] direktitan kontraŭ [[Grandprinclando Moskvo]]
* [[1607]]: Post [[naŭjara milito (Irlando)|malvenko kontraŭ Anglio]] [[La Fuĝo de la Grafoj|99 irlandaj nobeloj]] fornavigis al Hispanio
* [[1741]]: [[Georg Friedrich Händel]] finis prilabori [[oratorio]]n [[Mesio (oratorio)|''Mesio'']]
* [[1752]]: [[Brita imperio]] enkondukis [[Gregoria kalendaro|gregorian kalendaron]] forlasante 11 tagojn (post 2-a de septembro sekvis la 14-a)
* [[1763]]: [[Prusia Silezio]]: oni enkondukis [[germanigo|germanigan]] [[leĝo (juro)|leĝaron]]
* [[1769]]: [[Bara Konfederacio]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: en la batalo de Radomin ([[Distrikto Golub-Dobrzyń]]) pereis ĉirkaŭ 350 rusiaj soldatoj — venĝe rusoj murdis najbaran loĝantaron
* [[1793]]: [[Unua Koalicio-Milito]]: franca armeo malgajnis en la [[batalo]] de [[Pirmasens]]
* [[1806]]: [[Said ibn Sultan]] iĝis la unua [[sultano]] de [[Omano]] kaj [[Maskato]]
* [[1812]]: [[Franca invado al Rusio]]: [[Granda Armeo]] eniris [[Moskvo]]n, forlasitan de ĝiaj loĝantoj kaj la armeo
* [[1814]]: Usona poeto Francis Scott Key verkis kanton [[The Star-Spangled Banner|''La Stelplena Standardo'']], kiu iĝis [[himno]] de Usono
* [[1829]]: [[Edirne|Adrianopolo]]: la [[Rusia Imperio]] kaj la [[Otomana Imperio]] packontraktis finante la [[Rus-Turka Milito (1828-1829)|ruso-turkan militon]]
* [[1847]]: [[Meksika-Usona Milito]]: usona armeo konkeris [[Meksik-urbo]]n
* [[1860]]: Usona astronomo [[James Ferguson (astronomo)|James Ferguson]] malkovris asteroidon [[60 Eĥo|Eĥo]], germanaj astronomoj [[Otto Lesser]] kaj [[Wilhelm Julius Förster]] malkovris [[asteroido]]n [[62 Erato|Erato]]
* [[1863]]: Kanada [[astronomo]] [[James Craig Watson]] malkovris asteroidon [[79 Eŭrinomo|Eŭrinomo]]
* [[1867]]: Unua volumo de la ĉefverko de [[Karl Marx]] ''[[La Kapitalo]]'' aperis
* [[1901]]: Atence vundita prezidento de Usono [[William McKinley]] mortis - nova prezidento iĝis la ĝisnuna vicprezidento [[Theodore Roosevelt]]
* [[1911]]: Ĉefministro de Rusio [[Pjotr Stolipin]] estis morte vundita de membro de la [[Socialista Revolucia Partio]]
* [[Unua Mondmilito]]
** [[1914]]: [[Germana Imperiestro]] [[Vilhelmo la 2-a (Germana Regno)|Vilhelmo la 2-a]] nomumis [[Erich von Falkenhayn]] nova ĉefo de Ĝenerala Stabo; unua [[submarŝipo]] de Reĝa [[Mararmeo]] de [[Aŭstralio]] perdiĝis ĉe [[Orienta Nov-Britujo]] ([[Papuo-Nov-Gvineo]]); [[Atlantiko|atlantika]] [[marbatalo]] apud Trindade ([[Espirito-Santo]]) inter brita helpa [[Krozoŝipo (armea)|krozŝipo]] ''RMS Carmania'' kaj ĝia germana ekvivalento ''SMS Cap Trafalgar'', finita de sinkigo de la germana unuo
** [[1916]]: Taktika venko de kunligitaj francaj-serbaj-rusaj trupoj super la bulgaraj en tritaga batalo de Malka Niĝe ([[Serbio]], nun [[Nord-Makedonio]])
** [[1917]]: [[Rusia Imperio]] formale estis transformita je [[respubliko]]
** [[1918]]: En [[Bulgario]] komenciĝis [[ribelo]], subpremita de la registaro kun helpo de armeo el [[Germana Imperiestra Regno]]
* [[1917]]: [[Brazilo]]: urbo [[Presidente Prudente]] fondiĝis
* [[1923]]: [[Miguel Primo de Rivera]] iĝis diktatoro de Hispanio
* [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: oni kreis [[Centrolew]], aliancon de centristaj kaj maldekstraj partioj por kontraŭbatali la politikan partion de [[Józef Piłsudski]]
* [[1926]]: [[Rumanio]]: en [[Reșița]] estis finkonstruita unua [[vaporlokomotivo]]
* [[1930]]: [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio]] kun rezulto de 18,3% gajnis la duan lokon en balotado al [[Reichstag]]
* [[1934]]: Flugkompanio [[Aeroméxico]] fondiĝis
* [[1938]]: Gvidanto de [[Sudetgermana partio]] [[Konrad Henlein]] publikigas deklaron, en kiu li unuafoje klare diris la postulon pri anekso de [[Sudetoj]] al [[Tria Regno]]
* [[1939]]: [[Usono]]: [[Igor Sikorski]] levigis sian unuan [[helikoptero]]n VS-300 en la [[aero]]n
* [[Dua Mondmilito]]
** [[1939]]: [[invado en Pollandon|germana-pola milito]]: [[Wehrmacht]] konkeris [[Przemyśl]] kaj okupis [[Gdynia]], kie [[Gestapo]] arestis ĉirkaŭ 4 mil polojn; atako al pola Armeo &quot;Pomerio&quot; apud [[Bzura]] estis haltigita de generalo Władysław Bortnowski; [[sieĝo de Varsovio|germana encirkligo ĉirkaŭ Varsovio]] fermiĝis, [[Bombardado de Varsovio dum la Dua Mondmilito|atako kontraŭ la urbo komenciĝis]]; unua volontula [[bataliono]] komencis defendi Varsovion; venko de pola armeo en batalo de Boratycze (nun en [[Lviva provinco]]); prezidento [[Ignacy Mościcki]] kun la registaro alvenis al [[Kuti|Kuty]]; polaj regopovoj la lastan fojon turnis sin al [[Francio]] kaj [[Britio]] pri [[armilo|armila]] helpo; [[SS (organizo)|SS]] arestis en [[Dynów]] ĉirkaŭ 160 judojn, plimulte virojn, kiujn ĝi pafmortigis en apuda arbaro, kaj en la loka [[sinagogo]] ĝi vivbruligis aliajn 50 judojn; [[Wehrmacht]] bruligis en [[Mielec]] judan buĉejon en kiu pereis ĉirkaŭ 50 judoj; soldatoj de Wehrmacht, germanaj policoj kaj Selbstschutz pafmortigis 257 personojn en 12 lokoj; en [[Płock]] germanoj bruligis internon de sinagogo kaj prenis 100 [[ostaĝo]]jn; [[Arthur Greiser]] iĝis ĉefo de civila estraro en distrikto [[Poznań]]; sovetia ministro de eksterlandaj aferoj [[Vjaĉeslav Molotov]] informis germanan [[ambasadoro]]n en [[Moskvo]], ke [[Ruĝa Armeo]] jam [[sekreta aldona protokolo|pretas invadi Pollandon]]; regopovoj de [[Rumanio]] konsentis transporti tra sia lando [[oro]]n de Pola Banko; [[Atlantiko]]: unua [[konvojo]] SL-1 foriris de [[Freetown]]
** [[1940]]: [[Germana okupado de Pollando]]: germanaj regopovoj finis formale likvidi en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] la polan [[akademio|akademian]] instruadon; hungara armeo helpe de [[hungaroj en Rumanio]] murdis en vilaĝo [[Ip (Sălaj)|Ip]] 158 [[rumanoj]]n; [[Nord-Afrika kampanjo]]: itala 10-a Armeo okupis Sollum ([[provinco Matruh]]); nokte de la 14-a/15-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis germanajn transportajn unuojn en [[haveno]]j inter [[Boulogne-sur-Mer|Bulonjo]] kaj [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]; polaj skadroj de bombaviado atakis celojn en Bulonjo
** [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: [[Gestapo]] kaj ĝendarmoj pafmortigis en Chęciny ĉirkaŭ 40 judojn, en [[Poznań]] oni senkapigis 5 polojn; estro de distrikto [[Sanok]] decidis fondi laŭvicajn [[geto]]jn; [[Pola Rezistomovado]]: en vilaĝo de pola distrikto Żółkiew (nun [[Lviva provinco]]) la armeo de la Nazia Germanio faris [[homforkapto|homforkaptadon]] al [[trudlaboro]] en la [[Tria Regno]] - defendo de [[Kamparanaj Batalionoj]] forpelis la germanojn
** [[1943]]: [[Gestapo]] likvidis en [[Varsovio]] sekretan [[radiostacio]]n de Pola Laborista Partio; taĉmento de [[Kamparanaj Batalionoj]] el areo [[Lublin]] atakis en [[Bychawa]] policejon kaj protekto-taĉmenton de rikoltaĵoj; [[Kreto (insulo)|Kreto]]: [[Wehrmacht]] komencis 3-tagan [[masakro]]n de 20 [[grekoj|grekaj]] vilaĝoj en regiono de Viannos ([[Iraklio (urbo)|Iraklio]]-regiono) — nombro da [[viktimo]]j superis 500 [[viro]]jn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: germana 4-a Kirasita Armeo, venkita kaj dispartigita de sovetaj trupoj, ricevis ordonon retiriĝi malantaŭ [[Dnestro]]; Balkana Fronto: britoj surgrundiĝis sur Leros ([[Dodekanesoj]]), kie estis itala [[garnizono]]
** [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: kvartalo Supera Czerniaków konkerita, germanoj eltirigas de [[kelo]]j 400 civilulojn kaj mortigas en haveno 160 junulojn; sur str. Kolektorska germanoj murdis 40 personojn; pro duflanka germana atako al kvartalo Marymont ribelaj taĉmentoj retiriĝas - okazas sangaj [[reprezalio]]j: [[germanoj]] kaj [[ukraino]]j murdis ĉirkaŭ 500 civilulojn; soveta 76-a Infanteria Divizio konkeris kvartalon Saska Kępa, kaj pola 1-a Infanteria Divizio liberigis kvartalon Praga — oni perdis 1792 soldatojn, sed malgraŭ atendoj ne iris helpi al la batalanta maldekstraflanke Varsovio; [[usona armeo]] liberigis [[Maastricht]] kaj Unua Kirasita [[Divizio]] de pola generalo [[Stanisław Maczek]] konkeris [[Gento (urbo)|Gento]]n; en [[Latvio]] komenciĝis atako de sovetaj trupoj al [[Rigo]]
* [[1947]]: En [[Romo]] aperis pollingva &quot;[[Kultura]]&quot;
* [[1948]]: [[Maharaŝtro]]: barata armeo aneksis [[Aŭrangabado (Maharaŝtro)|Aŭrangabadon]]
* [[1949]]: En [[Krakovo]] estis ekzekutita kapelano de [[Anatemitaj Soldatoj]] pastro [[Władysław Gurgacz]]
* [[1953]]: En [[Varsovio]] komenciĝis proceso kontraŭ pola [[episkopo]] [[Czesław Kaczmarek]] kaj kelkaj aliaj [[pastro]]j kaj civiluloj, akuzitaj pri kunlaboro kun la [[Pola Partizana Ŝtato|subtera movado]]
* [[1953]]: En Usono aperis la dua parto de [[Kinsey-raporto]]
* [[1954]]: [[Orenburga provinco]]: en la [[armea spaco Tockoje]] [[Ruĝa Armeo]] militekzercis kun uzo de [[atombombo]] riskante surradiadon de 45 mil soldatoj kaj [[gulago|gulagaj]] malliberigitoj
* [[1957]]: [[Sekureca Konsilio de la Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis la intervenon de [[Sovetunio]] en [[Hungario]] kontraŭ la [[Hungara revolucio de 1956]]
* [[1960]]: [[Bagdado]]: ŝtatoj eksportantaj [[nafto]]n fondis [[OPEL]] - partoprenis la registaroj de [[Irano]], [[Irako]], [[Kuvajto]], [[Saud-Arabio]] kaj [[Venezuelo]]
* [[1960]]: Estinta ĉefministro de [[Demokratia Respubliko Kongo]] [[Patrice Lumumba]] estis arestita
* [[1964]]: Premiero de la pola filmo [[Prawo i pięść|''Juro kaj pugno'']]
* [[1964]]: Tria sesio de la [[Dua Vatikana Koncilio]] komencita
* [[1972]]: [[Pola Popola Respubliko]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn kun [[Federacia Respubliko Germanio]]
* [[1979]]: Faligo kaj murdo de la prezidento de [[Afganio]] [[Nur Mohammad Taraki]], ordone de Hafizullah Amin, kiu lin sukcedis
* [[1980]]: [[Kanado]]: inaŭguro de la [[Katina Monumento en Toronto]] - unua en la mondo [[Katin|katina]] monumento
* [[1981]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis [[encikliko]]n ''[[Laborem Exercens]]''
* [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: filio de [[Solidareco Batalanta]] estiĝis en [[Poznań]]
* [[1985]]: [[Pollando]]: sciencaj laborantoj de [[Universitato]] en [[Toruń]] malleĝe disbildigis en [[televido|televida]] programo dum 4 minutoj [[afiŝo]]jn kun kontraŭbalotaj [[slogano]]j
* [[1992]]: [[Senkomunismigo]]: en [[Hungario]] komenciĝas forigado de [[statuo]]j kaj [[monumento]]j el la publikaj areoj de [[Budapeŝto]], ligitaj al la antaŭa komunista sistemo, escepte de la [[Sovetunio|sovetia]] monumento sur la placo Szabadság — la monumentoj troviĝas en tiucele kreita [[Parko Memento]]
* [[1998]]: Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] publikigis [[encikliko]]n ''[[Fides et Ratio]]'' (Fido kaj Racio)
* [[1990]]: Unua [[genterapio|genterapia]] kuracado en la mondo farita al kvarjara knabino
* [[1999]]: [[Kiribato]], [[Nauro]] kaj [[Tonga]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]]
* [[2001]]: Promovo de la pola historia filmo ''Quo vadis'' en reĝisorado de [[Jerzy Kawalerowicz]] surbaze de la [[romano]] ''[[Quo vadis?]]'' de [[Henryk Sienkiewicz]]
* [[2003]]: [[Estonio]] [[referendumo|referendumis]] por aliĝo al [[Eŭropa Unio]]
* [[2003]]: [[Svedio]] referendumis kontraŭ anstataŭigo de [[sveda krono]] per [[eŭro]]
* [[2004]]: Kreo de [[Vikispecioj]] - plurlingva katalogo de biologiaj [[specio]]j
* [[2005]]: 160 personoj pereis kaj 570 vundiĝis en serio de [[atenco]]j en la ĉefurbo de Irako [[Bagdado]]
* [[2007]]: Laŭ decido de [[Benedikto la 16-a]] oni praktike revenis al celebrado de [[trenta meso]]
* [[2007]]: Lanĉo de la japana lunesplora sondilo [[Kaguja]]
* [[2009]]: [[Norvegio]]: [[Laborista Partio (Norvegio)|Laborista Partio]] gajnis parlamentan balotadon
* [[2010]]: En [[Aŭstralio]] ekfunkciis la dua registaro de ĉefministrino [[Julia Gillard]]
* [[2013]]: 27 personoj pereis kaj 50 vundiĝis en bomba [[atenco]] de [[sinmortigo|sinmortiginto]] kontraŭ funebra ceremonio en iraka urbo [[Mosulo]]
* [[2013]]: En kosmobazo Uchinoura ([[Gubernio Kagoŝimo]]) sur [[Kjuŝuo]] ekflugis japana [[lanĉo-veturilo]] ''Epsilon'' farita de [[Japana Aerokosmo Esplorado Agentejo|JAXA]]
* [[2014]]: Opozicia [[Sveda socialdemokratia partio]] gajnis parlamentan baloton
* [[2015]]: [[LIGO (astronomio)|LIGO]]: unuafoje en la historio [[gravitaj ondoj]] registriĝis - samtempe en [[Luiziano]] kaj [[Vaŝingtonio]]
* [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: 
** [[2022]]: Pasinttage [[Ukraina Aer-Armeo]] 9-foje atakis malamikajn poziciojn — en la suda fronto estis pafalterigitaj Su-24M kaj helikoptero Mi-8 (ĉi-tage paffaligis el kontraŭaviada [[kanono]] ĉasaviadilon Su-30), kaj [[Rusio]] 33-foje atakis civilajn kaj armeajn celojn de aero, 3-foje per [[krozmisilo]]j, kaj 58 kun uzo de raketoj; ukraina armeo rekonkeris en [[Ĥersona provinco]] preskaŭ 400 lokojn — militagoj daŭras sur frontlinio de 1 300 km (el 2 500 km); [[Dmitro Kuleba]] pri atako de 8 rusaj [[krozmisilo]]j kontraŭ [[hidroelektra centralo]] en [[Krivij-Riho]] por kaŭzi [[inundo]]n: [[militkrimo]] kaj terorismaĵo; en [[ruino]]j de [[kolektiva loĝejo]] en [[Izjum]] oni trovis korpojn de 47 personoj — dum duonjara [[okupacio]] [[rusoj]] torturis kaj mortigis ĉ. 1000 personojn; 
** Mondreago: [[Papo Francisko]] en la 7-a Kongreso de la Gvidantoj de Mondaj kaj Tradiciaj [[Religio]]j kritikis la sintenon de [[Cirilo la 1-a]] apogantan militagojn de Rusio; 5 mil ukrainaj soldatoj finis instruadon en [[Britio]], [[Danio]] konsentis sur sia teritorio instrui laŭvicajn soldatojn; [[britoj]] ne sendis al rusaj regopovoj invitilon al funebraj ceremonioj de sia reĝino [[Elizabeto la 2-a]], [[Moskva Kremlo]] klarigas, ke [[Putin]] ne planis partopreni; laŭ brita spertulo ukraina kontraŭofensivo (de la 6-a de septembro) estas la plej granda kaj sukcesa ekde la dua mondmilito; gvidanto de germana [[CDU]] proponis eksporton al Ukrainio de batalveturiloj ''Marder'', riproĉante al federacia registaro senbazan hezitemon

== Naskiĝoj ==
* [[1457]]: [[Beatrico de Aragono]], hungara reĝino (m. [[1508]])
* [[1486]]: [[Agrippa von Nettesheim]], germana [[mago]], [[okultismo|okultisto]], [[astrologo]], [[alkemiisto]] kaj filozofo (m. [[1535]])
* [[1547]]: [[Johan van Oldenbarnevelt]], nederlanda politikisto kaj diplomato (m. [[1619]])
* [[1580]]: [[Francisco de Quevedo]], hispana verkisto (m. [[1645]])
* [[1618]]: [[Peter Lely]], angla pentristo kaj kolektisto (m. [[1680]])
* [[1632]]: [[Francisko Jacinto de Savojo]], duko de Savojo (m. [[1638]])
*[[1668]]: [[Johann Elias Reichardt]], germana orietalisto kaj instruisto
* [[1698]]: [[Charles du Fay]], franca fizikisto, kemiisto, naturalisto (m. [[1739]])
* [[1737]]: [[Michael Haydn]], aŭstra komponisto (m. [[1806]])
* [[1760]]: [[Luigi Cherubini]], itala komponisto (m. [[1842]])
* [[1764]]: [[Ludwig Ferdinand Huber]], germana verkisto, eldonisto kaj politikisto (m. [[1804]])
* [[1767]]: [[Karoline Paulus]], germana verkistino kaj tradukistino (m. [[1844]])
* [[1769]]: [[Alexander von Humboldt]], germana sciencisto, vojaĝisto, kunkreinto de moderna [[geografio]] (m. [[1859]])
* [[1791]]: [[Franz Bopp]], germana lingvisto kaj [[sanskrito]]logo (m. [[1867]])
* [[1793]]: [[Karl von Schiller]], germana forstisto (m. [[1857]])
* [[1804]]: [[John Gould]], angla ornitologo (m. [[1881]])
* [[1817]]: [[Stefano Francisko Viktoro de Habsburgo-Loreno]], [[hungara palatino]], aŭstra arkiduko (m. [[1867]])
* [[1817]]: [[Theodor Storm]], germana verkisto (m. [[1888]])
* [[1820]]: [[Václav Levý]], ĉeĥa [[skulptisto]] (m. [[1870]])
* [[1830]]: [[Márton Lendvay (filo)|Márton Lendvay]], hungara aktoro (m. [[1875]])
* [[1834]]: [[Svami Purnananda]], barata [[jogo|jogano]] (m. [[1928]])
* [[1852]]: [[Sándor Cserháti]], hungara [[agronomo]] (m. [[1909]])
* [[1854]]: [[Napoleon Cybulski]], pola [[fiziologo]] (m. [[1919]])
* [[1864]]: [[György Alexics]], hungara lingvisto, literaturhistoriisto (m. [[1936]])
* [[1864]]: [[Robert Cecil]], brita ministro Nobelpremiita, [[esperantisto]] (m. [[1958]])
* [[1867]]: [[Viola Zatureczky]], rumania hungara verkistino (m. [[1955]])
* [[1879]]: [[Margaret Sanger]], usona verkistino kaj flegistino, [[aktivisto|aktivulino]] por [[kontraŭkoncipado]], [[seksa edukado]] (m. [[1966]])
* [[1881]]: [[Max Oehler]], germana pentristo (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[Jan Masaryk]], ĉeĥa diplomato kaj politikisto (m. [[1948]])
* [[1894]]: [[Talivaldo Indra]], latva komercisto, instruisto de [[Moskva Instituto de Esperanto]], estrarano de [[Historio de la Esperanto-movado en Rigo|Latva Esperanto-Societo]], landa sekretario de [[Internacia Cseh-Instituto]], tradukinto de [[Ĉefeĉ]]-ŝlosilo en la [[latva]]n lingvon, ĉefkunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (m. nekonata)
* [[1898]]: [[Zoltán Vass]], rumania hungara kuracisto (m. [[1970]])
* [[1901]]: [[Andrej Andrejeviĉ Vlasov]], soveta generalo, fondinto de la [[Rusa Liberiga Armeo]], kunlaborinto kun la nazioj (m. [[1946]])
* [[1905]]: [[Albin Schaedel]], germana vitroartisto (m. [[1999]])
* [[1907]]: [[Solomon Asch]], pola-usona [[geŝtalt-psikologio|geŝtalt-psikologo]] kaj pioniro de [[socia psikologio]] (m. [[1996]])
* [[1912]]: [[Andrij Maliŝko]], ukraina poeto kaj kantverkisto (m. [[1970]])
* [[1913]]: [[Jacobo Arbenz]], prezidento de [[Gvatemalo]] (m. [[1971]])
* [[1916]]: [[Luis Corvalán]], ĉilia politikisto (m. [[2010]])
* [[1919]]: [[Deryck Cooke]], angla [[muziksciencisto]] (m. [[1976]])
* [[1920]]: [[Mario Benedetti]], urugvaja verkisto, poeto, eseisto (m. [[2009]])
* [[1920]]: [[Imre Simonyi]], hungara poeto kaj liberprofesia verkisto (m. [[1994]])
* [[1925]]: [[Wiktor Zin]], pola profesoro, arkitekto, ĉefkonservisto de [[historia monumento|historiaj monumentoj]], [[desegnaĵo|desegnisto]] (m. [[2007]])
* [[1926]]: [[Michel Butor]], franca verkisto (m. [[2016]])
* [[1928]]: [[Alberto Korda]], kuba fotisto (m. [[2001]])
* [[1931]]: [[Ivan Klíma]], ĉeĥa verkisto (m. [[2025]])
* [[1933]]: [[Ingo Swann]], usona parapsikologo, [[mediumo]], pentristo, verkisto (m. [[2013]])
* [[1945]]: [[Bernard Tissier de Mallerais]], franca katolika episkopo
* [[1946]]: [[Ferenc Sisak]], rumania hungara inĝeniero pri elektro, universitata profesoro
* [[1947]]: [[Jerzy Popiełuszko]], pola romkatolika [[beatulo]] (m. [[1984]])
* [[1947]]: [[Sam Neill]], novzelanda aktoro (m. [[2026]])
* [[1947]]: [[Wolfgang Schwarz]], aŭstra [[arta sketado|artsketisto]]
* [[1951]]: [[Gábor Pavluk]], rumania hungara, germana skulptisto
* [[1956]]: [[Kostas Karamanlis]], ĉefministro de [[Grekio]]
* [[1959]]: [[Morten Harket]], norvega kantisto de la muzikgrupo [[a-ha]]
* [[1959]]: [[András Szederjesi (filo)|András Szederjesi]], rumania hungara/sveda skulptisto, pentristo
* [[1959]]: [[François Grin]], svisa ekonomikisto, partoprenanto de [[UK 2006]], konata de la [[Raporto Grin]]
* [[1961]]: [[László Ferencz (inĝeniero)|László Ferencz]], rumania hungara kemiisto, universitata instruisto
* [[1961]]: [[Martina Gedeck]], germana aktorino
* [[1965]]: [[Dmitrij Medvedev]], ĉefministro kaj [[prezidanto de Rusio]]
* [[1978]]: [[Silvia Navarro]], meksika aktorino
* [[1980]]: [[Ayọ]], germana kantistino
* [[1980]]: [[Gábor Csongor Szigeti]], hungara artisto
* [[1980]]: [[Artúr Loránd Lakatos]], rumania hungara historiisto, publicisto
* [[1983]]: [[Amy Winehouse]], angla kantistino kaj kanzon-verkistino (m. [[2011]])

== Mortoj ==
* [[-9]]: [[Nero Claudius Drusus]], romia militisto kaj politikisto (n. [[-38]])
* [[258]]: [[Cipriano]], episkopo de [[Kartago]], [[patro de la Eklezio]], katolika kaj ortodoksisma [[sanktulo]] (n. ĉirkaŭ [[200]])
* [[407]]: [[Johano Krizostomo]], episkopo de [[Konstantinopolo]], kristana verkisto, [[doktoro de eklezio]], katolika kaj ortodoksisma sanktulo (n. ĉirkaŭ [[349]])
* [[786]]: [[Al-Hadi]], [[abasidoj|abasida]] [[kalifo]] (n. [[764]])
* [[792]]: [[Osred la 2-a]], reĝo de Northumbria (n. nekonata)
* [[891]]: [[Stefano la 5-a (papo)|Stefano la 5-a]], papo (n. nekonata)
* [[1146]]: [[Zengi]], guberniestro de [[Halepo]], fondinto de [[dinastio]] (n. [[1085]])
* [[1321]]: [[Dante Alighieri]], itala poeto, fondinto de [[itala|itallingva]] poezio (n. [[1265]])
* [[1429]]: [[Karlo la 1-a Malatesta]], itala [[kondotiero]] kaj [[soldulo]] (n. [[1368]])
* [[1435]]: [[Johano de Lankastro]], angla duko, respondeca pri mortigo de [[Johana de Arko]] (n. [[1389]])
* [[1523]]: [[Adriano la 6-a]], papo (n. [[1459]])
*[[1609]]: [[Balthasar Sartorius]], germana superintendanto kaj teologo
* [[1712]]: [[Giovanni Domenico Cassini]], itala astronomo, matematikisto, [[geodezio|geodeziisto]] (n. [[1625]])
*[[1731]]: [[Johann Elias Reichardt]], germana orietalisto kaj instruisto
* [[1741]]: [[Charles Rollin]], franca historiisto, pedagogo kaj verkisto (n. [[1661]])
* [[1794]]: [[György Verestói]], hungara reformita pastro, natursciencisto (n. [[1739]])
* [[1805]]: [[Johann Martin Steiner]], pentristo, urbestro kaj kronikisto (n. [[1738]])
* [[1809]]: [[Jan Karásek]], ĉeĥa [[rabo|rabestro]] (n. [[1764]])
* [[1851]]: [[James Fenimore Cooper]], usona verkisto (n. [[1789]])
* [[1852]]: [[Duko de Wellington]], angla militisto kaj politikisto, venkanto en la [[Batalo de Waterloo]] (n. [[1769]])
* [[1860]]: [[Márton Csausz]], hungara kuracisto, anatomo, profesoro (n. [[1796]])
* [[1901]]: [[William McKinley]], prezidento de Usono (n. [[1843]])
* [[1905]]: [[Pierre Savorgnan de Brazza]], franca maroficiro, pioniro de [[franca kolonia imperio|franca koloniigado]] de [[Centra Afriko]] (n. [[1852]])
* [[1914]]: [[Izabella Fanghné Gyújtó]], hungara verkistino (n. [[1843]])
* [[1916]]: [[José Echegaray]], hispana Nobelpremiita verkisto, matematikisto, inĝeniero (n. [[1832]])
* [[1927]]: [[Isadora Duncan]], usona dancistino (n. [[1877]])
* [[1927]]: [[Hugo Ball]], germana verkisto, reĝisoro, dadaisto, pacisto (n. [[1886]])
* [[1937]]: [[Tomáš Garrigue Masaryk]], prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]] (n. [[1850]])
* [[1944]]: [[Lajos Gáll]], rumania hungara longdistanca kuristo (n. [[1909]])
* [[1944]]: [[Árpád Paál]], hungara ĵurnalisto, politikisto (n. [[1880]])
* [[1944]]: [[Irena Schirtładze]], kartvela-pola sanitariistino, soldato de [[Pola Enlanda Armeo]] (n. [[1928]])
* [[1955]]: [[Viola Zatureczky]], rumania hungara verkistino (n. [[1867]])
* [[1964]]: [[Jazep Puŝĉa]], belorusa poeto, literatura kritikisto kaj tradukisto (n. [[1902]])
* [[1964]]: [[Vasilij Grossman]], soveta verkisto kaj ĵurnalisto (n. [[1905]])
* [[1971]]: [[Josef Lahnsteiner]], aŭstra pilgrimadpastro, preĝejkonstruanto kaj regionhistoriisto (n. [[1882]])
* [[1979]]: [[Nur Mohammad Taraki]], ĉefministro kaj prezidento de [[Afganio]] (n. [[1916]])
* [[1979]]: [[Pál Pátzay]], hungara skulptisto, medalisto (n. [[1896]])
* [[1980]]: [[José María Gil-Robles]], hispana politikisto (n. [[1898]])
* [[1980]]: [[Gurgen Sevak]], armena lingvisto gvidanta katedron de la [[armena lingvo]], prezidanto de Armenuja Esperantista Unio, kaj sekretario de ties komitato kadre de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], membro de [[Lingva Komitato]], aŭtoro de lernolibro por [[armeno]]j, tradukisto por &quot;[[Heroldo de Esperanto]]&quot; kaj &quot;[[Sennacieca Revuo]]&quot;, iniciatinto de la bulteno &quot;[[Armena Esperantisto (bulteno)|Armena Esperantisto]]&quot; (n. [[1904]])
* [[1981]]: [[Aranka Gábor (apotekistino)|Aranka Gábor]], hungara apotekistino kaj profesorino (n. [[1922]])
* [[1982]]: [[Grace Kelly]], usona aktorino, princino de [[Monako]] (n. [[1929]])
* [[1988]]: [[Ferenc Fiala]], hungara politikisto, skermisto, ĵurnalisto (n. [[1904]])
* [[1997]]: [[András Berkesi]], hungara verkisto (n. [[1919]])
* [[1999]]: [[Attila Bozay]], hungara komponisto, profesoro, instruisto, citristo kaj [[bekfluto|bekflutisto]] (n. [[1939]])
* [[2000]]: [[Jerzy Giedroyc]], pola publicisto kaj [[elmigrado|emigracia]] aganto (n. [[1906]])
* [[2003]]: [[Garrett Hardin]], usona ekologo, [[mikroekonomiko|mikroekonomikisto]], verkisto (n. [[1915]])
* [[2004]]: [[Tibor Szikszai]], rumania hungara pedagogo (n. [[1927]])
* [[2005]]: [[Robert Wise]], usona filmreĝisoro (n. [[1914]])
* [[2006]]: [[Mickey Hargitay]], hungara aktoro kaj [[korpokulturado|korpokulturisto]] (n. [[1926]])
* [[2009]]: [[Patrick Swayze]], usona aktoro, dancisto, kantisto kaj [[koreografio|koreografo]] (n. [[1952]])
* [[2011]]: [[Rudolf Ludwig Mössbauer]], germana fizikisto Nobelpremiita (n. [[1929]])
* [[2014]]: [[Boris Ĥimiĉev]], soveta, rusia aktoro (n. [[1933]])
* [[2015]]: [[Árpád Máthé]], hungara kemiisto, engaĝita por [[Esperanto-instruado ĉe ELTE]], preleganto de [[Internacia Kongresa Universitato|Internaciaj Kongresaj Universitatoj]] dum [[UK 1988]], [[UK 1989]], [[UK 1992]] kaj [[UK 2005]] (n. [[ 1936]])
* [[2017]]: [[Mihály Mőcsényi]], hungara [[pejzaĝarkitekturo|pejzaĝarkitekto]], altlerneja [[instruisto]] (n. [[1919]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==

* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** [[Laŭdego de la Sankta Kruco]], ankaŭ en anglikana kalendaro
* [[Pola Ortodoksa Eklezio]]: Nova [[Eklezio|Eklezia]] Jaro

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''14-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]].

{{Projektoj
|commonscat=14 September
|wikinewscat=14-a de septembro
}}

[[Kategorio:14-a de septembro| ]]
[[Kategorio:Septembro|14]]
[[Kategorio:14-a tago de la monato|#09]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0914]]</text>
      <sha1>oqoto1jvxbv5azywchcu0rowve4hz5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>27-a de junio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5378</id>
    <revision>
      <id>9479310</id>
      <parentid>9473038</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9479310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28100" sha1="hn0u8s2vvxfaerivvlq28lba9ayptde" xml:space="preserve">{{KalendaroJunio}}
{{junio}}
La '''27-a de junio''' estas la 178-a tago de la jaro (la 179-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 187 tagoj restas.

Je la 27-a de junio okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[678]]: [[Agatono]] iĝis papo
* [[1315]]: Pola [[princo]] [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]] en [[Krakovo]] [[alianco|aliancis]] kun regantoj de [[Danio]], [[Svedio]], [[Norvegio]] kaj [[Meklenburgio]], [[duko]]j de [[Rügen]] kaj Okcidenta [[Pomerio]] kontraŭ [[grafo]] de [[Brandenburgio]], kiu estis aliancinto de la reĝo de Ĉeĥio [[Johano de Luksemburgo]], pretendanta al la pola krono
* [[1358]]: [[Respubliko Ragusa|Respubliko de Dubrovnik]] fondiĝis
* [[1571]]: Reĝino de Anglio [[Elizabeto la 1-a (Anglio)|Elizabeto la 1-a]] fondis unuan [[Jesus College (Oksfordo)|protestantan kolegion]] ĉe la [[Universitato de Oksfordo]]
* [[1581]]: Unua pola-rusa [[milito]]: [[Moskvo|moskva]]-[[tataroj|tatara]] armeo bruligis kelkcent domojn en antaŭurboj de [[Mahiljoŭ|Mohylew]], tamen 200 [[kavalerio|kavalerianoj]] de la [[roto|rotestro]] Marcin Kazanowski atakis sieĝantojn haltigante pluan atakon, poste, post alveno de du rotoj, reĵetis la malamikon
* [[1625]]: La 4-a pola-sveda milito: post estingo de [[armistico]] la sveda reĝo Gustavo la 2-a Adolfo alvenis al [[Livonio]] kun 20-milpersona armeo, komencante la duan etapon de la milito
* [[1629]]: Dum la 5-a pola-sveda milito la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola armeo]] sub gvido de militestro [[Stanisław Koniecpolski]] frakasis en la [[batalo de Trzciano]] la svedan, komandatan de reĝo [[Gustavo la 2-a Adolfo (Svedio)|Gustavo la 2-a Adolfo]]
* [[1697]]: [[Pollando]]: duobla reĝa elekto de franca princo François-Louis de Bourbon-Conti kaj de [[Saksio|saksia]] reganto, kiu kiel [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] iĝos reĝo de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]
* [[1709]]: [[Granda Nordia Milito]]: [[Batalo ĉe Poltavo]] (laŭ sveda kalendaro) — plifortiĝo de Rusio kaj fino de la sveda dominado
* [[1715]]: 40 mil [[Otomana Imperio|turkaj]] soldatoj albordiĝis al [[Peloponezo]], apartenanta al la [[Venecia respubliko]]
* [[1759]]: Brita generalo ordonis [[sieĝo]]n de [[Kebeko]]
* [[1787]]: [[Edward Gibbon]] finis la verkon [[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire|''Historio de malkresko kaj falo de la Romia Imperio'']]
* [[1788]]: [[Rusia imperio|Rusa]]-[[Svedio|sveda]] milito eksplodis
* [[1801]]: Franca garnizono kapitulacis en [[Kairo]] kontraŭ turka-brita armeo
* [[1806]]: [[Napoleonaj Militoj]]: brita armeo okupis [[Bonaero]]n por monato kaj duono dum la unua el [[Britaj Invadoj al Rivero Plata]]
* [[1844]]: En [[Ilinojso]] estis murdita [[Joseph Smith]], fondinto kaj gvidanto de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]]
* [[1857]]: Ĉeĥa verkisto [[Karel Sabina]] pro amnestio estas liberigita de la malliberejo en [[Olomouc]], kie li devis pasigi 18 jarojn pro preparo de ribelo
* [[1857]]: Germana astronomo [[Hermann Mayer Salomon Goldschmidt]] malkovris asteroidon [[45 Eŭgenio|Eŭgenio]]
* [[1863]]: En [[Vilno]] estis pendumita pola generalo [[Zygmunt Sierakowski]], gvidanto de la [[Januara ribelo]] en [[Ĵemajtio]]
* [[1866]]: [[Prusia-Aŭstria milito]]: okazis bataloj de [[Náchod]], de [[Trutnov]] kaj de [[Bad Langensalza|Langensalza]]
* [[1877]]: Komenco de [[Maria Apero|Mariaj aperoj]] al du [[knabino]]j en Gietrzwałd ([[distrikto Olsztyn]])
* [[1889]]: Dum [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Universala Ekspozicio de Parizo]] estis prezentita unua moderna [[mamzono]] - inventita de franca entreprenistino Herminie Cadolle
* [[1893]]: [[financoj|Financa]] ruiniĝo en la [[Novjorka Borso]]
* [[1898]]: Kanada [[velado|velisto]] [[Joshua Slocum]] finis unuan unuopan vojaĝon [[Ĉirkaŭnavigado|ĉirkaŭ la mondo]]
* [[1905]]: Ribelo sur &quot;Potemkin&quot;, la batalŝipo de rusia [[Nigra Maro|nigramara]] ŝiparo, eksplodis kiam maristoj aliĝis al la strikantaj laboristoj komence de la [[Rusa revolucio de 1905]]
* [[1905]]: Fondiĝo de la [[IWW]], usona [[Anarkiismo|anarkisma]]-[[Sindikatismo|sindikatisma]] [[Laborista movado|laborista organizo]]
* [[1911]]: [[Joseph Caillaux]] iĝis ĉefministro de Francio
* [[1914]]: En [[Brno]] komenciĝis [[Sokol-movado|Tutsokola Amaskunveno]] de la ĉeĥa komunumo [[Sokol]] — la kunveno devis daŭri ĝis la 29-a de junio, sed la sekvan tagon finiĝis pro la novaĵo pri murdo de la kronprinco [[Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este]]
* [[Unua mondmilito]]
** [[1917]]: Neŭtrala ĝis nun [[Grekio]] ekmilitis flanke de [[Triopa Entento]] - post faligo de porgermana reĝo; unuaj taĉmentoj de la [[Armitaj Fortoj de Usono]] alvenis al [[Francio]]
** [[1918]]: Kanada malsanul-ŝipo HMHS ''Llandovery Castle'' estis sinkigita sur norda [[Atlantiko]] de germana [[submarŝipo]] U-Boot - 234 personoj pereis
* [[1920]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Władysław Grabski]] iĝis [[listo de ĉefministroj de Pollando|ĉefministro]]
* [[1927]]: [[Jaroslav Ježek]] diplomiĝis en [[Praga konservatorio]] per tre speciala ''Konĉerto por piano kaj orkestro''
* [[1928]]: Pola registaro de [[Kazimierz Bartel]] ekfunkciis
* [[1929]]: En [[Novjorko]] okazis unua publika prezento de [[koloro|kolora]] [[televido]]
* [[1930]]: Oni fondis [[Varsovio|Varsovian]] Rondon de [[Intelektulo]]j – organizaĵo de raciistoj kaj [[libera penso|liberpensuloj]], kies prezidanto iĝis [[Tadeusz Kotarbiński]]
* [[1931]]: [[Igor Sikorski]] ricevis usonan [[patento]]n por [[helikoptero]]
* [[1936]]: En [[Uherský Brod]] fondiĝis ĉeĥa armilfabriko
* [[Dua mondmilito]]
** [[1940]]: En [[Eksterordinara Ekstermiga Agado]] arbare apud [[Ropczyce]] [[germanoj]] pafmortigis grandan grupon de politikaj malliberuloj alveturigitaj de malliberejo en [[kastelo de Rzeszów]]; [[Sirio]]: en [[Homs]] komenciĝis evakuo de Memstara Brigado de [[Karpatoj|Karpataj]] Pafistoj al [[Palestino]] sub komando de brita generalo [[Archibald Wavell]]; registaro de [[Rumanio]] akceptis sovetan [[ultimato]]n — nokte okazis universala [[mobilizo]], reĝo [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]] turnis sin al [[Germanio]] kun peto pri garantio de la [[landlimo]]j kaj alsendo de militara misio; [[Francio]]: germanaj trupoj setliĝis en [[Bordeaux]] atingante landlimon kun [[Hispanio]]
** [[1941]]: Germana bataliono de polico bruligis [[Granda Sinagogo en Bjalistoko|Grandan Sinagogon en Bjalistoko]] kun ĉirkaŭ 2000 [[judoj]], 700-800 estis vivbruligitaj; germanaj soldatoj pafmortigis apud [[Lubaczów]] ĉirkaŭ 300 polojn; [[Hungario]] deklaris militon kontraŭ [[Sovetunio]]; en [[Rumanio]] komenciĝis tritaga [[pogromo]] de [[judoj]] en [[Iași]] - pereis ne malpli ol 13 266 personoj
** [[1942]]: [[Nord-Afrika kampanjo]]: trupoj de la [[Akso Berlino-Romo-Tokio]] postkuris [[britoj]]n en [[Provinco Matruh]]; [[Moskvo]]: subskribo de &quot;Interkonsento inter [[Sovetunio]] kaj [[Britio]] pri financado de britaj militistaj transportoj&quot;
** [[1944]]: amasa [[deporto]] de la [[armenoj en Krimeo|krimeaj armenoj]], [[bulgaroj]] kaj [[grekoj]] (la 24-a ĝis la 27-a de junio) post la [[deportado de krime-tataroj]]; en [[Minsko]] estis komencita Dua Tutbelorusa Kongreso - lasta renkonto de la adeptoj pri ŝtata [[sendependeco]] sur la teritorio de [[Belorusio]]; usona 15-a Aviada Armeo atakis [[Budapeŝto]]n; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: sovetaj armeoj 43-a kaj 39-a likvidis sudokcidente de [[Vitebsk]] ĉirkaŭitan germanan 53-an Armean Korpuson, maldekstra alo de la 3-a Belorusa Fronto liberigis [[Orŝa]], 2-a BF transiris [[Dnestro]]n, kaj dekstra alo de 1-a BF ĉirkaŭis germanan 9-an Armeon defendantan [[Babrujsk]]-regionon; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: usona 7-a Armea Korpuso rompis organizitan reziston de germanoj en [[Cherbourg]], brita 30-a Armea Korpuso okupis Rauray
* [[1945]]: Direktivo de la [[Ruĝa Armeo]] pri retirigo de soveta armeo el [[Ĉeĥoslovakio]]; [[Josif Stalin]] ricevis la titolon ''[[generalisimo|generalissimus]]''
* [[1946]]: [[Ŝtatigo]] de la [[asekuro|asekura]] kompanio en [[Popola Respubliko Bulgario]] estis farita per leĝo kun fondo de Ŝtata Asekura Instituto
* [[1950]]: [[Ĉeĥoslovakio]]: en [[Prago]] estis ekzekutita ĉeĥaj politikistoj [[Milada Horáková]], Záviš Kalandra, Jan Buchal kaj Oldřich Pecl
* [[1950]]: [[Korea milito]]: [[Usono]] decidis sendi soldatojn al [[Koreio]]
* [[1950]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis familian kodon, en kiu oni i.a. malaltigis aĝon de [[plenkreskeco]] de 21 al 18 jaroj
* [[1952]]: Tra [[Ĉefa Merkata Placo (Krakovo)|Ĉefa Merkata Placo]] en [[Krakovo]] veturis lasta ordinara [[tramo]]
* [[1954]]: [[Operaco PBSUCCESS]]: [[Jacobo Arbenz]] eksiĝis kiel prezidento de [[Gvatemalo]] post [[puĉo]] apogata de [[CIA]]
* [[1957]]: [[Sovetunio]]: en [[tertremo]] kun [[epicentro]] en ĉirkaŭaĵo de [[Ĉita (Rusio)|Ĉita]] en suda [[Siberio]] pereis ĉirkaŭ 1200 personoj
* [[1959]]: [[Havajo]] [[referendumo|referendume]] aliĝis kiel la 50-a [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato al Usono]]
* [[1967]]: En [[Londono]] ekfunkciis [[bankaŭtomato]], unua en la mondo
* [[1968]]: [[Praga Printempo]]: manifesto ''[[Du mil vortoj]]'' aperis
* [[1969]]: [[Pola Popola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] la kvinan fojon elektis [[Józef Cyrankiewicz]] al posteno de [[ĉefministro]]
* [[1973]]: [[Urugvajo]]: [[puĉo]] de Juan María Bordaberry
* [[1976]]: Unua identigebla kazo de [[ebola malsano]] okazis en [[Sudano]]
* [[1977]]: [[Ĝibutio]] fariĝis sendependa de [[Francio]]
* [[1977]]: Ĉefepiskopo de [[Munkeno]] kaj [[Freising]] [[Joseph Ratzinger]] estis nomumita [[kardinalo]] fare de papo [[Paŭlo la 6-a]]
* [[1978]]: Lanĉo de la raketo [[Sojuz (kosmoŝipo)|Sojuz-30]] kun pola kosmonaŭto [[Mirosław Hermaszewski]]
* [[1980]]: [[Sirio]]: dum la ribelo de [[islamismo|islamistoj]] okazis flanke de registaro [[masakro]] de malliberuloj en [[Palmira]] - pereis 500-1000 malliberuloj kune kun suspektitoj
* [[1985]]: Fermo de la [[Ŝoseo 66]] liganta [[Ĉikago]]n kun [[Los-Anĝeleso]]
* [[1986]]: [[Pollando]] iĝis membro de [[Monda Banko]]
* [[1991]]: [[Jugoslava Popola Armeo]] eniris al [[Slovenio]] du tagojn post anonco de [[sendependeco]] - komenco de la 10-taga milito
* [[1992]]: Lasta kunsido de la Konsilio de Plej Supera [[Komitato]] de Liberigo de [[Litovio]], dum kiu okazis ĝia malfondo
* [[1994]]: En [[venengaso|venengasa]] atako de [[Aum Shinrikyo]] en la japana urbo [[Macumoto (Nagano)|Macumoto]] mortis kelkaj personoj kaj kelkcent vundiĝis
* [[1995]]: [[Hamad bin Ĥalifa Al Thani]] rezulte de [[puĉo]] iĝis [[emiro]] kaj ĉefministro de [[Kataro]]
* [[1996]]: En [[Varsovio]] oni subskribis polan-[[Litovio|litovan]] pakton pri [[libera komerco]]
* [[1998]]: Apud [[Ĥarkovo]] oni inaŭguris fondon de la pola-ukraina [[Tombejo de la Viktimoj de Totalismo en Ĥarkovo]] - iniciato de la [[Federacio de Katinaj Familioj]]
* [[2004]]: [[Boris Tadić]] gajnis prezidentan balotadon en Serbio
* [[2004]]: [[Valdas Adamkus]] gajnis prezidentan balotadon en Litovio
* [[2007]]: [[Gordon Brown]] iĝis ĉefministro de Britio
* [[2007]]: [[Unesko]]-komitato decidis pri nomŝanĝo en la listo de la [[Monda heredaĵo de Unesko]] pri la estinta [[genocido|genocidejo]]: ''[[Aŭŝvico]]-Birkenau. Germana-[[nazia koncentrejo]] kaj [[ekstermejo]] (1940-1945)''
* [[2007]]: [[Kartvelio]]: rusia armeo retiriĝis de la lasta el du militistaj bazoj el [[Aĥalkalako]]
* [[2008]]: 20-metra [[malvarmiga turo]] de atomcentralo en [[Jongbjono]] estis eksplodigita konforme al interkonsento inter [[Nord-Koreio]] kaj [[Sud-Koreio]] kontraŭ ties nutraĵhelpo
* [[2008]]: Oficanta prezidento de [[Zimbabvo]] [[Robert Mugabe]] gajnis prezidentan balotadon
* [[2009]]: En Ĉinio estis fondita [[Bilibili]], [[retejo]] pri [[videoludo|videoludado]]
* [[2010]]: En [[Kirgizujo]] 90% de voĉdonintoj [[referendumo|referendume]] elektis novan [[konstitucio]]n
* [[2013]]: [[Kevin Rudd]] la duan fojon iĝis ĉefministro de Aŭstralio
* [[2014]]: [[Kartvelio]], [[Moldava Respubliko]] kaj [[Ukrainio]] subskribis asociigajn interkonsentojn kun [[Eŭropa Unio]]
* [[2015]]: [[Tajvano]]: 15 personoj pereis kaj 497 vundiĝis pro eksplodo kaj incendio en [[amuzo|amuz]]parko en [[Novtajpeo]] - ĉirkaŭ 183 bezonis [[intensa medicino|intensan medicinon]]
* [[2016]]: Dum la [[enlanda milito]] en [[Jemeno]] 51 personoj pereis (en tio 8 teroristoj), kaj 37 vundiĝis en serio de [[atenco]]j kontraŭ militistaj gardejoj en urbo [[Al-Mukala]] - ĝis aprilo de la sama jaro [[bastiono]] de [[Al-Kaida]] sude de la lando
* [[2017]]: [[Cibermilito]]: [[retejo]]j de [[Ukrainio|ukrainaj]] organizaĵoj estis inunditaj de amasa ciberatako — kulpigitaj estis rusiaj militaj [[retpirato]]j
* [[2018]]: [[Prezidento de Ĉeĥio]] [[Miloš Zeman]] nomumis la duan registaron de [[Andrej Babiš]]

== Naskiĝoj ==
* [[1040]]: [[Ladislao la 1-a (Hungario)|Ladislao la 1-a]], reĝo de Hungario (m. [[1095]])
* [[1350]]: [[Manuelo la 2-a Palaeologa]], [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|orient-romia imperiestro]] (m. [[1425]])
* [[1462]]: [[Ludoviko la 12-a (Francio)|Ludoviko la 12-a]], reĝo de Francio (m. [[1515]])
* [[1626]]: [[Johann Andreas Bose]], germana historiisto kaj filologo (m. [[1674]])
* [[1550]]: [[Karlo la 9-a (Francio)|Karlo la 9-a]], reĝo de Francio (m. [[1574]])
* [[1740]]: [[John Latham]], angla ornitologo (m. [[1837]])
*[[1751]]: [[Johann Heinrich Voigt]], germana astronomo kaj matematikisto
* [[1784]]: [[George Onslow]], franca komponisto (m. [[1853]])
* [[1789]]: [[Friedrich Silcher]], germana kanto-komponisto (m. [[1860]])
* [[1806]]: [[Augustus De Morgan]], angla matematikisto kaj logikisto (m. [[1871]])
* [[1816]]: [[Willem Hofdijk]], nederlanda verkisto kaj pedagogo (m. [[1888]])
* [[1817]]: [[Louise von François]], germana verkistino (m. [[1893]])
* [[1833]]: [[Hermann Deiters]], germana pedagogo kaj juristo (m. [[1907]])
* [[1839]]: [[George Mary Searle]], usona astronomo kaj pastro (m. [[1918]])
* [[1846]]: [[Charles Stewart Parnell]], irlanda [[terposedanto]], fondinto kaj estro de [[Irlanda Parlamenta Partio]], nacia gvidanto por [[aŭtonomeco]] (m. [[1891]])
* [[1850]]: [[Lafcadio Hearn]], [[kosmopolitismo|kosmopolita]] [[aŭtoro]] verkanta en la angla kaj japana, [[orientalisto]] (m. [[1904]])
* [[1859]]: [[Gustav Plaehn]], germana lernejestro, klasika filologo (m. [[1934]])
* [[1869]]: [[Emma Goldman]], usona anarkiistino kaj feministino (m. [[1940]])
* [[1875]]: [[Bruno Röhr]], germana arĥitekto (m. [[1926]])
* [[1876]]: [[Artur Dinter]], germana verkisto kaj pedagogo (m. [[1948]])
* [[1880]]: [[Helen Keller]], [[surdblindeco|blinda kaj surda]] usona verkistino (m. [[1968]])
* [[1884]]: [[Gaston Bachelard]], franca [[filozofio de scienco|filozofo pri scienco]] kaj de [[poezio]] (m. [[1962]])
* [[1892]]: [[Erich Köhler]], germana politikisto kaj ekonomikisto (m. [[1958]])
* [[1894]]: [[Lajos Lévai]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1974]])
* [[1904]]: [[Johan Weinhengst]], aŭstra-germana verkisto, aŭtoro de esperantlingva [[romano]] ''[[Tur-Strato 4]]'', kunlaboranto de [[Aŭstria Laborista Ligo Esperantista]] kaj &quot;[[La Socialisto]]&quot; (m. [[1945]])
* [[1908]]: [[Władysław Raginis]], pola [[kapitano]], komandanto de la [[defendo de Wizna]] (m. [[1939]])
* [[1908]]: [[João Guimarães Rosa]], brazila kuracisto, diplomato, poligloto kaj verkisto (m. [[1967]])
* [[1909]]: [[Hilde Domin]], germana lirikistino kaj verkistino (m. [[2006]])
* [[1917]]: [[Piroska Demény (muzikfolkloristo)|Piroska Demény]], rumania hungara muzikfolkloristo (m. [[1994]])
* [[1927]]: [[Tibor Csernus]], hungara pentristo, monotipisto kaj grafikisto (m. [[2007]])
* [[1928]]: [[Kálmán Kulcsár]], hungara juristo, sociologo, ministro, profesoro, diplomato (m. [[2010]])
* [[1928]]: [[Zbigniew Antoni Kruszewski]], pola politologo, partopreninta la [[ribelo de Varsovio|ribelon de Varsovio]] kaj batalojn en Italio
* [[1930]]: [[József Mátyás (pentristo)|József Mátyás]], hungara pentristo de Rumanio (m. [[2002]])
* [[1931]]: [[Guy Licoppe]], belga [[radiologio|radiologo]] kaj latinisto, membro de [[Academia Latinitati Fovendae]]
* [[1931]]: [[Martinus Veltman]], nederlanda fizikisto, nobelpremiito (m. [[2021]])
* [[1932]]: [[Anna Moffo]], usona kantistino ([[soprano]]) (m. [[2006]])
* [[1934]]: [[Viktar Karamazaŭ]], sovetia belorusa verkisto, scenaristo kaj ĵurnalisto
* [[1934]]: [[Mária J. Nagy]], rumania hungara lingvistino
* [[1935]]: [[Laurent Terzieff]], franca aktoro kaj teatro-reĝisoro (m. [[2010]])
* [[1941]]: [[Krzysztof Kieślowski]], pola filma reĝisoro (m. [[1996]])
* [[1941]]: [[Mike Honda]], usona politikisto
* [[1947]]: [[Tron Øgrim]], norvega ĵurnalisto, verkisto kaj politikisto, kontribuanto al [[Norvega Vikipedio]], longdaŭra membro de [[Norvega Esperantista Ligo]], partoprenanto de [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] (m. [[2007]])
* [[1948]]: [[Rainer Schubert]], aŭstra filozofo kaj diplomato
* [[1951]]: [[Mary McAleese]], prezidentino de Irlando
* [[1955]]: [[Isabelle Adjani]], franca aktorino kaj kantistino
* [[1956]]: [[Scott Cunningham]], usona verkisto pri [[viko]] (m. [[1993]])
* [[1956]]: [[Ted Haggard]], usona [[evangeliismo|evangeliisma]] [[pastoro]]
* [[1957]]: [[István Péter Szakács]], rumania hungara verkisto, literaturhistoriisto, publicisto
* [[1961]]: [[Anatol Labedzka]], sovetia belorusa politikisto, prezidanto de la Unuiĝinta Civila Partio
* [[1964]]: [[Wojciech Cejrowski]], pola verkisto, ĵurnalisto, [[satiro|satiristo]], [[vojaĝisto]], fotisto, filmisto kaj [[publicista verko|publicisto]]
* [[1966]]: [[Jeffrey Jacob Abrams]], usona filma kaj televida produktoro, komponisto, reĝisoro
* [[1971]]: [[Dipendra de Nepalo|Dipendra]], reĝo de Nepalo (m. [[2001]])
* [[1971]]: [[Kieren Keke]], [[Nauro|naura]] kuracisto kaj politikisto
* [[1977]]: [[Cyril Wong]], singapura verkisto, [[kontratenoro]]
* [[1985]]: [[Nico Rosberg]], germana aŭtosportisto
* [[1996]]: [[Tanay Chheda]], barata infana aktoro

== Mortoj ==
* [[444]]: [[Cirilo de Aleksandrio]], [[patriarko de Aleksandrio]], [[doktoro de eklezio]], sanktulo
* [[992]]: [[Conan la 1-a (Bretonio)|Conan la 1-a]], [[listo de regantoj de Bretonio|duko de Bretonio]] (n. [[927]])
* [[1194]]: [[Sanĉo la 6-a (Navaro)|Sanĉo la 6-a]], reĝo de la [[Reĝlando de Navaro]] (n. [[1150]])
* [[1296]]: [[Floris la 5-a de Holando]], grafo de [[Holando]] kaj [[Zelando]] (n. [[1254]])
* [[1458]]: [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]], reĝo de Aragonio, Valencio, Majorko, Sicilio kaj Sardio (n. [[1396]])
* [[1574]]: [[Giorgio Vasari]], itala arkitekto, pentristo, biografo (n. [[1511]])
* [[1587]]: [[Johannes Gallus]], germana teologo kaj poeto (n. ĉirkaŭ [[1525]])
* [[1633]]: [[Salome Alt]], konkubino de la salcburga ĉefepiskopo kaj princo Wolf Dietrich (n. [[1568]])
* [[1648]]: [[Arngrímur Jónsson]], islanda pastro, historiisto kaj verkisto (n. [[1568]])
* [[1791]]: [[Johann Heinrich Merck]], germana verkisto (n. [[1741]])
* [[1794]]: [[Wenzel Anton Kaunitz]], aŭstra ŝtatisto kaj diplomato (n. [[1711]])
* [[1814]]: [[Johann Friedrich Reichardt]], germana komponisto kaj [[muzikkritikisto]] (n. [[1568]])
* [[1839]]: [[Ranjit Singh]], fondinto de [[Sika Imperio]] (n. [[1780]])
* [[1844]]: [[John Dalton]], angla fizikisto, kemiisto kaj [[meteologio|meteologo]], esplorinto de [[kolorblindeco]] (n. [[1766]])
* [[1844]]: [[Joseph Smith]], fondinto de la [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] (n. [[1805]])
* [[1848]]: [[Heinrich Zschokke]], germana-svisa verkisto kaj politikisto (n. [[1771]])
* [[1856]]: [[Joseph Meyer]], germana eldonisto kaj entreprenisto (n. [[1796]])
* [[1863]]: [[Zygmunt Sierakowski]], pola generalo en rusa armeo, komandanto de la [[Januara ribelo]]  (n. [[1827]])
* [[1913]]: [[Philip Sclater]], angla advokato kaj ornitologo (n. [[1829]])
* [[1916]]: [[Ştefan Luchian]], rumana pentristo (n. [[1868]])
* [[1930]]: [[Benedek Jancsó]], hungara historiisto, aŭtoro de [[biografio]]j (n. [[1854]])
* [[1931]]: [[Imre Tivai Nagy]], hungara ekonomifakulo, publicisto, redaktoro (n. [[1849]])
* [[1944]]: [[Milan Hodža]], ĉeĥoslovaka politikisto, slovaka politikisto (n. [[1878]])
* [[1945]]: [[Emil Hácha]], prezidento de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio]] (n. [[1872]])
* [[1946]]: [[Manó Beke]], hungara matematikisto (n. [[1862]])
* [[1950]]: [[Milada Horáková]], ĉeĥa politikistino kaj parlamentanino (n. [[1901]])
* [[1952]]: [[József Lestyán]], rumania hungara arthistoriisto (n. [[1886]])
* [[1960]]: [[Pierre Monatte]], franca laboristo kaj [[sindikatisto]] (n. [[1881]])
* [[1961]]: [[Adolf Schemel]], aŭstra politikisto kaj juristo (n. [[1880]])
* [[1975]]: [[Robert Stolz]], aŭstra komponisto kaj dirigento (n. [[1880]])
* [[1984]]: [[Péter Hédervári]], hungara verkisto, ĵurnalisto, geologo, [[amatora astronomio|amatora astronomo]] (n. [[1931]])
* [[1989]]: [[Marcell Clemens]], saksa-hungara kuracisto, kirurgo kaj [[urologio|urologo]] (n. [[1920]])
* [[1994]]: [[Zdeňka Švabíková-Kožíková]], ĉeĥa aktorino, rolinta en [[Verda Stacio]] (n. [[1912]])
* [[1996]]: [[Béla Sebe]], rumania hungara biologo (n. [[1935]])
* [[1997]]: [[András Fodor]], hungara poeto kaj tradukisto (n. [[1929]])
* [[1998]]: [[Zsolt Bende]], hungara operkantisto ([[baritono]]), altlerneja instruisto (n. [[1926]])
* [[2000]]: [[Felix Karlinger]], germana filologo kaj muzikologo (n. [[1920]])
* [[2001]]: [[Tove Jansson]], finna verkistino svedlingva (n. [[1914]])
* [[2001]]: [[Jack Lemmon]], usona aktoro (n. [[1925]])
* [[2004]]: [[Fred Ramdat Misier]], prezidento de [[Surinamo]] (n. [[1926]])
* [[2010]]: [[Antoine de La Garanderie]], franca pedagogo kaj filozofo (n. [[1920]])
* [[2014]]: [[Leslie Manigat]], prezidento de [[Haitio]] (n. [[1930]])
* [[2015]]: [[Gerd Bacher]], aŭstra ĵurnalisto kaj [[ORF]]-generalintendanto (n. [[1925]])
* [[2016]]: [[Alvin Toffler]], usona verkisto kaj [[futurologo]] (n. [[1928]])
* [[2016]]: [[Bud Spencer]], itala aktoro, olimpikisto pri [[naĝado]], doktoro de [[jurscienco]], aŭtoro de pluraj patentoj (n. [[1929]])
* [[2017]]: [[Geri Allen]], usona ĵazpianistino, komponistino, muziketnologino kaj altlerneja instruistino (n. [[1957]])
* [[2022]]: [[Mats Traat]], estona verkisto (n. [[1936]])
* [[2023]]: [[Peter Bieri]], svisa verkisto kaj filozofo (n. [[1944]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Kataro]]: Datreveno de ekregiĝo fare de [[emiro]] [[Hamad bin Ĥalifa at-Tani]]
* [[Nacia tago]] en [[Ĝibutio]], tago de la sendependiĝo ([[1977]])
* [[Romkatolika Kalendaro]]: Sankta [[Cirilo de Aleksandrio]], [[episkopo]] kaj [[doktoro de la eklezio]]
* [[Christopher Street Day]] - festo de [[GLAT-movado]], okaze de la datreveno pri okazintaĵoj en [[Stonewall Inn]]
* Monda Tago de [[Fiŝkaptado]]- fiksita en 1984 de la [[Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo]] de [[UN]]
* [[Pollando]]: Batal-Tago kontraŭ [[Diabeto]]

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''27-a de junio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:27-a de junio| ]]
[[Kategorio:Junio|27]]
[[Kategorio:27-a tago de la monato|#06]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0627]]</text>
      <sha1>hn0u8s2vvxfaerivvlq28lba9ayptde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Detlev Blanke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9812</id>
    <revision>
      <id>9479559</id>
      <parentid>9021263</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13354" sha1="4birhndneq349u0l36hcx5egq2rxgqv" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
 | pseŭdonomo             =
 | dato de naskiĝo        = &lt;!--[[30-an de majo]] [[1941]]--&gt;
 | loko de naskiĝo        = {{Flago|Germanio}} [[Neumünster]], [[Germanio]]
 | nacieco                = [[germano]]
 | tradukis               = [[Detlev Blanke#Tradukoj (elekto)|elekto de liaj tradukoj]]
 | dato de morto          = &lt;!--[[20-an de aŭgusto]] [[2016]]--&gt;
 | loko de morto          = 
 | verkis                 = [[Detlev Blanke#Verkoj (elekto)|elekto de liaj verkoj]]
 | aliaj aktivaĵoj        =
 | akademiano             = 
 | denaska esperantisto   =
 | esperantistiĝis en     = [[1957]]
 }}
'''Detlev BLANKE''' (naskiĝis la {{daton|30|majo|1941}} en [[Neumünster]], mortis la {{daton|20|aŭgusto|2016}}&lt;ref&gt;http://www.interlinguistik-gil.de/wb/media/bilder/traueranzeige.png&lt;/ref&gt;) estis germana lingvisto, [[interlingvisto]] kaj [[esperantologo]] (post universitataj studoj instruisto de la germana kaj geografio)&lt;ref&gt;[https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=78 Detleve Blanke - Panteono], Edukado.net&lt;/ref&gt;. Kun sia edzino [[Wera Blanke]] li laboris interalie en la kampo de [[terminologio]] kun speciala atento al la verkaro de [[Eugen Wüster]]. Li estis honora prezidanto de [[Gesellschaft für Interlinguistik]]. En 2011 li estis elektita [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]].

== Movado ==
Esperanton li lernis aŭtodidakte en [[1957]]. De [[1968]] ĝis [[1990]] Detlev Blanke estis sekretario de [[Centra Laborrondo Esperanto (GDR)|Centra Laborrondo Esperanto]] de [[Kulturligo de GDR]], resp. ekde [[1981]] de la nove fondita [[Esperanto-Asocio de GDR]] (GDREA). Dum la jaroj [[1970]]–[[1990]] li estis ankaŭ redaktoro de la organo de tiuj organizaĵoj, ''[[der esperantist]]''.

Blanke estis [[Komitato de UEA|komitatano]] de [[UEA]] ([[1978]]–[[1998]]) kaj membro de diversaj komisionoj kaj laborgrupoj en UEA, interalie kiel juĝanto en la [[Belartaj Konkursoj de UEA]].

== Interlingvistiko kaj esperantologio ==
Detlev Blanke en [[1976]] doktoriĝis en [[Humboldt-Universitato Berlino]] per disertacio pri kompara vortfarado de Esperanto kaj la germana ĉe [[Viktor Falkenhahn]]; en 1982 publikiĝis la broŝuron ''Kion scii por organizi nian movadon&lt;ref&gt;Kion scii por organizi nian movadon. Diskutmaterialo 2. Budapest (Hungara Esperanto Asocio 1982&gt; ISBN 963 571 0461. 2&lt;/ref&gt;''. Li en 1985 sekvis habilitiĝo per disertacio pri planlingvoj (samloke; en [[GDR]] oni nomis tion &quot;disertacio B&quot;). En [[1988]] li estis nomumita &quot;Honoraria Docento pri Interlingvistiko&quot;.

Li estis kunfondinto kaj de 1970 ĝis 1990 sekretario de la Fakgrupo Interlingvistiko/Esperantologio en Germana Kulturligo (ekde 1974 Kulturligo de GDR). Prezidantoj de la fakgrupo estis 1970–1981 Viktor Falkenhahn (1903–1987), 1981-1986 [[Georg F. Meier|Georg Friedrich Meier]] (1919-1992) kaj 1987-1990 [[Ronald Lötzsch]] (1931-2018).

En [[1991]] li kunfondis [[Societo pri Interlingvistiko|Societon pri Interlingvistiko]] (Gesellschaft für Interlinguistik, GIL) kaj dum dudek jaroj estis ĝia prezidanto.&lt;ref&gt;Detlev Blanke: ''20 Jahre Gesellschaft für Interlinguistik e.V. – Ergebnisse und Probleme.'' Beiträge der 20. Jahrestagung der Gesellschaft für Interlinguistik e. v., 26.-28. November 2010 in Berlin. Interlinguistische Informationen, Beiheft 17. [[Sabine Fiedler]] (Hrsg.), Berlin 2011,

&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Detlev Blanke: ''Georg Friedrich Meier (1919-1992) und seine Rolle bei der Entwicklung der Interlinguistik in der DDR''.  In: Die Rolle von Persönlichkeiten in der Geschichte der Plansprachen – Beiträge der 19. Jahrestagung der Gesellschaft für Interlinguistik e. v., 27.–29. November 2009 in Berlin. Interlinguistische Informationen, Beiheft 17. Sabine Fiedler (Hrsg.), Berlin 2010.&lt;/ref&gt; Li redaktis organon de GIL, ''[[Interlinguistische Informationen]]''.

Li estis membro de la redakto-kolegioj de ''[[Language Problems and Language Planning]]'' (LPLP) kaj ''[[Esperantologio / Esperanto Studies]]'' (EES), estrarano de [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED) ekde 1974 ĝis la morto kaj “supera bibliografo” (angle: senior bibliographer) de ''[[Modern Language Association of America]]&lt;!-- [[:en:Modern Language Association]] --&gt;'' (1992–2013). Ekde 1992 ĝis la morto li redaktis la bibliografie orientitan bultenon ''[[Informilo por Interlingvistoj]]'' &lt;ref&gt;Vidu la retpaĝon: [http://esperantic.org/en/communications/ipi/archive Informilo por Interlingvistoj]&lt;/ref&gt;.

== Verkaro en Esperanto (elekto) ==
{| style=&quot;float:right;&quot;
|-
| [[Dosiero:Soci-politikaj aspektoj de la Esperanto-movado.jpg|eta|150ra|ĉe HEA, 1978]]
| [[Dosiero:Blanke - Esperanto k lingvistiko, sciencpol Eo-Dok2.jpg|eta|150ra|ĉe GEI, 1995]]
| [[Dosiero:Blanke - vojoj al faka literaturo.jpg|eta|150ra|ĉe UEA, 2003]]
| [[Dosiero:Esperanto kaj socialismo.JPG|eta|150ra|ĉe Mondial, 2007]]
|}
* ''Esperanto: lingvo - movado - instruado''. (red.) Berlin: Kulturbund der DDR (Zentraler Arbeitskreis Esperanto), 1977, 187 p. &lt;br /&gt;kun kontribuoj de [[Anton Balagué]], Detlev Blanke, [[Eŭgeno Bokarjov|Evgenij A. Bokarev]], [[William Gilbert (esperantisto)|William Gilbert]], [[Douglas B. Gregor]], [[Göster Holmkvist]], [[Magomet I. Isaev]], [[Kálmán Kalocsay]], [[Nguyen van Kinh]], [[Violin Oljanov]], [[Andrzej Pettyn]], [[L. L. Zamenhof|Ludwig L. Zamenhof]].
* ''[[Socipolitikaj aspektoj de la Esperanto-movado]]''. (red.) Budapest: Hungara Esperanto-Asocio (HEA), 1978, 228 p. (2-a eldono: Budapest: HEA 1986) kun kontribuoj de Detlev Blanke, [[Ernest Drezen|Ernest K. Drezen]], [[Magomet I. Isaev]], [[Ulrich Lins]], [[Simeon N. Podkaminer]], [[Árpád Rátkai]].
* ''Esperanto. La internacia lingvo - sciencaj aspektoj'' (red.), Berlin: Kulturbund der DDR, 1979, 287 paĝoj, kun kontribuoj de [[Věra Barandovská-Frank|Věra]] [[Věra Barandovská-Frank|Barandovská]], Detlev Blanke, [[Ignat Florian Bociort|Florian I. Bociort]], [[Ludvik Fritsch]], [[Marinko Gjivoje]], [[Stojan Ĝuĝev]], [[Ottó Haszpra]], [[Jaromír Jermář]], [[Josef Kavka]], [[Boris Kolker]], [[Jerzy Leyk]], [[Árpád Rátkai]], [[Paul String]], [[István Szerdahelyi]].
* ''Por aktiva lingvopolitiko.'' Aktoj de la lingvopolitika seminario en la 81-a Universala Kongreso de Esperanto, Prago 1996 (red. kun [[Roy McCoy]], [[Osmo Buller]]) &lt;br /&gt;Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1999, 71 p.&lt;br /&gt;kun kontribuoj de Detlev Blanke, [[Werner Bormann]], [[Renato Corsetti]], [[Humphrey Tonkin]], [[Amri Wandel]], [[Yamasaki Seikô]].
* ''Esperanto kaj kulturo – sociaj kaj lingvaj aspektoj'' (red.) Aktoj de la 19-a Esperantologia Konferenco en la 81-a Universala Kongreso de Esperanto, Prago 1996. &lt;br /&gt;Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 2001, 50 p.
* ''Interlingvistiko kaj esperantologio: vojoj al la faka literaturo.'' Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 2003, 40 p. (Esperanto-Dokumentoj 39E).
* ''Esperanto kaj Socialismo? Pri la movado sur la “alia flanko”.'' Novjorko: Mondial, 2004, 64p. (2-a eldono 2007) {{ISBN|9781595690654}}. &lt;br /&gt;Eseo pri la E-movado en la postmilita Orienta Eŭropo.
* ''Lingvaj kaj historiaj analizoj'' (red.). Aktoj de la 28-a Esperantologia Konferenco en la 90-a Universala Kongreso de Esperanto, Vilno 2005. &lt;br /&gt;Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 2007, 92 p.
* ''Planlingvaj bibliotekoj kaj novaj teknologioj'' (red.). Aktoj de la kolokvo en Vieno, 19-20 oktobro 2007. &lt;br /&gt;Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 2009, 83 p.
* Pazigrafioj;
=== Tradukoj (elekto) ===
* [[Karl Marx|Marx, Karl]] kaj [[Friedrich Engels|Engels, Friedrich]]: ''[[Manifesto de la Komunista Partio]].'' La plej fama politika pamfleto. Tradukita (el la germana) de Detlev Blanke. Moskvo: Progreso, 1990, 82 p., ISBN 5010023415, [http://www.marxists.org/esperanto/marx-engels/1848/manifesto/mkp.pdf Interrete legebla].

== Verkaro germanlingva (elekto) ==
{| style=&quot;float:right;&quot;
|-
| [[Dosiero:Blanke - Internationale Plansprachen.jpg|eta|150ra|ĉe [[Akademie-Verlag]], 1985]]
| [[Dosiero:Blanke - Interling Beitraege.jpg|eta|150ra|ĉe P.Lang, 2006]]
| [[Dosiero:Blanke - Sprachenpolitik und Sprachkultur.jpg|eta|150ra|ĉe P.Lang, 2007]]
|}
* ''Sprachenpolitik und Sprachkultur.'' (red. kun Jürgen Scharnhorst), Vol. 57 de la serio: Sprache – System – Tätigkeit, eld. Inge Pohl kaj Karl-Ernst Sommerfeld, Frankfurt/Main: Peter Lang, 2007, 280 p. (2-a eldono 2009).
* ''Interlinguistische Beiträge. Zum Wesen und zur Funktion internationaler Plansprachen.'' Herausgegeben von [[Sabine Fiedler]]. Frankfurt/Main: Peter Lang Europäischer Verlag der Wissenschaften, 2006, 405 S., ISBN 3-631-55024-3 (kun elekta bibliografio de la publikaĵoj de Detlev Blanke 2002-2005)
* ''Konversationsbuch Deutsch-Esperanto/Konversacia Libro germana-Esperanta.'' (kun [[Till Dahlenburg]]) Leipzig: [[Verlag Enzyklopädie]], 1990, 210 p., ISBN 3324005086, (2-a prilaborita eldono 1998, Wien: IEMW)
* ''Internationale Plansprachen. Eine Einführung.'' (Sammlung Akademie-Verlag Sprache, 34): Berlino: [[Akademie-Verlag]], 1985, 408 p., ISSN 0138-55 X (la fenomeno ‚planlingvo’ en teorio kaj praktiko, kun aparta konsidero de Esperanto, bibliografio kun 2000 titoloj)
* ''Esperanto und Wissenschaft. Zur Plansprachenproblematik'' (Kun kontribuoj de [[Till Dahlenburg]] kaj [[Martin Schüler]]). Berlin: [[Kulturbund der DDR]], 1982, 88 p. (2-a eldono 1986, scienco pri kaj en Esperanto)
* ''Plansprache und Nationalsprache. Einige Probleme der Wortbildung des Esperanto und des Deutschen in konfrontativer Darstellung.'' En: ''Linguistische Studien'', Reihe A, Nr. 85, Berlino: [[Akademio de Sciencoj de GDR]] (Akademie der Wissenschaften der DDR), Zentralinstitut für Sprachwissenschaft, 1981, 162 p. (2-a eld. 1982, pri kompara vortfarado en Esperanto kaj la germana)

== Bibliografio ==
* ''Pri planlingvoj, interlingvistiko, Esperanto, lingvopolitiko kaj kelkaj aliaj temoj''. Intervjuo kun Detlev Blanke. Realigita kaj vidbende registrita de [[Sebastian Kirf]], 2005-04-09 en la [[Interkultura Centro Herzberg]]/ Harz – Hercbergo ĉe Harco ‒ (la Esperanto-urbo). La teksto tradilota el la german­a kun “averto de la tradukinto” kaj postparolo de [[Vilhelmo Lutermano]], [[Monda Asembleo Socia|MAS]], 2015, 150 p., ISBN 978-2-36960-026-8
* ''Elekta bibliografio de la publicaĵoj de D. Blanke 1958-2000,'' En: Sabine Fiedler/[[LIU Haitao]] (2001, Eld.): ''Studoj pri interlingvistiko/Studien zur Interlinguistik. Festlibro por/ Festschrift für Detlev Blanke.'' Dobřichovice: Kava-Pech [736 p.], p.&amp;nbsp;681-725.
* ''Interlingvistiko kaj Esperantologio. Bibliografio de la publikaĵoj de Detlev Blanke'' - ''Interlinguistik und Esperantologie. Bibliographie der Veröffentlichungen von Detlev Blanke.'' Eld. [[Ulrich Becker]]. New York: [[Mondial]], 2011, 234 p., ISBN 978-1-59569-202-3

{{Projekto vizaĝoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* ''[[Esperanto - Lingvo de la Natursciencoj kaj Tekniko 1887-1986]]''

== Eksteraj ligiloj ==
* {{retarkivo|20171018235123|http://www.blanke-interlinguistik.de/eo/ Retpaĝo de Detlev Blanke}}
* [http://www.interlinguistik-gil.de Gesellschaft für Interlinguistik (GIL)] ''(germane, angle)''
* [http://homepage2.nifty.com/serpento/vk/blanke/blanke1.htm Pri la germana reunuiĝo] {{Webarchiv|url=https://archive.is/20130104175441/http://homepage2.nifty.com/serpento/vk/blanke/blanke1.htm |date=2013-01-04 }}
* [http://www.helsinki.fi/~jslindst/raumo-db.html Ĉu manifesti kaj civiti?]
* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&amp;tab=onb_sondersammlungen&amp;mode=Basic&amp;vl(freeText0)=Detlev+blanke&amp;vid=ONB&amp;fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Detlev Blanke en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}
* [http://www.staff.amu.edu.pl/~interl/interlingvistiko/Detlev_Bl_publ.pdf Publikaĵoj de Detlev Blanke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919024936/http://www.staff.amu.edu.pl/~interl/interlingvistiko/Detlev_Bl_publ.pdf |date=2016-09-19 }} – bibliografio
* [http://esperantic.org/en/communications/ipi/archive Informilo por Interlingvistoj]

=== Recenzoj ===
* {{Citaĵo el gazeto|url=https://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-ed39e.htm|titolo=Valora indikilo de Detlev Blanke|aŭtoro=[[Seán Ó Riain]]|jaro=2005|lingvo=eo|gazeto=[[La Ondo de Esperanto]]|numero=6 (128)}} Recenzo pri la libro ''Interlingvistiko kaj esperantologio: vojoj al la faka literaturo.''
* {{Citaĵo el gazeto|url=https://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-blanke.htm|titolo=Ĉu politika naiveco?|aŭtoro=[[Walter Żelazny]]|jaro=2005|gazeto=La Ondo de Esperanto|numero=11 (133)}} Recenzo pri la libro ''Esperanto kaj socialismo? Pri la movado sur la “alia flanko”.''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj|PeEnEo=9812|PND=123444438|LCCN=nr/88/4951|VIAF=59370508|TSURL=viaf/59370508}}
{{Unua}}
{{Vivtempo|Blanke, Detlev}}

[[Kategorio:Germanaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Germanaj lingvistoj]]
[[Kategorio:Esperantologoj]]
[[Kategorio:Interlingvistoj]]
[[Kategorio:Eugen Wüster]]
[[Kategorio:Esperanto en Berlino]]
[[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]]</text>
      <sha1>4birhndneq349u0l36hcx5egq2rxgqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean Borel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10081</id>
    <revision>
      <id>9479326</id>
      <parentid>9346473</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10470" sha1="ts7fwm0wu56c4crizslpt9wkgzzscre" xml:space="preserve">{{Unua|kat=ne}}
{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Borel - Legolibreto, 1926.pdf|eta|''Legolibreto'', 1926]]
'''Jean BOREL''' (pseŭdonimoj: J. B., D. Spero; naskiĝis la {{daton|23|aŭgusto|1868}} en [[Couvet]] ([[Svislando]]); mortis la [[30-a de januaro|30-an de januaro]] [[1946]] en [[Lugano]]&lt;ref&gt;''Niaj mortintoj,'' en: ''Esperanto'' marto-aprilo 1946, paĝo 6.&lt;/ref&gt;) estis [[svisa esperantisto]], [[tradukisto]], [[publicisto]] kaj [[eldonisto]], pioniro de la Esperanto-Movado en Svislando kaj Germanujo.

== Vivo ==
Borel studis diversajn sciencojn, precipe historion kaj ĵurnalismon. Li lernis [[Volapuko|Volapukon]] en 1886 kaj fariĝis esperantisto en [[Vaumarcus]] ([[Svislando]], [[Kantono_Neŭŝatelo|kantono Neŭŝatelo]]) en 1901. Borel kunfondis [[Svisa Esperanto-Societo|Svisan Esperanto-Societon]] (SES) en 1902, kies unua vicprezidanto (1902/03) li estis.

En 1903 li estis unu el la unuaj kaj plej fervoraj iniciatintoj por Esperanto en [[Germanujo]]. Post interparolado kun [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] je pentekosto 1903 en [[Varsovio]] li translokiĝis al [[Berlino]] kaj daŭrigis la preparojn por fondo de Esperanto-Grupo [[Berlin|Berlino]] &lt;ref&gt;[[s:Rememoroj 1924 GE|Rememoroj el 1903]], Germana Esperantisto N-ro 2, 1924, p 23 &lt;/ref&gt;, komencitajn de [[Alfred Hermann Fried]] kaj [[Adolf Schmidt]]. En novembro 1903 estis fondita la grupo en Prinzenstraße 95, kie Jules Borel (1873–1946), lia frato, gvidis presejon kaj la eldonejon Möller &amp; Borel. La fondan kunvenon partoprenis inter aliaj [[Wilhelm Wetekamp]]. La fondo okazis sub aŭspicio de [[Deutsche Friedensgesellschaft|Deutsche Friedens-Gesellschaft]] (DFG- Germana Porpaca Societo). Kune kun sia frato li fondis Esperanto-eldonejon [[Möller &amp; Borel]] en decembro samjare (ekde 1912 [[Ader &amp; Borel]] kaj ekde 1923 [[Ellersiek &amp; Borel]]) . Li fondis en 1904 la gazeteon de la berlina grupo ''Esperantistische Mitteilungen'', el kiu en 1905 fariĝis la gazeto por germanlingvanoj ''[[Germana Esperantisto]]'', ekde 1907 oficiala organo de [[Germana Esperanto-Asocio|Germana Esperantista Societo]], poste de GEA. De 1904 ĝis 1910 li estis la redaktoro, escepte julio 1907 ĝis septembro 1908 (Redaktoro Otto Liesche). Lia posteulo [[Friedrich Wilhelm Ellersiek|Friedrich Ellersiek]] redaktis la gazeton ĝis 1935.

En 1904 Borel eldonis lernolibron&lt;ref&gt;Jean Borel: ''Vollständiges Lehrbuch der Esperanto-Sprache''. Esperanto-eldonejo Möller &amp; Borel, Berlin 1904.&lt;/ref&gt; kaj varbbroŝuron&lt;ref&gt;Jean Borel: ''Die Frage einer internationalen Hilfssprache und das Esperanto''. Esperanto-eldonejo Möller &amp; Borel, Berlin 1904.&lt;/ref&gt;. Sekvis aliaj materialoj por lingvolernado kaj informado pri la lingvo kaj la movado. Tiuj materialoj amase estis senditaj al lokoj en Germanio. Jam en la gazeto ''Esperantistische Mitteilungen'' Borel instigis la diskuton pri fondo de Esperanto-Asocio en Germanio. Li kaj la berlina grupo sub ĝia prezidanto Adolf Schmidt decide instigis la fondon de GES (GEA) Pro tio ili en 1909 estis la unuaj, kiuj ricevis la [[Meritmedalo de GEA|Meritmedalon de GEA]].

Borel fondis kaj redaktis ankaŭ la libroserion ''[[Esperanta Biblioteko Internacia]] (EBI),'' kies plurajn volumojn li verkis aŭ tradukis, ekzemple ''[[Sub la Neĝo]]'' de [[Jacques Porchat]] el la franca, aŭ ekzemple ''[[Komerca Korespondo]].'' Aperis 30 volumetoj kun 33 numeroj. Estis eldonitaj kaj iloj por lerni la lingvon kaj literaturaj verkoj kaj fakaj libretoj.

Lia germanlingva lernolibro, baze de la lernollibro ''L' Espéranto en dix leçons de'' [[Théophile Cart]], aperis en 16 eldonoj kun 130 000 ekzempleroj, lia varbbroŝuro aperis en 23 eldonoj kun 250.000 ekzempleroj (1903-1910). Li verkis franclingvajn verketojn kaj artikolojn pri Esperanto.

En 1905 Borel partoprenis la [[UK 1905|1-an Universalan Kongreson]] kaj estis nomumita de Zamenhof kiel membro de la [[Lingva Komitato]]&lt;ref&gt;[[Esperantista Dokumentaro]], kajero 1, Paris aŭg. 1906, p. 22.&lt;/ref&gt; (1905–1914).

En 1927 Ellersiek transprenis la eldonejon sole. Borel laboris en la presejo de lia frato. En 1944 estis detruita la tuta kvartalo, kie situis la presejo (hodiaŭ [[Kreuzberg (Berlino)|Berlino Kreuzberg]]). La fratoj Borel revenis al Svisujo en 1945

== Verkoj ==
=== Lerniloj kaj varbbroŝuro ===
Eldonejo Möller &amp; Borel, Berlin

* ''Vollständiges Lehrbuch der Esperanto-Sprache''. 1904.

* ''Schlüssel zum Vollständiges Lehrbuch der Esperanto-Sprache'' 1904.

* ''Die Frage einer internationalen Hilfssprache und das Esperanto'' 1904.

* ''Esperanto Leitfaden.'' 1906

* ''Esperanta-germana frazlibro de la ĉiutaga vivo'' (laŭ R. Anton), 1907.

* Legolibreto 1909.

* Kun A. Matthias: ''Praktika frazaro: Dialogoj de la ĉiutaga vivo.''1910.

* ''Komerca korespondo''. 1911.

* ''Ĉu vi parolas Esperante?'' 1912. Deutsche Nationalbibliothek, Leipzig

* ''Die Esperanto-Sprache auf einem Blatte: Wörterbuch, Grammatik, Aussprache und Wortbildung''. Neuauflage, 2017 (2 Seiten).

*''Praktika Frazaro. Dialogoj de la ĉiutaga vivo''.

=== Tradukoj ===
* [[J.-J. Porchat]]: ''Sub la neĝo: Taglibro de juna loĝanto de la Jura Montaro''. Eldonejo Möller &amp; Borel, Berlin 1908.

* [[Rose Stolle|R. Stolle]]: ''Konsiloj pri higieno''. Eldonejo Möller &amp; Borel, Berlin 1910.

* [[Emile Coué|E. Coué]]: ''La regado de si mem per konscia aŭtosugesto.'' Esperanto-Verlag Ellersiek und Borel, Berlin Kaj Dresden 1924.
{{citaĵo| Laŭ tiu teorio „ne volo, sed imago efektive estras niajn agojn.}}

* [[Prosper Mérimée|Prosper. Mérimée]]: Mateo Falcone kaj aliaj rakontoj. [[Rudolf Mosse]]. Esperanto-Fako, Berlin 1926.

====Recenzoj====

Pri ''Konsiloj pri higieno''.

{{citaĵo|Higieno estas doktrino pri deteno de malsanoj kaj evito de epidemioj. En ĉi tiu senco la enhavo de la libreto ne estas konforna al sia titolo, ĉar ĝi pritraktas krom kelkaj higienaj konsiloj ankaŭ kuracadmetodojn de diversaj malsanoj kaj sintenadon okaze de [[akcidento]]j. Tamen la libreto estas tre ŝatinda konsilanto por laikoj. Sed ĝi ne estu misuzata por ŝpari la ĝustatempan alvokadon de faka kuracisto.&lt;br&gt; Nur la titolo de la lasta ĉapitro &quot;krampfaj
krizoj'“ ne plaĉas al mi. La vorto &quot;krampfo“ (eĉ pli bone „kramfo“) nek estas taŭga nek bela. Ni havas por la diversaj fraazoj la esprimojn : spasmo, konvulsio, koliko ktp. Ni ne tro neologismu!|[[Edmund Sós|Sós]]. Aŭstria Esperantisto n.39 (jan 1928)}}
----
Pri ''Vollständiges Lehrbuch der Esperanto-Sprache''.
{{citaĵo|La glanda valoro de tiu libro estas pruvita de la fakto, ke ĝi jam atingis sian 12an eldonon (50an milon). Ĝi estas verkita laŭ la bonega « [[Esperanto en dix leçons]]», kun la jena diferenco ke ĝi enhavas pli da [[ekzerco]]j, ĝenerale pli simplaj kaj pli gradigitaj.
La verko enhavas plie, en germana lingvo, kelkajn paĝojn pri sintakso, speciale laŭ germana vidpunkto, la ĉefajn regulojn de la gramatiko (Esperante) kaj kelkajn bone elektitajn literaturaĴojn.
La lernolibro de S-ro Borel estas plej rekomendinda al ĉiuj, por kiu la lingvo de Goethe ne estas fremda.|[[Belga Esperantisto]] n.23-024 (sep-okt 1910)}}
----
Pri ''Esperanta-germana frazlibro de la ĉiutaga vivo''.

{{citaĵo|Tiu ĉi libro plej etike utilas por la ĉiutaga interparolado. La kontraŭmetita germana teksto estas valora helpilo por negermanoj, kiuj tiamaniere
povas akiri la fluan uzadon de la lingvo germana.Ĝ enhavas kvardekon da dialogoj pri la plej diversaj praktikaj temoj.|[[Belga Esperantisto]] n023-024 (sep-okt 1910)}}

== Honorigoj ==
Meritmedalo de GEA 1909

Honora membro de GEA 1909

Honora prezidanto de Esperanto-Grupo Berlino 1909

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==
* [[Halina Gorecka]] kaj [[Aleksander Korĵenkov]]: ''Jean Borel (1868–1946).'' En: Nia diligenta kolegaro – Biografioj de 200 eminentaj esperantistoj. [[Sezonoj]], [[Kaliningrado|Kaliningrad]]; [[Litova Esperanto-Asocio]], [[Kaŭno|Kaunas]] 2018, p. 41–42.
* [[Andreas Künzli|Andreas Künzli:]]. ''Universalaj Lingvoj en Svislando''. [[La Chaux-de-Fonds]]: Svisa Esperanto-Societo 2006, p.&amp;nbsp;234-235 (kun foto).
* [[s:Resonado Recco 1924 GE|Eĥo de Eko]] = Friedrich Ellersiek, Germana Esperantisto, N-ro 10, 1924, p. 181
* [http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/EspBiogr/Boreljea.htm Familienforschung pri Jean Borel] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060626185948/http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/EspBiogr/Boreljea.htm |date=2006-06-26 }} detala esploro kaj komparo de fontoj.
* [[Fritz Wollenberg]]: ''De Jean Borel ĝis urbunuiĝo: 90 jaroj da movado en Berlino''. En: Esperanto aktuell 1/1994, p. 12–14.
* Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto – Lingvo kaj Kulturo en Berlino:'' ''[[Jubilea Libro 1903 - 2003|Jubilea Libro 1903 – 2003]].'' Esperanto-Ligo Berlin (eld.), Mondial, Novjorko, Berlino 2006 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), p. ''131–132,143–149''. ISBN 1-59569-043-3.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/B] en sia originala formo en la Interreto
* [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF).
* [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&amp;request=jean+borel&amp;find_code=WRD&amp;x=8&amp;y=5 Libroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306191333/http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&amp;request=jean+borel&amp;find_code=WRD&amp;x=8&amp;y=5 |date=2016-03-06 }} de kaj pri Jean Borel en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Jean Borel en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
* [http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/EspBiogr/Boreljea.htm Biografiaj datenoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060626185948/http://www.familienforschung-pabst.de/EspBiographien/EspBiogr/Boreljea.htm |date=2006-06-26 }}

{{Vivtempo|Borel, Jean}}

[[Kategorio:Svisaj esperantistoj|BOREL, Jean]]
[[Kategorio:Germanaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Akademio de Esperanto]]
[[Kategorio:Esperanto en Berlino]]</text>
      <sha1>ts7fwm0wu56c4crizslpt9wkgzzscre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esperanto-movado en Bulgario ĝis 1934</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10327</id>
    <revision>
      <id>9479566</id>
      <parentid>9311116</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12208" sha1="hkxhrry9kzdqgnu6h4h5tm2qv16epct" xml:space="preserve">'''Esperanto-movado en Bulgario ĝis 1934'''. 

[[Bulgario]] en 1934 laŭ la tiujara [[Enciklopedio de Esperanto]] estis &quot;juna ŝtato, kun popolo malfruiĝinta en la kultura progreso, kalkulanta tre limigitan kvanton da personoj, kiuj posedus fremdajn lingvojn&quot; kaj tial prezentis &quot;bonan grundon por la [[Esperanto-movado]]&quot;.

{{TOCdekstre}}

== Komenco ==
Jam en 1888 troviĝis apartaj Esperantistoj, lernintaj la lingvon per rusaj lernolibroj. Tion favoris la proksimeco inter la lingvoj rusa kaj bulgara, kaj ankaŭ la populareco de la [[Ruslingva literaturo|rusa literaturo]]. La unua lernolibro por bulgaroj aperis en 1889, verkita de [[Miloslav Bogdanov]], kiu prezentis sin antaŭ la publiko kun la esperantigita nomo &quot;D-ro Favorogloro Diodono&quot;, kio longe liveris materialon al la bulgaraj humoristoj. Kelkaj personoj, lernintaj Esperanton, aliĝis al Bogdanov kaj li formis jam en 1889 &quot;Societon de la amikoj de tutmonda lingvo,&quot; en [[Sofio]], je kies nomo li komencis eldoni monatan gazeton [[Mondlingvisto]], la dua Esperanta gazeto laŭtempe en la mondo, de kiu tamen aperis nur du aŭ tri numeroj. Baldaŭ la societo mortis: la anojn forpelis la malbona famo pri la lingvo, kaŭzita per la konduto de Bogdanov.

Ĉirkaŭ 1897 komencis viglan propagandon [[Aristo Popov]], kiu eldonis lernolibron, verkis artikolojn en ĵurnalo kaj revuoj, faris paroladojn. Al li helpe venis la entreprenema [[Georgi Oreŝkov]]. En 1898 jam estis sufiĉa kvanto da unuopaj Esperantistoj. Fine de la sama jaro en [[Tirnovo]] fondiĝis loka grupo &quot;Lumo&quot; kaj en 1900 en [[Plovdiv]] la klubo &quot;Stelo&quot;, kiu faris efikan propagandon, eldonis lernilojn, aperigis monatan ilustritan gazeton Rondiranto, kiu daŭris tri jarojn kaj duonon, nome de febr. 1902 ĝis aŭg. 1904.

Ĉirkaŭ 1904 en la ĉefurbo Sofio fondiĝis la loka societo &quot;Aŭroro&quot;, sub gvido de [[Nikola Kovaĉev]], Petr Popov, Georgi Aktarĝiev k. a. En 1904 aperis en [[Ruse]] la gazeto &quot;Trumpetisto&quot; de Aristo Rjaĥovski (marto-sept.). En 1905 en Sofia rondo de universitataj studentoj (Rjaĥovski, Simeon Petkov, Georgi P. Genov—en 1934 universitata profesoro de juro, - Georgi Nikolov, Petr Spasov, Georgi Zografski, Georgi Karastojanov k. a.) komencis seriozan laboron kun granda sukceso. Komence ili eldonis litografe tre bonan gazeton &quot;Unua Paŝo&quot; (jan.- dec. 1906).

== Unua bulgara Esperanto-kongreso ==
En 1906 la Esperantistoj el Sofio kunvokis la unuan bulgaran Esperanto-kongreson en la ĉefurbo. La sekvintaj kongresoj okazis en: 1907 [[Tirnovo]], 1908 [[Ŝumen]], 1909 [[Ruse]], 1910, 1919, 1920, 1921, 1922 [[Sofio]], 1923 Tirnovo, 1924 Ruse, 1925 Sofio, 1926 [[Varna]], 1927 du kongresoj: eksterordinara en Sofio kaj ordinara en Plovdiv, 1928 [[Vraca]], 1929 [[Vidin]], 1930 Sofio, 1931 [[Stara Zagora]], 1932 Sofio. Antaŭ la unua kongreso okazis en Tirnovo 1905 interkonatiĝa antaŭkongreso, kiun ĉeestis 25 personoj.

Rezulte de la Sofia kongreso de 1906 fondiĝis &quot;Bulgara Societo por propagando de Esperanto&quot;, kiu en 1907 ekeldonis dumonatan gazeton ''[[Bulgara Esperantisto]]'', bone redaktatan, sed de ĝi aperis nur tri n-roj (jan. - jun.). La societo ne daŭris longe. Same la rondo de ĝiaj iniciatintoj disiĝis.

Inter la gvidantoj de la movado en Sofio kaj la grupo &quot;Lumo&quot; en Tirnovo ekestis antagonismo: la sofianoj prefere atentis la sciencan flankon de la afero, la tirnovanoj emis al brua amasa movado, kaj en 1907 ili eldonis propran gazeton &quot;Lumo&quot; (okt. 1906 - jun. 1910). Inter tiu gazeto kaj ''Bulgara Esperantisto'' estis rivaleco. Post kiam ĉesis vivi la Societo por propagando de Esperanto, la tirnovoa grupo kunvokis en sian urbon novan kongreson, kunmetis la fundamenton de la Bulgara Esperantista Ligo (BEL). La centro de la Ligo alterne lokiĝis en Tirnovo (1907-1908), Ŝumen (1908-1910), Sofio (1910-1928), Ruse (1928-1930), Sofia (1930).

En 1911 aperis personaj malkonkordoj en la movado: la agantoj en la ĉefurbo montris tre severan kritikemon al kelkaj ĝistiamaj gvidantoj en la provinco. Tio malfortigis la organizaĵon. Aliparte en la sama jaro la sekretario-kasisto de BEL, [[Teodor Kanev]] fariĝis [[Ido (lingvo)|idisto]] kaj per cirkulero invitis la bulgaran Esperantistaron sekvi lian ekzemplon. Tio konfuzis ankoraŭ pli multe la movadon.

== Kunlaboro kun rumanaj esperantistoj ==
En la kongreso de 1910 en Sofio, kiun ĉeestis multaj rumanaj samideanoj, oni decidis unuigi la du naciajn Esperanto-gazetojn &quot;Lumo&quot; kaj &quot;Rumana Esperantisto&quot;; kreiĝis komuna gazeto, &quot;Danubo&quot;, redaktita de miksita dunacia komitato kaj presata en [[Bukareŝto]] (okt. 1910 - jul. 1912). Malĉev D. eldonadis en 1911 monatan &quot;Semo&quot; dulingve, poste ĉiusemajnan gazeton &quot;Kulturo&quot; kaj &quot;ĉiutagan&quot; Telegramo. Jam en 1908 la kongreson en Ŝumen partoprenis samideanoj el la najbara [[Rumanujo]]. Similaj reciprokaj vizitoj okazis plue en 1909 en Bukareŝto, 1910 kaj 1911 en Sofio, 1912 en Ruse, 1922 en [[Cluj]], 1923 en Tirnovo kaj [[Timiŝoara]], 1929 en [[Arad]]. Krome la bulgarajn kongresojn en 1922 kaj 1930 partoprenis s-anoj el [[Jugoslavujo]] kaj tiun en 1932 s-anoj el Rumanujo. Notinda estas la agado de la rusa esperantisto [[Evstifejev Nikolaj]], kiu de 1908 ĝis 1910 loĝis en Sofio.

En 1912 BEL ŝanĝis sian nomon je Bulgara Esperantista Societo, bazita sur centraliga tendenco, en 1926 BES nomiĝis [[Bulgara Esperanto-Asocio|Bulgara Esperantista Asocio]]. Depost 1919 la oficiala organo estas la ''[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]''.

Ĉ. 1925-26 montriĝis en la organizaĵo kaŝa interna batalo, kun politikaj tendencoj. Sekvo de tio estis financaj embarasoj, tre granda ŝuldo, organiza dekadenco. En 1927 la aferoj trudis kunvokon de eksterordinara kongreso, kiu havis la taskon solvi la internan krizon.

En la kongreso en 1930 okazis ankaŭ balkanlanda konferenco, partoprenita de esperantistoj el Bulgarujo, Jugoslavujo, [[Grekujo]] kaj Rumanujo. Estis decidite komenci komunan balkanan Esperanto-revuon &quot;Balkana Konkordo&quot;; ĝi aperadis tamen nur de jan. ĝis jul. 1931 (7 n-roj).

Depost 1928 la proletaj Esperantistoj apartiĝis en specialan landan organizaĵon &quot;Laborista Esperanto-Asocio en Bulgario&quot;, kun pres-organo unue ''Balkana Laboristo'', poste ''Meĵdunaroden Ezik'' (Internacia Lingvo). Ĝi eldonis propagandajn broŝurojn kaj Esperantan-bulgaran kaj bulgaran-Esperantan vortarojn, verkitajn de [[Grigorov Asen]]. La organizaĵo estas sufiĉe forta kaj agema.

== Ido en Bulgario ==
La Idista Movado aperis en 1922—23 tre malforte; fondiĝis grupoj en Plovdiv kaj [[Kjustendil]], dum 11/2 jaroj oni eldonis gazeton &quot;Oriental-Idisto&quot;. Baldaŭ la movado plene estingiĝis. En 1926 okazis en Sofio diskuto en du sinsekvaj publikaj kunvenoj inter Krstjo Misirkov kaj Atanas D. Atanasov, pri Ido kaj Esperanto.

== Oficialaj rekonoj ==
Oficialaj sukcesoj estis sperteblaj ĉefe sur la instrua kampo. En 1912 la ministerio de instruado per speciala cirkulero rekomendis al ĉiuj lernejoj de la lando la tiam aperintan Lernolibron de Esperanto de [[Ivan Krestanov]], kiu en 1908 fondis &quot;Bulgaran Esperanto-Bibliotekon&quot;. Samjare oni instruis Esperanton en [[Dupnica]] kiel laŭvolan lernobjekton kun oficiala aprobo. En 1920 la ministro de la popola instruado rekomendis la lingvon al la atento de la direktoroj de la mezgradaj lernejoj (cirkulero N. 37.923 de 20. XII), kaj sugestis, ke ili akcelu la gimnazianojn lerni la lingvon en la vesperaj kursoj. En 1921 la ministerio rekomendis al la lernejaj bibliotekoj la gazeton ''[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]'' (cirk. N 1870 de 27.I.) En 1921 per la leĝo pri la popola klerigo (artikolo 143) Esperanto estis oficiale enkondukita kiel nedeviga lernobjekto en la programon de la &quot;realaj lernejoj&quot; (geknaboj de aĝo 14-16 jaraj). La lingvo estis oficiale instruata de ŝtate pagataj lektoroj en ĉirkaŭ 30 lernejoj dum 1921/22, 1922/23, 1923/24 kaj parte dum 1929/25 lernjaroj. En 1925 la leĝo estis modifita, la &quot;realaj lernejoj&quot; kiel aparta lernej-speco forigitaj kaj sekve la instruado de Esperanto en ili nuligita.

En 1928 la ministro de instruado ordonis (per cirk. N 9607 de 10.IV) disformigon de ĉiuj gimnazianaj Esperanto-grupoj kaj de ilia landa ligo; ankaŭ estis malpermesate al la lernantoj viziti la Esperanto-kursojn kaj ricevi la gazetojn ''Bulgara Esperantisto'' kaj ''Esperantista Gejunularo''. La preteksto estis, ke Esperanto servus kiel kaŝilo de nepermesata propagando de politikaj ideoj inter la gimnazianoj kaj krome ĉar Esperanto estas facila lingvo, la studentoj alkutimiĝus al la lernado de facila lernofako kaj pro tio ili ne havus energion lerni pli malfacilajn lernofakojn. BEA kontraŭagis per ekspozo, eldonita broŝure kaj disvastigata en la publiko. Sed jam en 1931 la ministro per nova cirkulero (N 42.402 de 21. XII) nuligis la antaŭan ordonon kaj restarigis la antaŭan favoran sintenadon de la ministerio. Esperanto estas oficiale instruata de ŝtate pagata lektoro en la sofia ŝtata blindul-instituto depost 1922 ĝis nun kaj al la poŝt- kaj telegraf-oficistoj en la vesperaj kursoj de fremdaj lingvoj, aranĝataj de la direkcio de PTT en Sofio dum 1929, 1930, 1932. Dum la lernjaroj 1931-32 kaj 1932-33 la komerca knabina gimnazio &quot;Minerva&quot; en Sofio enkondukis devige Esperanton en la lastaj 2 klasoj. Esperanton propagandis per paroladoj kaj artikoloj Krestanov, Atanasov, Pamporov kaj Ĥesapĉiev. - Interesa konstato: la movado signis fortan progreson en la jaroj 1900, de 1906 ĝis 1910, 1912, de 1921 ĝis 1925, kaj periodoj de la dekadenco estis: 1902-1905, 1911, 1913-1920, 1926.

Aldono. En 1931 la stato de [[Bulgara Esperanto-Asocio]] estas: 26 lokaj grupoj kun sume 500 membroj. Prez. [[Georgi Aktarĝiev]]. Apud la asocio estas fondita Bulgara Esperanto-Instituto, kun celo organizi ekzamenojn, kontroli la Esperanto-eldonaĵojn, direkti lingvajn studojn, kolekti materialojn pri la enlanda movado, bone iniciatita, sed malvigle aganta. BEA en 1934 estis en periodo de malforteco, sekve de la organiza krizo de 1926-1927. La budĝeto de BEA en 1931-32 estis 20.000 levoj. La organo ''[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]'' tiuepoke aperis regule.

== Kelkaj gravaj Esperanto publikaĵoj ==
=== Lernolibroj kaj vortaroj ===
En Bulgario ĝis 1934 estas venditaj sume 70.000 lernolibroj kaj 12.000 vortaroj de Esperanto. El la pli gravaj lernolibroj, vortaroj kaj tradukaĵoj:

* '''1900''': Popov kaj Oreŝkov. Plena manokonduko por ellerno de la Internacia Lingvo Esperanto, 1900;
* '''1930''': Krestanov. Vortaro de Esperanto (E-B kaj B-E kaj gramatiko) 3-a eld. 1930;
* '''1931''': Atanasov. Kurso de Esperanto, 7-a eld. 1931.

=== Literaturaj verkoj ===
* '''1922''': ''[[Nuntempaj Rakontoj]]'' de [[Georgi Stamatov]], tradukis [[Ivan Krestanov]], 1922
* '''1925''': [[Bulgara Antologio]], (prozo kaj poezio), kompilis Ivan Krestanov, 1925
* '''1928''':
** Versaĵoj de [[Botjov]], tradukis [[Dobrev]], 1928
** ''Bulgaraj rakontoj'' de [[Ivan Vazov]], tradukis [[Atanas D. Atanasov]], 1928

== Literaturo ==
* '''1982''': Skizoj pri la historio de bulgara Esperanto-movado, kunmetitita de [[Dimităr Papazov]]. Sofio: Bulgara Esperantista Asocio 1982, 128 p.
* Pliajn verkojn vd. en la datumbazoj sub eksteraj ligiloj.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Bulgara Esperanto-Asocio]], fondita en 1907 je la nomo ''Bulgara Esperanto-Ligo''
* [[Historio de Esperanto en Bulgario]] ĝis nun
* [[La Bulgara Lando kaj Popolo]]
* [[Esperanto-Bulgara Konversacilibro]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
&lt;!--
* [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&amp;request=bulgario&amp;find_code=WRD&amp;x=8&amp;y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pri la Esperanto-movado en Bulgario en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo]]
--&gt;
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} pri la Esperanto-movado en Bulgario en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)

{{EdE|B}}

[[Kategorio:Esperanto-movado en Bulgario]]
[[Kategorio:Esperanto-movado laŭ landoj|Bulgario]]
[[Kategorio:Historio de Esperanto laŭ lando|Bulgario]]</text>
      <sha1>hkxhrry9kzdqgnu6h4h5tm2qv16epct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>24-a de septembro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11132</id>
    <revision>
      <id>9479121</id>
      <parentid>9440082</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9479121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20638" sha1="ofho22gyachjs8gzop4ejkwcp1sixsr" xml:space="preserve">{{KalendaroSeptembro}}
{{Septembro}}
La '''24-a de septembro''' estas la 267-a tago de la jaro (la 268-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 98 tagoj restas.

Je la 24-a de septembro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[622]]: [[Mohamedo]] forlasis [[Mekko]]n kaj iris al Jatrib (posta [[Medino]]) - fino de [[Heĝiro]] signanta komencon de la islama [[islama kalendaro|tempokalkulo]]
* [[787]]: [[Dua koncilio de Niceo]] komenciĝis
* [[1483]]: En [[Prago]] [[urbestro]] kaj sep konsilistoj estas forigitaj tra la [[fenestro]]j de la [[Malnovurba Urbodomo]] kaj [[Novurba Urbodomo]] - la dua praga [[defenestrigo]]
* [[1572]]: [[Hispanoj|Hispanaj]] [[konkistadoro]]j senkapigis [[Túpac Amaru]], lastan reganton de la [[Inkaa Imperio]]
* [[1580]]: Angla navigisto [[Francis Drake]] finis [[ĉirkaŭnavigado]]n de la [[terglobo]]
* [[1664]]: [[Nederlandanoj]] transdonis al [[angloj]] Novan Amsterdamon (posta [[Novjorko]])
* [[1676]]: Pola reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] venkis [[tataroj]]n en batalo de Wojniłów dum pola-turka milito 1672-1676
* [[1706]]: [[Granda Nordia Milito]]: [[pactraktato]] de [[Altranstädt]] subskribiĝis - laŭ ĝi [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] cedis polan kronon al [[Stanislao la 1-a]]
* [[1793]]: [[Dispartigoj de Pollando|Dua dispartigo de Pollando]]: nokte de la 23-a/24-a de septembro [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] cedis teritorion de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] al [[Reĝlando Prusio]]
* [[1801]]: [[Kartvelio]] estis [[anekso|aneksita]] al la [[Rusia imperio]]
* [[1841]]: [[Sultano]] de [[Brunejo]] cedis [[Saravako]]n al [[Britio]]
* [[1846]]: [[Meksik-usona milito]]: generalo [[Zachary Taylor]] konkeris [[Monterejo]]n
* [[1852]]: En [[Parizo]] Henri Jules Giffard unuafoje altiĝis al 1800 metroj per propre konstruita [[aerŝipo]] kun [[vapormaŝino]] trafluginte 27 km
* [[1853]]: [[Oceanio]]: [[Nov-Kaledonio]] iĝis [[Transmaraj teritorioj (Francio)|franca kolonio]]
* [[1877]]: Batalo de Ŝirojama (apud [[Kagoŝima (urbo)|Kagoŝima]]) - registaraj [[Trupo (armeo)|trupoj]] finigis la ribelon de [[samurajo]]j
* [[1889]]: [[Episkopo]]j de 8 [[Prakatolika Eklezio|prakatolikaj eklezioj]] subskribis t.n. Deklaracion de [[Utreĥto (urbo)|Utreĥto]]
* [[1906]]: Prezidento de Usono [[Theodore Roosevelt]] fiksis la unuan nacian monumenton de Usono – [[Devils Tower (Vajomingo)|Devils Tower]]
* [[1908]] - Unua [[Ford Modelo T]] forlasis [[Ford Motor Company]] en [[Detrojto]]
* [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: [[caro|Cara]] armeo komencis sieĝon de Fortikaĵo [[Przemyśl]], defendatan de [[Aŭstrio-Hungario]], kiu kapitulacis post preskaŭ ses monatoj
* [[1920]]: [[Turk-Armena Milito (1920)|Turk-Armena Milito]] komenciĝis - malvenko de [[Armena Respubliko (1918-1920)|Armena Respubliko]]
* [[1921]]: En [[Berlino]] ekfunkciis unua eŭropa [[aŭtovojo]] [[AVUS]]
* [[1922]]: [[Dua Pola Respubliko]]: unua [[voĉdonado]] al [[Silezio|Silezia]] [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] okazis en silezia [[vojevodio]]
* [[1928]]: [[Katolika Eklezio]] en [[Pollando]] ŝanĝis nuptan promeson por [[virino]]j, forigante el ĝi fragmenton devigantan la virinon al [[obeo]] al [[viro]]
* [[1929]]: Registaro de [[Sovetunio]] dekretis, ke ekde la [[1-a de oktobro]] enkondukiĝos [[30-a de aprilo|reformita versio de la kalendaro]], en kiu la [[semajno]] estos 5-taga, ĉiuj [[monato]]j po 30 [[tago]]j, kaj dum la ceteraj 5 aŭ 6 tagoj estos [[ferio]]j intermetitaj kun unu aŭ du certaj monatoj
* [[1931]]: Oni subskribis unuan internacian [[konvencio]]n limigantan ĉasadon al [[baleno]]j
* [[1937]]: Sur [[Arkta Oceano]] dum [[trenŝipo|trenŝipado]] sinkis kun 77 skipanoj brita [[destrojero]] ''HMS Somali'', damaĝita 4 tagojn pli frue de germana [[submarŝipo|U-Boot]]
* [[1938]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: registaro de la [[Dua Hispana Respubliko]] sub premo de la [[Ligo de Nacioj]] retirigis internaciajn taĉmentojn de la frontlinio
* [[1939]]: [[soveta invado en Pollandon]]: Ruĝa Armeo okupis [[Augustów]], [[Sejny]], [[Hrubieszów]], [[Drohobiĉ]] kaj [[Borislav]]; en [[Włocławek]] estis arestitaj ĉirkaŭ 1000 judoj kaj bruligitaj 2 [[sinagogo]]j
* [[1940]]: [[Tria Regno]]: premiero de la [[kontraŭjudismo|kontraŭjuda]] filmo ''[[Jud Süß]]''
* [[1941]]: en [[Londono]] oni subskribis [[Atlantika Ĉarto|Atlantikan Ĉarton]]; en [[Britio]] kreiĝis franca [[ekzilregistaro]], komence kiel [[Libera Francio|Franca Nacia Komitato]]; komenco de la &quot;infera aŭtuno&quot; aŭ &quot;fajra tornado&quot; - speciala operaco de [[NKVD]] por detrui la centron de [[Kievo]], okupitan de [[germanoj]], per sekreta [[mino|minado]] de gravaj konstruaĵoj
* [[1943]]: [[Pola Enlanda Armeo]] liberigis ĉirkaŭ 100 enprizonigitojn de la malliberejo en [[Biłgoraj]]
* [[1945]]: [[Slovakio]]: kontraŭjuda [[tumulto]] en [[Topoľčany]]
* [[1946]]: Ĉina [[flugkompanio]] [[Cathay Pacific]] fondiĝis en [[Honkongo]]
* [[1948]]: Japana [[konzerno]] de [[veturilo]]j [[Honda]] fondiĝis - komence ĝi produktis [[mopedo]]jn
* [[1950]]: Operaco ''Magia [[Tapiŝo]]'' komenciĝas - translokiĝo de [[Jemeno|jemenaj]] judoj al [[Israelo]]
* [[1955]]: [[Nacia himno]] de [[Belorusio]] [[My, biełarusy|''Ni, belorusoj'']] ricevis oficialan statuson
* [[1957]]: En [[Barcelono]] oni malfermis [[stadiono]]n [[Camp Nou]], la plej grandan en Eŭropo
* [[1958]]: Ŝtatestro de Pollando [[Władysław Gomułka]] lanĉis [[slogano]]n konstrui 1000 [[lernejo]]jn por [[jarmilo]] de la pola [[ŝtato]]
* [[1959]]: Romano ''[[La lada tambureto]]'' de [[Günter Grass]] aperis
* [[1960]]: Unua usona [[aviadila ŝipo]] surakviĝis kiel [[atomŝipo]]
* [[1964]]: [[Komisiono Warren]] transdonis sian raporton al la [[prezidento de Usono]] kun konkludo, ke [[Lee Harvey Oswald]] agis sole dum la [[atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
* [[1968]]: Usona televidstacio [[Columbia Broadcasting System|CBS]] unuafoje dissendis novaĵan programeron ''[[60 Minutes|60 Minutoj]]'' pri la plej gravaj eventoj; [[Svazilando]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]]
* [[1970]]: De [[Luno]] revenis soveta [[kosmosondilo]] [[projekto Luna|Luna 16]], alvenante kun 101 [[gramo]]j da lunaj [[roko]]j
* [[1973]]: [[Gvineo Bisaŭa]], antaŭa [[Portugala Gvineo]], proklamis sendependecon kaj samtage oficialigis [[Flago de Gvineo Bisaŭa|sian flagon]]
* [[1980]]: Al [[Provincoj de Pollando|Vojevodia Juĝejo]] en [[Varsovio]] oni donis proponon pri registro de Sendependa Aŭtonomeca [[Sindikato]] [[Solidareco (Pollando)|&quot;Solidareco&quot;]]
* [[1986]]: Premiero de filmo [[Il nome della rosa|''La nomo de la rozo'']], reĝisorita de [[Jean-Jacques Annaud]]
* [[1990]]: [[Germana Demokratia Respubliko]] forlasis [[Varsovia Traktato|Varsovian Traktaton]]
* [[1993]]: [[Norodom Sianuk]] refoje iĝis reĝo de Kamboĝo
* [[1998]]: Testoflugo de la rusia [[flugboato]] ''Be-200'', destinita interalie por kontraŭ[[incendio|incendiaj]] taskoj
* [[2005]]: [[Uragano Rita]] ekbatis usonajn subŝtatojn [[Teksaso]]n kaj [[Luiziano]]n
* [[2008]]: [[Aso Taro]] iĝis ĉefministro de Japanio
* [[2009]]: en [[Anglio]] oni anoncis trovon de la [[trezoro de Staffordshire]]
* [[2010]]: Malfermo de la subtera [[muzeo]] sub Ĉefa [[Bazarejo]] en [[Krakovo]]
* [[2013]]: [[Pollingva vikipedio]] atingis unu [[miliono]]n da [[artikolo]]j
* [[2014]]: [[Mangaljano|Marsa Veturilo]], lanĉita de [[Barata Organizaĵo por Kosmo-Esplorado]], eniris orbiton de [[Marso (planedo)|Marso]]
* [[2015]]: [[Haĝo]]: dum [[pilgrimado]] al [[Mekko]] okazis [[paniko]] – 2431 pilgrimoj estis piedpremitaj kaj 934 vundiĝis
* [[2016]]: [[Budapeŝta eksplodo (2016)|Budapeŝta eksplodo]] kontraŭ du hungaraj [[polico|policanoj]], kiuj travivis
* [[2017]]: Sobrec-Tago en Pollando

== Naskiĝoj ==
* [[15]]: [[Vitelio]], romia imperiestro (m. [[69]])
* [[1473]]: [[Georg von Frundsberg]], germana kondotiero kaj [[soldulo]] (m. [[1528]])
* [[1501]]: [[Gerolamo Cardano]], itala matematikisto, astrologo (m. [[1576]])
* [[1564]]: [[William Adams]], angla navigisto, konsilisto de [[Tokugawa Ieyasu]] (m. [[1620]])
* [[1568]]: [[Ferenc Wathay]], hungara komponisto, pentristo (m. nekonata)
* [[1583]]: [[Albrecht von Wallenstein]], ĉeĥa militisto kaj politikisto (m. [[1634]])
* [[1625]]: [[Johan de Witt]], nederlanda politikisto (m. [[1672]])
* [[1665]]: [[Gottfried Vockerodt]], germana pedagogo, filologo kaj muziksciencisto
* [[1717]]: [[Horace Walpole]], brita politikisto kaj verkisto (m. [[1797]])
* [[1739]]: [[Grigorij Potjomkin]], rusa [[feldmarŝalo]] (m. [[1791]])
* [[1791]]: [[Friedrich Christoph Förster]], germana verkisto kaj historiisto (m. [[1868]])
* [[1798]]: [[Johann Jakob Leitzmann]], germana teologo kaj [[numismatiko|numismatikisto]] (m. [[1877]])
* [[1801]]: [[Miĥail Ostrogradskij]], rusia matematikisto (m. [[1862]])
* [[1817]]: [[Ramón de Campoamor]], hispana poeto, filozofo (m. [[1901]])
* [[1821]]: [[Cyprian Norwid]], pola poeto, dramisto, skulptisto, pentristo kaj filozofo (m. [[1883]])
* [[1856]]: [[Ludwik Waryński]], pola socialista aganto (m. [[1889]])
* [[1861]]: [[Walter Simons]], germana juristo, vicprezidento de [[Vajmara Respubliko]] (m. [[1937]])
* [[1878]]: [[Charles-Ferdinand Ramuz]], svisa verkisto franclingva (m. [[1947]])
* [[1884]]: [[İsmet İnönü]], ĉefministro kaj prezidento de Turkio (m. [[1972]])
* [[1891]]: [[Hendrik Adamson]], estona instruisto, [[Esperanto-verkisto]] publikiganta en &quot;[[Literatura Mondo]]&quot;, &quot;[[Malgranda Revuo]]&quot;, &quot;[[Norda Prismo]]&quot; kaj enestanta en antologio ''[[Dekdu Poetoj]]'' (m. [[1946]])
* [[1896]]: [[F. Scott Fitzgerald]], usona verkisto (m. [[1940]])
* [[1896]]: [[Albert Vass]], hungara pentristo (m. [[1969]])
* [[1896]]: [[Elsa Triolet]], franca verkistino (m. [[1970]])
* [[1897]]: [[István Sinka]], hungara poeto (m. [[1969]])
* [[1898]]: [[Howard Walter Florey]], aŭstralia Nobelpremiita kemiisto kaj [[farmakologio|farmakologo]] (m. [[1968]])
* [[1902]]: [[Ruhollah Ĥomejni]], [[ŝijaismo|ŝijaisma]] [[ajatolo]], [[plej supera gvidanto de Irano]] (m. [[1989]])
* [[1903]]: [[Dimitrij Sneĵko]], belorusa kuracisto, estrarano de la [[Sovetrespublikara Esperantista Unio|SEU]], aŭtoro de [[Esperanto-vortaro]]j, kunlaboranto de &quot;[[Sennaciulo]]&quot; (m. [[1957]])
* [[1905]]: [[Imre Hajós]], rumania hungara pentristo (m. [[1977]])
* [[1905]]: [[Severo Ochoa]], hispana [[biokemiisto]] kaj [[genetikisto]] Nobelpremiita (m. [[1993]])
* [[1907]]: [[Erzsi Palotai]], hungara deklamistino, verkistino (m. [[1988]])
* [[1910]]: [[István Vas]], hungara poeto, verkisto, tradukisto (m. [[1991]])
* [[1914]]: [[Andrzej Panufnik]], pola komponisto kaj dirigento (m. [[1991]])
* [[1914]]: [[Jiří Kolář]], ĉeĥa poeto, dramaturgo, tradukisto (m. [[2002]])
* [[1915]]: [[Ferenc Bedő]], hungara aktoro (m. [[1989]])
* [[1918]]: [[Hieronim Dekutowski]], pola [[partizano|partizana]] komandanto (m. [[1949]])
* [[1919]]: [[Gyula Borbándi]], hungara ĵurnalisto, verkisto, literaturhistoriisto (m. [[2014]])
* [[1923]]: [[Raoul Bott]], hungara matematikisto kaj fizikisto (m. [[2005]])
* [[1923]]: [[Ziemowit Fedecki]], pola [[slavistiko|slavistikisto]] (m. [[2009]])
* [[1929]]: [[Willy Kralik]], aŭstra televida kaj radifonia moderigisto (m. [[2003]])
* [[1932]]: [[László Szabó (teknikverkisto)|László Szabó]], rumania hungara inĝeniero pri [[mekaniko]]
* [[1936]]: [[Jim Henson]], usona [[marionetisto]] kaj reĝisoro (m. [[1990]])
* [[1936]]: [[Gerard Głuchowski]], pola filozofo, [[jogo|jogano]] kaj [[esoterismo|esotera]] pentristo, scienca prizorganto de [[Studenta Orientalisma Esperanto-Rondo]] en [[Lublin]] 
* [[1940]]: [[Friederike Zaisberger]], aŭstra historiistino kaj arkivestrino (m. [[2019]])
* [[1941]]: [[Elemér Zágoni]], rumania hungara apotekisto
* [[1941]]: [[Linda McCartney]], usona fotistino kaj muzikistino (m. [[1998]])
* [[1948]]: [[Péter Zirkuli]], rumania hungara, hungara ĵurnalisto, poeto, tradukisto
* [[1949]]: [[Pedro Almodóvar]] hispana reĝisoro kaj scenaristo

== Mortoj ==
* [[366]]: [[Libero (papo)|Libero]], papo, [[ortodoksismo|ortodoksa]] sanktulo kaj de la [[Kopta Ortodoksa Eklezio de Aleksandrio]]
* [[768]]: [[Pipino la pli juna]], franka [[majordomo]], reĝo de [[frankoj]] (n. [[714]])
* [[1046]]: [[Sankta Gerardo]], unua hungara [[episkopo]] (n. [[980]])
* [[1143]]: [[Inocento la 2-a]], papo
* [[1180]]: [[Manuelo la 1-a Komneno]], [[listo de bizancaj imperiestroj|bizanca imperiestro]] (n. [[1118]])
* [[1230]]: [[Alfonso la 9-a]], [[reĝo de Leono]] (n. [[1171]])
* [[1459]]: [[Eriko de Pomerio]], skandinavia reĝo (n. ĉirkaŭ [[1381]])
* [[1494]]: [[Poliziano]], itala [[humanismo|humanisto]] (n. [[1454]])
* [[1541]]: [[Paracelsus]], germana kuracisto, mistikulo, filozofo (n. [[1493]])
* [[1545]]: [[Albrecht von Brandenburg]], germana kardinalo (n. [[1490]])
* [[1572]]: [[Túpac Amaru]], [[Inkaaj imperiestroj|reĝo de inkaoj]], lasta reganto de la [[Inkaa imperio]] (n. [[1545]])
* [[1621]]: [[Jan Karol Chodkiewicz]], pola [[militisto]], [[hetmano]] de [[Grandprinclando Litovio]] (n. [[1560]])
* [[1646]]: [[Duarte Lobo]], portugala komponisto (n. ĉirkaŭ [[1565]])
* [[1753]]: [[Georg Gebel]], germana komponisto kaj muzikisto (n. [[1709]])
* [[1834]]: [[Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo)|Petro la 1-a]], imperiestro de Brazilo kaj de Portugalio (n. [[1798]])
* [[1846]]: [[Johann Georg Tinius]], germana teologo kaj libromaniulo (n. [[1764]])
* [[1864]]: [[Szevér Reviczky]], hungara ĵurnalisto, tradukisto (n. [[1840]])
* [[1881]]: [[Heinrich Ludolf Ahrens]], germana klasika filologo kaj pedagogo (n. [[1809]])
* [[1914]]: [[İsmail Gaspıralı]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] socia aganto, kleriganto kaj verkisto (n. [[1851]])
* [[1914]]: [[Péter Szabó (matematikisto)|Péter Szabó]], hungara matematikisto (n. [[1867]])
* [[1920]]: [[Peter Carl Fabergé]], rusia [[oraĵisto]] kaj [[juvelisto]] (n. [[1846]])
* [[1920]]: [[Inessa Armand]], franca kaj rusia komunistino kaj [[revoluciulo|revoluciulino]] (n. [[1874]])
* [[1924]]: [[Ödön Klein]], hungara ĵurnalisto kaj presoficejestro (n. [[1853]])
* [[1933]]: [[Bruno Pontecorvo]], itala [[nuklea fiziko|nuklea fizikisto]] (n. [[1913]])
* [[1938]]: [[Jolán Simon]], hungara dadaisma deklamistino, aktorino (n. [[1885]])
* [[1939]]: [[Carl Laemmle]], usona [[filmproduktoro]] (n. [[1867]])
* [[1940]]: [[Béla Iványi-Grünwald]], hungara pentristo (n. [[1867]])
* [[1945]]: [[Hans Geiger]], germana fizikisto (n. [[1882]])
* [[1949]]: [[György Pálffy (divizia generalo)|György Pálffy]], hungara generalo (n. [[1949]])
* [[1968]]: [[Benedek Banner]], hungara arkeologo kaj etnografo (n. [[1884]])
* [[1974]]: [[Ferenc Czeyda-Pommersheim]], hungara kuracisto (n. [[1891]])
* [[1986]]: [[Elemér Lakó]], hungara lingvisto kaj bibliotekisto (n. [[1929]])
* [[1989]]: [[Elli Nikodémusz]], hungara tradukistino (n. [[1923]])
* [[1991]]: [[Theodor Seuss Geisel]] (pseŭdonime: D-ro Seuss), usona verkisto kaj ilustristo de [[porinfana literaturo]] (n. [[1904]])
* [[1994]]: [[Otto F. Walter]], svisa verkisto (n. [[1928]])
* [[2004]]: [[Françoise Sagan]], franca verkistino (n. [[1935]])
* [[2015]]: [[Ellis Kaut]], germana verkistino (n. [[1920]])
* [[2024]]: [[Amadou-Mahtar M'Bow]], senegala politikisto, Ĝenerala Direktoro de UNESKO 1974-1987 (n. [[1921]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** [[Sankta Gerardo]], hungara misia episkopo
* [[Gvineo Bisaŭa]]: [[Nacia tago]], proklamo de la sendependeco [[1973]]
* [[Trinidado kaj Tobago]]: Tago de [[Respubliko]], 1976
* [[Sud-Afriko]]: Tago de [[Kultura heredo]], 1995

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''24-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:24-a de septembro| ]]
[[Kategorio:Septembro|24]]
[[Kategorio:24-a tago de la monato|#09]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0924]]</text>
      <sha1>ofho22gyachjs8gzop4ejkwcp1sixsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sovetrespublikara Esperantista Unio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11784</id>
    <revision>
      <id>9479335</id>
      <parentid>9457329</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11313" sha1="nl0feusv5skd3rp9ajzzk2iatpbdmpo" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:SEU-kongreso 1925 Moskvo.jpg|eta|350ra|2-a kongreso de SEU, Moskvo, julio 1925]]
[[Dosiero:5-a kongreso de SEU 1931.jpg|eta|350ra|5-a kongreso de SEU, Moskvo, 25-28 de novembro 1931]]
'''Sovetlanda Esperantista Unuiĝo''' ('''SEU''', {{lang-ru|''Союз Эсперантистов Советских Стран''}}, ''Sojuz Esperantistov Sovetskiĥ Stran''), kaj post [[1927]] '''Sovetrespublikara Esperantista Unio''' ({{lang-ru|''Союз Эсперантистов Советских Республик''}}, ''Sojuz Esperantistov Sovetskiĥ Respublik''), estis [[Esperanto]]-organizaĵo fondita en [[junio]] [[1921]] dum la Tria Tutruslanda Esperantista Kongreso, kiu celis unuigi la [[Sovetunio|sovetiajn]] esperantistojn. SEU sukcese funkciis ĝis la stalinisma &quot;[[Granda purigo]]&quot; fine de la [[1930-aj jaroj]].

En [[1989]] - [[1990]] SEU reaperis, tamen ĝi estis fakte tute alia organizaĵo kun tute novaj partoprenantoj. La nova asocio aliĝis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] kaj poste transformiĝis al [[Rusia Esperantista Unio|REU]].

== SEU en 1921 - 1937 ==
[[Dosiero:The Soviet Union 1927 CPA 271 stamp (Anniversary of Publication of Zamenhof's 'Longue Internationale' (Esperanto). Zamenhof (1859-1917). Industrial equipment. Red star) large resolution.jpg|eta|Sovetunia poŝtmarko de 1927 pri Esperanto]]
SEU estis fondita dum la III Tutrusia kongreso de esperantistoj en [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]]. Ekde [[1925]] estis regula eldono de SEU-gazeto, presorgano de SEU&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;Laŭ [[Enciklopedio de Esperanto]]&lt;/ref&gt;.

[[Ernest Drezen]] estis prezidanto de SEU ekde ĝia fondo ĝis sia morto (ĉirkaŭ [[1937]]).

En sia agado SEU sekvis ortodoksan marksismon. Pro tio ĝi konfliktis kun [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT), kiu strebis kolekti ĉiun maldekstran movadon.

Funkciado de SEU estis regulita per statutoj de [[1922]], [[1927]] kaj [[1932]] jaroj. Interese, ke en du unuaj fojoj estis uzita vorto ''{{fremdlingve|ru|статут}}'' kaj en la lasta rusdevena vorto ''{{fremdlingve|ru|устав}}''.
* &quot;{{fremdlingve|ru|Статут Союза Эсперантистов Советских Стран}}&quot; (Statuto de Unio de Esperantistoj de Sovetaj Landoj) - estis konfirmita de Popola komisarejo de justico {{daton|14|junio|1922}}&lt;ref name=info74&gt;Informbulteno de SEU № 1(74)&lt;/ref&gt;;
* &quot;{{fremdlingve|ru|Статут Союза Эсперантистов Советских Республик}}&quot; - estis konfirmita de Konsilo de Popolaj Komisaroj {{daton|26|marto|1927}}, kaj metita en &quot;Kolekto de leĝoj de USSR por 1927 j.&quot;, №2, parto II, paĝo 131&lt;ref name=info74/&gt;;
* &quot;{{fremdlingve|ru|Устав Союза Эсперантистов Советских Республик}}&quot; - estis konfirmita de Popola komisarejo de edukado {{daton|13|novembro|1932}}.&lt;ref name=info74/&gt;

Por decidoj pri politiko de SEU estis organizataj Kongresoj de SEU. La unua okazis en [[1923]] en [[Moskvo]].

'''Kongresoj de SEU en [[1923]] - [[1931]]'''&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt;:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Numero, jaro !! Loko !! Plia informo
|-
| 1-a, [[1923]] || [[Moskvo]] ||
|-
| 2-a, [[1925]] || [[Moskvo]] ||
|-
| 3-a, [[1926]] || [[Sankt-Peterburgo|Leningrado]] ||
|-
| 4-a, [[1928]] || [[Moskvo]] || Akceptis ellaboritan de Ernest Drezen tezaron pri evoluo de la lingvo
|-
| 5-a, [[1931]] || [[Moskvo]] || Konfirmis la skismon kun [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]]
|}

La [[Enciklopedio de Esperanto]] tiel priskribas SEU en [[1934]]:
{{Citaĵo|Ĉe nuna tempo (fino de 1934) SEU havas registritajn 8930 membrojn. Organiza skemo de SEU estas - Centra Komitato, res­publikaj kaj provincaj komitatoj, ur­baj komitatoj, ĉeloj kaj grupoj en fabrikoj kaj kluboj ligitaj kun kon­cernaj komitatoj. Dum la lastaj jaroj streĉo de la ekonomiaj fortoj de la lando efektiviganta sian unuan kvin­jarplanon kaj efektiviganta la duan kvinjarplanon, kaŭzis, ke E estis aten­tata kaj subtenata nur en tiuj lokoj kaj fakoj, kie ĝi povis praktike servi al la celoj starigitaj antaŭ la lando.&lt;br /&gt;Estas konsiderinda fakto, ke en 1924-28 la problemon pri int. lingvo pritraktis lingva sekcio de sovetunia akademio. En 1931 detalan rezolucion pri perspektivoj de int. lingvo akceptis Moskva Instituto de Lingva Sci­enco. Dum sia ekzistado SEU eldonis pli ol 200 librojn pri kaj en E. Inter ili proksimume 60 libroj estis eldo­nataj sub aŭspicioj de SEU en [[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo|eldonejo „Ekrelo“]].&lt;br /&gt;SEU havas kvin pagatajn laborantojn. Plej gravaj agantoj en la Centra Komitato estas [[Ernest Drezen]], [[Gregoro Demidjuk]], [[Nikolaj Jakovleviĉ Incertov|Nikolaj In­certov]], Modenov (ĉiuj en Moskvo). Inter alia aktivularo de SEU notindaj estis [[Aleksandro Erjuĥin|Aleksandr Erjuĥin]], Georgij Filippov, P. Gavrilov, [[Viktor Ĵavoronkov]], [[Elio Izgur]], [[Viktoro Kolĉinskij]], [[Ida Lisiĉnik]], [[Eŭgeno Miĥalski|Jevgenij Miĥalskij]], Herbert Muravkin&lt;!--(1905-1937)--&gt;, [[Semjon Podkaminer]], Aleksandr Samojlenko, [[Dimitrij Sneĵko]], [[Efim Feofanoviĉ Spiridoviĉ|Efim Spi­ridoviĉ]] kaj ankoraŭ la aktivuloj Bezin, Rublev, Zamjatnin kaj aktivulino Ŝedova, pri kiuj ne konatas personaj nomoj.&lt;ref&gt;[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-aldon.htm ALDONO]&lt;/ref&gt;}}

SEU malaperis dum la [[Granda purigo]], kiam estis mortigitaj aŭ enkarcerigitaj la plej multaj el ĝiaj gvidantoj.

=== Presorganoj de SEU ===
{{Ĝermo|sekcio=jes}}
* '''Bulteno de CK SEU''' estis gazeto pri praktikaj temoj de la Sovetia Esperanto-movado. Ĝi estis fondita en [[1922]]; la formato estis 31 x 22,5 cm. Redaktis ĝin [[Nikolao Nekrasov]]&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt;.
* '''Meĵdunarodnij Jazik''' (''Internacia Lingvo'') estis monata Esperanto-gazeto en la [[rusa lingvo]] kaj en Esperanto, fondita en [[1925]]. Ĝia formato estis 26 x 18 centimetroj. Redaktis ĝin [[Roman Borisoviĉ Nikolskij|Roman Nikolskij]]&lt;ref name=&quot;A&quot;/&gt;.
* '''Ruĝa Esperantisto''' estis la presorgano de la Niĵnij-Novgoroda klubo de SEU. Estis eldonita de [[Vladimir Varankin]], kiu verkis por la gazeto sub la pseŭdonomo Vol-Volanto.

== Provo de restarigo de SEU (1956) ==
Malgraŭ reprezalioj de stalina reĝimo oficiale SEU ne estis malfondita kaj ĝia statuto ne estis abolita. La fakto puŝis iamajn aktivulojn de SEU reaktivigi ĝin. Post la 20-a Kongreso de la [[Komunista Partio de Sovetunio]] en februaro [[1956]] aperis ideo oficialigi renaskiĝantan Esperanto-movadon. Konsultinte la Centran Komitaton de la Komunista Partio de Sovetunio la aktivuloj organizis refondan kunvenon, kiu okazis la {{daton|5|5|1956}} en klubejo &quot;Idealo&quot; ([[Moskvo]]) kun ĉirkaŭ 150 partoprenantoj. Dum la kunveno estis restarigita SEU kaj elektita ties organiza komitato. La komitaton eniris [[Eŭgeno Bokarev|Jevgenij Bokarjov]] (la prezidanto), [[Nikolaj Danovskij]], [[Semjon Podkaminer]], [[Pavel Ŝumilov]] (la tri vicprezidantoj) kaj aliaj.

Tamen, malgraŭ konfirmo de moskva urbestraro, regiona sekretario de partia komitato ''A. Nikiforov'' sukcesis nuligi la decidojn. Poste 42 ĉeestintaj komunistoj-esperantistoj ricevis partiajn skoldojn. Multaj el ili poste ne plu aktivis en la movado.

== Nova SEU (1989 - 1990) ==
La {{daton|24|januaro|1989}} en la kulturdomo ĉe strato Volĥonka, domo 13 en [[Moskvo]] (kie tiutempe funkciis vigla Esperanto-klubo ''[[Moskva Esperanto-klubo &quot;Lev Tolstoj&quot;|Lev Tolstoj]]''), la tutlanda konferenco de esperantistoj decidis pri refunkciigo de la memstara SEU surbaze de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj|ASE]]. La novan Asocion ekgvidis iamaj aktivuloj de [[Sovetia Esperantista Junulara Movado|SEJM]].

En la unuan estraron de SEU eniris&lt;ref name=info74/&gt;:
* [[Vladimir Samodaj]], la prezidanto de SEU
* [[Viktor Aroloviĉ]], la vicprezidanto, la estro de la Komisiono pri individuaj membroj;
* [[Anatolij Gonĉarov]], la vicprezidanto, la estro de la Organizad-amasa komisiono;
* [[Anatolij Kazakov]], la vicprezidanto, la estro de la Komisiono pri informo kaj popularigo;
* [[Boris Kolker]], la vicprezidsanto, la estro de la Instru-metodika komisiono;
* [[Sergeo Kuznecov|Sergej Kuznecov]], la vicprezidanto, la estro de la Lingvistika komisiono;
* [[Aleksandr Melnikov]], la vicprezidanto, la estro de la Internacia komisiono.

La {{daton|25|januaro|1989}} la Prezidio de SEU konfirmis la vicprezidanton [[Aleksandr Melnikov]] kiel ĉefdelegito de UEA de [[Sovetunio]]&lt;ref name=info74/&gt;.

Enkadre de [[Baltiaj Esperanto-Tagoj|BET]]-26 ([[1989]]) okazis la unua ekzameno de Esperanto-instruistoj farita de la Instru-Metodika komisiono de SEU. la ekzamenon okazigis partoprenantoj de la komisiono: [[Boris Kolker]], [[Sergeo Kuznecov]] kaj [[Boris Tokarev]]. La ekzamenon sukcesis: S. Kocarj ([[Krasnodar]]), [[Nikolao Gudskov]] ([[Moskvo]]), [[Adomas Vaitilavičius]] ([[Vilno]]). Tamen pro manko de oficiala formularo ili ricevis oficialigitajn ekstraktojn el la protokolo de la ekzameno&lt;ref&gt;Informbulteno de SEU № 2(75)&lt;/ref&gt;.

Post duonjaro SEU aliĝis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]]. Lige kun la disfalo de [[Sovetunio]], la 10-a Kongreso de SEU la {{daton|28|decembro|1991}} decidis transformi SEU al [[Rusia Esperantista Unio]] (REU).

=== Presorganoj de SEU (1989-1990) ===
Presorganoj de SEU estis '''Известия ЦК СЭСР''', '''Международный язык''' kaj '''Informbulteno de SEU'''.

'''Informbulteno de SEU''' estis oficiala presorgano de SEU, eldonita dulingve - ruse kaj en Esperanto (tamen ĝia ĉefa lingvo estis la rusa). La vico de eldonitaj volumoj originis el Informa bulteno de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] kaj la unua numero havis subnumeron 74. La unua numero de la Informbulteno aperis en [[1990]] kaj estis lanĉita per artikolo de [[Vladimir Samodaj]]; la artikolo estis presita esperante, kvankam la tuta alia enhavo estis ruslingva. En la tria numero de la revuo estis indikita eldonkvanto - 1 mil. ekzempleroj.

La {{daton|26|januaro|1989}} la prezidio de SEU konfirmis la redaktaron&lt;ref name=info74/&gt;: [[Viktor Aroloviĉ]], [[Irina Gonĉarova]], [[Nikolao Zubkov]] (la respondeca redaktoro), [[Georgij Korotkeviĉ]], [[Sergeo Kuznecov]].

La unua numero estis eldonita nur post la dua provo. La numero 1 estis preta por eldono jam somere de [[1989]]. La unua provo fiaskis pro &quot;troa ŝarĝeco de presejoj, manko de mono kaj manko de oficiala statuso de SEU&quot;. Fine de la jaro oni sukcesis trovi presejon, tamen ĝi dum duonjaro prokrastis la presadon. La tajpita teksto de la volumo ankaŭ perdiĝis en la presejo. La redaktaro (preparanta jam la duan kaj la trian numerojn de la Informbulteno) reverkis enhavon de la volumo kaj finfine sukcesis eldoni ĝin&lt;ref name=info74/&gt;.
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Informbulteno de SEU 1.jpg|La unua numero de la Informbulteno de SEU
Dosiero:SEU insigno.jpg|Insigno de SEU ([[1990-aj jaroj]])
Dosiero:SEU 9 kongreso.jpg|Insigno de la naŭa kongreso de SEU
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ruslanda Esperanto-Asocio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20051221094751/http://nikst.boom.ru/Esperante/u_lins.htm Drezen, Lanti kaj La Nova Epoko], artikolo de [[Ulrich Lins]] {{PlurajLingvokodoj|eo}}.

{{NEA}}

{{Vojaĝo2}}
{{EdE|S}}

[[Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj]]
[[Kategorio:Sovetiaj Esperanto-asocioj]]</text>
      <sha1>nl0feusv5skd3rp9ajzzk2iatpbdmpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sikismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12345</id>
    <revision>
      <id>9479244</id>
      <parentid>9459693</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31719" sha1="n7drdy1zh81tf54h52sj96z2a6akoko" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu2|[[sika popolo]], indonezia etna grupo kaj [[sikanoj]]!}}
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Khanda.svg|dekstra|eta|180ra|[[Khaṇḍā]], la emblemo de sikismo.]]
[[Dosiero:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|350ra|eta|dekstra|Sika pilgrimo ĉe la [[Harmandir Sahib|Ora Templo]] (''Harmandir Sahib'') en [[Amricaro]], [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]], [[Barato]].]]

'''Sikismo''' (laŭ [[PIV]], ankaŭ '''siĥismo'''){{noto|PIV havas ambaŭ formojn, kaj siko kaj siĥo. La panĝaba vorto Sikkh (ਸਿੱਖ [sɪkkʰ]) uzas surogatan digrafon kh [kʰ], homofono de Esperanta k, kaj ne de ĥ [x]. La uzo de ĥ por vorto ''sikkh'' transdonas tiun eraron al aliaj vortoj el panĝaba fonto, kiuj uzas tiun digrafon kaj okazas grava [[konfuzo]]: transskribo de Khalistān kiel ''Ĥalistano'' anstataŭ Kalistano i.a.}} ([[panĝaba lingvo|panĝabe]] ਸਿੱਖ, sikkh [sɪkkʰ]) estas [[Monoteismo|unudia]] [[religio]] fondita inter la [[15-a jarcento|15-a]] kaj la [[16-a jarcento]]j en la regiono [[Panĝabio]] de la [[Hinda subkontinento]] ([[Barato]] kaj [[Pakistano]]) fare de [[Guru Nanak]] (1469-1540), fondinto de la religio en la kunteksto de la konfliktoj inter [[Hinduismo]] kaj [[Islamo]]&lt;ref&gt;Singh, Patwant; (2000). ''The Sikhs''. Alfred A Knopf Publishing. Paĝoj 17. ISBN 0-375-40728-6.&lt;/ref&gt; kaj pluprogresis sub la dek sinsekvaj Sikguruoj (la dekunua kaj lasta guruo estus la [[Sanktaj libroj|sankta verko]] ''Guru Granth Sahib''. ''Guru Granth Sahib'' estas kolekto de la verkoj de la sikguruoj, kiu estis kompilita de la 5-a sikguruo).

Laŭ grandeco ĝi estas inter la [[Religio#Listo de religioj laŭ grandeco|5-a ĝis 9-a plej granda]] [[organizita religio]] en la mondo (depende de la klasigaj konsideroj), kun proksimume 30 milionoj da sekvantoj.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sikhism: What do you know about it?|url=http://www.washingtonpost.com/national/on-faith/sikhism-what-do-you-know-about-it/2012/08/06/19131ef6-dff1-11e1-8fc5-a7dcf1fc161d_gallery.html|accessdate=13a de Decembro 2012|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Zepps|first=Josh|title=Sikhs in America: What You Need To Know About The World's Fifth-Largest Religion|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/08/06/sikhs-in-america_n_1748125.html|accessdate=13a de Decembro 2012|newspaper=Huffington Post}}&lt;/ref&gt; La ŝtato de [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]] en [[Barato]] estas la nura ŝtato en la mondo kun majoritato de sika loĝantaro.

La [[Panĝaba lingvo|panĝaba]] vorto sikkh [sɪkkʰ] signifas [[disĉiplo]]n aŭ lernanton. [[Sikoj|Siko]] (aŭ siĥo) estas tiu, kiu kredas je unu [[dio]] kaj je la instruoj de la dek guruoj, tenitaj en la sankta libro de sikismo, ''[[Guru Granth Sahib]]''. En ''Guru Granth Sahib'' legeblas poemoj, kiujn skribis kvin Sikguruoj kaj kiuj akordas kun la instruo de Guru Nanak. Ĉiu Guru opiniis tre grava ke la homoj bone komprenu la instruon, oni trovas ĝin en la panĝaba kun sanskritaj vortoj kaj fremdvortoj el la araba kaj la persa.

Siatempe, [[budhismo]] kaj [[ĝajnismo]] estis inspiritaj de religiaj kaj sociaj ideoj el la pra[[hinduismo|hindua]] etoso. Sikismo estas pli nova kaj influita de [[islamo]], iom [[sinkretismo|sinkretisme]]. Sikismaj kredoj koincidas kun islamo, ekzemple pri [[unudiismo]], aŭ kun hinduismo, ekzemple pri devoteco (''bhakti''). Tamen, ĝi ne estas nur mikso de du antaŭaj religioj, sed io nova. Sikoj kredas, ke nova dia [[revelacio]] igas ĝin prava. La fundamentaj kredoj inkludas la spiritan meditadon konstantan pri la nomo de Dio, esti gvidita de la guruo anstataŭ submetiĝi al [[kaprico]], vivi la vivon de normala familiestro anstataŭ [[monaĥismo]]n, la sinceran aliĝon al [[Darmo]] (rekteco, honesteco, morala devo), la egalecon de ĉiuj homaj estaĵoj kaj kredo en la [[gracio]] de Dio.&lt;ref&gt;Arvind-pal Singh Mandair (2014). Pashaura Singh; Louis E. Fenech, eld. ''The Oxford Handbook of Sikh Studies''. Oxford University Press. pp. 302–314. ISBN 978-0-19-100411-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;William Owen Cole; Piara Singh Sambhi (1995). ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices''. Sussex Academic Press. pp. 130–133, 200.&lt;/ref&gt; La ŝlosilaj konceptoj estas ''Simran'', ''Seva'', la tri pilieroj de sikismo kaj la kvin fidartikoloj.

== Historio ==
=== Guru Nanak ===
{{Ĉefartikolo|Guru Nanak}}
[[Dosiero:Guru.Nanak.with.Hindu.holymen-b.JPG|eta|maldekstra|250ra|Guru Nanak ([[1469]]–[[1539]]).]]
''[[Guru Nanak]]'' ([[1469]]-[[1539]]) estis la fondinto de sikismo, la unua el la dek majstroj de tiu religio. Guru Nanak naskiĝis en hindua familio en la urbo Talvandi, nune nomita [[Nankana Sahib]], proksima al [[Lahoro]] en el nordokcidenta [[Hindio]] (nun ene de teritorio de [[Pakistano]]). Lia patro, Mehta Kalu, estis &quot;patvari&quot; (kalkulisto de la enspezoj de la registaraj teroj). La patrino de la guruo estis Mata Tripta kaj li havis ankaŭ pli aĝan fratinon nome Bibi Nanki. Laŭ Gurú Nanak, lia fratino Bibi Nanki vidis en li la lumon de Dio, sed konfesis tiun sekreton al neniu. Ŝi estas nun rekonata kiel la unua sekvanto de Guru Nanak. Ekde tre frue, Guru Nanak fasciniĝis per [[religio]] kaj eĉ abandonis sian hejmon. Li vagadis tra tuta Hindio kiel faris la sanktaj hinduismaj pilgrimantoj. En tiu periodo Guru Nanak konis [[Kabir]] (1441-1518), sanktulo adorata de multaj hinduistoj kaj islamanoj. Post kvar longaj vojaĝoj en kvar malaj direktoj ― (nome norden suden, orienten kaj okcidenten, al [[Tibeto]], [[Srilanko]], [[Bengalio]], [[Mekko]] kaj [[Bagdado]] ―, Guruo Nanak predikis kaj al hinduistoj kaj al islamanoj, tiel kaptante nombran grupon de sekvantoj (sikoj). Tiuj kvar vojaĝoj estas nomataj ''udasis''.

Laŭ liaj instruoj, [[religio]] devus esti ligila rimedo inter homoj, sed praktike ĝi ŝajnas fronti unujn kontraŭ aliulojn. Tiusence, li bedaŭris speciale la konfliktojn inter hinduoj kaj islamanoj, same kiel la ceremoniajn praktikojn kiuj fakte apartigis la homojn disde la serĉado al Dio. Lia intenco estis alveni al realo trans la supraĵaj diferencoj inter ambaŭ religioj. De tie lia unua kaj fama instruaĵo «na ko hindú, na ko musalmán» (‘nek estas hinduistoj, nek estas islamanoj’). La doktrina sinteno de Guruo Nanak estas apogita sur baza fakto: la aŭtoritato de la unika ununura [[Dio]], nome la Kreinto. Guruo Nanak nomis Dion la «Vera Nomo» ĉar li volis eviti la uzadon de preciza nomo. Guruo Nanak instruis, ke la Vera Nomo, kvankam ĝi povus ricevi nombrajn nomojn en diferencaj lokoj, estas esence la ununura Dio, suverena kaj ĉiopova.

Guruo Nanak opoziciis kontraŭ la [[Varno|kastosistemo]], sed li konservis la hinduisman koncepton &quot;maja&quot; (‘iluzio’). Laŭ tio la mondo manifestiĝas kvazaŭ ĝi estas reala, sed la aŭtenta realo estas nur tiu de Dio. La materia mondo estas [[iluzio]] kiu malhelpas al multaj homoj, kaptitaj de la materiaj plezuroj, vidi la unikan kaj aŭtentan realon de Dio. La sikisma kredo konservas la hinduisman kredon en la [[reenkarniĝo]], sed ĝi konsideras, ke homoj povas liberiĝi de la ciklo de reenkarniĝoj pere de la [[virto]], kiu ebligas atingi la loĝejon de la amo de Dio. Male, la hinduistoj kredas, ke la virto produktas nur reenkarniĝon en pli bonaj vivkondiĉoj.

=== Sukcedantoj ===
[[Dosiero:Amardas-Goindwal.jpg|eta|''Guruo Amardas'' (5a de Majo 1479 – 1a de Septembro 1574) estis la tria Guruo de dek unu Sikaj Guruoj.]]
Antaŭ sia morto, Guru Nanak nomumis novan majstron en 1538, nome lia disĉiplo Bhai Lena kiel sukcedanto anstataŭ siajn filojn. Bhai Lehna estis renomita Guruo Angad kaj tiel iĝis la dua guruo de sikoj. Li pluigis la laboron komencitan de Guruo Nanak. Guruo Amardas iĝis la tria guruo de sikoj en la jaro 1552 estante 73-jaraĝa. Goindval iĝis grava sikisma centro en la tempo de Guruo Amardas. Li plue predikis la principojn de la egaleco de la [[virino]], la malpermeson de [[satio]] (praktiko laŭ kiu vidvino memoferas sin side sur la funebra brulŝtiparo de sia mortinta edzo) kaj la praktikon de &quot;langar&quot; (komunuma manĝado). En 1567 eĉ la imperiestro [[Ĝalaluddin Muhammad Akbar|Akbar]] sidiĝis kun la malriĉaj kaj marĝenigitaj personoj de [[Panĝabo]] por realigi &quot;langar&quot;. Guruo Amardas instruis 140 personojn ― el kiuj 52 estis virinoj ― por prediki kaj disvastigi la religion tra la tuta Hindio. Antaŭ sia morto en 1574 estante 95-jaraĝa, nomumis sian spiritan filon, nome Jetha, kiel kvara sikisma guruo.

[[Dosiero:Harmandir Sahib 2015 copy.jpg|maldekstre|eta|La ''Ora Templo'' en Amricaro.]]
Jetha iĝis Guruo Ramdas kaj vigle entreprenis siajn funkciojn kiel nova guruo. Li estis la responsulo pri la kreado de la urbo [[Ramdaspur]] kiu, poste ricevis la nomon [[Amritsar]]. En 1581, Guruo Arjan ― la plej juna filo de Guruo Ramdas ― estis la kvina guruo de la sikoj. Krom esti la responsulo de la konstruado de la [[Ora Templo]] ([[Harmandir Sahib]]), preparis la ''Sri Gurúu Granth Sahib Ji'' (‘sankta skribaĵo de la guruoj’) enhavanta la instruaĵojn de la antaŭaj guroj kaj aldonis 2 000 pliajn himnojn, kreitajn de li mem. En 1604 li deklaris, ke la ''Sri Guru Granth Sahib Ji'' estas la sankta libro de la sikoj.

[[Dosiero:Guru Arjan hunting while mounted on horseback with a hawk.jpg|eta|Guru Arjan ĉevalrajde portanta [[falko]]n. Pentraĵo el Faizabad, ĉirkaŭ 1760.]]
En 1606, la nova imperiestro mogola [[Ĝahangir]] (1569-1627) monpunis lin pro religiaj tialoj. Li ordonis kelkajn ŝanĝojn en vortoj de antaŭj guruoj (en vortoj kiujn Ramdas estis verkintaj en la ''Adi-granth'') sed Arjan malakceptis plenumi tion. Oni ordonis al li pagi enorman monsumon kiel [[monpuno]]n, sed Arjan ankaŭ malakceptis plenumi tion. La sanktulo de [[sufiismo]] nome Hazrat Mian Mir Sant (amiko de la Guruo Arjan) kaj liaj sekvantoj klopodis por peri al sia favoro, sed Arjan, dirante, ke li estis farinta nenion kiu pravigu tiun monpunon, petis al ili ne interveni kontraŭ la volo de Vaheguru (Dio). Arjan estis arestita kaj akre torturita. En unu momento oni permesis lin banadi en proksima rivero. Liaj sekvantoj vidis lin piediri al la rivero, suferante pro gravaj brulaĵoj kaj vundoj en la piedoj, kaj tuj li eniris en la akvo kaj ne eliris. Tiel li iĝis la unua [[martiro]] de sikoj.

Guruo Har Gobind iĝis la sesa guruo de la sikoj, Li portis du [[glavo]]jn: unu pro spiritaj tiloj kaj unu pro sekularaj tialoj. Ekde tiu momento, la sikoj iĝis militista forto kaj ĉiam trejniĝis por povi defendi sian sendependecon. En 1644, la Guruo Har Rai estis lia sukcedanto kaj siavice estis sukcedita de la Guruo Har Kriŝan, la infana guruo en 1661. En 1665, Guruo Teg Bahadur estis la naŭa guruo sika kaj estris la sikojn dum dek jaroj. En 1675, la hinduistaj panditoj de [[Kaŝmiro]] petis al li helpon ĉar la mogola imperiestro [[Aŭrangzebo]] estis kondamninta ilin, ĉar ili ne konvertiĝis al [[islamo]]. Laŭ la tradicio, la Guruo Teg Bahadur promesis protekti ilin, pro kio la imperiestro ordonis lian publikan ekzekuton.

Lia filo kaj sukcedanto, Gobind Rai, iĝis guruo kaj estis alinomita kiel Guruo Gobind Rai. Li promociis la militistigon de la sekvantaro. Tuj antaŭ sia morto, Guruo Gobind Singh ordonis, ke li estu la lasta guruo homa, ĉar ekde tiam li ordonis, ke la ''Sri Guru Granth Sahib Ji'' ―la sankta skribaĵo de la sikoj― anstataŭos la linion de la homaj guruoj, kaj ĝi devos esti konsiderita la nura spirita aŭtoritato de la sikoj.

=== La sankta libro ===
[[Dosiero:Guru Gobind Singh meets Guru Nanak Dev.jpg|eta|maldekstre|''[[Guru Gobind Singh]]'' (tenante rabobirdon, eble islameca aŭ bataleca simbolo) renkontiĝas kun Guru Nanak (tenante plumojn de [[pavo]], eble hindia simbolo). Pentraĵo de la 18-a jarcento pri imagita renkontiĝo.]]
La sekvantoj de Guruo Nanak estis nminta lin «guruo» (‘majstro’). Antaŭ sia morto, li deklaris novan guruon kiel sukcedanton, kaj komisiis al li la estrecon de la sika komunumo. Tiu proceduro de nomumado de sukcedanto pluis ĝis la deka guruo, Guru Gobind Singh (mortinta en 1708), starigis la sikisman kulton en la jaro 1699, havigante al sikoj identecon kiel sendependa religio kaj deklaris la sanktan libron ''Sri Guri Granth Sahib Ji'' kiel dekunua kaj definitiva guruo porĉiama.

La lasta kaj deka en la sinsekvo de majstroj, nome [[Guru Gobind Singh]] ([[1666]]-[[1708]]), komencis la ceremonion de sika bapto en [[1699]], tiel apartigante la sikojn. La unuaj baptitaj sikoj, la kvin amatoj (''Panj Pjare'') tiam baptis la majstron. Tiel la estro agnoskis la ĉefecon de la komunumo (''[[ĥalsa]]''). Iom antaŭ sia morto, la majstro ordonis, ke la sankta libro de sikismo ''Guru Granth Sahib'', estu la spirita aŭtoritato kaj la malspiritan aŭtoritaton havu la sika komunumo (''[[Ĥalsa Pant]]''). La libron fajte ekkompilis kaj ekeldonis la kvina majstro ''Guru Arjan'' en [[1604]]. En historio, malmultaj sanktaj libroj estas kompilataj de la kredofondintoj mem. Ĝi estas verkita en [[Gurumuĥi|gurumuĥa skribmaniero]], sed en diversaj lingvoj, ĉefe en [[panĝaba lingvo]] kun partoj en [[sanskrito]], [[persa lingvo|persa]], [[Bojpura lingvo|bojpura]] kaj [[urdua]]. La originala ekzemplero estas konservita en la [[Ora Templo]], sed estas ankaŭ kopio en ĉiu templo. Ĉiun ekzempleron oni traktas kvazaŭ vivantan personoj, oni kuŝigas ĝin sur lito en la templo ĉiun nokton dum oni ventumilas ĝin por komfortigi, bonfartigi kaj bone endormigi ĝin.

=== Sikaj teritorioj ===
==== Sika Imperio ====
{{Ĉefartikolo|Sika Imperio}}
[[Dosiero:Sikh Empire tri-lingual.jpg|eta|dekstre|[[Sika Imperio]] ĉirkaŭ 1839.]]
La [[Sika Imperio]] estis grava imperio en la [[Hinda subkontinento]], kiu kreiĝis sub la estreco de [[Maharaĝo]] [[Ranjit Singh]] kiu establis la imperion sur baze ĉirkaŭ la [[Panĝaba regiono|Panĝabo]]. La imperio ekzistis el 1799, kiam Ranjit Singh kaptis [[Lahore]], al 1849 kaj estis formita per la fondo de gurua kvinopo nome ''Ĥalsa'' el kolekto de aŭtonomaj sikismaj ŝtatoj nome ''misloj''.&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica Eleventh Edition 1911 Page 892&quot;&gt;Encyclopædia Britannica Eleventh Edition, (Edition: Volume V22, Date: 1910-1911), Paĝo 892.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Grewal&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.co.uk/books?id=2_nryFANsoYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn%3D0521637643&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=yKFPU_76KoaEO5blgYgH&amp;ved=0CEwQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=isbn%3D0521637643&amp;f=false|titolo=The Sikhs of the Punjab, Chapter 6: The Sikh empire (1799–1849)|familia nomo=Grewal|persona nomo=J. S.|jaro=1990|serio=The New Cambridge History of India|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=0 521 63764 3}}&lt;/ref&gt; Je ties plej granda etendo en la [[19-a jarcento]], la Imperio etendis el la [[Ĥibera Montopasejo]] en okcidento al okcidenta [[Tibeto]] oriente, kaj el [[Mithankot]] en la sudo al [[Kaŝmiro]] norde. Ĝi estis la lasta ĉefa regiono de la subkontinento kiu estis konkerita de Britio.

==== Kalistano ====
En 1980, la sendependisma movado estrita de sikaj naciistoj, kiu intencas la kreadon de suverena sikisma ŝtato, rezultis en la deklaro de sendependeco de Kalistano. Post tio sekvis batalaron kontraŭ barata armeo sendita de la ĉefministrino [[Indira Gandhi]] por okupi la [[Ora Templo|Oran Templon]] de [[Amritsar]] (sankta loko de la sikoj) por forigi grupon de naciistaj sikaj aktivuloj, kio finiĝis per la Operaco Blua Stelo en kiu oni bombardadis la templon en kiu estis rifuĝintaj la ribeluloj, interveno kiu okazigis pli ol 500 mortoj.

Tiu agado de la barata armeo, eniranta en sankta loko de sikismo, estis konsiderata insulto fare de multaj sikoj. En [[Barato]], la sikoj estis celo de atakoj post la murdo de Indira Gandhi, kiun oni faris kiel reprezalio fare de ŝiaj propraj sikaj korpogardistoj. Fakte pro la militemo de sikoj, tiuj estis grava parto de la barataj diversaj militkorpusoj. Post la murdo de Indira Gandhi, la diversaj atakoj kontraŭ sikoj rezultis en kelkaj miloj da mortintoj.

=== Diskriminacio kontraŭ sikoj ===
La sikaj sendependentistoj &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090208091315/http://khalistan.net/ date=20090209214019]&lt;/ref&gt; asertas, ke en Barato estas forta [[diskriminacio]] kontraŭ la sika komunumo, konsistanta en sentialaj arestoj, seksa perfortado kontraŭ sikaj virinoj kaj junulinoj, batado, malaperoj ktp. Aliflanke, aliuloj argumentas, ke tio ne estas tute vera. Ĉiuokaze, la [[ĉefministro de Barato]] ĝis la 26a de majo 2014, [[Manmohan Singh]] (n.&amp;nbsp;1932) estis siko li mem.

Jam en la [[21-a jarcento]], post la [[atencoj de la 11-a de septembro 2001]], okazis en [[Usono]] atakoj kontraŭ sikoj (el tre multnombra komunumo), erare miskomprenitaj kiel islamanoj (eble pro la uzado de turbanoj). Tiu atakoj kaj minacoj kontraŭ sikoj kondukis la Usonan Senaton fari kondamnan deklaron kontraŭ la diskriminacio adresita al sikoj. Ekzemple la 5-an de aŭgusto [[2012]] okazis atako kontraŭ sika templo en [[Viskonsino]] ([[Usono]]) en kiu mortis ses personoj kaj pliaj tri estis vunditaj.

En [[Francio]], la [[leĝo]] pri laikeco kiu ekde septembro 2003 malpermesis la uzadon de religiaj simboloj en la publikaj lernejoj (por defendi laikan ŝtaton kiu garantiu la egalecon inter ĉiuj religioj ekzistantaj en Francio) rezultis en la malpermeson ankaŭ de la sika [[turbano]] en la publikaj lernejoj, kio okazigis protestojn de la malgranda sika komunumo franca.

== Doktrino kaj moroj ==
[[Dosiero:Sikh mulmantar.png|eta|maldekstre|Teksto de ''Mul mantar'' (la ĉefa preĝo de sikismo), en alfabeto [[Gurumuĥi|gurumuĥa]].]]
La bazaj instruoj konsistas el&lt;ref&gt;Evi Van Hamme, Sik-religio, [[Esperanto 3000|Esperanto3000]], paĝoj 4-5, n-ro 2, jarkolekto 36, aprilo-junio 2015.&lt;/ref&gt;:

* ''Nam Japo'' (''simran''): mediti je la Nomo de Dio
* ''Kirt karo'': gajni la vivon per honesta vivo kaj laboro.
* ''Wand chhaka'': kuniĝi kun aliaj, ne nur kun aliaj sikoj aŭ familianoj, sed ankaŭ kun kiu bezonas helpon, helpante donante sian tempon. ''Langar'', la senpaga kuirejo tion ankaŭ esprimas. En la langar oni ankaŭ montras ke ĉiu estas samvalora por Dio, manĝante kune la saman manĝaĵon.

Ekzistas 4 ceremonioj:

* ''Anand karaj'': la edzigo. La Guruoj edziĝis ĉar tio donas la plej grandan oportunon por vivi honesta kaj dia;
* ''Amrit'': inico al Sikismo. Tiel oni akceptas sekvi la devojn kiuj estas skribitaj en la libroj. Porti la &quot;5 K&quot; kiujn Guru Gobind donis;
* ''Naam karan'': &quot;elekti nomon&quot;, estas post la naskiĝo aŭ Amritpreno;
* [[Kremacio]].

=== Fundamenta doktrino ===
La [[doktrino]] de Nanako prezentas sin kiel simplan. La kerna koncepto, kiu koherigas sikismon, estas la rego de ununura [[dio]], kreinto. Nanako nomis tiun dion la &quot;vera nomo&quot;, por eviti jam konatajn terminojn pri dio. Li predikis, ke la vera nomo, kvankam multmaniere kaj multloke aperanta, estas eterne unu, [[ĉiorega]] kaj [[ĉiopova]] dio, transmonda kaj ĉimonda, kreanto kaj detruanto.[[Dosiero:Reincarnation AS.jpg|eta|Ilustracio pri [[reenkarniĝo]] el arto de [[Hinduismo]]]]
Nanako ankaŭ kredis je ''[[maja]]''. Kvankam li taksis materiaĵojn realaj kaj esprimoj de la vero de Dio, ili emas konstrui &quot;muron el malvero&quot; ĉirkaŭ tiuj vivantaj en la malspirita sfero de materiaj deziroj. Tio malebligas al ili vidi la veran dion, kiu kreis materion kiel vualon ĉirkaŭ si, tiel ke spiritaj mensuloj, liberaj je deziro, kapablas ĝin travidi.

Mondo estas ekanalize [[realo|reala]] ĉar ''maja'' sensebligas ĝin, sed finanalize estas malreala ĉar nur dio estas vere reala. Nanako konservis la hinduan instruon pri [[reenkarniĝo]] kaj [[karmo]], kaj predikis ne daŭrigi pro [[egoismo]] kaj frandemo la ciklon de reenkarniĝo, kiu apartigas de dio.

Oni pensu pri dio, kaj senĉese ripetu ties nomon (''Nama Japam''), tiel unuiĝonte al li. Savo ne estas eniro en [[Paradizo]]n post [[Fina Juĝo]], sed unuiĝo kaj ensorbiĝo en dion, la veran nomon.

=== La instruoj de la Dej sikaj Guruoj ===
La instruoj de la Dej sikaj Guruoj (same kiel tiuj de aliaj hinduaj kaj islamanaj saĝuloj) estas enhavataj en la ''Sri Guru Granth Sahib Ji''. Tiuj instruoj proponas la jenajn valorojn:
* Vidi Dion en ĉiu; kompreni kaj praktiki la egalecon inter ĉiuj rasoj sendepende de la koncerna kasto, religio, la haŭtkoloro, la statuso, la aĝo, la sekso, ktp.
* Memori Dion la tutan tempon, ĉiam praktiki la ''simran'' (‘rememoro de Dio’), la pra-ento, virta, mizerikorda, malavara, kuraĝa kaj kreinto de ĉio, esti ĉiam atentinta sian personon kaj agadi konsekvence.
* Valorigi kaj respekti la pozitivajn idealojn, kiel la [[vero]], la kompato, la ĝojo, la humileco, la [[amo]], ktp. (kiuj estas respeguloj de la karakteroj de Dio).
* La subpremado de la internaj malbonoj kiel la [[volupto]], la [[kolero]], la avaremo, la materia dependeco, la egoismo, ktp. (kiuj estas respeguloj de la karakteroj de Kontraŭdio).
* La homo devas fari vivon produktivan, honestan kaj paceman kiel familiestro; labori malpigre dum oni retenas la figuron de Dio ene de si.
* Praktiki aŭ partopreni en la seninteresa servo ''(seva)'', helpi konstrui vivon komunuman de amo kaj kontribui al la socio ĉiam kiam eblas.
* Esti preparita por protekti kaj reprezenti la rajtojn de la malfortuloj por lukti por la [[justeco]] kaj la egaleco por ĉiuj.
* Akcepti ĉiam la volon de Dio ''(hukam)'', kaj centriĝi kaj reteni spiriton kaj pozitivan kaj optimisman ''(ĉardikala)'', ktp.

== Terminologio ==
[[Dosiero:Sikh wearing turban.jpg|maldekstra|eta|250ra|Siko kun [[turbano]].]]

=== Radikoj √Sik- kaj √Siĥ- en PIV ===
Ekzistas granda [[konfuzo]] pri la esperantigo de la [[panĝaba lingvo|panĝaba]] vorto ''Sikkh'' (ਸਿੱਖ [sɪkkʰ]). [[PIV]] elektis aldoni la radikon √Siĥ- kune kun √Sik- pro miskompreno de la elparolo de la panĝaba digrafo ''kh'' [kʰ].

La uzo de ĥ por vorto ''sikkh'' transdonas tiun eraron al aliaj vortoj el panĝaba fonto kaj ekas grava [[konfuzo]]. Transskribi ''Khalistān'' kiel Ĥalistano anstataŭ Kalistano kaj ''Visākhī'' kiel Vajsaĥi anstataŭ Vajsakio aŭ Visakio estas eraro.

Malsamo okazas kun la vorto ''Ḫālsā'' (ਖ਼ਾਲਸਾ, [xaːlsaː]), kelkfoje angle nur transskribita kiel Khalsa, kiu ja estas Ĥalsa. La simileco inter literoj ਖ kaj ਖ਼ helpas la konfuzon.

=== Nomoj ===
La [[persona nomo|dua nomo]] ''Singh'', kiu signifas vir[[leono]]n, estas tipa ĉe sikoj, kvankam ne ĉiu ''Singh'' estas siko. Sikinoj uzas la familinomon ''Kaur'' (&quot;leonino&quot;), sed plimulto da regnoj permesas nur la viran ''Singh''. Ekster Hindio, por multaj sikoj ĝi iĝis [[familinomo]]:
* akcidente pro oficistaj konfuzoj inter diversaj nomoj
* intence por forgesigi familinomon de malalta kasto
* intence kiel signon de sikeco.

=== Eksteraj simboloj (Kvin K) ===
[[Dosiero:Kakaars x3.JPG|dekstra|eta|250ra|Tri de la kvin eksteraj simboloj: ''kanga'', ''kara'' kaj ''kirpan''.]]
La 5 eksteraj simboloj kiujn sikoj, virinoj same kiel viroj, portas, estas:

* ''[[Keŝ]]'': ne tranĉi hararojn, la kapharojn oni gardas en turbano;
* ''Kanga'': ligna [[kombilo]];
* ''Kachhera'': mallonga pantalono;
* ''Kara'': la metala brakringo, kiu estas kvazaŭ dio-edziĝa brakringo;
* ''Kirpan'': [[glavo]]n, [[ponardo]]n aŭ [[poŝtranĉilo]]n.

La honesta vivmaniero kaj volo esti bona por la kreado estas pli grava ol porti ilin.

Siko neniam tondu sian hararon, por montri tutvivan serĉon de spiriteco kaj akcepton de diaj donacoj al homoj. La kombilo ordigas la hararon, signante ke oni ne nur akceptu la dian donon, sed ankaŭ konservu ĝin. La pantalono simbolas [[ĉasto]]n kaj [[unuedzineco|unu-edzineco]]n. La brakringo (''kara'') estas ligo al Dio, ja siko submetiĝu antaŭ neniu krom dio. Kaj per konstanta teno de armo ĉe si sikoj memorigas pri persekutoj kontraŭ sia religio kaj pri la devo defendi malpotenculojn. En moderna socio, tamen, [[poŝtranĉilo]] aŭ malgranda ponardo sufiĉas por konservi la [[simbolo]]n.

Sikaj viroj ĉiam surmetas [[turbano]]n sur sian longan hararon. La turbano estas malsama ol tiu de islamaj klerikoj.

== Situacio de sikismo ==
=== Sikoj en Barato ===
[[Dosiero:Bangla Sahib Gurdwara Panorama.jpg|eta|999x999px|&lt;center&gt;[[Gurdvaro]] Bangla Sahib en Delhio&lt;/center&gt;]]

La politika premo de ĉirkaŭaj islamaj regnoj trudis sindefendon al sikoj. Meze de [[19-a jarcento]], ili regis Panĝabon kun landoj nun parte en [[Barato]] kaj parte en [[Pakistano]]. La sika militistaro plurfoje povis repeli la [[Britio|britan]] armeon.

Pro sia batalema tradicio sikoj aperas en pli granda proporcio en la barata kaj pakistana armeoj ol en la loĝantaro ĝenerale.

En [[1970-aj jaroj|finaj 1970-aj]] kaj [[1980-aj jaroj]], [[separatismo]] aperis, celante apartan sikan regnon, [[Kalistano]], en Panĝabo.

=== Sikoj en la mondo ===
[[Dosiero:Sikhs on the move!.jpg|eta|maldekstre|Sikoj celebrantaj la festivalon [[Vaisakhi]] en [[Toronto]], [[Kanado]].]]
Nun, [[sikoj]] estas en tuta Hindio kaj ceterloke en mondo. La suma nombro de sikoj estus ĉirkaŭ 25,8 milionoj, kio estus 0.39% el la monda loĝantaro. Ĉirkaŭ 19 milionoj loĝas en Barato, ĉefe en [[Panĝabo (Barato)|Panĝabo]], nome 75% el la tiea loĝantaro. Grandaj komunumoj de sikoj loĝas en la najbaraj ŝtatoj kiaj la barata subŝtato [[Harjano]] kiu estas hejmo de la dua plej granda sika loĝantaro en Barato kun 1.1 milionoj da Sikoj ĉe la censo de 2001, kaj povas troviĝi grandaj komunumoj de sikoj tra Barato. Tamen, Sikoj estas nur ĉirkaŭ 2% el la barata loĝantaro.&lt;ref name=&quot;Singh Kalsi 2007 12&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Sikhism|url=https://archive.org/details/sikhism0000kals|familia nomo=Singh Kalsi|persona nomo=Sewa|jaro=2007|loko=Londono|eldoninto=Bravo Ltd.|ISBN=978-1-85733-436-4|paĝo=[https://archive.org/details/sikhism0000kals/page/12 12]}}&lt;/ref&gt;

Granda nombro da sikoj estas en Britio, [[Kanado]] kaj [[Usono]]. Sika migrado al [[Kanado]] ekis jam en la 19a jarcento kaj kondukis al la kreado de gravaj sikaj komunumoj, hegemonie en la sudo [[Vankuvero]], [[Surrey (Brita Kolumbio)]], kaj [[Bramptono]]. Nuntempe temploj, gazetaro, radiostacioj, kaj merkatoj multas ĉe iuj grandaj, mult-generaciaj barat-kanadaj grupoj. Sikaj festivaloj kiaj Divali kaj Vaisakhi estas celebrataj en tiuj kanadaj urboj fare de la grandaj grupoj de sekvantoj en la mondo for de Panĝabo.

Sikoj migris ankaŭ al [[Orienta Afriko]], [[Okcidenta Afriko]], [[Mezoriento]], [[Sudorienta Azio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]] same kiel al [[Usono]] kaj [[Aŭstralio]]. Tiuj komunumoj disvolviĝis kiel sikoj formigrintaj el Panĝabo por plenigi truojn en la koloniimperia labormerkato&lt;ref&gt;(en) Ballantyne, Tony, ''Between Colonialism and Diaspora: Sikh Cultural Formations in an Imperial World'', paĝoj 69-74, Duke University Press, 2006,  ISBN 978-0-8223-3824-6.&lt;/ref&gt;. Komence de la [[20a jarcento]] grava komunumo ekformiĝis ĉe la okcidenta marbordo de [[Usono]]. Pli malgrandaj loĝantaroj de Sikoj troviĝas en multaj landoj en [[Okcidenta Eŭropo]], [[Maŭricio]], [[Malajzio]], [[Fiĝio]], [[Nepalo]], [[Ĉinio]], [[Pakistano]], [[Afganio]], [[Irako]], [[Singapuro]], [[Meksiko]], [[Usono]] kaj multaj aliaj landoj.
{{Ĉefartikolo|Sikismo en Brazilo}}

=== Persekutoj kontraŭ sikoj ===
[[Dosiero:Goldentemple (83).JPG|eta|dekstra|250ra|Ĉefa vidaĵo de la Ora Templo.]]
Estas diversaj kontraŭaj pritaksoj ĉu ekzistas persekutoj kontraŭ sikoj, ĉefe en Barato, sed ne nur.

En [[1984]], grupo da separatismaj (laŭ iuj, terorismaj) sikoj anoj de ''[[Jarnail Singh Bhindranwale]]'' sin ŝirmis en la [[Ora Templo]] de [[Amricaro]], sika sanktejo. La barata armeo, laŭ ordonoj de [[Indira Gandhi]], sturmis la templon. 83 armeanoj kaj 493 sikoj mortis, kaj multaj estis vunditaj. Multaj sikoj taksis perforton en sia sanktejo nepardonebla. Sikaj gardistoj de [[Indira Gandhi]] poste venĝe murdis ŝin. Post la murdo, multaj sikoj estis atakitaj de la [[Kongresa Partio]] de [[Gandhi]], tiam regita de ŝia filo, [[Rajiv Gandhi]]. Multaj sikoj mortis tiel.

Post la atakoj de [[11-a de septembro 2001]] en Usono, iuj usonanoj atakis sikojn, konfuzante iliajn kaptukojn kaj barbojn kun tiuj de la islamanoj kaj siavice identigante islamanojn ĝenerale kun la atakintoj.

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
Sikh Gurus with Bhai Bala and Bhai Mardana.jpg|Pentraĵo Tanjore (''tanjore oviyam'') de finoj de la 19-a jarcento, kiu montras la Dek Guruojn, Bhai Bala kaj Bhai Mardana.
Biggest Turban Ever.jpg|Enorma ceremonia [[turbano]] en Amricaro.
Sikh pilgrims cheering on bus to Manikaran.jpg|Salutantaj sikaj pilgrimantoj.
Kaccha.JPG|La ''kaĉa'' (interna vestaĵo el kotono simila al [[kalsoneto]]), unu de la kvin eksteraj simboloj.
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Siko]]
* [[Sika Imperio]]
* [[Harmandir Sahib]]
* [[Eugène de Zilah]], esperantista filozofo forte influita de la sika religio&lt;ref&gt;(eo) Valora intelektulo, p. 1, [[Heroldo de Esperanto]], nov. 2020&lt;/ref&gt;.

== Notoj ==
{{Notoj}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

=== Bibliografio ===
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2008), ''Sikh Twareekh'', publikigita de Sikh University Press &amp; Singh Brothers Amritsar, 2008.
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2012), ''Sikh History'' (10 volumoj), publikigita de Sikh University Press &amp; Singh Brothers Amritsar, 2010–12.
* Duggal, Kartar Singh (1988), ''Philosophy and Faith of Sikhism'', Himalayan Institute Press, ISBN 978-0-89389-109-1
* Kaur, Surjit, ''Amongst the Sikhs: Reaching for the Stars'', New Delhi, Roli Books, 2003 ISBN 81-7436-267-3
* Khalsa, ''Guru Fatha Singh, Five Paragons of Peace: Magic and Magnificence in the Guru's Way'', Toronto, Monkey Minds Press, 2010, ISBN 0-9682658-2-0, [http://www.gurufathasingh.com/five-paragons-of-peace.html gurufathasingh.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110711135252/http://www.gurufathasingh.com/five-paragons-of-peace.html |date=2011-07-11 }}
* Khalsa, Shanti Kaur, ''The History of Sikh Dharma of the Western Hemisphere'', Sikh Dharma, Espanola, NM, 1995 ISBN 0-9639847-4-8
* Singh, Khushwant (2006), ''The Illustrated History of the Sikhs'', Oxford University Press, India, ISBN 978-0-19-567747-8
* Singh, Patwant (1999), ''The Sikhs'', Random House, India, ISBN 978-0-385-50206-1
* Takhar, Opinderjit Kaur, ''Sikh Identity: An Exploration of Groups Among Sikhs'', Ashgate Publishing Company, Burlington, VT, 2005 ISBN 0-7546-5202-5
* Teece, Geoff (2004), ''Sikhism: Religion in focus'', Black Rabbit Books, ISBN 978-1-58340-469-0
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (1997), ''The Sikh Reference Book'', publikigita de Sikh University Press &amp; Singh Brothers Amritsar, 1997.
* Dilgeer, Dr Harjinder Singh (2005), ''Dictionary of Sikh Philosophy'', publikigita de Sikh University Press &amp; Singh Brothers Amritsar, 2005.
* Chopra, R. M. (2001), ''Glory of Sikhism'', publikigita de Sanbun, New Delhi, ISBN 978-3-473-47119-5
* Chopra, R. M. (2014). &quot;''The Philosophical and Religious Thought of Sikhism''&quot;, publikigita de Sparrow Publication, Kolkata, ISBN 978-81-89140-99-1.

{{Projektoj|commonscat=Sikhism|ReVo=sik.0ismo}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|sikismo}}[http://www.gurugranthsahib.com Aŭda versio de la ''Guru Granth Sahib'', la sankta libro de sikismo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404112902/http://www.gurugranthsahib.com/ |date=2005-04-04 }}

[http://www.sikhiwiki.org ''Sikhi Wiki''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130504012444/http://www.sikhiwiki.org/ |date=2013-05-04 }}. Redaktebla [[enciklopedio]] skribita laŭ sika vidpunkto ([[angle]]).

[http://www.sikh-history.com La historio de sikismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210508074054/http://www.sikh-history.com/ |date=2021-05-08 }} ([[angle]]).

[http://www.sikhism.ru Sikismo Rusio] ([[ruse]]).

{{Havenda artikolo|Sikismo}}

[[Kategorio:Sikismo| ]]
[[Kategorio:Religio]]
[[Kategorio:Religio en Barato]]</text>
      <sha1>n7drdy1zh81tf54h52sj96z2a6akoko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Volgo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12593</id>
    <revision>
      <id>9479076</id>
      <parentid>9358470</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dim5555</username>
        <id>263628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ĝisdatigo de ligilo. La retejo translokiĝis al nova domajno.</comment>
      <origin>9479076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36118" sha1="hc1tob2gaelunfesa0un7obr2qd8vel" xml:space="preserve">[[File:Volga-banner.jpg|centre|775px]]
{{Geokesto | Rivero
|sen banderolo= jes
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Volgo
| alia_nomo         = {{LingvoKunNomo|ru|-|''Волга''}}
| kategorio           = rivero
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero              = Saratov bridge in July 2020.jpg
| dosiero_priskribo      = Volgo proksime de Saratov
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          =
| kromnomo           =
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando            = Rusio
| lando_flago       = 1
| ŝtato              =
| regiono             = Volgio
| distrikto           =
| komunumo            =
| municipo            =
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco             =
| urbo_faldo         = 1
| urbo               = Tver
| urbo1              = Jaroslavl
| urbo2              = Niĵnij Novgorod
| urbo3              = Ĉeboksari
| urbo4              = Kazan
| urbo5              = Uljanovsk
| urbo6              = [[Samara (urbo)|Samara]]
| urbo7              = Saratov
| urbo8              = Volgogrado
| urbo9              = Astraĥano
| memorindaĵo           =
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| fonto             = [[Valdaja Altaĵo]]
| fonto_situo    = Volgoverĥovje
| fonto_regiono      = [[distrikto Ostaŝkov]], [[Tverja provinco]]
| fonto_leviĝo   =
| fonto_lat_d       =
| fonto_long_d      =
| fonto1            =
| fonto1_situo   =
| fonto1_regiono     =
| enfluejo              = [[Kaspio]]
| enfluejo_situo     = [[Astraĥana provinco]]
| enflujo_leviĝo    = -28
| enfluejo_lat_d        =
| enfluejo_long_d       =
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| longo             = 3530
| larĝo              =
| profundo            =
| akvokolektejo       = 1361000
| trafluo          = 8000
| trafluo_situo    = Volgogrado
| trafluo_max      =
| trafluo_min      =
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera               =
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo               = Volgarivermap.png
| mapo_fono          =
| mapo_priskribo     = La [[akvokolekta areo]] de la rivero Volgo
| mapo_lokumilo        =
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons            = Volga
| statistiko         =
| retpaĝoj            =
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj = {{Mapkadro rivero}}
}}

'''Volgo''' (antikva nomo ''Ra'', en la mezepoko ''Itil'', [[Rusa lingvo|ruse]]: ''Волга'', [[Tatara lingvo|tatare]]: ''Идел'', [[Ĉuvaŝa lingvo|ĉuvaŝe]]: ''Атӑл'', [[Maria lingvo|montmarie]] ''Йыл'', [[Maria lingvo|ebenmarie]] ''Юл'') estas [[rivero]] en [[Rusio]], la plej granda en [[Eŭropo]]. Ĝia longeco - 3530&amp;nbsp;km, areo de baseno - 1.361.000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt;. Volgo komenciĝas sur la [[Valdaja Altaĵo]] kaj enfluas la [[Kaspia Maro|Kaspian maron]] ĉe ĝia nordokcidenta bordo.

La rivero Volgo posedas ĉirkaŭ ducent [[alfluanto]]jn; la ĉefaj estas [[Kama]] (maldekstra) kaj [[Okao]] (dekstra). Volgon kunligas al la [[Azova maro|Azova]] kaj [[Nigra maro|Nigra]] maroj la [[Volgo-Dona kanalo]], kun [[Blanka maro]] - la [[kanalo Blanka maro - Balta maro]] kaj la [[Norda-Dvina sistemo]], kun [[Balta maro]] - la [[Volgo-Balta akva vojo]], la sistemoj de [[Tiĥvin]] kaj [[Viŝnij Voloĉjok]].

Dum la [[20-a jarcento]] ĉe Volgo aperis multaj [[akvobaraĵo]]j, lokaj setlejoj estas forigitaj kaj granda parto de Volgo ŝanĝiĝis al ĉeno da artefaritaj [[baraĵlago]]j.

La ĉefaj urboj kiuj troviĝas laŭ la rivero estas [[Tver]], [[Jaroslavl]], [[Niĵnij Novgorod]], [[Ĉeboksari]], [[Kazan]], [[Uljanovsk]], [[Samara (urbo)|Samara]], [[Saratov]], [[Volgogrado]] kaj [[Astraĥano]]. Kvar el ili (Niĵnij Novgorod, Kazan, Samara, Volgogrado) estas [[milionurboj]].
La regionon laŭ kiu fluas Volgo oni nomas Volgia regiono, aŭ [[Volgio]].

== Deveno de la nomo ==
Rusa nomo ''Volga'' ({{lang-ru|Волга}}) devenas de la [[Praslava lingvo|praslava]] *''vòlga'' &quot;humideco, malsekeco&quot;. Similaj vortoj restis ĝis nun en multaj [[slavaj lingvoj]] ({{lang-ru|влага}} ''vlaga'', [[Bolgara lingvo|bolgare]]: влага ''vlaga'', {{lang-uk|волога}} ''vológa'', ktp — ĉiuj signifas &quot;humideco&quot;)&lt;ref&gt;Vidu etimologian vortaron de [[Max Vasmer]] ĉe &quot;Волга&quot;&lt;/ref&gt;.

En [[antikva tempo]] la rivero estis menciita ĉe kelkaj aŭtoroj kiel ''Ra'' ({{lang-la|Rha}}), kio fakte signifis la samon: &quot;malsekeco&quot;. La nomo restis por la rivero en nuna [[Mordva lingvaro|mordva lingvo]]: ''Rav'' ([[Mordva lingvo|mordve]]: Рав).

En [[mezepoko]] oni nomis ĝin ''Itil'' (&quot;rivero&quot;). Tiu nomo estas uzata en nunaj [[Tjurka lingvaro|tjurkaj lingvoj]], ekzemple [[Tatara lingvo|tatara]], [[Ĉuvaŝa lingvo|ĉuvaŝa]], [[Baŝkira lingvo|baŝkira]] kaj aliaj. [[Tjurkaj popoloj]] opiniis, ke la komenco de ''Itil'' estas nuna rivero [[Kama]].

== Historio ==
[[Dosiero:Astrakhan-Razin throws persian princess.jpg|eta|300ra|[[Stepan Razin]] ĵetas persan princinon al Volgo]]
[[Dosiero:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|eta|300ra|[[Ilja Repin]]. &quot;Burlakoj ĉe Volgo&quot; (1873)]]

Supozeble la unua mencio pri Volgo troveblas en verkoj de [[Helenio|helena]] historiisto [[Herodoto]] (la 5-a jarcento a.K.), en rakonto pri [[kampanjo]] de [[Persa Imperio|persa]] reĝo [[Dario la 1-a]] kontraŭ [[skitoj]]. Herodoto skribis, ke Dario, pelante skitojn trans la riveron ''[[Tanais]]'' (nuntempe ''[[Don (rivero)|Don]]''), haltis ĉe la rivero ''Oar'' &lt;ref name=&quot;(IV, 123-124)&quot;&gt;Herodoto. ''Historio'' (IV, 123-124).&lt;/ref&gt;. Tiun riveron ''Oar'' oni kutime identigas kun Volgo, kvankam Herodoto skribis ankaŭ, ke ''Oar'' enfluas ''Meotidon'' (nuna [[Azova maro]]).

Kelkaj esploristoj vidas Volgon en rivero, pri kiu skribis [[Diodoro Sicilia]] (ĉ. 90—30 jaroj a.K.):
&lt;blockquote&gt;''Komence ili ''[skitoj]'' loĝis en tre malgranda kvanto ĉe la rivero ''Araks'' kaj estis malestimataj pro sia malgloro. Sed jam en antikva tempo, sub gvido de sia militema kaj strategie pensanta reĝo, ili akiris landon en montaro ĝis Kaŭkazo, kaj en ĉebordaj malaltaĵoj de la Oceano kaj Meotida lago — ankaŭ la ceterajn regionojn ĝis la rivero Tanais.''&lt;/blockquote&gt;
Baze de tiuj informoj oni penas identigi ''Araks'' de Diodoro kun Volgo.

En skribaj [[Romio|romiaj]] fontoj de la 2-a — 4-a jarcentoj Volgo estas nomata ''Ra'', en arabaj fontoj de la 9-a jarcento — ''Atel''. En la plej frua malnovrusa kroniko ''[[Komenca kroniko|Rakonto pri la pasintaj jaroj]]'' estas skribita: &quot;El tiu ''Volokova arbaro'' (nuntempe [[Valdaja Altaĵo]]) fluos Volgo orienten kaj enfluos... ''maron Ĥvalisan'' (nuna [[Kaspia maro]])&quot;.

Geografia situo de Volgo kaj ĝiaj grandaj alfluantoj estis kialo de tio, ke al la [[8-a jarcento]] ĝi jam havis gravan signifon kiel komerca vojo inter Oriento kaj Okcidento. Ĝuste laŭ la [[Volgia komerca vojo|Volgia vojo]] amase venis araba [[arĝento]] al [[Skandinavio|skandinaviaj landoj]]. El Araba [[kaliflando]] oni veturigis [[ŝtofo]]jn, [[metalo]]jn, el [[Slavoj|slavaj landoj]] — [[Sklaveco|sklavojn]], [[felo]]jn, [[vakso]]n, [[mielo]]n. En la [[9-a jarcento|9-a]] — [[10-a jarcento]]j centroj de la komerco estis [[ĥazaroj|ĥazara]] ''Itilo'' ĉe la riverfino, [[Bolgaroj|bolgara]] ''Bulgar'' en Meza Volgio, rusaj [[Rostov]], [[Suzdal]], [[Murom]] en Supra Volgio. Ekde la [[11-a jarcento]] la komerco malaktiviĝis, kaj en la [[13-a jarcento]] [[Mongola Imperio|mongola invado]] rompis komercajn ligojn, krom ĉe Supra Volgio, kie aktivan rolon ludis [[Velikij Novgorod]], [[Tver]] kaj aliaj grandaj urboj de [[Vladimir (urbo)|Vladimira]] Rusio.

Ekde la [[15-a jarcento]] signifo de la komerca vojo releviĝis, kreskis rolo de urboj [[Kazan]], [[Niĵnij Novgorod]], [[Astraĥano]]. Kiam [[Ivano la Terura]] meze de la [[16-a jarcento]] konkeris [[Kazana ĥanujo|kazanan]] kaj [[Astraĥano|astraĥanan]] [[ĥanlando]]n, la tuta Volga rivera sistemo unuiĝis sub rusia regado, kio helpis al disfloro de volgia komerco en la [[17-a jarcento]]. Aperis novaj grandaj urboj — [[Samara (urbo)|Samara]], [[Saratov]], [[Volgogrado|Caricin]], pli gravan rolon ludis [[Jaroslavl]], [[Kostroma]], [[Niĵnij Novgorod]], [[Uljanovsk|Simbirsk]]. Grandaj ŝipkaravanoj (ĝis 500 ŝipoj) navigis laŭ Volgo.

En la [[18-a jarcento]] ĉefaj komercaj vojoj moviĝis al Okcidento, kaj ekonomia kresko de Malsupra Volgio estis malrapida pro maldensa loĝantaro kaj invadoj de [[Nomadaj imperioj|nomadoj]]. [[Baseno de Volgo]] dum la 17-a — 18-a jarcentoj estis ĉefa agadloko de ribelantaj kamparanoj kaj [[kozakoj]] dum [[Popola ribelo|popolaj ribeloj]] sub gvido de [[Stepan Razin]] kaj [[Emeljan Pugaĉov]].

En la [[19-a jarcento]] post kunligo de basenoj de Volgo kaj [[Neva]] per akvosistemo ''Mariinskaja'' ([[1808]]) la evoluo de la Volgia komerca vojo multe kreskis. Aperis granda [[Riverŝipo|rivera ŝiparo]] (en [[1820]] — la unua [[vaporŝipo]]), sur bordoj de Volgo laboris aregoj de [[burlako]]j (ĝis 300 mil). Multe da [[greno]], [[salo]], [[fiŝo]]j, poste ankaŭ [[nafto]] kaj [[kotono]] estis transportata laŭ la rivero.

Evoluo de la [[Rusia enlanda milito]] (1917—1922) estis multe ligita kun la fakto, ke en 1918 en kelkaj volgiaj urboj establiĝis regado de ''[[Komitato de Rusia Konstitucia Asembleo]]''. Kiam la [[bolŝeviko]]j regajnis la potencon en Volgio, tio estis grava decidiga evento de la milito, ĉar kontrolo pri Volgo permesis atingi grenajn rezervojn kaj nafton el [[Bakuo]]. Gravan rolon en la milito ludis [[batalo ĉe Caricin]], en kiu partoprenis [[Josif Stalin]]. Poste tio estis preteksto por alinomi ''Caricin'' al ''Stalingrad'' (nuntempe ''[[Volgogrado|Volgograd]]'').

Dum [[Sovetunio|socialisma periodo]], pro [[industriiĝo]] de la tuta lando, signifo de la Volgia vojo kreskis. Ekde la fino de la [[1930-aj jaroj]] Volgo estas uzata ankaŭ kiel fonto de [[hidroelektro]]. Dum la [[Granda patriota milito]] (1941—1945) apud Volgo okazis grandega [[Batalo ĉe Stalingrado]]. En la postmilita tempo ekonomia rolo de Volgo eĉ pli kreskis, precipe post konstruo de [[Volgo-Kama kaskado]] de [[Hidroelektra centralo|hidroelektraj centraloj]].

== Fizika geografio ==
La [[akvokolekta areo]] de Volgo ampleksas {{nombro|1360000}} km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, kio egalas proksimume al triono de la tuta areo de la eŭropa parto de Rusio. Temas pri ampleksa [[ebenaĵo]] kie mankas altaj [[monto]]j, sed abundas [[monteto]]j. La lasta parto de la volga fluo trairas la submarnivelajn ebenaĵojn ĉirkaŭantajn la [[Kaspia maro|Kaspian Maron]] ([[Volgo-delto]] en la [[Astraĥana provinco]]). Volgo estas la plej granda rivero en [[senelflua baseno|senelfluaj basenoj]] de la mondo.

La supra Volgo ekde sia komenco ĝis Niĵnij Novgorod kaj Kazan apartenas al la [[arbara zono]], meza Volgo ĝis Samara kaj Saratov — al [[arbarostepa zono]], malsupra Volgo ĝis Volgograd — al [[stepa zono]], la plej malsupra parto — al [[Duondezerto|duon-dezerto]] &lt;ref name=&quot;A&quot; /&gt;.

En Volgo vivas 76 specioj da fiŝoj. La plej granda fiŝo en Volgo estas [[huzo]] (ĝis 4 metroj)&lt;ref name=&quot;A&quot; /&gt;.

Volgo estas forte malpurigita rivero. Plej grandaj fontoj de [[Poluado de akvo|poluado]] estas urboj (Jaroslavl, Niĵnij Novgorod, Kazan, Saratov, Samara ktp.) kaj alfluantoj (Okao, Kama)&lt;ref name=&quot;A&quot; /&gt;.

=== Fonto ===
[[File:Volga source Wikivoyage banner.jpg|775px]]
[[Dosiero:Исток Волги 07.JPG|eta|Fonto de Volgo]]
La fonto situas apud vilaĝo [[Volgoverĥovje]] en [[Ostaŝkov|distrikto Ostaŝkov]] de [[Tverja provinco]] (altaĵo 228 m super marnivelo). En la eta [[marĉo]] troviĝas kelkaj [[akvofonto]]j, el kiuj unu kutime estas konsiderata fonto de Volgo. Profundeco de Volgo tie estas 0,3 m. La fonto estas turisma objekto, lokoj ĉirkaŭ ĝi apartenas al [[Naturprotekto|naturprotektejo]].

Dum unuaj kilometroj Volgo trafluas kelkajn lagetojn kaj poste lagon ''Sterĵ'', kiu estas parto de la [[akvorezervujo]] ''Verĥnevolĵskoje''.

=== Supra Volgio ===
[[File:Upper Volga RU banner.jpg|775px]]
[[Dosiero:volga apud tverj.jpg|eta|Rivero Volga je ĉirkaŭ 40 km sube (sudoriente) de urbo [[Tverj]] (2002). Super la rivero estas [[fumo]] de [[torfo|torfaj]] [[incendio]]j apud [[Ŝatura]] ([[Moskva provinco]]) kaj en la aliaj lokoj.]]
Proksime al la fonto apud [[Seliger]] ekzistas kelkaj lagoj (lago Volgo, lago Peno kaj aliaj). La unua urbo ĉe Volgo laŭ ĝia fluo estas [[Rĵev]].

Ĝenerala fludirekto de la supra Volgo estas direkto de nord-okcidento al sud-oriento. En tiu regiono Volgo trafluas kelkajn [[baraĵlago]]jn. La plej supra el ili estas vaste konata [[Ivanjkovskoje-rezervujo|&quot;Moskva maro&quot;]], la plej granda estas [[Ribinska Rezervujo]] (unu el la plej grandaj en la mondo).

Gravaj urboj de Supra Volgio: [[Rĵev]] ([[Tverja provinco]]), '''[[Tverj]]''' ([[Tverja provinco]]), [[Konakovo]] ([[Tverja provinco]]), [[Dubna (urbo)|Dubna]] ([[Moskva provinco]]), [[Kimri]] ([[Moskva provinco]]), [[Kalazin]] ([[Tverja provinco]]), [[Ugliĉ]] ([[Jaroslavla provinco]]), [[Ribinsk]] ([[Jaroslavla provinco]]), '''[[Jaroslavl]]''' ([[Jaroslavla provinco]]), '''[[Kostroma]]''' ([[Kostroma provinco]]), [[Plos]] ([[Ivanova provinco]]), [[Kineŝma]] ([[Ivanova provinco]]), [[Balaĥna]] ([[Niĵnij-Novgoroda provinco]]).

Alfluantoj: [[Seliĵarovka]], [[Tverca]], [[Mologa (rivero)|Mologa]], [[Ŝeksna]], [[Kotorosl]], [[Unĵa]] kaj aliaj.

=== Meza Volgio ===
[[File:Middle Volga banner.jpg|775px]]
{{Ĉefartikolo|Meza Volgio}}
[[Dosiero:View to Volga in Nizhny Novgorod.jpg|eta|Vido al Volgo de vidpunkto proksime al monumento de Valery Chkalov en Niĵnij Novgorod. Julio 2014]]
Post enfluejo de [[Okao]] en [[Niĵnij-Novgorod]] Volgo plivastiĝas duoble. Ĝi fluas laŭ norda rando de [[Ĉevolga Altaĵo]]. Dekstra bordo de la rivero estas alta, la maldekstra - malsupra. Apud [[Ĉeboksari]] estas konstruita Ĉeboksara hidroelektra centralo, antaŭ kies [[digo]] troviĝas Ĉeboksara Rezervujo. Ĝis [[Kazan]] Volgo fluas orienten, poste turniĝas al sudo.

Gravaj urboj de Meza Volgio: '''[[Niĵnij Novgorod]]''', [[Liskovo]] ([[Niĵnij-Novgoroda provinco]]); '''[[Ĉeboksari]]''', [[Novoĉeboksarsk]], [[Mariinskij Posad]] ([[Ĉuvaŝio]]); [[Kozjmodemjansk]], [[Zvenigovo]], [[Volĵsk]] ([[Mariio]]); [[Zelenodolsk]], '''[[Kazan]]''' ([[Tatario]]).

Alfluantoj: [[Okao]], [[Sura (rivero)|Sura]], [[Vetluga (rivero)|Vetluga]], [[Svijaga]] kaj aliaj.

[[Ĉevolga Altaĵo]] (ruse: Приволжская возвышенность) estas parto de [[Orienteŭropa ebenaĵo]], situanta sur la okcidenta bordo de Volgo ekde [[Niĵnij Novgorod]] norde ĝis [[Volgogrado]] sude.

=== Malsupra Volgio ===
[[File:Lower Volga banner.jpg|775px]]
[[Dosiero:Utes step raz1.jpg|eta|Roko de [[Stepan Razin]]]]
[[Dosiero:VolgaDelta AMO 2005jun11.jpg|eta|Volgo-delto (vido el kosmo)]]
Ĉe la enfluejo de la rivero [[Kama]] Volgo ŝanĝas sian direkton kaj fluas al sudo, laŭ orienta rando de [[Ĉevolga Altaĵo]], tra kelkaj akvorezervujoj.

La unua estas [[Kujbiŝeva Rezervujo]], la plej granda akvorezervujo de Volgo kaj tria en la mondo laŭ la areo&lt;ref&gt;post lago [[Voltao (lago)|Voltao]] kaj {{Alilingve|en|Smallwood (rezervujo)|Smallwood Reservoir|rezervujo Smallwood}}&lt;/ref&gt;. Ties longo estas pli ol 500 kilometroj, plej granda larĝo (ĉe enfluo de Kama) – 35–40 kilometroj. La digo de hidroelektra centralo ''Ĵiguli'', kiu finas Kujbiŝevan rezervujon, situas apud urbo [[Toljatti]]. La rezervujo tre malfacilas por ŝipa navigado pro ĝia grandeco kaj altaj ondoj. La {{daton|10|julio|2011}} tie okazis katastrofo: dronis la pasaĝera [[dizelŝipo]] &quot;Bulgario&quot;.

Apud urbo [[Samara (urbo)|Samara]] Volgo ĉirkaŭfluas montaron [[Ĵiguli]], formante [[riverkurbaĵo]]n ''[[Samarskaja Luka]]''.

Poste Volgo fluas sud-okcidenten tra [[Saratova Rezervujo]] kaj [[Volgograda Rezervujo]], apud Volgogrado turniĝante al sud-oriento laŭ direkto al sia elfluejo al [[Kaspia maro]]. Malsupra Volgo havas nur kelkajn relative malgrandajn alfluantojn.

Je 21 kilometroj antaŭ Volgogrado de Volgo defluas maldekstra branĉo [[Aĥtuba]], kiu fluas pli ol 500 kilometrojn paralele al la ĉefa [[riverujo]]. Vasta spaco inter Volgo kaj Aĥtuba, distranĉita per multaj malnovaj fluejoj kaj [[meandro]]j, nomiĝas [[Volgo-Aĥtuba apudriverejo]]. Larĝo de akva surfaco dum altakvoj antaŭe atingis ĉi tie 20–30 kilometrojn.

Proksime al la maro Volgo dividiĝas je amaso da trafluejoj de la fama [[Volgo-delto]]. Unu el riverbranĉoj – ''Kigaĉ'' – fluas laŭ teritorio de [[Kazaĥio]]. Strategia [[akvedukto]] ''Volgo–Mangiŝlak'' komenciĝas de ĝi kaj provizas [[Dolĉa akvo|dolĉan akvon]] al kelkaj distriktoj de [[provinco Mangistau]] de Kazaĥio.

Dum antaŭaj epokoj Volgo-delto ŝanĝadis sian lokon. En la 2-a jarcento komenciĝis ŝrumpo de [[Arida klimato|arida zono]], kun maksimumo en la 3-a jarcento. Dum tiu periodo Kaspia maro leviĝis ĝis nivelo minus 33–32 metroj. Volgo portadis tiom multe da akvo, kiom tiutempa riverujo ne povis elteni, kaj aperis nuna delto. Suden la delto etendiĝis preskaŭ ĝis la [[duoninsulo]] ''Buzaĉi'' (norde de Mangistau)&lt;ref&gt;Л.Н.Гумилёв. ''Хазария и Каспий''. Вестник Ленинградского ун-та. — 1964. — N 6. вып. I. — С. 83-95. ({{ru}})&lt;/ref&gt;.

[[Biogeografio|Biogeografie]] la [[Volgo-delto]] estas unu el la 53 dolĉakvo-unuoj de la [[Tutmondaj 200]]. Ĝi troviĝas en la Eŭropa-siberia [[ekoprovinco]] de la [[Palearkta ekozono]]. Tiuj unuoj estas nombro da [[ekoregiono]]j elektitaj far la [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF) kaj la [[Nacia Geografia Societo]] pro sia graveco pri la [[naturprotekto]].

Gravaj urboj de Malsupra Volgio: '''[[Uljanovsk]]''', [[Sengilej]] ([[Uljanovska provinco]]); [[Toljatti]], [[Ĵigulovsk]], '''[[Samara]]''', [[Sizranj]] ([[Samara provinco]]); [[Balakovo]], [[Volsk]], '''[[Saratov]]''' ([[Saratova provinco]]); [[Kamiŝin]], [[Volĵskij]], '''[[Volgograd]]''' ([[Volgograda provinco]]); [[Aĥtubinsk]], '''[[Astraĥano]]''' ([[Astraĥana provinco]]).

Alfluantoj: [[Samara (rivero)]], [[Jeruslan]] kaj aliaj.

== Hidrologiaj informoj ==
[[Dosiero:VolgaZimoy.JPG|200ra|eta|Novjara Volgo (norda rando de Jaroslavl)]]
[[Dosiero:Skyline Kazan Port.JPG|200ra|eta|Malbona vetero ĉe Volgo (Kujbiŝeva rezervujo apud Kazan)]]

Volgo plenumiĝas per [[Neĝo|neĝa]] akvo (60%), [[grundakvo]] (30%), [[Pluvakvo|pluva akvo]] (10%). [[Altakvo]] kutime okazas inter aprilo kaj junio kaj iam ankaŭ aŭtune pro fortaj pluvoj. Somero kaj vintro estas sezonoj de malalta akvo.

Antaŭe la ŝanĝoj de la [[akvonivelo]] dum la jaro estis: apud [[Tver]] – 11 metroj; post enfluo de [[Kama]] – 15—17 metroj, apud [[Astraĥano]] – 3 metroj. Post konstruo de akvorezervujoj la nivelo estas reguligata, ĝiaj ŝanĝoj draste malpliiĝis. Tamen nun sur larĝaj multkilometraj rezervujoj (ekz. [[Ribinska Rezervujo|Ribinska]], [[Kujbiŝeva Rezervujo|Kujbiŝeva]]) dum forta vento aperas ondegoj ĝis 1,5 metroj altaj. Por kontraŭstari ilin, oni devis konstrui [[ĝeto]]jn en kelkaj volgaj havenoj (ekz. en la Kazana). Krome, pro leviĝo de la akva nivelo de rezervujoj ĉe malaltaj bordoj en kelkaj urboj aperis larĝaj kaj ofte malprofundaj marĉiĝintaj [[golfo]]j kaj lagetoj. Ankaŭ defendaj konstruaĵoj (digoj, [[pumpilo]]j) estas uzataj tie.

Averaĝa jara trafluo ĉe ''Verĥnevolĵskoje'' estas 29 m³/s, ĉe [[Tver]] — 182, ĉe [[Jaroslavl]] — 1 110, ĉe [[Niĵnij Novgorod]] — 2 970, ĉe [[Samara]] — 7 720, ĉe [[Volgogrado]] — 8 060 m³/s. Post Volgogrado la rivero perdas ĉirkaŭ 2% de la trafluo al [[vaporiĝo]]. Antaŭe maksimuma trafluo dum printempa altakvo atingis post enfluo de Kama 67 000 m³/s, ĉe Volgogrado (pro subakvigo de [[Apudrivera herbejo|apudriveraj herbejoj]]) ne pli ol 52 000 m³/s. Pro la reguligo nun la maksimuma trafluo draste malgrandiĝis, kaj la minimumaj (la somera kaj la vintra) trafluoj pligrandiĝis.

[[Akvobilanco]] de la Volga [[Akvokolekta areo|baseno]] ĝis Volgogrado averaĝe dum multjara periodo estas: [[precipitaĵo]] 662&amp;nbsp;mm, aŭ 900&amp;nbsp;km³ jare, elfluo 187&amp;nbsp;mm, aŭ 254&amp;nbsp;km³ jare, vaporiĝo 475&amp;nbsp;mm, aŭ 646&amp;nbsp;km³ jare.

Antaŭ kreo de rezervujoj Volgo dum jaro portadis al la elfluejo ĉirkaŭ 25 milionojn da [[tuno]]j da [[sedimento]]j kaj 40—50 milionojn da tunoj da [[Solvaĵo|solvitaj]] [[Mineralo|mineralaĵoj]]. Temperaturo de la akvo en Volgo meze de somero (julie) atingas 20—{{GdC|25}}.

Kutime Volgo malglaciiĝas apud Astraĥano meze de marto, en Supra Volgio kaj sube de [[Kamiŝin]] – en la unua duono de aprilo, en sia meza parto — meze de aprilo. Aŭtune la rivero glaciiĝas en supra kaj meza parto fine de novembro, en la malsupra – komence de decembro&lt;ref name=&quot;A&quot;&gt;[http://vsereki.ru/reki-vnutrennego-stoka/bassejn-kaspijskogo-morya/volga Informo pri Volgo ĉe vsereki.ru] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180914235909/http://vsereki.ru/reki-vnutrennego-stoka/bassejn-kaspijskogo-morya/volga |date=2018-09-14 }} ({{ru}})&lt;/ref&gt;. Senglacia periodo estas ĉirkaŭ 200 tagoj, ĉe Astraĥano – ĉirkaŭ 260 tagoj. Post kreo de la rezervujoj daŭro de glacia periodo en supraj partoj pliiĝis, en malsupraj partoj malpliiĝis.

== Federaciaj subjektoj laŭ Volgo ==
Volgo fluas laŭ teritorio de 15 [[Subjekto de Rusia Federacio|federaciaj subjektoj de Rusio]]. Tiuj subjektoj estas (laŭ fludirekto): [[Tverja provinco]], [[Moskva provinco]], [[Jaroslavla provinco]], [[Kostroma provinco]], [[Ivanova provinco]], [[Niĵnij-Novgoroda provinco]], [[Ĉuvaŝio]], [[Mariio]], [[Tatarstano]], [[Uljanovska provinco]], [[Samara provinco]], [[Saratova provinco]], [[Volgograda provinco]], [[Astraĥana provinco]], [[Kalmikio]]. Krome, al baseno de Volgo apartenas (tute aŭ parte) teritorioj de [[Smolenska provinco]], [[Kaluga provinco]], [[Orjola provinco]], [[Rjazanja provinco]], [[Vologda provinco]], [[Kirova provinco]], [[Penza provinco]], [[Tambova provinco]], [[Tula provinco]], [[Permja regiono]], [[Udmurtio]], [[Mordvio]], [[Baŝkirio]], [[Komiio]], [[Moskvo]] kaj [[provinco Atirau]] de [[Kazaĥio]].

== Navigado ==
[[File:Upper Volga Banner Raketa near Kstovo.jpg|775px]]
[[Dosiero:Rzhev.jpg|200ra|eta|Volgo en Rĵev, la unua urbo de ĝia fonto, en 1910]]
Oni [[Navigado|navigadis]] sur Volgo ekde antikva epoko. En la [[8-a jarcento]] aperis la [[Volga komerca vojo]]. En la [[16-a jarcento]] post konkero de [[Kazan]] kaj [[Astraĥano]] fare de [[Moskva Regno]] (reganto [[Ivano la Terura]]) estis lanĉita navigado ĝis la elfluejo de Volgo al Kaspia maro. Tiutempe navigis [[remŝipo]]j kaj [[velŝipo]]j. Krome, oni vaste uzadis ankaŭ [[Haŭlado|haŭlistojn]], kiuj kune trenis grandajn [[barĝo]]jn.

En 1810-aj jaroj aperis unuaj vaporŝipoj, kelkajn jardekojn poste jam estis organizita konstanta vaporŝipa navigado. Ekestis kelkaj grandaj kaj ankaŭ multaj malgrandaj vaporŝipaj kompanioj.

En 1918 ŝipoj de privataj kompanioj estis [[Ŝtatigo|ŝtatigitaj]]. En [[Sovetunio]] ĉe Volgo kaj Kama funkciis kelkaj grandaj vaporŝipaj kompanioj, kiuj efektivigis amasan ŝarĝan kaj pasaĝeran (inkluzive longdistancan, apudurban, turisman) trafikon. Post konstruo de unuigita profundakva transporta sistemo kun kanaloj [[Kanalo Volgo–Dono|Volgo–Dono]], [[Kanalo Volgo – Balta maro|Volgo – Balta maro]], [[Kanalo Blanka maro - Balta maro|Blanka maro – Balta maro]] navigado el Volgo-Kama baseno ricevis elirojn ankaŭ al aliaj riveraj, lagaj kaj maraj akvosistemoj, kaj apudvolgaj urboj iĝis &quot;portoj de kvin maroj&quot; ([[Balta maro|Balta]], [[Blanka maro|Blanka]], [[Kaspia maro|Kaspia]], [[Azova maro|Azova]] kaj [[Nigra maro|Nigra]]).

Dum [[Granda patriota milito]] sur Volgo aktivis [[militŝiparo]], kiu transportis militajn ŝarĝojn. En Supra Volgo kaj ĉe [[Volgograd|Stalingrad]] ĝi ankaŭ likvidis minojn kaj partoprenis kelkajn batalojn.

Meze de la 20-a jarcento Volgo ekhavis rapidan pasaĝeran ŝiparon, post konstruo de rezervujoj aperis grandaj riverhavenoj, [[kluzo]]j ĉe [[akvobaraĵo]]j, [[ŝipriparejo]]j ktp. Tamen nuntempe oni ne renovigas la ŝiparon (en 2011 la meza aĝo de nun uzataj pasaĝeraj ŝipoj estis 30 jaroj, kaj dum la lastaj 20 jaroj neniu nova ŝipo aperis).

Laŭ oficiala dokumento, akceptita en 2002, Volgo estas navigebla ekde Rĵev &lt;ref&gt;[http://www.skitalets.ru/laws/norm/vod_puti.htm Listo de enaj akvaj vojoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121016092909/http://skitalets.ru/laws/norm/vod_puti.htm |date=2012-10-16 }} ({{ru}})&lt;/ref&gt;.

La [[Volga–Balta Akvovojo]] (Volgobalt, Волгобалт), iam konata kiel Mariinska Kanalsistemo (en rusa: Мариинская водная система), estas serio de kanaloj kaj riveroj kiu ligas la akvon de la rivero Volgo kun tiu de la Balta Maro tra la [[Neva]].

== Turismo kaj fiŝkaptado ==
Volgio estas interesa loko por vojaĝado. Laŭ Volgo situas multaj historiaj urboj kun amaso da [[vidindaĵo]]j. Pro tio estas popularaj vojaĝoj laŭ Volgo per dizelŝipoj kun haltado en grandaj urboj. Multaj popularaj itineroj komenciĝas en [[Moskvo]], kunigita kun Volgo per kanalo (unu el la plej longaj estas 19-taga vojaĝo [[Moskvo]] - [[Astraĥano]] - [[Moskvo]]&lt;ref&gt;[http://www.rusreki.ru/river_marshrut_mos_astrahan.htm Pri vojaĝoj de Moskvo ĝis Astraĥano] ({{ru}})&lt;/ref&gt;).

Preskaŭ la tuta Volgo estas uzata kiel loko de [[fiŝkaptado]]. Kutime oni preferas pli oportune atingeblajn kaj ekologie purajn lokojn. Unu el la plej popularaj lokoj de fiŝkaptado estas [[Volgo-delto]]. En Volgo oni kaptas [[Bramo (fiŝo)|bramojn]], [[perko]]jn, [[sandro]]jn, [[ezoko]]jn kaj multajn aliajn fiŝojn&lt;ref&gt;[http://russian-fishing.net/ryibalka-na-volge/ Paĝo pri fiŝkaptado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130320083814/http://russian-fishing.net/ryibalka-na-volge/ |date=2013-03-20 }} ({{ru}})&lt;/ref&gt;.

== Polemiko: ĉu Volgo aŭ Kama ==
Kutime demando ekestas kiu rivero estas ĉefa, kaj kiu estas [[alfluanto]], ofte aperas ĉe [[kunfluejo]] de pli-malpli egalaj riveroj. Tiel okazas ankaŭ pri Volgo kaj [[Kama]]. [[Hidrologio]] donas argumentojn por ambaŭ vidpunktoj. Laŭ areo de akvokolekta baseno Volgo estas iom pli granda ol Kama. Tamen en tiu teritorio Volgo unuigas malpli grandan kvanton de riveroj ol Kama. Trafluo de Kama en la loko de la kunfluo estas 4300 m³/s, tiu de Volgo estas 3100 m³/s. Averaĝa alteco de baseno de Kama estas pli granda ol tiu de Volgo, ĉar en la baseno de Kama troviĝas [[Urala montaro]].

Antikva [[valo de Kama]] estas pli aĝa ol tiu de Volgo. En la unua duono de [[Kvaternaro]], antaŭ maksimuma glaciiĝo, nuna Volgo ne ekzistis. Estis Kama, kiu, unuiĝante kun [[Viŝera (alfluanto de Malij Volĥovec)|Viŝera]], poste enfluis [[Kaspia maro|Kaspian maron]]. Akvo de nuntempaj supraj partoj de Kama baseno fluis al nordo, al [[Viĉegda]]. Glaciiĝo kaŭzis reformadon de rivera reto: Supra Volgo, antaŭe donanta akvon al [[Don (rivero)|Dono]], komencis enflui al Kama preskaŭ rektangule. Malsupra Volgo ankaŭ nun estas kvazaŭ natura daŭrigo de la valo de Kama, ne de Volgo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|familia nomo=Sokolov A.A
|titolo= Гидрография СССР
|url= http://www.astronet.ru/db/msg/1192178/content.html
|jaro=1952
|eldoninto= Гидрометеоиздат
|loko=Leningrado
}} ({{ru}})&lt;/ref&gt;.

Tiun vidpunkton subtenas ankaŭ araba geografia tradicio de mezepoko, kiu ligis fonton de ''Itil'' ĝuste kun sistemo [[Belaja (rivero)|Belaja]]–Kama (araboj opiniis, ke Kama enfluas al [[Belaja]])&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.bigmapblog.com/2011/idrisis-tabula-rogeriana-world-map-reproduction/ |titolo=Idrisi’s «Tabula Rogeriana» World Map (1154) |alirdato=2014-03-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140305222805/http://www.bigmapblog.com/2011/idrisis-tabula-rogeriana-world-map-reproduction/ |arkivdato=2014-03-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://samlib.ru/h/harin_e_a/idrisy.shtml Харин Е. А. Карта Идриси.] ({{ru}})&lt;/ref&gt;.

Elekto de ĉefa rivero, kaze se [[hidrologio]] ne donas [[Definitivo|definitivan]] respondon, estas [[Difino|difinata]] per konceptoj kaj nomoj, kiuj venis de historio. Nuntempe rivero Kama estas konsiderata kiel alfluanto de rivero Volgo, aŭ pli precize – alfluanto de [[Kujbiŝeva Rezervujo]] de la rivero Volgo.

Sammaniere diskutebla estas ankaŭ nomo de parto de Volgo inter Niĵnij Novgorod kaj enfluejo de Kama. Laŭ reguloj de hidrologio, ĝi devus nomiĝi [[Okao]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|familia nomo=Boldakov E.V
|titolo= Жизнь рек
|jaro=1951
|eldoninto= Государственное издательство технико-теоретической литературы
|loko=Moskvo, Leningrado
|paĝo=65
}} ({{ru}})&lt;/ref&gt;.

== Volgo en kulturo ==
[[File:WV Staritsa banner - Volga river.jpg|775px]]
=== En originala Esperanto-literaturo ===
=== En ruslingva literaturo ===
* [[Aleksandr N. Ostrovskij|Aleksandr Ostrovskij]], dramoj &quot;Fianĉino sen doto&quot; ({{lang-ru|&quot;Бесприданница&quot;}}), &quot;Kozjma Minin&quot; ({{lang-ru|&quot;Козьма Минин&quot;}}), &quot;Fulmotondro&quot; ({{lang-ru|&quot;Гроза&quot;}});
* Pavel Melnikov, &quot;En la arbaroj&quot; ({{lang-ru|&quot;В лесах&quot;}}), &quot;En la montoj&quot; ({{lang-ru|&quot;На горах&quot;}});
* [[Maksim Gorkij]], dramoj &quot;Jegor Buliĉov kaj aliaj&quot; ({{lang-ru|&quot;Егор Булычёв и другие&quot;}}), &quot;Dostigajev kaj aliaj&quot; ({{lang-ru|&quot;Достигаев и другие&quot;}});
* [[Aleksandr Trifonoviĉ Tvardovskij|Aleksandr Tvardovskij]], &quot;Post foro la foro&quot; ({{lang-ru|&quot;За далью даль&quot;}});
* [[Nikolaj Nekrasov]], &quot;Sur Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;На Волге&quot;}}) kaj aliaj versaĵoj;
* popola fabelo &quot;Vazuza kaj Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;Вазуза и Волга&quot;}}&lt;ref&gt;[http://skazka.mifolog.ru/books/item/f00/s00/z0000043/st055.shtml Вазуза и Волга] ({{ru}})&lt;/ref&gt;); laŭ la sama enhavo aperis fabelo de [[Lev Tolstoj]] &quot;Volgo kaj Vazuza&quot; ({{lang-ru|&quot;Волга и Вазуза&quot;}}) kaj versaĵo de [[Samuil Jakovleviĉ Marŝak|Samuil Marŝak]] &quot;Volgo kaj Vazuza&quot; ({{lang-ru|&quot;Волга и Вазуза&quot;}}&lt;ref&gt;[http://www.deti-book.info/content/view/7199/355/ Волга и Вазуза] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304201552/http://deti-book.info/content/view/7199/355 |date=2016-03-04 }} ({{ru}})&lt;/ref&gt;).

En ruslingvaj kantoj:
* kanto pri Stepan Razin &quot;El post bordo de insulo&quot;&lt;ref&gt;[https://kantaro.ikso.net/razin Kanto pri Razin] ({{eo}})&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|&quot;Из-за острова на стрежень&quot;}}&lt;ref&gt;[http://www.russkie-pesni.ru/repertour/izzaostrova/ &quot;Из-за острова на стрежень&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120306213946/http://www.russkie-pesni.ru/repertour/izzaostrova/ |date=2012-03-06 }} ({{ru}})&lt;/ref&gt;);
* kanto de volgaj haŭladoj &quot;Klabeto&quot;&lt;ref name=&quot;B&quot;&gt;[http://miresperanto.ru/tradukoj/revoluciaj_kantoj-2.htm Revoluciaj kantoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{eo}}, {{ru}})&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|&quot;Дубинушка&quot;}});
* &quot;La roko&quot;&lt;ref name=&quot;B&quot; /&gt; ({{lang-ru|&quot;Есть на Волге утёс&quot;}})
* &quot;Malsupren laŭ Volgo-rivero&quot; ({{lang-ru|&quot;Вниз по Волге-реке&quot;}}&lt;ref&gt;[http://alllyr.ru/text81818.html &quot;Вниз по Волге-реке&quot;] ({{ru}})&lt;/ref&gt;);
* &quot;Inter la krutaj bordetoj&quot; ({{lang-ru|&quot;Меж крутых бережков&quot;}}&lt;ref&gt;[http://pesni.retroportal.ru/np2/06.shtml Меж крутых бережков] ({{ru}})&lt;/ref&gt;);
* popola kanto &quot;Ĵiguli&quot; ({{lang-ru|&quot;Жигули&quot;}}&lt;ref&gt;[http://narodnaya-pesnya.ru/zh_text_narodnoy_pesni_zhiguli.html Жигули] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304110744/http://narodnaya-pesnya.ru/zh_text_narodnoy_pesni_zhiguli.html |date=2016-03-04 }} ({{ru}})&lt;/ref&gt;);
* Nadeĵda Kadiŝeva, &quot;Volga-rivereto&quot; ({{lang-ru|&quot;Волга-речка&quot;}}&lt;ref&gt;[http://www.shansonprofi.ru/person/kadyisheva_nadezhda/lyrics/kadyisheva_nadezhda_volga_rechka_.html Волга-речка] ({{ru}})&lt;/ref&gt;);
kaj aliaj.

=== En tatarlingva literaturo ===
=== En ĉuvaŝlingva literaturo ===
=== En pentroarto ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Dosiero:Ivan Belonogov 04.jpg|&quot;Aspekto de ujezda urbo Romanov-Borisoglebsk de sudorienta flanko&quot; ({{lang-ru|&quot;Вид уездного города Романов-Борисоглебска с юго-восточной стороны&quot;}}) — [[Ivan Belonogov]] (1838)
Dosiero:Bogolubov Krestn hod v.jpg|&quot;Krucprocesio en Jaroslavl&quot; ({{lang-ru|&quot;Крестный ход в Ярославле&quot;}}) — [[Aleksej Bogolubov]] (1863)
Dosiero:Ilja Jefimowitsch Repin 010.jpg|&quot;Burlakoj vadantaj&quot; ({{lang-ru|&quot;Бурлаки, идущие вброд&quot;}}) — [[Ilja Repin]] (1872)
Dosiero:Tomb of the Volga (1874).jpg|&quot;Tombo ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;Могила на Волге&quot;}}) — [[Aleksej Savrasov]] (1874)
Dosiero:Abram Jefimowitsch Archipow 001.jpg|&quot;Ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;На Волге&quot;}}) — [[Abram Arĥipov]] (1889)
Dosiero:Yar. strelka (Sabaneev, 1878).jpg|&quot;Jaroslavl. Kunfluejo&quot; ({{lang-ru|&quot;Ярославль. Стрелка&quot;}}) — G. P. Sabaneev (1904)
Dosiero:Kustodiev promenade Volga.jpg|&quot;Promenado ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;Гулянье на Волге&quot;}}) — [[Boris Kustodiev]] (1909)
Dosiero:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|&quot;Stepan Razin&quot; ({{lang-ru|&quot;Степан Разин&quot;}}) — [[Vasilij Surikov]] (ĉ. 1910)
Dosiero:At Volga. Kustodiev.jpg|&quot;Ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;На Волге&quot;}}) — [[Boris Kustodiev]] (1922)
|&quot;Ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;На Волге&quot;}}) — [[Vladimir Ovĉinnikov]] (1975)
|&quot;Luna nokto ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;Лунная ночь на Волге&quot;}}) — [[Vladimir Ovĉinnikov]] (1975)
|&quot;Volgo. Venta tago&quot; ({{lang-ru|&quot;Волга. Ветреный день&quot;}}) — [[Vladimir Ovĉinnikov]] (1970)
|&quot;Ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;На Волге&quot;}}) — [[Nikolaj Galaĥov]] (1993)
|&quot;Julio ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;Июль на Волге&quot;}}) — [[Nikolaj Galaĥov]] (1983)
|&quot;Kajo ĉe Volgo&quot; ({{lang-ru|&quot;Пристань на Волге&quot;}}) — [[Nikolaj Galaĥov]] (1962)
&lt;/gallery&gt;

== Interesaj faktoj ==
* Preskaŭ laŭ la tuta fluo de Volgo la dekstra [[Riverborda areo|bordo]] de la rivero estas sufiĉe pli alta ol la maldekstra. Tiu fakto estas vera ankaŭ por multaj aliaj riveroj de la [[norda duonglobo]] de la [[Tero]].
* [[Urbo]]j, fonditaj sur la dekstra riverbordo de Volgo, kutime havas viran [[Genro (gramatiko)|genron]] (Jaroslavl, Niĵnij Novgorod, Volgograd ktp.), sur la maldekstra bordo - inan genron (Kostroma, Kazan, Samara ktp.).
* En aprilo [[2008]], la Volgia interregiona prokurejo konstatis, ke en Volgo estas 2107 forlasitaj ŝipoj; ĉirkaŭ 1500 el ili ne havas posedanton kaj detruiĝas, poluante la riveron kaj malhelpante navigadon. La trovitajn ŝipojn oni planas eligi kaj [[Reutiligo|reutiligi]] la metalon.
* Ĉe Volgo ofte estas organizataj diversaj renkontiĝoj de esperantistoj kaj aranĝoj kun partoprenado de esperantistoj (&quot;[[VsPLESk]]&quot;, organizata de la [[EK MASI|asocio &quot;MASI&quot;]]&lt;ref&gt;[http://vk.com/event51343701 Pri VsPLESk en VKontakte] ({{ru}}, {{eo}})&lt;/ref&gt;, [[Volgia Esperanto-Renkontiĝo]] (VER)&lt;ref&gt;[http://reu.ru/kalendaro/informletero/VER-15 Pri VER ĉe la paĝaro de REU] ({{eo}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://vk.com/ver15 Pri VER en VKontakte] ({{ru}}, {{eo}})&lt;/ref&gt;).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Volgio]]
* [[Ivanjkovskoje-rezervujo]], [[Ribinska Rezervujo]]
* [[Haŭlado]]
* [[Volga-Urala naftogasa provinco]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=volg}}
{{Portalo|Eŭropo}}
{{Portalo|Biologio}}
* [http://www.volgaplanet.ru/gallery.html Regionoscienca paĝaro pri Volgio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131218191523/http://volgaplanet.ru/gallery.html |date=2013-12-18 }} ({{ru}})
* [https://volga.guide/volga.htm Fotoj de Volgo] ({{ru}})
* [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/volga_river_delta.cfm Volgo-delto ( WWF )] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120603052943/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/volga_river_delta.cfm |date=2012-06-03 }} ({{en}})
* [http://www.nationalgeographic.com/wildworld/profiles/g200/g157.html Tutmondaj 200; numero 157 : Volgo-delto ( Nacia Geografia Societo)] ({{en}})

{{Havenda artikolo|Volgo}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Volgo| ]]
[[Kategorio:Global 200]]
[[Kategorio:Akvokolekta areo de Volgo| ]]
[[Kategorio:Riveroj en Rusio]]</text>
      <sha1>hc1tob2gaelunfesa0un7obr2qd8vel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13435</id>
    <revision>
      <id>9479101</id>
      <parentid>9471463</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gravuloj rilataj al la urbo */</comment>
      <origin>9479101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10498" sha1="op2s6d8y2uhdmqbgch5bw6rs3ew68yr" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|bildo=Gotha.JPG|bildo-larĝeco = 300px|regiono-ISO=DE-TH
|situo sur mapo=Gotha|situo de=Situa mapo de Gotha
|situo sur mapo2=Centra Gotha|situo de2=Situa mapo de Centra Gotha
}}
'''Gotha''' {{prononco|'''go:'''ta}}, esperantigite ankaŭ '''''Gotao''''', estas urbo en la [[federacia lando (Germanio)|germana federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

== Faktoj ==
* '''Situo:''' 50°57' NO, 10°41' OR
* '''Horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

== Historio ==
Unue menciita estis Gotha en 775 sub la nomo ''villa Gotaha''. Tiam [[Karolo la 1-a]] donacis la lokon al la [[Abatejo Hersfeld]]. Inter 1180 kaj 1190 ĝi fariĝis ''urbo''.

En la 15-a kaj la 16-a jarcento la loĝantoj komercadis ĉefe per [[greno]], produktoj arbaraj kaj [[izatido]].

Ekde 1572 la urbo apartenis al la [[Duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao|Duklando Saksio-Koburgo]], dum 1640-1918 tie ĉi rezidis la dukoj de [[Saksio-Gotha]]. Gotha famiĝis dum jarcentoj pro sia lernejo ''[[Ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. En 1798 okazis en Gotao la [[Unua astronoma kongreso eŭropa]]. Fama estas ankaŭ la multo da imponaj vilaoj, ekz. de [[Vilao Kuhnreuter]].

Ĉe la krepusko de [[Turniĝo]] en aŭtuno 1989 gravis kiel okazigejo de rondaj tabloj kaj civitanaj formumoj la protestantisma [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]].

== Historio industria ==
En 1767 malfermiĝis la fabrikoj de porcelanaĵoj. En 1785 [[Justus Perthes]] fondis eldonejon geografian, kiu baldaŭ ekfamiĝis, kaj en kiu aperis fine de 1879 ankaŭ la mondkonata romano [[Heidi]] de la svisa verkistino [[Johanna Spyri]]. Finiĝas en Gotao la arkitektura majstroverko ''[[Leinakanalo]]''.

== Geografio ==
Sudokcidente de la urbo troviĝas la montaro ''[[Boxberg (Gotha)|Boxberg]]'' kiu servas kiel ripozumaero. En la 1920-aj jaroj estiĝis en la sudo de Gotao la belega [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|ĝardenurbo ''Am schmalen Rain'']] kiu eĉ hodiaŭ urboplanade kaj -evoluige gravas.

== Politikaĵoj ==
* En 1875 unuiĝis - post la akcepto de la t.n. [[Programo de Gotha]] - en la gastejo [[Tivoli (Gotha)|Tivoli]] maldekstraj partioj de Bebel/Liebknecht kaj de Lasalle.
* En 1917 fondiĝis tie ĉi la Sendependa Socialdemokrata Partio de Germanio ''(Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands - USPD)''.
* La 7-an de aprilo 1946 unuiĝis en Gotha la landaj organizoj de la Komunista Partio de Germanio kaj de la SPD kaj nome ŝanĝiĝis en Socialistan Unuecan Partion de Germanio [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]]. Ĉeestis kaj [[Wilhelm Pieck]] kaj [[Otto Grotewohl]].

== Vidindaĵoj ==
=== Religiaj ===
* [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana kirko]]
* [[Ĉeftombejo de Gotha]]
* [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Gotha)|Kirko Sankta Bonifaco]], katolika
* [[Preĝejo frederika]]
* [[Preĝejo Sankta Heleno (Siebleben)]]
* [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Preĝejo Sankta Margareta]] (centra foirejo)
* [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]], en la norduesta urborando
* rondiro ''[[Juda vivo en Gotha]]''
* [[Tombejo malnova de Gotha|Tombejo malnova (spuroj)]]
* [[Tombejo meza de Gotha]]
* [[Tombejo supra de Gotha]]

=== Kasteloj kaj similaĵoj ===
* [[Kastelo Friedenstein]] (kun muzeoj kaj kirko)
* [[Kastelo Friedrichsthal]] kun oranĝerio
* [[Kastelo Mönchhof (Siebleben)]]
* [[Kastelparko Gotha]]
* [[Oranĝerio de Gotha]]
* [[Tekasteleto]]
* [[Vintra palaco (Gotha)|Vintra palaco/biblioteko]]

=== Aliaj ===
* [[Burĝa turo]]
* [[Cranach-domo (Gotha)|Cranach-domo kun Wasserkunst]]
* [[Ĝardendomo Frankenberg (Gotha)|Ĝardendomo Frankenberg]]
* [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|Am schmalen Rain]]
* [[Leinakanalo]]
* [[Popoldomo Zum Mohren]], pereinta
* [[Tivoli (Gotha)]]
* [[Urbodomo malnova (Gotha)|Urbodomo malnova]]

== Servoj ==
{{div col|2}}
* [[Arnoldi-lernejo]], gimnazio
* [[Artoforumo de Gotha]] (Kunstforum)
* [[Akvario Gotaa]] (parko)
* [[Ĉefstacidomo de Gotao]]
* [[ernestinum (Gotha)|Ernestinum]], gimnazio
* [[Hipodromo Boxberg]]
* [[Löffler-lernejo]]
* [[Muzeo pri asekuroj (Gotha)|Muzeo pri asekuroj]]
* [[Municipa Naĝejo (Gotao)|Municipa Naĝejo]]
* [[Reyher-lernejo]]j, elementa kaj meza
* [[Turingia filharmonio Gotao-Eisenach]]
* [[Zoologia ĝardeno de Gotha]]
{{div col end}}

== Gravuloj rilataj al la urbo ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Abba Gregorius]], leksikografo
* [[Adolf Bube]], arkivisto kaj poeto
* [[Adolf Stieler]], geografo kaj kartografo
* [[Albert von Bamberg]], gimnaziestro
* [[Aleksej Barŝeviĉ]], koncertmajstro
* [[Alwin Langenhan]], asekurkompaniulo
* [[Andreas Kieling]], reĝisoro
* [[Andreas Reyher]], pedagogo
* [[August Petermann]], kartografo
* [[August Wilhelm Iffland]], aktoro
* [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]], duko
* [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]], duko
* [[Carl Christian Friedrich Glenck]], entreprenisto
* [[Carl Friedrich Maelzer]], entreprenisto
* [[Caspar Hofmann]], kuracisto kaj profesoro
* [[Caspar Schmalkalden]], kartografo
* [[Christian Ferdinand Schulze]], filologo
* [[Christian Heinrich Wehmeyer]], ĝardenisto
* [[Conrad Ekhof]], teatrulo
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro
* [[Dirk Kollmar]], bierfaristo kaj sportklubprezidanto
* [[Dirk Oschmann]], literaturhistoriisto
* [[Dorette Spohr]], harpistino
* [[Eduard Adolf Jacobi]], lernejestro
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], literaturhistoriisto
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Ernesto la 1-a]], duko
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], duko
* [[Ernesto Ludoviko la 1-a (Saksio-Meiningen)|Ernesto Ludoviko]], duko
* [[Ernst Anding]], astronomo
* [[Ernst Friedrich von Schlotheim]], paleobotanikisto
* [[Ernst Wilhelm Arnoldi]], ekonomipolitikisto
* [[Frederiko la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Frederiko la 1-a]], duko
* [[Friederike Bognár]], aktorino
* [[Friedrich Adolf Wandersleb]], muzikisto
* [[Friedrich August Ukert]], geografo kaj historiisto
* [[Friedrich Christian Kries]], instruisto 
* [[Friedrich Christoph Perthes]], eldonisto
* [[Friedrich Jacobs]], filologo
* [[Friedrich Andreas Stroth]], lernejestro
* [[Friedrich Melchior Grimm]], verkisto
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], numismatikisto
* [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo
* [[Friedrich Wilhelm Eugen Döll]], skulptisto
* [[Friedrich Wilhelm Gotter]], verkisto
* [[Fritz Appunn]], muzikisto
* [[Gilbert Jakubczyk-Liberman]], prestidigitisto
* [[Giovanni Andrea Galletti]], operkantisto
* [[Gotardo de Hildesheim]], sanktulo
* [[Gottfried Christoph Sommer]], hebreisto
* [[Gustav Adolf von Gotter]], diplomato
* [[Hans Adam von Studnitz]], teatra intendanto
* [[Hans Dominik]], verkisto
* [[Heinrich Credner]], geologo
* [[Heinrich Georges]], bibliotekisto/filologo
* [[Henriko (Saksio-Römhild)]], duko
* [[Hermann Credner]], geologo
* [[Herrmann Julius Meyer]], eldonisto
* [[Hugo Gräf]], politikisto
* [[Hugo Mairich]], inĝeniero
* [[János Ferenc Zách]], astronomo
* [[Joachim Marquardt]], filologo kaj lernejestro
* [[Johann Adolph Jacobi]], predikisto
* [[Johann Andreas Danz]], orientalisto
* [[Johann August von Hellfeld]], jurscienculo
* [[Johann Ehrenfried Freund]], mecenato
* [[Johann Elias Reichardt]], orientalisto
* [[Johann Erhard Straßburger]], arkitekto
* [[Johann Franz Buddeus]], teologo
* [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], filologo
* [[Johann Georg August Galletti]], instruisto
* [[Johann Georg Keil]], verkisto
* [[Johann Gottfried Geißler]], lernejestro kaj bibliotekisto
* [[Johann Heinrich Möller]], orientalisto
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], lernejestro
* [[Johann Kaspar Steube]], instruisto kaj oficiro
* [[Johann Ludwig Böhner]], komponisto kaj pianisto
* [[Johann Michael Heusinger]], teologo kaj historiisto
* [[Johann Siebold]], medicinisto
* [[Johano Ernesto (Saksio-Eisenach)]], duko
* [[Johano Frederiko la 2-a (Saksio)]], duko
* [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]], duko
* [[Joseph Kürschner]], eldonisto
* [[Joseph Meyer]], eldonisto
* [[Josias Friedrich Löffler]], teologo
* [[Julius Bertuch]], arĥitekto
* [[Julius Hopf]], juristo
* [[Julius von Plänckner]], regimentestro
* [[Jürgen Möller]], historiisto
* [[Justus Perthes]], eldonisto
* [[Karl Ernst Georges]], filologo kaj instruisto
* [[Karl Franz Buddeus]], vickanceliero
* [[Karl Otto Beetz]], lernejestro
* [[Kurd Laßwitz]], verkisto
* [[Ludwig Bohnstedt]], arkitekto
* [[Luise Dorothea (Sachsen-Meiningen)]], dukino
* [[Max Wagner]], komponisto
* [[Nikolaus Gromann]], arkitekto
* [[Oskar Gründler]], pedagogo
* [[Otto Keil]], artisto
* [[Otto Liebetrau]], urbestro
* [[Paul Stegmüller]], arkitekto
* [[Pauline Gotter]]
* [[Peter Andreas Hansen]], astronomo
* [[Raphael Kühner]], filologo
* [[Rudolph Zacharias Becker]], eldonisto kaj verkisto
* [[Sigrid Damm]], literaturfakulino
* [[Tobias Pfeifer-Helke]], muzeestro
* [[Valentin Rost]], instruisto
* [[Wilhelm Pertsch]], orientalisto
* [[Wolf Christoph Zorn von Plobsheim]], arĥitekto
{{Div col end}}

== Gotha kaj Esperanto ==
En la 1909-a jaro okazis en Gotha la [[Germana Esperanto-Kongreso|4-a Germana Esperanto-Kongreso]]. Kable aŭdeblis en Gotha inter 2012 kaj 2021 ''[[Turingio Internacia]]'', la ĉiumonata Esperanto-radielsendo de [[Radio FREI]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (lando)]]
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)]]
* [[Distrikto Gotha]]
* [[Tramtransporto en Gotha]]
* [[Turingia Arbarfervojo]]
* [[Muzeaj Leonoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10858690 Bildkarto okaze de la 4-a Germana Esperanto-kongreso en Gotha]
* [http://www.gotha.de Oficiala retejo] ({{de}})
* [http://english.gotha.de Retejo angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424044039/http://english.gotha.de/ |date=2006-04-24 }}
* [http://public-transport.net/bim/Gotha.htm Tramo en Gotha]
* [http://www.landkreis-gotha.de Oficiala retejo de la distrikto Gotha]

{{Projektoj}}
{{Distrikto Gotha}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha|!]]
[[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>op2s6d8y2uhdmqbgch5bw6rs3ew68yr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479523</id>
      <parentid>9479101</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gravuloj rilataj al la urbo */</comment>
      <origin>9479523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10547" sha1="ls1felm0muq4sru4bvf5lmovrdsresh" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|bildo=Gotha.JPG|bildo-larĝeco = 300px|regiono-ISO=DE-TH
|situo sur mapo=Gotha|situo de=Situa mapo de Gotha
|situo sur mapo2=Centra Gotha|situo de2=Situa mapo de Centra Gotha
}}
'''Gotha''' {{prononco|'''go:'''ta}}, esperantigite ankaŭ '''''Gotao''''', estas urbo en la [[federacia lando (Germanio)|germana federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

== Faktoj ==
* '''Situo:''' 50°57' NO, 10°41' OR
* '''Horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

== Historio ==
Unue menciita estis Gotha en 775 sub la nomo ''villa Gotaha''. Tiam [[Karolo la 1-a]] donacis la lokon al la [[Abatejo Hersfeld]]. Inter 1180 kaj 1190 ĝi fariĝis ''urbo''.

En la 15-a kaj la 16-a jarcento la loĝantoj komercadis ĉefe per [[greno]], produktoj arbaraj kaj [[izatido]].

Ekde 1572 la urbo apartenis al la [[Duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao|Duklando Saksio-Koburgo]], dum 1640-1918 tie ĉi rezidis la dukoj de [[Saksio-Gotha]]. Gotha famiĝis dum jarcentoj pro sia lernejo ''[[Ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. En 1798 okazis en Gotao la [[Unua astronoma kongreso eŭropa]]. Fama estas ankaŭ la multo da imponaj vilaoj, ekz. de [[Vilao Kuhnreuter]].

Ĉe la krepusko de [[Turniĝo]] en aŭtuno 1989 gravis kiel okazigejo de rondaj tabloj kaj civitanaj formumoj la protestantisma [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]].

== Historio industria ==
En 1767 malfermiĝis la fabrikoj de porcelanaĵoj. En 1785 [[Justus Perthes]] fondis eldonejon geografian, kiu baldaŭ ekfamiĝis, kaj en kiu aperis fine de 1879 ankaŭ la mondkonata romano [[Heidi]] de la svisa verkistino [[Johanna Spyri]]. Finiĝas en Gotao la arkitektura majstroverko ''[[Leinakanalo]]''.

== Geografio ==
Sudokcidente de la urbo troviĝas la montaro ''[[Boxberg (Gotha)|Boxberg]]'' kiu servas kiel ripozumaero. En la 1920-aj jaroj estiĝis en la sudo de Gotao la belega [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|ĝardenurbo ''Am schmalen Rain'']] kiu eĉ hodiaŭ urboplanade kaj -evoluige gravas.

== Politikaĵoj ==
* En 1875 unuiĝis - post la akcepto de la t.n. [[Programo de Gotha]] - en la gastejo [[Tivoli (Gotha)|Tivoli]] maldekstraj partioj de Bebel/Liebknecht kaj de Lasalle.
* En 1917 fondiĝis tie ĉi la Sendependa Socialdemokrata Partio de Germanio ''(Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands - USPD)''.
* La 7-an de aprilo 1946 unuiĝis en Gotha la landaj organizoj de la Komunista Partio de Germanio kaj de la SPD kaj nome ŝanĝiĝis en Socialistan Unuecan Partion de Germanio [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]]. Ĉeestis kaj [[Wilhelm Pieck]] kaj [[Otto Grotewohl]].

== Vidindaĵoj ==
=== Religiaj ===
* [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana kirko]]
* [[Ĉeftombejo de Gotha]]
* [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Gotha)|Kirko Sankta Bonifaco]], katolika
* [[Preĝejo frederika]]
* [[Preĝejo Sankta Heleno (Siebleben)]]
* [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Preĝejo Sankta Margareta]] (centra foirejo)
* [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]], en la norduesta urborando
* rondiro ''[[Juda vivo en Gotha]]''
* [[Tombejo malnova de Gotha|Tombejo malnova (spuroj)]]
* [[Tombejo meza de Gotha]]
* [[Tombejo supra de Gotha]]

=== Kasteloj kaj similaĵoj ===
* [[Kastelo Friedenstein]] (kun muzeoj kaj kirko)
* [[Kastelo Friedrichsthal]] kun oranĝerio
* [[Kastelo Mönchhof (Siebleben)]]
* [[Kastelparko Gotha]]
* [[Oranĝerio de Gotha]]
* [[Tekasteleto]]
* [[Vintra palaco (Gotha)|Vintra palaco/biblioteko]]

=== Aliaj ===
* [[Burĝa turo]]
* [[Cranach-domo (Gotha)|Cranach-domo kun Wasserkunst]]
* [[Ĝardendomo Frankenberg (Gotha)|Ĝardendomo Frankenberg]]
* [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|Am schmalen Rain]]
* [[Leinakanalo]]
* [[Popoldomo Zum Mohren]], pereinta
* [[Tivoli (Gotha)]]
* [[Urbodomo malnova (Gotha)|Urbodomo malnova]]

== Servoj ==
{{div col|2}}
* [[Arnoldi-lernejo]], gimnazio
* [[Artoforumo de Gotha]] (Kunstforum)
* [[Akvario Gotaa]] (parko)
* [[Ĉefstacidomo de Gotao]]
* [[ernestinum (Gotha)|Ernestinum]], gimnazio
* [[Hipodromo Boxberg]]
* [[Löffler-lernejo]]
* [[Muzeo pri asekuroj (Gotha)|Muzeo pri asekuroj]]
* [[Municipa Naĝejo (Gotao)|Municipa Naĝejo]]
* [[Reyher-lernejo]]j, elementa kaj meza
* [[Turingia filharmonio Gotao-Eisenach]]
* [[Zoologia ĝardeno de Gotha]]
{{div col end}}

== Gravuloj rilataj al la urbo ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Abba Gregorius]], leksikografo
* [[Adolf Bube]], arkivisto kaj poeto
* [[Adolf Stieler]], geografo kaj kartografo
* [[Albert von Bamberg]], gimnaziestro
* [[Aleksej Barŝeviĉ]], koncertmajstro
* [[Alwin Langenhan]], asekurkompaniulo
* [[Andreas Kieling]], reĝisoro
* [[Andreas Reyher]], pedagogo
* [[August Petermann]], kartografo
* [[August Wilhelm Iffland]], aktoro
* [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]], duko
* [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]], duko
* [[Carl Christian Friedrich Glenck]], entreprenisto
* [[Carl Friedrich Maelzer]], entreprenisto
* [[Caspar Hofmann]], kuracisto kaj profesoro
* [[Caspar Schmalkalden]], kartografo
* [[Christian Ferdinand Schulze]], filologo
* [[Christian Heinrich Wehmeyer]], ĝardenisto
* [[Conrad Ekhof]], teatrulo
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro
* [[Dirk Kollmar]], bierfaristo kaj sportklubprezidanto
* [[Dirk Oschmann]], literaturhistoriisto
* [[Dorette Spohr]], harpistino
* [[Eduard Adolf Jacobi]], lernejestro
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], literaturhistoriisto
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Ernesto la 1-a]], duko
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], duko
* [[Ernesto Ludoviko la 1-a (Saksio-Meiningen)|Ernesto Ludoviko]], duko
* [[Ernst Anding]], astronomo
* [[Ernst Friedrich von Schlotheim]], paleobotanikisto
* [[Ernst Wilhelm Arnoldi]], ekonomipolitikisto
* [[Frederiko la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Frederiko la 1-a]], duko
* [[Friederike Bognár]], aktorino
* [[Friedrich Adolf Wandersleb]], muzikisto
* [[Friedrich Andreas Stroth]], lernejestro
* [[Friedrich August Ukert]], geografo kaj historiisto
* [[Friedrich Christian Kries]], instruisto 
* [[Friedrich Christoph Perthes]], eldonisto
* [[Friedrich Jacobs]], filologo
* [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], instruisto
* [[Friedrich Melchior Grimm]], verkisto
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], numismatikisto
* [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo
* [[Friedrich Wilhelm Eugen Döll]], skulptisto
* [[Friedrich Wilhelm Gotter]], verkisto
* [[Fritz Appunn]], muzikisto
* [[Gilbert Jakubczyk-Liberman]], prestidigitisto
* [[Giovanni Andrea Galletti]], operkantisto
* [[Gotardo de Hildesheim]], sanktulo
* [[Gottfried Christoph Sommer]], hebreisto
* [[Gustav Adolf von Gotter]], diplomato
* [[Hans Adam von Studnitz]], teatra intendanto
* [[Hans Dominik]], verkisto
* [[Heinrich Credner]], geologo
* [[Heinrich Georges]], bibliotekisto/filologo
* [[Henriko (Saksio-Römhild)]], duko
* [[Hermann Credner]], geologo
* [[Herrmann Julius Meyer]], eldonisto
* [[Hugo Gräf]], politikisto
* [[Hugo Mairich]], inĝeniero
* [[János Ferenc Zách]], astronomo
* [[Joachim Marquardt]], filologo kaj lernejestro
* [[Johann Adolph Jacobi]], predikisto
* [[Johann Andreas Danz]], orientalisto
* [[Johann August von Hellfeld]], jurscienculo
* [[Johann Ehrenfried Freund]], mecenato
* [[Johann Elias Reichardt]], orientalisto
* [[Johann Erhard Straßburger]], arkitekto
* [[Johann Franz Buddeus]], teologo
* [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], filologo
* [[Johann Georg August Galletti]], instruisto
* [[Johann Georg Keil]], verkisto
* [[Johann Gottfried Geißler]], lernejestro kaj bibliotekisto
* [[Johann Heinrich Möller]], orientalisto
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], lernejestro
* [[Johann Kaspar Steube]], instruisto kaj oficiro
* [[Johann Ludwig Böhner]], komponisto kaj pianisto
* [[Johann Michael Heusinger]], teologo kaj historiisto
* [[Johann Siebold]], medicinisto
* [[Johano Ernesto (Saksio-Eisenach)]], duko
* [[Johano Frederiko la 2-a (Saksio)]], duko
* [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]], duko
* [[Joseph Kürschner]], eldonisto
* [[Joseph Meyer]], eldonisto
* [[Josias Friedrich Löffler]], teologo
* [[Julius Bertuch]], arĥitekto
* [[Julius Hopf]], juristo
* [[Julius von Plänckner]], regimentestro
* [[Jürgen Möller]], historiisto
* [[Justus Perthes]], eldonisto
* [[Karl Ernst Georges]], filologo kaj instruisto
* [[Karl Franz Buddeus]], vickanceliero
* [[Karl Otto Beetz]], lernejestro
* [[Kurd Laßwitz]], verkisto
* [[Ludwig Bohnstedt]], arkitekto
* [[Luise Dorothea (Sachsen-Meiningen)]], dukino
* [[Max Wagner]], komponisto
* [[Nikolaus Gromann]], arkitekto
* [[Oskar Gründler]], pedagogo
* [[Otto Keil]], artisto
* [[Otto Liebetrau]], urbestro
* [[Paul Stegmüller]], arkitekto
* [[Pauline Gotter]]
* [[Peter Andreas Hansen]], astronomo
* [[Raphael Kühner]], filologo
* [[Rudolph Zacharias Becker]], eldonisto kaj verkisto
* [[Sigrid Damm]], literaturfakulino
* [[Tobias Pfeifer-Helke]], muzeestro
* [[Valentin Rost]], instruisto
* [[Wilhelm Pertsch]], orientalisto
* [[Wolf Christoph Zorn von Plobsheim]], arĥitekto
{{Div col end}}

== Gotha kaj Esperanto ==
En la 1909-a jaro okazis en Gotha la [[Germana Esperanto-Kongreso|4-a Germana Esperanto-Kongreso]]. Kable aŭdeblis en Gotha inter 2012 kaj 2021 ''[[Turingio Internacia]]'', la ĉiumonata Esperanto-radielsendo de [[Radio FREI]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (lando)]]
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)]]
* [[Distrikto Gotha]]
* [[Tramtransporto en Gotha]]
* [[Turingia Arbarfervojo]]
* [[Muzeaj Leonoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10858690 Bildkarto okaze de la 4-a Germana Esperanto-kongreso en Gotha]
* [http://www.gotha.de Oficiala retejo] ({{de}})
* [http://english.gotha.de Retejo angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424044039/http://english.gotha.de/ |date=2006-04-24 }}
* [http://public-transport.net/bim/Gotha.htm Tramo en Gotha]
* [http://www.landkreis-gotha.de Oficiala retejo de la distrikto Gotha]

{{Projektoj}}
{{Distrikto Gotha}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha|!]]
[[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>ls1felm0muq4sru4bvf5lmovrdsresh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479526</id>
      <parentid>9479523</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9479523 de [[Uzanto:Tirolischleioans|Tirolischleioans]] ([[Speciala:Contributions/Tirolischleioans|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Tirolischleioans|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9479526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10498" sha1="op2s6d8y2uhdmqbgch5bw6rs3ew68yr" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|bildo=Gotha.JPG|bildo-larĝeco = 300px|regiono-ISO=DE-TH
|situo sur mapo=Gotha|situo de=Situa mapo de Gotha
|situo sur mapo2=Centra Gotha|situo de2=Situa mapo de Centra Gotha
}}
'''Gotha''' {{prononco|'''go:'''ta}}, esperantigite ankaŭ '''''Gotao''''', estas urbo en la [[federacia lando (Germanio)|germana federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

== Faktoj ==
* '''Situo:''' 50°57' NO, 10°41' OR
* '''Horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

== Historio ==
Unue menciita estis Gotha en 775 sub la nomo ''villa Gotaha''. Tiam [[Karolo la 1-a]] donacis la lokon al la [[Abatejo Hersfeld]]. Inter 1180 kaj 1190 ĝi fariĝis ''urbo''.

En la 15-a kaj la 16-a jarcento la loĝantoj komercadis ĉefe per [[greno]], produktoj arbaraj kaj [[izatido]].

Ekde 1572 la urbo apartenis al la [[Duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao|Duklando Saksio-Koburgo]], dum 1640-1918 tie ĉi rezidis la dukoj de [[Saksio-Gotha]]. Gotha famiĝis dum jarcentoj pro sia lernejo ''[[Ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. En 1798 okazis en Gotao la [[Unua astronoma kongreso eŭropa]]. Fama estas ankaŭ la multo da imponaj vilaoj, ekz. de [[Vilao Kuhnreuter]].

Ĉe la krepusko de [[Turniĝo]] en aŭtuno 1989 gravis kiel okazigejo de rondaj tabloj kaj civitanaj formumoj la protestantisma [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]].

== Historio industria ==
En 1767 malfermiĝis la fabrikoj de porcelanaĵoj. En 1785 [[Justus Perthes]] fondis eldonejon geografian, kiu baldaŭ ekfamiĝis, kaj en kiu aperis fine de 1879 ankaŭ la mondkonata romano [[Heidi]] de la svisa verkistino [[Johanna Spyri]]. Finiĝas en Gotao la arkitektura majstroverko ''[[Leinakanalo]]''.

== Geografio ==
Sudokcidente de la urbo troviĝas la montaro ''[[Boxberg (Gotha)|Boxberg]]'' kiu servas kiel ripozumaero. En la 1920-aj jaroj estiĝis en la sudo de Gotao la belega [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|ĝardenurbo ''Am schmalen Rain'']] kiu eĉ hodiaŭ urboplanade kaj -evoluige gravas.

== Politikaĵoj ==
* En 1875 unuiĝis - post la akcepto de la t.n. [[Programo de Gotha]] - en la gastejo [[Tivoli (Gotha)|Tivoli]] maldekstraj partioj de Bebel/Liebknecht kaj de Lasalle.
* En 1917 fondiĝis tie ĉi la Sendependa Socialdemokrata Partio de Germanio ''(Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands - USPD)''.
* La 7-an de aprilo 1946 unuiĝis en Gotha la landaj organizoj de la Komunista Partio de Germanio kaj de la SPD kaj nome ŝanĝiĝis en Socialistan Unuecan Partion de Germanio [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]]. Ĉeestis kaj [[Wilhelm Pieck]] kaj [[Otto Grotewohl]].

== Vidindaĵoj ==
=== Religiaj ===
* [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana kirko]]
* [[Ĉeftombejo de Gotha]]
* [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Gotha)|Kirko Sankta Bonifaco]], katolika
* [[Preĝejo frederika]]
* [[Preĝejo Sankta Heleno (Siebleben)]]
* [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Preĝejo Sankta Margareta]] (centra foirejo)
* [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]], en la norduesta urborando
* rondiro ''[[Juda vivo en Gotha]]''
* [[Tombejo malnova de Gotha|Tombejo malnova (spuroj)]]
* [[Tombejo meza de Gotha]]
* [[Tombejo supra de Gotha]]

=== Kasteloj kaj similaĵoj ===
* [[Kastelo Friedenstein]] (kun muzeoj kaj kirko)
* [[Kastelo Friedrichsthal]] kun oranĝerio
* [[Kastelo Mönchhof (Siebleben)]]
* [[Kastelparko Gotha]]
* [[Oranĝerio de Gotha]]
* [[Tekasteleto]]
* [[Vintra palaco (Gotha)|Vintra palaco/biblioteko]]

=== Aliaj ===
* [[Burĝa turo]]
* [[Cranach-domo (Gotha)|Cranach-domo kun Wasserkunst]]
* [[Ĝardendomo Frankenberg (Gotha)|Ĝardendomo Frankenberg]]
* [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|Am schmalen Rain]]
* [[Leinakanalo]]
* [[Popoldomo Zum Mohren]], pereinta
* [[Tivoli (Gotha)]]
* [[Urbodomo malnova (Gotha)|Urbodomo malnova]]

== Servoj ==
{{div col|2}}
* [[Arnoldi-lernejo]], gimnazio
* [[Artoforumo de Gotha]] (Kunstforum)
* [[Akvario Gotaa]] (parko)
* [[Ĉefstacidomo de Gotao]]
* [[ernestinum (Gotha)|Ernestinum]], gimnazio
* [[Hipodromo Boxberg]]
* [[Löffler-lernejo]]
* [[Muzeo pri asekuroj (Gotha)|Muzeo pri asekuroj]]
* [[Municipa Naĝejo (Gotao)|Municipa Naĝejo]]
* [[Reyher-lernejo]]j, elementa kaj meza
* [[Turingia filharmonio Gotao-Eisenach]]
* [[Zoologia ĝardeno de Gotha]]
{{div col end}}

== Gravuloj rilataj al la urbo ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Abba Gregorius]], leksikografo
* [[Adolf Bube]], arkivisto kaj poeto
* [[Adolf Stieler]], geografo kaj kartografo
* [[Albert von Bamberg]], gimnaziestro
* [[Aleksej Barŝeviĉ]], koncertmajstro
* [[Alwin Langenhan]], asekurkompaniulo
* [[Andreas Kieling]], reĝisoro
* [[Andreas Reyher]], pedagogo
* [[August Petermann]], kartografo
* [[August Wilhelm Iffland]], aktoro
* [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]], duko
* [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]], duko
* [[Carl Christian Friedrich Glenck]], entreprenisto
* [[Carl Friedrich Maelzer]], entreprenisto
* [[Caspar Hofmann]], kuracisto kaj profesoro
* [[Caspar Schmalkalden]], kartografo
* [[Christian Ferdinand Schulze]], filologo
* [[Christian Heinrich Wehmeyer]], ĝardenisto
* [[Conrad Ekhof]], teatrulo
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro
* [[Dirk Kollmar]], bierfaristo kaj sportklubprezidanto
* [[Dirk Oschmann]], literaturhistoriisto
* [[Dorette Spohr]], harpistino
* [[Eduard Adolf Jacobi]], lernejestro
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], literaturhistoriisto
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Ernesto la 1-a]], duko
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], duko
* [[Ernesto Ludoviko la 1-a (Saksio-Meiningen)|Ernesto Ludoviko]], duko
* [[Ernst Anding]], astronomo
* [[Ernst Friedrich von Schlotheim]], paleobotanikisto
* [[Ernst Wilhelm Arnoldi]], ekonomipolitikisto
* [[Frederiko la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Frederiko la 1-a]], duko
* [[Friederike Bognár]], aktorino
* [[Friedrich Adolf Wandersleb]], muzikisto
* [[Friedrich August Ukert]], geografo kaj historiisto
* [[Friedrich Christian Kries]], instruisto 
* [[Friedrich Christoph Perthes]], eldonisto
* [[Friedrich Jacobs]], filologo
* [[Friedrich Andreas Stroth]], lernejestro
* [[Friedrich Melchior Grimm]], verkisto
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], numismatikisto
* [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo
* [[Friedrich Wilhelm Eugen Döll]], skulptisto
* [[Friedrich Wilhelm Gotter]], verkisto
* [[Fritz Appunn]], muzikisto
* [[Gilbert Jakubczyk-Liberman]], prestidigitisto
* [[Giovanni Andrea Galletti]], operkantisto
* [[Gotardo de Hildesheim]], sanktulo
* [[Gottfried Christoph Sommer]], hebreisto
* [[Gustav Adolf von Gotter]], diplomato
* [[Hans Adam von Studnitz]], teatra intendanto
* [[Hans Dominik]], verkisto
* [[Heinrich Credner]], geologo
* [[Heinrich Georges]], bibliotekisto/filologo
* [[Henriko (Saksio-Römhild)]], duko
* [[Hermann Credner]], geologo
* [[Herrmann Julius Meyer]], eldonisto
* [[Hugo Gräf]], politikisto
* [[Hugo Mairich]], inĝeniero
* [[János Ferenc Zách]], astronomo
* [[Joachim Marquardt]], filologo kaj lernejestro
* [[Johann Adolph Jacobi]], predikisto
* [[Johann Andreas Danz]], orientalisto
* [[Johann August von Hellfeld]], jurscienculo
* [[Johann Ehrenfried Freund]], mecenato
* [[Johann Elias Reichardt]], orientalisto
* [[Johann Erhard Straßburger]], arkitekto
* [[Johann Franz Buddeus]], teologo
* [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], filologo
* [[Johann Georg August Galletti]], instruisto
* [[Johann Georg Keil]], verkisto
* [[Johann Gottfried Geißler]], lernejestro kaj bibliotekisto
* [[Johann Heinrich Möller]], orientalisto
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], lernejestro
* [[Johann Kaspar Steube]], instruisto kaj oficiro
* [[Johann Ludwig Böhner]], komponisto kaj pianisto
* [[Johann Michael Heusinger]], teologo kaj historiisto
* [[Johann Siebold]], medicinisto
* [[Johano Ernesto (Saksio-Eisenach)]], duko
* [[Johano Frederiko la 2-a (Saksio)]], duko
* [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]], duko
* [[Joseph Kürschner]], eldonisto
* [[Joseph Meyer]], eldonisto
* [[Josias Friedrich Löffler]], teologo
* [[Julius Bertuch]], arĥitekto
* [[Julius Hopf]], juristo
* [[Julius von Plänckner]], regimentestro
* [[Jürgen Möller]], historiisto
* [[Justus Perthes]], eldonisto
* [[Karl Ernst Georges]], filologo kaj instruisto
* [[Karl Franz Buddeus]], vickanceliero
* [[Karl Otto Beetz]], lernejestro
* [[Kurd Laßwitz]], verkisto
* [[Ludwig Bohnstedt]], arkitekto
* [[Luise Dorothea (Sachsen-Meiningen)]], dukino
* [[Max Wagner]], komponisto
* [[Nikolaus Gromann]], arkitekto
* [[Oskar Gründler]], pedagogo
* [[Otto Keil]], artisto
* [[Otto Liebetrau]], urbestro
* [[Paul Stegmüller]], arkitekto
* [[Pauline Gotter]]
* [[Peter Andreas Hansen]], astronomo
* [[Raphael Kühner]], filologo
* [[Rudolph Zacharias Becker]], eldonisto kaj verkisto
* [[Sigrid Damm]], literaturfakulino
* [[Tobias Pfeifer-Helke]], muzeestro
* [[Valentin Rost]], instruisto
* [[Wilhelm Pertsch]], orientalisto
* [[Wolf Christoph Zorn von Plobsheim]], arĥitekto
{{Div col end}}

== Gotha kaj Esperanto ==
En la 1909-a jaro okazis en Gotha la [[Germana Esperanto-Kongreso|4-a Germana Esperanto-Kongreso]]. Kable aŭdeblis en Gotha inter 2012 kaj 2021 ''[[Turingio Internacia]]'', la ĉiumonata Esperanto-radielsendo de [[Radio FREI]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (lando)]]
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)]]
* [[Distrikto Gotha]]
* [[Tramtransporto en Gotha]]
* [[Turingia Arbarfervojo]]
* [[Muzeaj Leonoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10858690 Bildkarto okaze de la 4-a Germana Esperanto-kongreso en Gotha]
* [http://www.gotha.de Oficiala retejo] ({{de}})
* [http://english.gotha.de Retejo angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424044039/http://english.gotha.de/ |date=2006-04-24 }}
* [http://public-transport.net/bim/Gotha.htm Tramo en Gotha]
* [http://www.landkreis-gotha.de Oficiala retejo de la distrikto Gotha]

{{Projektoj}}
{{Distrikto Gotha}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha|!]]
[[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>op2s6d8y2uhdmqbgch5bw6rs3ew68yr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479527</id>
      <parentid>9479526</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gravuloj rilataj al la urbo */</comment>
      <origin>9479527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10547" sha1="ls1felm0muq4sru4bvf5lmovrdsresh" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|bildo=Gotha.JPG|bildo-larĝeco = 300px|regiono-ISO=DE-TH
|situo sur mapo=Gotha|situo de=Situa mapo de Gotha
|situo sur mapo2=Centra Gotha|situo de2=Situa mapo de Centra Gotha
}}
'''Gotha''' {{prononco|'''go:'''ta}}, esperantigite ankaŭ '''''Gotao''''', estas urbo en la [[federacia lando (Germanio)|germana federacia lando]] [[Turingio]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#invoke:Wikidata|claim|P439}}}}}} loĝantojn sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

== Faktoj ==
* '''Situo:''' 50°57' NO, 10°41' OR
* '''Horzono:''' [[GMT]]+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

== Historio ==
Unue menciita estis Gotha en 775 sub la nomo ''villa Gotaha''. Tiam [[Karolo la 1-a]] donacis la lokon al la [[Abatejo Hersfeld]]. Inter 1180 kaj 1190 ĝi fariĝis ''urbo''.

En la 15-a kaj la 16-a jarcento la loĝantoj komercadis ĉefe per [[greno]], produktoj arbaraj kaj [[izatido]].

Ekde 1572 la urbo apartenis al la [[Duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao|Duklando Saksio-Koburgo]], dum 1640-1918 tie ĉi rezidis la dukoj de [[Saksio-Gotha]]. Gotha famiĝis dum jarcentoj pro sia lernejo ''[[Ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. En 1798 okazis en Gotao la [[Unua astronoma kongreso eŭropa]]. Fama estas ankaŭ la multo da imponaj vilaoj, ekz. de [[Vilao Kuhnreuter]].

Ĉe la krepusko de [[Turniĝo]] en aŭtuno 1989 gravis kiel okazigejo de rondaj tabloj kaj civitanaj formumoj la protestantisma [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]].

== Historio industria ==
En 1767 malfermiĝis la fabrikoj de porcelanaĵoj. En 1785 [[Justus Perthes]] fondis eldonejon geografian, kiu baldaŭ ekfamiĝis, kaj en kiu aperis fine de 1879 ankaŭ la mondkonata romano [[Heidi]] de la svisa verkistino [[Johanna Spyri]]. Finiĝas en Gotao la arkitektura majstroverko ''[[Leinakanalo]]''.

== Geografio ==
Sudokcidente de la urbo troviĝas la montaro ''[[Boxberg (Gotha)|Boxberg]]'' kiu servas kiel ripozumaero. En la 1920-aj jaroj estiĝis en la sudo de Gotao la belega [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|ĝardenurbo ''Am schmalen Rain'']] kiu eĉ hodiaŭ urboplanade kaj -evoluige gravas.

== Politikaĵoj ==
* En 1875 unuiĝis - post la akcepto de la t.n. [[Programo de Gotha]] - en la gastejo [[Tivoli (Gotha)|Tivoli]] maldekstraj partioj de Bebel/Liebknecht kaj de Lasalle.
* En 1917 fondiĝis tie ĉi la Sendependa Socialdemokrata Partio de Germanio ''(Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands - USPD)''.
* La 7-an de aprilo 1946 unuiĝis en Gotha la landaj organizoj de la Komunista Partio de Germanio kaj de la SPD kaj nome ŝanĝiĝis en Socialistan Unuecan Partion de Germanio [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]]. Ĉeestis kaj [[Wilhelm Pieck]] kaj [[Otto Grotewohl]].

== Vidindaĵoj ==
=== Religiaj ===
* [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana kirko]]
* [[Ĉeftombejo de Gotha]]
* [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Gotha)|Kirko Sankta Bonifaco]], katolika
* [[Preĝejo frederika]]
* [[Preĝejo Sankta Heleno (Siebleben)]]
* [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Preĝejo Sankta Margareta]] (centra foirejo)
* [[Preĝejo Repaciĝo (Gotao)|Preĝejo Repaciĝo]], en la norduesta urborando
* rondiro ''[[Juda vivo en Gotha]]''
* [[Tombejo malnova de Gotha|Tombejo malnova (spuroj)]]
* [[Tombejo meza de Gotha]]
* [[Tombejo supra de Gotha]]

=== Kasteloj kaj similaĵoj ===
* [[Kastelo Friedenstein]] (kun muzeoj kaj kirko)
* [[Kastelo Friedrichsthal]] kun oranĝerio
* [[Kastelo Mönchhof (Siebleben)]]
* [[Kastelparko Gotha]]
* [[Oranĝerio de Gotha]]
* [[Tekasteleto]]
* [[Vintra palaco (Gotha)|Vintra palaco/biblioteko]]

=== Aliaj ===
* [[Burĝa turo]]
* [[Cranach-domo (Gotha)|Cranach-domo kun Wasserkunst]]
* [[Ĝardendomo Frankenberg (Gotha)|Ĝardendomo Frankenberg]]
* [[Am schmalen Rain (ĝardena urbo)|Am schmalen Rain]]
* [[Leinakanalo]]
* [[Popoldomo Zum Mohren]], pereinta
* [[Tivoli (Gotha)]]
* [[Urbodomo malnova (Gotha)|Urbodomo malnova]]

== Servoj ==
{{div col|2}}
* [[Arnoldi-lernejo]], gimnazio
* [[Artoforumo de Gotha]] (Kunstforum)
* [[Akvario Gotaa]] (parko)
* [[Ĉefstacidomo de Gotao]]
* [[ernestinum (Gotha)|Ernestinum]], gimnazio
* [[Hipodromo Boxberg]]
* [[Löffler-lernejo]]
* [[Muzeo pri asekuroj (Gotha)|Muzeo pri asekuroj]]
* [[Municipa Naĝejo (Gotao)|Municipa Naĝejo]]
* [[Reyher-lernejo]]j, elementa kaj meza
* [[Turingia filharmonio Gotao-Eisenach]]
* [[Zoologia ĝardeno de Gotha]]
{{div col end}}

== Gravuloj rilataj al la urbo ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Abba Gregorius]], leksikografo
* [[Adolf Bube]], arkivisto kaj poeto
* [[Adolf Stieler]], geografo kaj kartografo
* [[Albert von Bamberg]], gimnaziestro
* [[Aleksej Barŝeviĉ]], koncertmajstro
* [[Alwin Langenhan]], asekurkompaniulo
* [[Andreas Kieling]], reĝisoro
* [[Andreas Reyher]], pedagogo
* [[August Petermann]], kartografo
* [[August Wilhelm Iffland]], aktoro
* [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]], duko
* [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]], duko
* [[Carl Christian Friedrich Glenck]], entreprenisto
* [[Carl Friedrich Maelzer]], entreprenisto
* [[Caspar Hofmann]], kuracisto kaj profesoro
* [[Caspar Schmalkalden]], kartografo
* [[Christian Ferdinand Schulze]], filologo
* [[Christian Heinrich Wehmeyer]], ĝardenisto
* [[Conrad Ekhof]], teatrulo
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro
* [[Dirk Kollmar]], bierfaristo kaj sportklubprezidanto
* [[Dirk Oschmann]], literaturhistoriisto
* [[Dorette Spohr]], harpistino
* [[Eduard Adolf Jacobi]], lernejestro
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], literaturhistoriisto
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Ernesto la 1-a]], duko
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksio-Koburgo kaj Gotao)]], duko
* [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], duko
* [[Ernesto Ludoviko la 1-a (Saksio-Meiningen)|Ernesto Ludoviko]], duko
* [[Ernst Anding]], astronomo
* [[Ernst Friedrich von Schlotheim]], paleobotanikisto
* [[Ernst Wilhelm Arnoldi]], ekonomipolitikisto
* [[Frederiko la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)|Frederiko la 1-a]], duko
* [[Friederike Bognár]], aktorino
* [[Friedrich Adolf Wandersleb]], muzikisto
* [[Friedrich Andreas Stroth]], lernejestro
* [[Friedrich August Ukert]], geografo kaj historiisto
* [[Friedrich Christian Kries]], instruisto 
* [[Friedrich Christoph Perthes]], eldonisto
* [[Friedrich Jacobs]], filologo
* [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], instruisto
* [[Friedrich Melchior Grimm]], verkisto
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], numismatikisto
* [[Friedrich Wilhelm Döring]], filologo
* [[Friedrich Wilhelm Eugen Döll]], skulptisto
* [[Friedrich Wilhelm Gotter]], verkisto
* [[Fritz Appunn]], muzikisto
* [[Gilbert Jakubczyk-Liberman]], prestidigitisto
* [[Giovanni Andrea Galletti]], operkantisto
* [[Gotardo de Hildesheim]], sanktulo
* [[Gottfried Christoph Sommer]], hebreisto
* [[Gustav Adolf von Gotter]], diplomato
* [[Hans Adam von Studnitz]], teatra intendanto
* [[Hans Dominik]], verkisto
* [[Heinrich Credner]], geologo
* [[Heinrich Georges]], bibliotekisto/filologo
* [[Henriko (Saksio-Römhild)]], duko
* [[Hermann Credner]], geologo
* [[Herrmann Julius Meyer]], eldonisto
* [[Hugo Gräf]], politikisto
* [[Hugo Mairich]], inĝeniero
* [[János Ferenc Zách]], astronomo
* [[Joachim Marquardt]], filologo kaj lernejestro
* [[Johann Adolph Jacobi]], predikisto
* [[Johann Andreas Danz]], orientalisto
* [[Johann August von Hellfeld]], jurscienculo
* [[Johann Ehrenfried Freund]], mecenato
* [[Johann Elias Reichardt]], orientalisto
* [[Johann Erhard Straßburger]], arkitekto
* [[Johann Franz Buddeus]], teologo
* [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], filologo
* [[Johann Georg August Galletti]], instruisto
* [[Johann Georg Keil]], verkisto
* [[Johann Gottfried Geißler]], lernejestro kaj bibliotekisto
* [[Johann Heinrich Möller]], orientalisto
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], lernejestro
* [[Johann Kaspar Steube]], instruisto kaj oficiro
* [[Johann Ludwig Böhner]], komponisto kaj pianisto
* [[Johann Michael Heusinger]], teologo kaj historiisto
* [[Johann Siebold]], medicinisto
* [[Johano Ernesto (Saksio-Eisenach)]], duko
* [[Johano Frederiko la 2-a (Saksio)]], duko
* [[Johano Kazimiro (Saksio-Koburgo)]], duko
* [[Joseph Kürschner]], eldonisto
* [[Joseph Meyer]], eldonisto
* [[Josias Friedrich Löffler]], teologo
* [[Julius Bertuch]], arĥitekto
* [[Julius Hopf]], juristo
* [[Julius von Plänckner]], regimentestro
* [[Jürgen Möller]], historiisto
* [[Justus Perthes]], eldonisto
* [[Karl Ernst Georges]], filologo kaj instruisto
* [[Karl Franz Buddeus]], vickanceliero
* [[Karl Otto Beetz]], lernejestro
* [[Kurd Laßwitz]], verkisto
* [[Ludwig Bohnstedt]], arkitekto
* [[Luise Dorothea (Sachsen-Meiningen)]], dukino
* [[Max Wagner]], komponisto
* [[Nikolaus Gromann]], arkitekto
* [[Oskar Gründler]], pedagogo
* [[Otto Keil]], artisto
* [[Otto Liebetrau]], urbestro
* [[Paul Stegmüller]], arkitekto
* [[Pauline Gotter]]
* [[Peter Andreas Hansen]], astronomo
* [[Raphael Kühner]], filologo
* [[Rudolph Zacharias Becker]], eldonisto kaj verkisto
* [[Sigrid Damm]], literaturfakulino
* [[Tobias Pfeifer-Helke]], muzeestro
* [[Valentin Rost]], instruisto
* [[Wilhelm Pertsch]], orientalisto
* [[Wolf Christoph Zorn von Plobsheim]], arĥitekto
{{Div col end}}

== Gotha kaj Esperanto ==
En la 1909-a jaro okazis en Gotha la [[Germana Esperanto-Kongreso|4-a Germana Esperanto-Kongreso]]. Kable aŭdeblis en Gotha inter 2012 kaj 2021 ''[[Turingio Internacia]]'', la ĉiumonata Esperanto-radielsendo de [[Radio FREI]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (lando)]]
* [[Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)]]
* [[Distrikto Gotha]]
* [[Tramtransporto en Gotha]]
* [[Turingia Arbarfervojo]]
* [[Muzeaj Leonoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bildarchivaustria.at/Pages/ImageDetail.aspx?p_iBildID=10858690 Bildkarto okaze de la 4-a Germana Esperanto-kongreso en Gotha]
* [http://www.gotha.de Oficiala retejo] ({{de}})
* [http://english.gotha.de Retejo angla] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424044039/http://english.gotha.de/ |date=2006-04-24 }}
* [http://public-transport.net/bim/Gotha.htm Tramo en Gotha]
* [http://www.landkreis-gotha.de Oficiala retejo de la distrikto Gotha]

{{Projektoj}}
{{Distrikto Gotha}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha|!]]
[[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>ls1felm0muq4sru4bvf5lmovrdsresh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ryanair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13990</id>
    <revision>
      <id>9479087</id>
      <parentid>8982363</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3640" sha1="fmd1ll8fscdj3l1re9ujl1n6kdgllpz" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto}}
'''Ryanair''' estas irlanda [[flugkompanio]]. El la aerlinioj, kiuj proponas la plej malaltajn veturprezojn ĝi estas la plej granda en [[Eŭropo]].

== Funkciado ==
[[Dosiero:European countries in which ryainar operates2.svg|eta|maldekstre|Celoj de Ryanair&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ryanair Online Booking|url= https://www.ryanair.com/|website=Ryanair|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ryanair Route Map|url= https://www.ryanair.com/gb/en/cheap-flight-destinations|website=Ryanair|language=en}}&lt;/ref&gt;]]
Ĝi funkciigas 476 flugvojojn al 24 eŭropaj landoj plus Maroko (stato aŭgusto 2007) kaj posedas 145 [[Boeing 737|Boeing 737-800]] aviadilojn (stato oktobro 2007).
La [[flughaveno London Stansted]] en [[Britio]] estas la ĉefa [[flugkompania nabo]] por Ryanair - sur la eŭropa kontinento dua grava nabo estas la [[Flughaveno Hahn|flughaveno Frankfurt-Hahn]] en okcidenta [[Germanio]]. Dum 2007 ĝiaj aviadiloj flugas al [[Aŭstrio]], [[Belgio]], [[Britio]], [[Ĉeĥio]], [[Danio]], [[Francio]], [[Finnlando]], [[Germanio]], [[Irlando]], [[Italio]], [[Hispanio]], [[Hungario]], [[Kroatio]], [[Latvio]], [[Litovio]], [[Malto]], [[Maroko]], [[Nederlando]], [[Pollando]], [[Portugalio]], [[Norvegio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]], [[Svedio]] kaj [[Svislando]].

Fondita de irlanda entreprenisto d-ro Tony Ryan kaj nun gvidata de Michael O’Leary, Ryanair estas unu el la plej polemikigaj aerlinioj en Eŭropo, laŭdata kaj kritikata egalmezure de diversaj grupoj.

Ĝiaj subtenantoj laŭdas ĝian sintenon pri aparte malaltaj veturprezoj, ĝian radikalan administradon, ĝian popularismon kaj ĝian pretecon defii la &quot;aŭtoritatojn kaj eminentulojn&quot; en la aerlinia industrio.
Ĝiaj kritikantoj akuzas ĝin pro la malbona traktado de klientoj. Ili plendas ankaŭ ke, Ryanair uzas flughavenojn, kiuj estas tro for de la celitaj urbegoj kaj malpermesas sindikatojn en la entrepreno. Oni aparte plendas pri ĝiaj insultegaj atakoj kontraŭ oponantoj, ĉefe Mary Rourke, la irlanda Ministrino pri Transporto de [[1997]] ĝis [[2002]], kiun oni persone mokis per serio de ĵurnalaj reklamoj kiam ŝi rifuzis dispecigi la [[Ŝtata monopolo|ŝtatan monopolon]] Aer Rianta, kiu estras irlandajn flughavenojn.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:Ryanair.arp.750pix.jpg|&lt;center&gt;aviadilo Boeing B737-200 de Ryanair en la flughaveno [[Bristol]]
Dosiero:Ryanair.b737-200.ei-cnv.bristol.arp.jpg|&lt;center&gt;aviadilo Boeing 737-200 alteriĝanta
Dosiero:Ryanair pescara 01.jpg|&lt;center&gt;aviadilo Boeing 737-800 de Ryanair (en la flughaveno [[Pescara]])
Dosiero:EI-DLM with &quot;Bye Bye Latehansa&quot; slogan at Gerona Costa Brava Airport.jpg|&lt;center&gt;aviadilo Boeing 737-800 de Ryanair (en la flughaveno [[Girona]])
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Flugo 4978 de Ryanair]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ryanair.com multlingvaj oficialaj paĝoj de la kompanio]
* [http://www.theairdb.com/airline/ryanair.html flugliniaj kaj statistikaj informoj pri Ryanair (en la angla)]
* [http://www.airlinequality.com/Forum/ryan.htm publika mesaĝejo por pasaĝeroj de Ryanair, kiuj povas juĝi la kompanion kaj dividi siajn spertojn (en la angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150517160223/http://www.airlinequality.com/Forum/ryan.htm |date=2015-05-17 }}
* [http://www.ryan-be-fair.org paĝoj de transporta sindikato por dungitoj de Ryanair (en la angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210126131617/http://www.ryan-be-fair.org/ |date=2021-01-26 }}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Irlandaj flugkompanioj]]
[[Kategorio:Flugkompanioj]]</text>
      <sha1>fmd1ll8fscdj3l1re9ujl1n6kdgllpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diodo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14959</id>
    <revision>
      <id>9479065</id>
      <parentid>9478493</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aliaj funkcioj */</comment>
      <origin>9479065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27232" sha1="rwkwy52itd1dj1rubmedjitidrvqtx4" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Thermionic ([[vacuum tube|vacuum-tube]]) diodes and [[solid-state electronics|solid-state]] (semiconductor) diodes were developed separately, at approximately the same time, in the early 1900s, as radio receiver [[detector (radio)|detectors]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Until the 1950s, vacuum diodes were used more frequently in radios because the early point-contact semiconductor diodes were less stable. In addition, most receiving sets had vacuum tubes for amplification that could easily have the thermionic diodes included in the tube (for example the [[12SQ7]] [[double diode triode]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;), and vacuum-tube rectifiers and gas-filled rectifiers were capable of handling some high-voltage/high-current rectification tasks better than the semiconductor diodes (such as [[selenium rectifier]]s) that were available at that time.

=== Termioniko ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Structure of a [[vacuum tube]] diode. The filament itself may be the cathode, or more commonly (as shown here) used to heat a separate metal tube which serves as the cathode.]]{{Further|Vacuum tube#History and development}}In 1873, [[Frederick Guthrie (scientist)|Frederick Guthrie]] observed that a grounded, white-hot metal ball brought close to an electroscope would discharge a positively charged electroscope, but not a negatively charged electroscope.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''':  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929,&lt;/ref&gt; In 1880, Thomas Edison observed unidirectional current between heated and unheated elements in a bulb, later called [[Thermionic emission#History|Edison effect]], and was granted a patent on application of the phenomenon for use in a [[direct current|DC]] [[voltmeter]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; {{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkondukilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
{{Anchor|Crystal diode}}In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>rwkwy52itd1dj1rubmedjitidrvqtx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479067</id>
      <parentid>9479065</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Termioniko */</comment>
      <origin>9479067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27186" sha1="d9n9nlgkt2523if9yxhxrolu6g2yrrp" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Thermionic ([[vacuum tube|vacuum-tube]]) diodes and [[solid-state electronics|solid-state]] (semiconductor) diodes were developed separately, at approximately the same time, in the early 1900s, as radio receiver [[detector (radio)|detectors]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Until the 1950s, vacuum diodes were used more frequently in radios because the early point-contact semiconductor diodes were less stable. In addition, most receiving sets had vacuum tubes for amplification that could easily have the thermionic diodes included in the tube (for example the [[12SQ7]] [[double diode triode]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;), and vacuum-tube rectifiers and gas-filled rectifiers were capable of handling some high-voltage/high-current rectification tasks better than the semiconductor diodes (such as [[selenium rectifier]]s) that were available at that time.

=== Termioniko ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Structure of a [[vacuum tube]] diode. The filament itself may be the cathode, or more commonly (as shown here) used to heat a separate metal tube which serves as the cathode.]]
In 1873, [[Frederick Guthrie (scientist)|Frederick Guthrie]] observed that a grounded, white-hot metal ball brought close to an electroscope would discharge a positively charged electroscope, but not a negatively charged electroscope.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''':  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929,&lt;/ref&gt; In 1880, Thomas Edison observed unidirectional current between heated and unheated elements in a bulb, later called [[Thermionic emission#History|Edison effect]], and was granted a patent on application of the phenomenon for use in a [[direct current|DC]] [[voltmeter]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; {{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkondukilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
{{Anchor|Crystal diode}}In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>d9n9nlgkt2523if9yxhxrolu6g2yrrp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479068</id>
      <parentid>9479067</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Duonkondukilo */</comment>
      <origin>9479068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27162" sha1="8wobllyp2h95a67vfhzdemi4asntb9n" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Thermionic ([[vacuum tube|vacuum-tube]]) diodes and [[solid-state electronics|solid-state]] (semiconductor) diodes were developed separately, at approximately the same time, in the early 1900s, as radio receiver [[detector (radio)|detectors]].&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Until the 1950s, vacuum diodes were used more frequently in radios because the early point-contact semiconductor diodes were less stable. In addition, most receiving sets had vacuum tubes for amplification that could easily have the thermionic diodes included in the tube (for example the [[12SQ7]] [[double diode triode]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;), and vacuum-tube rectifiers and gas-filled rectifiers were capable of handling some high-voltage/high-current rectification tasks better than the semiconductor diodes (such as [[selenium rectifier]]s) that were available at that time.

=== Termioniko ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Structure of a [[vacuum tube]] diode. The filament itself may be the cathode, or more commonly (as shown here) used to heat a separate metal tube which serves as the cathode.]]
In 1873, [[Frederick Guthrie (scientist)|Frederick Guthrie]] observed that a grounded, white-hot metal ball brought close to an electroscope would discharge a positively charged electroscope, but not a negatively charged electroscope.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''':  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929,&lt;/ref&gt; In 1880, Thomas Edison observed unidirectional current between heated and unheated elements in a bulb, later called [[Thermionic emission#History|Edison effect]], and was granted a patent on application of the phenomenon for use in a [[direct current|DC]] [[voltmeter]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; {{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkondukilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>8wobllyp2h95a67vfhzdemi4asntb9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479073</id>
      <parentid>9479068</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historio */</comment>
      <origin>9479073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27137" sha1="f5hbw4pzukagz01pebq0niv1ovhr5ie" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
In 1873, [[Frederick Guthrie (scientist)|Frederick Guthrie]] observed that a grounded, white-hot metal ball brought close to an electroscope would discharge a positively charged electroscope, but not a negatively charged electroscope.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''':  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929,&lt;/ref&gt; In 1880, Thomas Edison observed unidirectional current between heated and unheated elements in a bulb, later called [[Thermionic emission#History|Edison effect]], and was granted a patent on application of the phenomenon for use in a [[direct current|DC]] [[voltmeter]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; {{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>f5hbw4pzukagz01pebq0niv1ovhr5ie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479074</id>
      <parentid>9479073</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Duonkonduktilo */</comment>
      <origin>9479074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28462" sha1="rjh5cdavxistziev59gjvtn8igregbw" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
In 1873, [[Frederick Guthrie (scientist)|Frederick Guthrie]] observed that a grounded, white-hot metal ball brought close to an electroscope would discharge a positively charged electroscope, but not a negatively charged electroscope.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''':  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929,&lt;/ref&gt; In 1880, Thomas Edison observed unidirectional current between heated and unheated elements in a bulb, later called [[Thermionic emission#History|Edison effect]], and was granted a patent on application of the phenomenon for use in a [[direct current|DC]] [[voltmeter]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; {{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rectifier}}

Early asymmetric conduction devices were commonly referred to as [[rectifier]]s because their principal use was the conversion of alternating current to direct current. In 1919, the year [[tetrode]]s were introduced, [[William Eccles (physicist)|William Henry Eccles]] coined the term ''diode'' from the [[Greek and Latin roots|Greek]] ''di'' (δί), meaning &quot;two&quot;, and ''hodos'' (ὁδός), meaning &quot;path&quot;. The term described a vacuum tube having two electrodes.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, September 10, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

In modern usage the term '''diode''' refers generally to a two-terminal device that exhibits asymmetric conduction. The term '''rectifier''' is often used more specifically for devices intended for [[power supply]] conversion, while ''diode'' is frequently used for small-signal devices such as detectors or switching elements.

A similar distinction existed with thermionic devices: small vacuum diodes were commonly used as radio detectors, while larger two-electrode valves designed for power conversion were typically referred to as '''rectifier valves''' or '''rectifiers'''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>rjh5cdavxistziev59gjvtn8igregbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479078</id>
      <parentid>9479074</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencoj */</comment>
      <origin>9479078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31176" sha1="0zmwfp6iyvlpiipwhn8p1zsp6yffdjp" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
In 1873, [[Frederick Guthrie (scientist)|Frederick Guthrie]] observed that a grounded, white-hot metal ball brought close to an electroscope would discharge a positively charged electroscope, but not a negatively charged electroscope.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''':  257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, December 12, 1929,&lt;/ref&gt; In 1880, Thomas Edison observed unidirectional current between heated and unheated elements in a bulb, later called [[Thermionic emission#History|Edison effect]], and was granted a patent on application of the phenomenon for use in a [[direct current|DC]] [[voltmeter]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; {{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rectifier}}

Early asymmetric conduction devices were commonly referred to as [[rectifier]]s because their principal use was the conversion of alternating current to direct current. In 1919, the year [[tetrode]]s were introduced, [[William Eccles (physicist)|William Henry Eccles]] coined the term ''diode'' from the [[Greek and Latin roots|Greek]] ''di'' (δί), meaning &quot;two&quot;, and ''hodos'' (ὁδός), meaning &quot;path&quot;. The term described a vacuum tube having two electrodes.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, September 10, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

In modern usage the term '''diode''' refers generally to a two-terminal device that exhibits asymmetric conduction. The term '''rectifier''' is often used more specifically for devices intended for [[power supply]] conversion, while ''diode'' is frequently used for small-signal devices such as detectors or switching elements.

A similar distinction existed with thermionic devices: small vacuum diodes were commonly used as radio detectors, while larger two-electrode valves designed for power conversion were typically referred to as '''rectifier valves''' or '''rectifiers'''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>0zmwfp6iyvlpiipwhn8p1zsp6yffdjp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479089</id>
      <parentid>9479078</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Termiona */</comment>
      <origin>9479089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31152" sha1="keewd3xhyl4uqxanufps3a1abd2ck6d" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

About 20 years later, [[John Ambrose Fleming]] (scientific adviser to the [[Marconi Company]] and former Edison employee) realized that the Edison effect could be used as a [[Detector (radio)|radio detector]]. Fleming patented the first true thermionic diode, the [[Fleming valve]], in Britain on 16 November 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (followed by {{US patent |803684}} in November 1905). Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in almost all electronics such as radios, televisions, sound systems, and instrumentation. They slowly lost market share beginning in the late 1940s due to selenium rectifier technology and then to semiconductor diodes during the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices, and in musical instrument and audiophile applications.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rectifier}}

Early asymmetric conduction devices were commonly referred to as [[rectifier]]s because their principal use was the conversion of alternating current to direct current. In 1919, the year [[tetrode]]s were introduced, [[William Eccles (physicist)|William Henry Eccles]] coined the term ''diode'' from the [[Greek and Latin roots|Greek]] ''di'' (δί), meaning &quot;two&quot;, and ''hodos'' (ὁδός), meaning &quot;path&quot;. The term described a vacuum tube having two electrodes.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, September 10, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

In modern usage the term '''diode''' refers generally to a two-terminal device that exhibits asymmetric conduction. The term '''rectifier''' is often used more specifically for devices intended for [[power supply]] conversion, while ''diode'' is frequently used for small-signal devices such as detectors or switching elements.

A similar distinction existed with thermionic devices: small vacuum diodes were commonly used as radio detectors, while larger two-electrode valves designed for power conversion were typically referred to as '''rectifier valves''' or '''rectifiers'''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>keewd3xhyl4uqxanufps3a1abd2ck6d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479246</id>
      <parentid>9479089</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:00:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Termiona */</comment>
      <origin>9479246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31195" sha1="d14r3htt149ixgbqgxr2vhhoambdzkg" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste, John Ambrose Fleming (scienca konsilisto de la kompanio Marconi kaj iama dungito de Edison) konstatis, ke la efiko de Edison estas uzebla kiel radiodetektilo. Fleming patentigis la unuan veran termionan diodon — la valvon de Fleming — en Britio la 16-an de novembro 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (sekvitan de usona patento n-ro 803 684 en novembro 1905). Dum la tuta epoko de vakutuboj, valvaj diodoj estis uzataj en preskaŭ ĉiuj elektronikaj aparatoj, kiel ekzemple radioj, [[televidilo]]j, sonsistemoj kaj mezuriloj. Ili iom post iom perdis merkatparton ekde la fino de la 1940-aj jaroj pro la teknologio de selenaj rektifiloj, kaj poste pro duonkonduktaj diodoj dum la [[1960-aj jaroj]]. Nuntempe ili ankoraŭ estas uzataj en kelkaj aplikoj de alta potenco, kie ilia kapablo elteni transientajn tensiojn kaj ilia fortikeco donas al ili avantaĝon super duonkonduktaj aparatoj, kaj ankaŭ en muzikiloj kaj ekipaĵoj por aŭdiofiloj.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Bose's 1901 patent&lt;ref&gt;{{Cite patent|number=US755840A|title=Detector for electrical disturbances|gdate=1904-03-29|invent1=Bose|inventor1-first=Jagadis Chunder|url=https://patents.google.com/patent/US755840A/en}}&lt;/ref&gt;]]
In 1874, German scientist [[Karl Ferdinand Braun]] discovered the &quot;unilateral conduction&quot; across a contact between a metal and a [[mineral]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts made a selenium current rectifier {{Circa|1886}}, but his work did not result in any practical devices until the 1930s.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Indian scientist [[Jagadish Chandra Bose]] was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; and he filed a U.S. patent for detecting radio signals with a galena crystal point-contact semiconductor diode in 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rectifier}}

Early asymmetric conduction devices were commonly referred to as [[rectifier]]s because their principal use was the conversion of alternating current to direct current. In 1919, the year [[tetrode]]s were introduced, [[William Eccles (physicist)|William Henry Eccles]] coined the term ''diode'' from the [[Greek and Latin roots|Greek]] ''di'' (δί), meaning &quot;two&quot;, and ''hodos'' (ὁδός), meaning &quot;path&quot;. The term described a vacuum tube having two electrodes.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, September 10, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

In modern usage the term '''diode''' refers generally to a two-terminal device that exhibits asymmetric conduction. The term '''rectifier''' is often used more specifically for devices intended for [[power supply]] conversion, while ''diode'' is frequently used for small-signal devices such as detectors or switching elements.

A similar distinction existed with thermionic devices: small vacuum diodes were commonly used as radio detectors, while larger two-electrode valves designed for power conversion were typically referred to as '''rectifier valves''' or '''rectifiers'''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>d14r3htt149ixgbqgxr2vhhoambdzkg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479252</id>
      <parentid>9479246</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Duonkonduktilo */</comment>
      <origin>9479252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31118" sha1="rao4yzl38w6lxao93kce1kk7duy5uzn" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste, John Ambrose Fleming (scienca konsilisto de la kompanio Marconi kaj iama dungito de Edison) konstatis, ke la efiko de Edison estas uzebla kiel radiodetektilo. Fleming patentigis la unuan veran termionan diodon — la valvon de Fleming — en Britio la 16-an de novembro 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (sekvitan de usona patento n-ro 803 684 en novembro 1905). Dum la tuta epoko de vakutuboj, valvaj diodoj estis uzataj en preskaŭ ĉiuj elektronikaj aparatoj, kiel ekzemple radioj, [[televidilo]]j, sonsistemoj kaj mezuriloj. Ili iom post iom perdis merkatparton ekde la fino de la 1940-aj jaroj pro la teknologio de selenaj rektifiloj, kaj poste pro duonkonduktaj diodoj dum la [[1960-aj jaroj]]. Nuntempe ili ankoraŭ estas uzataj en kelkaj aplikoj de alta potenco, kie ilia kapablo elteni transientajn tensiojn kaj ilia fortikeco donas al ili avantaĝon super duonkonduktaj aparatoj, kaj ankaŭ en muzikiloj kaj ekipaĵoj por aŭdiofiloj.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Patento de Bose de 1901 &lt;ref&gt; US755840A, Bose, Jagadis Chunder, &quot;Detector for electrical disturbances&quot;, 1904-03-29&lt;/ref&gt;]]
En 1874, la germana sciencisto [[Karl Ferdinand Braun]] malkovris la &quot;unudirektan konduktadon&quot; tra kontakto inter [[metalo]] kaj [[mineralo]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts kreis selenan kurent-rektifilon ĉirkaŭ 1886, sed lia laboro ne rezultigis praktikajn aparatojn ĝis la 1930-aj jaroj.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; La hinda sciencisto [[Jagadish Chandra Bose]] estis la unua, kiu uzis kristalon por detekti radioondojn en 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; kaj li registrigis usonan patenton por la detektado de radiosignaloj per punkt-kontakta duonkondukta diodo el galena kristalo en 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

The [[crystal detector]] was developed into a practical device for [[wireless telegraphy]] by [[Greenleaf Whittier Pickard]], who invented a [[silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on 20 November 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; {{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906&lt;/ref&gt; He subsequently founded a company to market &quot;cat’s whisker&quot; crystal radio detectors; probably the first to make and sell commercial silicon semiconductor devices.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Other experimenters tried a variety of other minerals as detectors (e.g., [[Henry Harrison Chase Dunwoody|Henry Dunwoody]] received a patent using [[silicon carbide]] later in 1906 and Wichi Torikata earned a patent in 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Current–voltage characteristics of galena and perikon crystal rectifiers, illustrating the nonlinear rectifying behavior used in early radio detectors.  From 1925 Experimental Wireless article.]]
Semiconductor principles were unknown to the developers of these early rectifiers. During the 1930s understanding of physics advanced and in the mid-1930s researchers at Bell Telephone Laboratories recognized the potential of the crystal detector for application in microwave technology.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, January 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Researchers at [[Bell Labs]], [[Western Electric]], [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]], [[Purdue University|Purdue]] and in the [[United Kingdom]] intensively developed point-contact diodes (''crystal rectifiers'' or ''crystal diodes'') during World War II for application in radar.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; After World War II, AT&amp;T used these in its microwave towers that criss-crossed the United States, and many radar sets use them even in the 21st century. In 1946, Sylvania began offering the 1N34 crystal diode.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', February 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25 May 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; During the early 1950s, junction diodes were developed.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rectifier}}

Early asymmetric conduction devices were commonly referred to as [[rectifier]]s because their principal use was the conversion of alternating current to direct current. In 1919, the year [[tetrode]]s were introduced, [[William Eccles (physicist)|William Henry Eccles]] coined the term ''diode'' from the [[Greek and Latin roots|Greek]] ''di'' (δί), meaning &quot;two&quot;, and ''hodos'' (ὁδός), meaning &quot;path&quot;. The term described a vacuum tube having two electrodes.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, September 10, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

In modern usage the term '''diode''' refers generally to a two-terminal device that exhibits asymmetric conduction. The term '''rectifier''' is often used more specifically for devices intended for [[power supply]] conversion, while ''diode'' is frequently used for small-signal devices such as detectors or switching elements.

A similar distinction existed with thermionic devices: small vacuum diodes were commonly used as radio detectors, while larger two-electrode valves designed for power conversion were typically referred to as '''rectifier valves''' or '''rectifiers'''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>rao4yzl38w6lxao93kce1kk7duy5uzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479255</id>
      <parentid>9479252</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Duonkonduktilo */</comment>
      <origin>9479255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31176" sha1="i633n81w99l9x1qxs7fvj0oubtf6b1k" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste, John Ambrose Fleming (scienca konsilisto de la kompanio Marconi kaj iama dungito de Edison) konstatis, ke la efiko de Edison estas uzebla kiel radiodetektilo. Fleming patentigis la unuan veran termionan diodon — la valvon de Fleming — en Britio la 16-an de novembro 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (sekvitan de usona patento n-ro 803 684 en novembro 1905). Dum la tuta epoko de vakutuboj, valvaj diodoj estis uzataj en preskaŭ ĉiuj elektronikaj aparatoj, kiel ekzemple radioj, [[televidilo]]j, sonsistemoj kaj mezuriloj. Ili iom post iom perdis merkatparton ekde la fino de la 1940-aj jaroj pro la teknologio de selenaj rektifiloj, kaj poste pro duonkonduktaj diodoj dum la [[1960-aj jaroj]]. Nuntempe ili ankoraŭ estas uzataj en kelkaj aplikoj de alta potenco, kie ilia kapablo elteni transientajn tensiojn kaj ilia fortikeco donas al ili avantaĝon super duonkonduktaj aparatoj, kaj ankaŭ en muzikiloj kaj ekipaĵoj por aŭdiofiloj.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Patento de Bose de 1901 &lt;ref&gt; US755840A, Bose, Jagadis Chunder, &quot;Detector for electrical disturbances&quot;, 1904-03-29&lt;/ref&gt;]]
En 1874, la germana sciencisto [[Karl Ferdinand Braun]] malkovris la &quot;unudirektan konduktadon&quot; tra kontakto inter [[metalo]] kaj [[mineralo]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts kreis selenan kurent-rektifilon ĉirkaŭ 1886, sed lia laboro ne rezultigis praktikajn aparatojn ĝis la 1930-aj jaroj.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; La hinda sciencisto [[Jagadish Chandra Bose]] estis la unua, kiu uzis kristalon por detekti radioondojn en 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; kaj li registrigis usonan patenton por la detektado de radiosignaloj per punkt-kontakta duonkondukta diodo el galena kristalo en 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

La [[kristaldetektilo]] estis evoluigita en praktikan aparaton por [[sendrata telegrafio]] fare de [[Greenleaf Whittier Pickard]], kiu inventis [[Silicio|silician kristaldetektilon]] en 1903 kaj ricevis patenton por ĝi la 20-an de novembro 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; Usona patento 836531, 30a de Aŭgusto, 1906&lt;/ref&gt; Poste li fondis firmaon por surmerkatigi kristalajn radiodetektilojn de la tipo &quot;kat-mustaĉo&quot;; verŝajne li estis la unua, kiu fabrikis kaj vendis komercajn siliciajn duonkonduktilajn aparatojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Aliaj eksperimentantoj provis diversajn aliajn mineralojn kiel detektilojn (ekzemple, Henry Dunwoody ricevis patenton uzantan silician karbidon poste en 1906, kaj Wichi Torikata akiris patenton en 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Kurent-tensiaj karakterizoj de galenaj kaj perikonaj kristalaj rektifiloj, ilustrantaj la nelinearan rektifan konduton uzatan en fruaj radiodetektiloj. El artikolo de ''Experimental Wireless'' (1925).]]
Principoj pri duonkonduktiloj estis nekonataj al la evoluigintoj de tiuj fruaj rektifiloj. Dum la [[1930-aj jaroj]], la kompreno pri [[fiziko]] progresis, kaj meze de tiu jardeko esploristoj ĉe Bell Telephone Laboratories rekonis la potencialon de la kristala detektilo por uzo en mikroonda teknologio.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, Januaro 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Esploristoj ĉe [[Bell Labs]], Western Electric, [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]], [[Universitato Purdue|Purdue]] kaj en Britio intense evoluigis punkt-kontaktajn diodojn (kristalajn rektifilojn aŭ kristalajn diodojn) dum la [[Dua Mondmilito]] por uzo en [[radaro]].&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; Post la [[Dua Mondmilito]], [[AT&amp;T]] uzis ilin en siaj mikroondaj turoj, kiuj trakrucis Usonon, kaj multaj radaraj aparatoj uzas ilin eĉ en la [[21-a jarcento]]. En 1946, Sylvania ekmerkatigis la kristalan diodon 1N34.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', Februaro 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25a de Majo 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; Dum la komencaj 1950-aj jaroj, oni evoluigis transirajn diodojn.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rectifier}}

Early asymmetric conduction devices were commonly referred to as [[rectifier]]s because their principal use was the conversion of alternating current to direct current. In 1919, the year [[tetrode]]s were introduced, [[William Eccles (physicist)|William Henry Eccles]] coined the term ''diode'' from the [[Greek and Latin roots|Greek]] ''di'' (δί), meaning &quot;two&quot;, and ''hodos'' (ὁδός), meaning &quot;path&quot;. The term described a vacuum tube having two electrodes.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, September 10, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

In modern usage the term '''diode''' refers generally to a two-terminal device that exhibits asymmetric conduction. The term '''rectifier''' is often used more specifically for devices intended for [[power supply]] conversion, while ''diode'' is frequently used for small-signal devices such as detectors or switching elements.

A similar distinction existed with thermionic devices: small vacuum diodes were commonly used as radio detectors, while larger two-electrode valves designed for power conversion were typically referred to as '''rectifier valves''' or '''rectifiers'''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>i633n81w99l9x1qxs7fvj0oubtf6b1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479256</id>
      <parentid>9479255</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etimologio */</comment>
      <origin>9479256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31139" sha1="keqvpb7yw32hy4db287cbp6vngfu0vo" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste, John Ambrose Fleming (scienca konsilisto de la kompanio Marconi kaj iama dungito de Edison) konstatis, ke la efiko de Edison estas uzebla kiel radiodetektilo. Fleming patentigis la unuan veran termionan diodon — la valvon de Fleming — en Britio la 16-an de novembro 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (sekvitan de usona patento n-ro 803 684 en novembro 1905). Dum la tuta epoko de vakutuboj, valvaj diodoj estis uzataj en preskaŭ ĉiuj elektronikaj aparatoj, kiel ekzemple radioj, [[televidilo]]j, sonsistemoj kaj mezuriloj. Ili iom post iom perdis merkatparton ekde la fino de la 1940-aj jaroj pro la teknologio de selenaj rektifiloj, kaj poste pro duonkonduktaj diodoj dum la [[1960-aj jaroj]]. Nuntempe ili ankoraŭ estas uzataj en kelkaj aplikoj de alta potenco, kie ilia kapablo elteni transientajn tensiojn kaj ilia fortikeco donas al ili avantaĝon super duonkonduktaj aparatoj, kaj ankaŭ en muzikiloj kaj ekipaĵoj por aŭdiofiloj.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Patento de Bose de 1901 &lt;ref&gt; US755840A, Bose, Jagadis Chunder, &quot;Detector for electrical disturbances&quot;, 1904-03-29&lt;/ref&gt;]]
En 1874, la germana sciencisto [[Karl Ferdinand Braun]] malkovris la &quot;unudirektan konduktadon&quot; tra kontakto inter [[metalo]] kaj [[mineralo]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts kreis selenan kurent-rektifilon ĉirkaŭ 1886, sed lia laboro ne rezultigis praktikajn aparatojn ĝis la 1930-aj jaroj.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; La hinda sciencisto [[Jagadish Chandra Bose]] estis la unua, kiu uzis kristalon por detekti radioondojn en 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; kaj li registrigis usonan patenton por la detektado de radiosignaloj per punkt-kontakta duonkondukta diodo el galena kristalo en 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

La [[kristaldetektilo]] estis evoluigita en praktikan aparaton por [[sendrata telegrafio]] fare de [[Greenleaf Whittier Pickard]], kiu inventis [[Silicio|silician kristaldetektilon]] en 1903 kaj ricevis patenton por ĝi la 20-an de novembro 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; Usona patento 836531, 30a de Aŭgusto, 1906&lt;/ref&gt; Poste li fondis firmaon por surmerkatigi kristalajn radiodetektilojn de la tipo &quot;kat-mustaĉo&quot;; verŝajne li estis la unua, kiu fabrikis kaj vendis komercajn siliciajn duonkonduktilajn aparatojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Aliaj eksperimentantoj provis diversajn aliajn mineralojn kiel detektilojn (ekzemple, Henry Dunwoody ricevis patenton uzantan silician karbidon poste en 1906, kaj Wichi Torikata akiris patenton en 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Kurent-tensiaj karakterizoj de galenaj kaj perikonaj kristalaj rektifiloj, ilustrantaj la nelinearan rektifan konduton uzatan en fruaj radiodetektiloj. El artikolo de ''Experimental Wireless'' (1925).]]
Principoj pri duonkonduktiloj estis nekonataj al la evoluigintoj de tiuj fruaj rektifiloj. Dum la [[1930-aj jaroj]], la kompreno pri [[fiziko]] progresis, kaj meze de tiu jardeko esploristoj ĉe Bell Telephone Laboratories rekonis la potencialon de la kristala detektilo por uzo en mikroonda teknologio.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, Januaro 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Esploristoj ĉe [[Bell Labs]], Western Electric, [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]], [[Universitato Purdue|Purdue]] kaj en Britio intense evoluigis punkt-kontaktajn diodojn (kristalajn rektifilojn aŭ kristalajn diodojn) dum la [[Dua Mondmilito]] por uzo en [[radaro]].&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; Post la [[Dua Mondmilito]], [[AT&amp;T]] uzis ilin en siaj mikroondaj turoj, kiuj trakrucis Usonon, kaj multaj radaraj aparatoj uzas ilin eĉ en la [[21-a jarcento]]. En 1946, Sylvania ekmerkatigis la kristalan diodon 1N34.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', Februaro 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25a de Majo 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; Dum la komencaj 1950-aj jaroj, oni evoluigis transirajn diodojn.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rektifilo}}
Fruaj aparatoj por nesimetria konduktado estis ofte nomataj [[rektifilo]]j, ĉar ilia ĉefa uzo estis la konvertado de alterna kurento al kontinua kurento. En 1919, la jaro kiam oni enkondukis [[tetrodo]]jn, William Henry Eccles kreis la terminon &quot;diodo&quot; el la [[greka]]j vortoj ''di'' (δί), signifanta &quot;du&quot;, kaj ''hodos'' (ὁδός), signifanta &quot;vojon&quot;. La termino priskribis vakutubon kun du elektrodoj.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, 10a de Septembro, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

En moderna uzado, la termino &quot;diodo&quot; ĝenerale rilatas al aparato kun du terminaloj, kiu montras nesimetrian konduktadon. La termino &quot;rektifikilo&quot; estas ofte uzata pli specife por aparatoj destinitaj al transformado de elektra nutrado, dum &quot;diodo&quot; estas ofte uzata por aparatoj traktantaj malfortajn signalojn, kiel ekzemple detektiloj aŭ komutaj elementoj.

Simila distingo ekzistis ĉe termionaj aparatoj: malgrandaj vakuaj diodoj estis ofte uzataj kiel radiodetektiloj, dum pli grandaj dukontaktaj tuboj dezajnitaj por potencokonverto estis tipe nomataj ''rektifaj tuboj'' aŭ ''rektifiloj''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon. Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>keqvpb7yw32hy4db287cbp6vngfu0vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479258</id>
      <parentid>9479256</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vakuaj tuboj */</comment>
      <origin>9479258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31253" sha1="opswbqagkuznjckhsl83agu3xmh270z" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste, John Ambrose Fleming (scienca konsilisto de la kompanio Marconi kaj iama dungito de Edison) konstatis, ke la efiko de Edison estas uzebla kiel radiodetektilo. Fleming patentigis la unuan veran termionan diodon — la valvon de Fleming — en Britio la 16-an de novembro 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (sekvitan de usona patento n-ro 803 684 en novembro 1905). Dum la tuta epoko de vakutuboj, valvaj diodoj estis uzataj en preskaŭ ĉiuj elektronikaj aparatoj, kiel ekzemple radioj, [[televidilo]]j, sonsistemoj kaj mezuriloj. Ili iom post iom perdis merkatparton ekde la fino de la 1940-aj jaroj pro la teknologio de selenaj rektifiloj, kaj poste pro duonkonduktaj diodoj dum la [[1960-aj jaroj]]. Nuntempe ili ankoraŭ estas uzataj en kelkaj aplikoj de alta potenco, kie ilia kapablo elteni transientajn tensiojn kaj ilia fortikeco donas al ili avantaĝon super duonkonduktaj aparatoj, kaj ankaŭ en muzikiloj kaj ekipaĵoj por aŭdiofiloj.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Patento de Bose de 1901 &lt;ref&gt; US755840A, Bose, Jagadis Chunder, &quot;Detector for electrical disturbances&quot;, 1904-03-29&lt;/ref&gt;]]
En 1874, la germana sciencisto [[Karl Ferdinand Braun]] malkovris la &quot;unudirektan konduktadon&quot; tra kontakto inter [[metalo]] kaj [[mineralo]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts kreis selenan kurent-rektifilon ĉirkaŭ 1886, sed lia laboro ne rezultigis praktikajn aparatojn ĝis la 1930-aj jaroj.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; La hinda sciencisto [[Jagadish Chandra Bose]] estis la unua, kiu uzis kristalon por detekti radioondojn en 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; kaj li registrigis usonan patenton por la detektado de radiosignaloj per punkt-kontakta duonkondukta diodo el galena kristalo en 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

La [[kristaldetektilo]] estis evoluigita en praktikan aparaton por [[sendrata telegrafio]] fare de [[Greenleaf Whittier Pickard]], kiu inventis [[Silicio|silician kristaldetektilon]] en 1903 kaj ricevis patenton por ĝi la 20-an de novembro 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; Usona patento 836531, 30a de Aŭgusto, 1906&lt;/ref&gt; Poste li fondis firmaon por surmerkatigi kristalajn radiodetektilojn de la tipo &quot;kat-mustaĉo&quot;; verŝajne li estis la unua, kiu fabrikis kaj vendis komercajn siliciajn duonkonduktilajn aparatojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Aliaj eksperimentantoj provis diversajn aliajn mineralojn kiel detektilojn (ekzemple, Henry Dunwoody ricevis patenton uzantan silician karbidon poste en 1906, kaj Wichi Torikata akiris patenton en 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Kurent-tensiaj karakterizoj de galenaj kaj perikonaj kristalaj rektifiloj, ilustrantaj la nelinearan rektifan konduton uzatan en fruaj radiodetektiloj. El artikolo de ''Experimental Wireless'' (1925).]]
Principoj pri duonkonduktiloj estis nekonataj al la evoluigintoj de tiuj fruaj rektifiloj. Dum la [[1930-aj jaroj]], la kompreno pri [[fiziko]] progresis, kaj meze de tiu jardeko esploristoj ĉe Bell Telephone Laboratories rekonis la potencialon de la kristala detektilo por uzo en mikroonda teknologio.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, Januaro 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Esploristoj ĉe [[Bell Labs]], Western Electric, [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]], [[Universitato Purdue|Purdue]] kaj en Britio intense evoluigis punkt-kontaktajn diodojn (kristalajn rektifilojn aŭ kristalajn diodojn) dum la [[Dua Mondmilito]] por uzo en [[radaro]].&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; Post la [[Dua Mondmilito]], [[AT&amp;T]] uzis ilin en siaj mikroondaj turoj, kiuj trakrucis Usonon, kaj multaj radaraj aparatoj uzas ilin eĉ en la [[21-a jarcento]]. En 1946, Sylvania ekmerkatigis la kristalan diodon 1N34.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', Februaro 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25a de Majo 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; Dum la komencaj 1950-aj jaroj, oni evoluigis transirajn diodojn.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rektifilo}}
Fruaj aparatoj por nesimetria konduktado estis ofte nomataj [[rektifilo]]j, ĉar ilia ĉefa uzo estis la konvertado de alterna kurento al kontinua kurento. En 1919, la jaro kiam oni enkondukis [[tetrodo]]jn, William Henry Eccles kreis la terminon &quot;diodo&quot; el la [[greka]]j vortoj ''di'' (δί), signifanta &quot;du&quot;, kaj ''hodos'' (ὁδός), signifanta &quot;vojon&quot;. La termino priskribis vakutubon kun du elektrodoj.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, 10a de Septembro, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

En moderna uzado, la termino &quot;diodo&quot; ĝenerale rilatas al aparato kun du terminaloj, kiu montras nesimetrian konduktadon. La termino &quot;rektifikilo&quot; estas ofte uzata pli specife por aparatoj destinitaj al transformado de elektra nutrado, dum &quot;diodo&quot; estas ofte uzata por aparatoj traktantaj malfortajn signalojn, kiel ekzemple detektiloj aŭ komutaj elementoj.

Simila distingo ekzistis ĉe termionaj aparatoj: malgrandaj vakuaj diodoj estis ofte uzataj kiel radiodetektiloj, dum pli grandaj dukontaktaj tuboj dezajnitaj por potencokonverto estis tipe nomataj ''rektifaj tuboj'' aŭ ''rektifiloj''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon.&lt;ref&gt; Terman, Frederick Emmons (1943). Radio Engineering (dua eldono). New York: McGraw-Hill. pp. 280–283.&lt;/ref&gt; Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>opswbqagkuznjckhsl83agu3xmh270z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479259</id>
      <parentid>9479258</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31239" sha1="pvg67s97o49jb47zmvd96i70u3j7kp1" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto}}
[[Dosiero:Diode-photo.JPG|eta|200px|Diversaj diodoj]]

'''Diodo''' (de [[greka lingvo|greka]] ''Di'' — du, kaj ''Hodos'' — vojo) funkcias kiel [[Elektrotekniko kaj Elektroniko|elektronika]] versio de [[unu-direkta valvo]]. Per restriktado de la direkto de movado de ŝarĝoportantoj, ĝi allasas {{N|elektra kurento}} flui en unu direkton, sed blokas ĝian fluon en la alian direkton.

La karakteraĵo de kurent-tensio aŭ I-V de diodo povas esti alproksimita per du regionoj de operacio.&lt;ref&gt; &quot;Physical Explanation – General Semiconductors&quot;. 2010-05-25. Alirita en 2010-08-06.&lt;/ref&gt; Sub certa diferenco de [[potencialo]] inter ties du dratoj, diodo povas esti imagata kiel malferma (ne-konduktiva) cirkvito. Dum la potenciala diferenco pligrandiĝas, en iu nivelo la diodo konduktiviĝas kaj ebligas trafluon de [[kurento]]. En tiu ĉi punkto ĝi povas esti imagata kiel kontakto kun nula (aŭ tre malalta) [[rezistanco]] .Hodiaŭ, la plej multaj diodoj estas faritaj el [[silicio]], sed ankaŭ aliaj duonkonduktaj materialoj, kiel ekzemple galium-arsenido (GaAs) kaj [[germaniumo]], estas uzataj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.element-14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-url=https://web.archive.org/web/20110710183421/http://www.element14.com/community/docs/DOC-22518/l/the-constituents-of-semiconductor-components |archive-date=2011-07-10 |title=The Constituents of Semiconductor Components |date=2010-05-25 |access-date=2010-08-06}}&lt;/ref&gt;

Oni foje konas diodojn kiel '''[[rektifilo]]jn''' pro ilia uzado por rektifi elektran [[alterna kurento|alternan kurenton]] en rektan kurenton per forigo de la negativa parto de la kurento. Speciala aranĝo el kvar diodoj, kiu transformas alternan kurenton en la rektan uzante ambaŭ fazojn de la alterna kurento estas konata kiel [[dioda ponto]] aŭ [[unu-faza ponta rektifilo]].

== Ĉefaj funkcioj ==

=== Unudirekta fluo de kurento ===
La plej ofta funkcio de diodo estas permesi al [[elektra kurento]] pasi en unu direkto (nomata la ''rekta'' direkto de la diodo), dum ĝi blokas ĝin en la kontraŭa direkto (la ''inversa'' direkto). Ĝia hidraŭlika analogo estas [[Retroferma valvo|unudirekta valvo]]. Ĉi tiu unudirekta konduto povas konverti alternan kurenton (AC) al kontinua kurento (DC) – procezo nomata [[Rektifilo|rektifado]]. Kiel [[rektifilo]]j, diodoj povas esti uzataj por taskoj kiel ekzemple elpreni [[Modulado (tekniko)|moduladon]] el [[Radioondo|radiosignaloj]] en [[radioricevilo]]j.&lt;ref&gt;{{cite book
 |last=Langford-Smith
 |first=F.
 |title=Radiotron Designer's Handbook
 |edition=4th
 |year=1953
 |publisher=Amalgamated Wireless Valve Company
 |location=Sydney
 |page=6
}}&lt;/ref&gt;

=== Sojla tensio ===
[[File:Siirded forward diode-characteristics.svg|thumb|Kurbo de rekta kurento kontraŭ tensio por 4 oftaj duonkonduktilaj diodoj.]]
[[File:303A tube diode section.svg|thumb|Kurent-tensia kurbo de termiona diodo]]
[[Dosiero:Diodos LED foto.png|eta|140px|Lum-eligantaj diodoj]]
La konduto de diodo ofte estas simpligita tiel, ke oni atribuas al ĝi ''sojlan tension'' (aŭ ''ekfunkciigan tension''), super kiu fluas signifa kurento kaj sub kiu fluas preskaŭ neniu kurento; tiu valoro dependas de la konsisto de la diodo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Antaŭen sojla tensio por diversaj duonkonduktaĵaj diodoj
!Diodotipo
!Antaŭen sojla tensio
|-
|Silicia Schottky diodo
|0.15 V ĝis 0.45 V
|-
|Germaniuma p–n
|0.25 V ĝis 0.3 V
|-
|Silicia p–n
|0.6 V ĝis 0.7 [[volt|V]]
|-
|[[Infraruĝa]] (GaAs) p–n
|~1.2 V
|-
|[[Lum-eliganta diodo|Lum-eligantaj diodoj]] (LED-oj)
|1.6 V (ruĝa) ĝis 4 V (viola). Kun diversaj materialoj.
|}
Ĉi tiu tensio povas esti malstrikte nomata simple la ''rekta tensiofalo'' de la diodo aŭ nur ''tensiofalo'', ĉar sekvo de la kruteco de la eksponenta kurbo estas, ke la tensiofalo de diodo ne signife superos la sojlan tension sub normalaj funkciaj kondiĉoj de rekta polarizo. Teknikaj datumfolioj kutime indikas tipan aŭ maksimuman ''rektan tension'' (V&lt;sub&gt;F&lt;/sub&gt;) por difinitaj kurento kaj temperaturo (ekz. 20 mA kaj 25 °C por lum-elsendaj diodoj (LED-oj)),&lt;ref&gt;{{Cite web |title=All About LEDs |url=https://learn.adafruit.com/all-about-leds/forward-voltage-and-kvl |access-date=2023-01-19 |website=Adafruit Learning System |language=en-US}}&lt;/ref&gt; tiel ke la uzanto havas garantion pri tio, kiam certa kurento ekfluos. Ĉe pli altaj kurentoj, la rekta tensiofalo de la diodo pliiĝas. Ekzemple, falo de 1 V ĝis 1,5 V estas tipa ĉe la plena nominala kurento por siliciaj potenc-diodoj.

Tamen, la eksponenta karakterizo de kurento kontraŭ tensio ĉe duonkonduktanta diodo estas fakte pli laŭgrada ol tiu simpla ŝalt-konduto (ŝaltita/malŝaltita).&lt;ref name=&quot;Turner&quot;&gt;{{cite book |last1=Turner |first1=L. W. |url=https://books.google.com/books?id=2N0gBQAAQBAJ&amp;pg=PA14 |title=Electronics Engineer's Reference Book, 4th Ed. |date=2015 |publisher=Butterworth-Heinemann |isbn=978-1483161273 |pages=8.14–8.22}}&lt;/ref&gt; Kvankam la grafeo de la funkcio ŝajnas havi difinitan &quot;kurb-angulon&quot; ĉe tiu sojlo, tio nur spegulas ĝian eksponentan naturon; tiu regiono ne havas unikan econ, kiu distingus ĝin de aliaj partoj de la grafeo (kion oni povas vidi per duonlogaritma diagramo, kie la kurento estas prezentita laŭ logaritma skalo kaj la tensio laŭ lineara skalo).

Ĉar la falo de rekta tensio ĉe diodo varias nur iomete laŭ la kurento, kaj dependas pli forte de la temperaturo, oni povas utiligi tiun efikon kiel temperatursensilon aŭ kiel iom malprecizan tensi-referencon.

=== Malantaŭa trarompo ===
La alta rezistanco de diodo kontraŭ kurento fluanta en la inversa direkto subite malpliiĝas al malalta rezistanco, kiam la inversa tensio tra la diodo atingas valoron nomatan ''trarompa tensio''. Tiu efiko estas uzata por reguligi tension (Zener-diodoj) aŭ por protekti [[cirkvito]]jn kontraŭ altaj tensi-ekmultiĝoj (lavangaj diodoj).

=== Aliaj funkcioj ===
La kurent-tensia karakterizaĵo de duonkondukta diodo povas esti adaptita per elekto de la [[Duonkonduktanto|duonkonduktaj materialoj]] kaj la dopaj malpuraĵoj enmetitaj en la materialojn dum fabrikado.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ĉi tiuj teknikoj estas uzataj por krei specialcelajn diodojn, kiuj plenumas multajn malsamajn funkciojn.&lt;ref name=&quot;Turner&quot; /&gt; Ekzemple, por elektronike agordi radio- kaj televid-ricevilojn (varaktordiodoj), por generi [[Altfrekvenco|radiofrekvencajn]] [[Oscilado|oscilojn]] (tuneldiodoj, Gunn-diodoj, IMPATT-diodoj), kaj por produkti [[lumo]]n ([[lum-elsendantaj diodoj]]). Tunelaj, Gunn- kaj IMPATT-diodoj montras negativan reziston, kiu estas utila en [[Mikroondoj|mikroondaj]] kaj ŝaltilaj cirkvitoj.

Diodoj, kaj vakuaj kaj duonkonduktaj, povas esti uzataj kiel generatoroj de pafbruo.

== Historio ==
Termionaj ([[Vakutubo|vakutubaj]]) diodoj kaj solid-stataj (duonkonduktilaj) diodoj estis evoluigitaj aparte, proksimume samtempe en la komenco de la 20-a jarcento, kiel detektiloj por radioriceviloj.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. Mag.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|bibcode=2011IIEM....5d..46G |s2cid=45476055}}&lt;/ref&gt; Ĝis la [[1950-aj jaroj]], vakuaj diodoj estis pli ofte uzataj en radioj, ĉar la fruaj punktokontaktaj duonkonduktilaj diodoj estis malpli stabilaj. Krome, la plej multaj riceviloj uzis vakutubojn por amplifo, en kiuj oni povis facile integri la termionajn diodojn (ekzemple la duoblan diodon-triodon 12SQ7&lt;ref&gt;{{Cite web |title=12SQ7 @ The Valve Museum |url=https://www.r-type.org/exhib/aaa1475.htm |access-date=2026-02-27 |website=www.r-type.org}}&lt;/ref&gt;); cetere, vakutubaj kaj gasplenaj rektifiloj kapablis plenumi kelkajn taskojn de rektifado ĉe alta tensio aŭ alta kurento pli bone ol la tiutempe disponeblaj duonkonduktilaj diodoj (kiaj [[Seleno|seleniaj]] rektifiloj).

=== Termiona ===
[[File:Diode-english-text.svg|thumb|Anglalingva strukturo de [[Vakutubo|vakutuba]] diodo. La filamento mem povas esti la katodo, aŭ — pli ofte (kiel montrite ĉi tie) — ĝi povas esti uzata por varmigi apartan metalan tubon, kiu funkcias kiel la katodo.]]
En 1873, [[Frederick Guthrie]] observis, ke surterigita, blankarda metala pilko, alproksimigita al [[elektroskopo]], malŝarĝus pozitive ŝargitan elektroskopon, sed ne negative ŝargitan elektroskopon.&lt;ref&gt;Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&amp;pg=PA257 &quot;On a relation between heat and static electricity,&quot;] ''The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', kvara serio, '''46''': pp. 257–266.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, &quot;Thermionic phenomena and the laws which govern them&quot;, 12a de Decembro, 1929,&lt;/ref&gt; En 1880, [[Thomas Edison]] observis unu-direktan kurenton inter varmigitaj kaj nevarmigitaj elementoj en ampolo – fenomeno poste nomita la ''Edison-efekto'' – kaj ricevis patenton por la apliko de tiu fenomeno en [[Kontinua kurento|kontinua-kurenta]] [[voltmetro]].&lt;ref&gt;Edison, Thomas A. &quot;Electrical Meter&quot; Usona patento 307030, de 21a de Oktobro, 1884&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Redhead |first=P. A. |date=1998-05-01 |title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum |journal=Journal of Vacuum Science &amp; Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films |volume=16 |issue=3 |pages=1394–1401 |doi=10.1116/1.581157 |issn=0734-2101 |bibcode=1998JVSTA..16.1394R}}&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste, John Ambrose Fleming (scienca konsilisto de la kompanio Marconi kaj iama dungito de Edison) konstatis, ke la efiko de Edison estas uzebla kiel radiodetektilo. Fleming patentigis la unuan veran termionan diodon — la valvon de Fleming — en Britio la 16-an de novembro 1904&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jmargolin.com/history/trans.htm |title=Road to the Transistor |publisher=Jmargolin.com |access-date=2008-09-22}}&lt;/ref&gt; (sekvitan de usona patento n-ro 803 684 en novembro 1905). Dum la tuta epoko de vakutuboj, valvaj diodoj estis uzataj en preskaŭ ĉiuj elektronikaj aparatoj, kiel ekzemple radioj, [[televidilo]]j, sonsistemoj kaj mezuriloj. Ili iom post iom perdis merkatparton ekde la fino de la 1940-aj jaroj pro la teknologio de selenaj rektifiloj, kaj poste pro duonkonduktaj diodoj dum la [[1960-aj jaroj]]. Nuntempe ili ankoraŭ estas uzataj en kelkaj aplikoj de alta potenco, kie ilia kapablo elteni transientajn tensiojn kaj ilia fortikeco donas al ili avantaĝon super duonkonduktaj aparatoj, kaj ankaŭ en muzikiloj kaj ekipaĵoj por aŭdiofiloj.

=== Duonkonduktilo ===
[[File:US Patent 755840-Jagadish Chandra Bose-Detector for electrical disturbances fig 1-3.png|thumb|Patento de Bose de 1901 &lt;ref&gt; US755840A, Bose, Jagadis Chunder, &quot;Detector for electrical disturbances&quot;, 1904-03-29&lt;/ref&gt;]]
En 1874, la germana sciencisto [[Karl Ferdinand Braun]] malkovris la &quot;unudirektan konduktadon&quot; tra kontakto inter [[metalo]] kaj [[mineralo]].&lt;ref&gt;Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN &quot;Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle&quot;] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il&lt;/ref&gt; C. E. Fitts kreis selenan kurent-rektifilon ĉirkaŭ 1886, sed lia laboro ne rezultigis praktikajn aparatojn ĝis la 1930-aj jaroj.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Laws |first=David |date=2013-11-06 |title=Who Invented the Diode? |url=https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323013703/https://computerhistory.org/blog/who-invented-the-diode/ |archive-date=2025-03-23 |access-date=2025-06-27 |website=[[Computer History Museum]] |language=en}}&lt;/ref&gt; La hinda sciencisto [[Jagadish Chandra Bose]] estis la unua, kiu uzis kristalon por detekti radioondojn en 1894,&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{Cite book |last = Sarkar |first= Tapan K. |title = History of wireless  |publisher = John Wiley and Sons |year = 2006 |location = US |pages = 94, 291–308 |url = https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&amp;pg=PA291 |isbn = 0-471-71814-9}}&lt;/ref&gt; kaj li registrigis usonan patenton por la detektado de radiosignaloj per punkt-kontakta duonkondukta diodo el galena kristalo en 1901.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

La [[kristaldetektilo]] estis evoluigita en praktikan aparaton por [[sendrata telegrafio]] fare de [[Greenleaf Whittier Pickard]], kiu inventis [[Silicio|silician kristaldetektilon]] en 1903 kaj ricevis patenton por ĝi la 20-an de novembro 1906.&lt;ref&gt;Pickard, G. W., &quot;Means for receiving intelligence communicated by electric waves&quot; Usona patento 836531, 30a de Aŭgusto, 1906&lt;/ref&gt; Poste li fondis firmaon por surmerkatigi kristalajn radiodetektilojn de la tipo &quot;kat-mustaĉo&quot;; verŝajne li estis la unua, kiu fabrikis kaj vendis komercajn siliciajn duonkonduktilajn aparatojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Aliaj eksperimentantoj provis diversajn aliajn mineralojn kiel detektilojn (ekzemple, Henry Dunwoody ricevis patenton uzantan silician karbidon poste en 1906, kaj Wichi Torikata akiris patenton en 1908).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[File:Experimental Wireless 1925 p10 Fig1.png|thumb|Kurent-tensiaj karakterizoj de galenaj kaj perikonaj kristalaj rektifiloj, ilustrantaj la nelinearan rektifan konduton uzatan en fruaj radiodetektiloj. El artikolo de ''Experimental Wireless'' (1925).]]
Principoj pri duonkonduktiloj estis nekonataj al la evoluigintoj de tiuj fruaj rektifiloj. Dum la [[1930-aj jaroj]], la kompreno pri [[fiziko]] progresis, kaj meze de tiu jardeko esploristoj ĉe Bell Telephone Laboratories rekonis la potencialon de la kristala detektilo por uzo en mikroonda teknologio.&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot;&gt;Scaff, J. H., Ohl, R. S. [https://archive.org/details/bstj26-1-1 &quot;Development of Silicon Crystal Rectifiers for Microwave Radar Receivers&quot;], ''The Bell System Technical Journal'', Vol. 24, No. 1, Januaro 1947. pp. 1 - 30&lt;/ref&gt; Esploristoj ĉe [[Bell Labs]], Western Electric, [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio|MIT]], [[Universitato Purdue|Purdue]] kaj en Britio intense evoluigis punkt-kontaktajn diodojn (kristalajn rektifilojn aŭ kristalajn diodojn) dum la [[Dua Mondmilito]] por uzo en [[radaro]].&lt;ref name=&quot;Scaff_Ohl_01&quot; /&gt; Post la [[Dua Mondmilito]], [[AT&amp;T]] uzis ilin en siaj mikroondaj turoj, kiuj trakrucis Usonon, kaj multaj radaraj aparatoj uzas ilin eĉ en la [[21-a jarcento]]. En 1946, Sylvania ekmerkatigis la kristalan diodon 1N34.&lt;ref&gt;Cornelius, E. C. [https://www.worldradiohistory.com/Archive-Electronics/40s/Electronics-1946-02.pdf &quot;Germanium Crystal Diodes&quot;], ''Electronics'', Februaro 1946, p. 118&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |title = Sylvania 1949 data book page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525062316/http://www.bunkerofdoom.com/tubes/syl43/DATA/1949/1N34.GIF |archive-date=25a de Majo 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sylvania, [http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf ''40 Uses for Germanium Diodes''], Sylvania Electric Products Co., 1949, p. 9&lt;/ref&gt; Dum la komencaj 1950-aj jaroj, oni evoluigis transirajn diodojn.

==Etimologio==
{{Ĉefartikolo|Rektifilo}}
Fruaj aparatoj por nesimetria konduktado estis ofte nomataj [[rektifilo]]j, ĉar ilia ĉefa uzo estis la konvertado de alterna kurento al kontinua kurento. En 1919, la jaro kiam oni enkondukis [[tetrodo]]jn, William Henry Eccles kreis la terminon &quot;diodo&quot; el la [[greka]]j vortoj ''di'' (δί), signifanta &quot;du&quot;, kaj ''hodos'' (ὁδός), signifanta &quot;vojon&quot;. La termino priskribis vakutubon kun du elektrodoj.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://books.google.com/books?id=ifA2AQAAMAAJ&amp;pg=PA252| title = W. H. Preece, &quot;Multiplex Telegraphy&quot;, ''The Telegraphic Journal and Electrical Review'', Vol. XIX, 10a de Septembro, 1886, p. 252| year = 1886}}&lt;/ref&gt;

En moderna uzado, la termino &quot;diodo&quot; ĝenerale rilatas al aparato kun du terminaloj, kiu montras nesimetrian konduktadon. La termino &quot;rektifikilo&quot; estas ofte uzata pli specife por aparatoj destinitaj al transformado de elektra nutrado, dum &quot;diodo&quot; estas ofte uzata por aparatoj traktantaj malfortajn signalojn, kiel ekzemple detektiloj aŭ komutaj elementoj.

Simila distingo ekzistis ĉe termionaj aparatoj: malgrandaj vakuaj diodoj estis ofte uzataj kiel radiodetektiloj, dum pli grandaj dukontaktaj tuboj dezajnitaj por potencokonverto estis tipe nomataj ''rektifaj tuboj'' aŭ ''rektifiloj''.

== Vakuaj tuboj ==
La unuaj diodoj estis [[vakutubo]]j (ankaŭ konataj kiel [[Elektrona tubo|termojonaj valvoj]]), kiuj estis aranĝoj de [[elektrodo]]j ĉirkaŭataj per vakuo ene de vitra ujo kiuj aspektis simile al lumampoloj. La aranĝo de filamento kaj plato kiel diodo estis inventita en [[1904]] de [[John Ambrose Fleming]], scienca konsilisto el la firmao [[Guglielmo Marconi|Marconi]], surbaze de konstato de [[Edisono]]. Same kiel lumampolo, vakutubaj diodoj havas [[filamento]]n tra kiu pasas kurento, kiu hejtas la filamenton. En ĝia hejtita stato, ĝi povas emisii [[elektrono]]jn en la vakuon.&lt;ref&gt; Terman, Frederick Emmons (1943). Radio Engineering (dua eldono). New York: McGraw-Hill. pp. 280–283.&lt;/ref&gt; Tiuj ĉi elektronoj estas elektrostatike tirataj al pozitive ŝargita ĉirkaŭa metala plato nomita [[anodo]] aŭ simple [[plato]]. Elektronoj ne fluas de la plato reen al la filamento, eĉ se la ŝargo sur la plato estas negativa, ĉar la plato ne estas hejtita.

== Duonkonduktaĵaj diodoj ==
Kvankam vakutubaj diodoj ankoraŭ estas uzataj por kelkaj specialaj aplikoj, plej multaj modernaj diodoj baziĝas sur [[duonkonduktaĵoj]]. Duonkonduktaĵa diodo konsistas el n-[[dopanto|dopita]] regiono apud p-dopita regiono, kiu kreas p/n-an junton&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | url=http://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | titolo=Physical Explanation – General Semiconductors | aŭtoro=Kyle Lancaster | lingvo={{en}} | dato=2012-05-25 | format=PDF | alirdato=2013-01-02 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20160309200445/https://www.element14.com/community/servlet/JiveServlet/downloadBody/22519-102-1-66691/84064+Physical+Explanation+-+General+Semiconductors.pdf | arkivdato=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt; (Vidu la artikolon pri duonkonduktaĵoj por eksplikado de tiuj ĉi terminoj, aparte sub la subtitolo '''p/n-a [[junto]]''').

La ''Shockley-a ekvacio pri ideala diodo'' (nomita omaĝe al [[William Bradford Shockley]]) povas alproksimi la I-V-ajn ecojn de p/n-a diodo:

&lt;math&gt;I=I_S \left( {e^{qV_D \over nkT}-1} \right)&lt;/math&gt;,

kie ''I'' estas la dioda kurento, ''I''&lt;sub&gt;''S''&lt;/sub&gt; estas skala faktoro nomita satura kurento, ''q'' estas la ŝargo sur elektrono (la elementa ŝargo), ''k'' estas la [[Konstanto de Boltzmann|Boltzmann-a konstanto]], ''T'' estas la absoluta temperaturo de la p/n-a junto. La termo ''kT/q'' estas la ''termika tensio'', foje skribita V­T­ kaj estas proksimume 26mV ĉe enĉambra temperaturo. ''n'' (foje ellasita) estas la ''emisia koeficiento'', kiu varias de 1 al 2 depende de la fabrikada procezo.

En kutima silicia diodo, la falo en potencialo trans konduktanta diodo estas proksimume 0,6 aŭ 0,7 voltoj. La valoro malsamas por aliaj specoj de diodoj – [[Schottky-a diodo]] povas havi tiel malalte kiel 0,2 V kaj lum-emisia diodo povas havi 1,4 V aŭ pli.

Estas kelkaj specoj de duonkonduktaĵa junta diodo &lt;ref&gt;[http://espleono.uw.hu/elektro.html De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161212155542/http://espleono.uw.hu/elektro.html |date=2016-12-12 }} kompilita de Kristály Tibor {{eo}}&lt;/ref&gt; (Vd ĉapitron ELEKTRO II).
:

* '''Normalaj (p/n) diodoj:''' kiuj funkcias kiel priskribite supre.
* [[Zenera diodo]] kies konduktivecon oni povas renversi. Tiu ĉi efiko, nomita '''Zenera Rompiĝo ''', okazas ĉe precize difinita tensio, lasante la diodon esti uzata kiel preciza tensia referenco. Kelkaj aparatoj sub la nomo alt-tensiaj Zeneraj diodoj estas fakte lavangaj diodoj. (Vidu sube).
* [[lavanga diodo|Lavangaj diodoj]]: diodoj kiuj povas kondukti en la inversa direkto kiam la inversa tensio superas la rompiĝan tension. Tiuj ĉi estas elektre tre similaj al Zeneraj diodoj, kaj ofte estas erare nomataj Zeneraj diodoj, sed rompiĝo estas pro malsama mekanismo, la [[Lavanga Efiko]]: tiu ĉi okazas kiam la renversa elektra kampo trans la p/n-a junto kaŭzas ondon de joniĝado, similan al vera lavango, kiu kondukas al granda kurento. Lavangaj diodoj estas konstruitaj por rompiĝi ĉe bone difinita inversa tensio sen detruiĝo.
* [[Lum-eliganta diodo|Lum-emisiaj diodoj]] (LED): dum elektronoj transiras la junton, ili emisias [[fotono]]jn. Ĉe plej multaj diodoj tiuj ĉi resorbiĝas, kaj ne havas videblajn frekvencojn (kutime infraruĝajn). Tamen, kun la ĝustaj materialoj kaj geometrio, la lumo videbliĝas laŭ diversaj elektitaj koloroj. LED estas ankaŭ asociita kun ''fototransistoro'' en ''fotokuplilo'', kiu permesas transferi signalojn inter du elektre izolitajn cirkvitojn.
* [[Fotodiodo]]j: tiuj ĉi havas larĝajn, travideblajn juntojn. Fotonoj povas puŝi elektronojn tra la junto, kaŭzante kurenton flui. Fotodiodoj povas esti uzataj kiel [[lumelektraj ĉeloj]].
* [[Schottky-aj diodoj]]: tiuj ĉi havas tre malaltajn tensiajn falojn, kutime de 0,15 V ĝis 0,45 V, kio ebligas utiligi ilin en pli-povaj malgrand-tensiaj cirkvitoj.
* '''Klakaj diodoj''': tiuj ĉi povas havi tre rapidajn tensiajn transirojn.
* '''Softaj diodoj''': tiuj ĉi, kontraŭe al la klapaj diodoj, &quot;softe&quot; elŝaltas por eviti elsendon de elektromagnetaj radiadoj je tro altaj frekvencoj.
* '''Esaki- aŭ tunelaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj havas regionon de operacio, kiu montras la negativan rezistancon kaŭzitan de kvantuma tunelado, permesante [[elektronika amplifilo|amplifadon]] de signaloj kaj tre simplajn dustabilajn cirkvitojn.
* '''Gunnaj diodoj''': tiuj ĉi diodoj estas tre similaj al tunelaj diodoj pro tio, ke ili estas fabrikataj el [[Galiumo|Ga]][[Arseno|As]] aŭ [[Indio|In]][[fosforo|P]], kiuj prezentas la regionon de [[negativa diferenciala rezistanco]]. Kun ĝusta biasado, dupolusaj regionoj formiĝas kaj moviĝas tra la diodo, pro kio aperas alte frekvencaj [[mikroondaj osciloj]].

== Notado ==
{|
|- align = &quot;center&quot;
| [[Dosiero:Small diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Photo-diode.svg|58px]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:LED symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Zener diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Schottky diode symbol.png]]
|width = &quot;25&quot;|
| [[Dosiero:Diode-tunnel-EN A-K.svg|95px]]
|width = &quot;25&quot;|
|- align = &quot;center&quot;
| Diodo &lt;br /&gt; Maldekstre: Anodo, dekstre: Katodo
|
| Fotodiodo
|
| Lum-eliganta&lt;br /&gt; diodo
|
| Zenera&lt;br /&gt; diodo
|
| Schottky-a&lt;br /&gt; diodo
|
| Tunela&lt;br /&gt; diodo
|
|}

== Aliaj diodoj ==
Estas ankaŭ aliaj specoj de diodoj, kiuj ĉiuj havas la bazan funkcion lasi elektran kurenton flui nur en unu direkto (aŭ ambaŭ direktoj per asocio de alia junto), kaj kiuj estas produktataj per aliaj metodoj. .

* '''Punkt-kontakta diodo''': Ĝi funkcias same kiel junta diodo priskribita supre, sed ĝia strukturo estas pli simpla. Bloko de n-tipa duonkonduktaĵo kaj kondukta pinta konduktilo faritaj el grup-3-a metalo, kiu kontaktas la duonkonduktaĵon. Ili jam ne tre multe estas uzataj kaj eĉ antaŭe ne estis popularaj por analogaj aplikaĵoj pro alta bruo kaj nelineareco.
* '''Tuba diodo''': Ĝi estas la plej simpla speco de [[vakutubo|vakutuba]] aparato. Elektronoj moviĝas en vakuo de hejtita metala surfaco kovrita per [[Bario|baria]] oksido (barito). Post kiam ili estas for de la surfaco, ili povas esti altiritaj al pozitive ŝargita malvarma surfaco ([[anodo]]). Tamen, elektronoj ne facile forlasas malvarman nekovritan surfacon se la polareco renversiĝas kaj tiel iu ajn trafluo estas tre malgranda. Ili estis arkaikaj por la 21-a jarcento, sed tra la 20-a jarcento estis multe uzataj en analogaj signalaj aparatoj, elektraj maŝinoj, kaj (proksimume de 1950 ĝis 1960) por cifereca elektronika logiko.
* '''Gas-malŝarga diodo''': Aparato, kie estas du elektrodoj en ia speco de gaso. Unu elektrodo estas tre akre pinta. La alia havas glatan sed kurban surfacon. Kiam forta negativa potencialo estas aplikata al la akra elektrodo, la elektra kampo proksima al la akra pinto sufiĉas por kaŭzi elektran malŝargon en la gason kaj kurento fluas. Se la mala potencialo aplikiĝas, la elektre kampa forteco ĉirkaŭ la glata elektrodo ne sufiĉas ekigi malŝargon. (La malŝargo povas nur eki facile ĉe la negativa fino, ĉar elektronoj estas multe pli moviĝemaj ol pozitivaj jonoj.) Tiutipaj diodoj estas foje uzataj por alt-tensia alt-kurenta rektifado ĉe elektre fontaj aplikaĵoj.
* '''Dinistoro''': Kvartavola diodo, havante „pnpn” strukturon. Sub malalta tensio la rezistanco estas tre alta malpermesante fluo de kurento, sed preter iu sojla tensio, lavanga fenomeno okazas, kaj kurento trafluas la dinistoron, kiu sintenas kiel normala diodo.
* '''Diako''' ('''di'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du dinistoroj kontraŭdirekte kaj paralele konektitaj en komuna kristalo, ili kondukas do kiam la absoluta valoro de la tensio superas sojlan tension. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; elektran ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj diakoj estas uzataj.
* '''SCR''' aŭ '''silicia regita rektifilo''': Diodo kiu ne konduktas ĝis ĝi &quot;ekagiĝas&quot; per aplikado de tre malgranda tensio, kutime inter 1 kaj 20 V, al sia &quot;pordo&quot; ([[klapo]]). Depost ekagiĝo, ĝi nur fermiĝas per ĉeso de la kurenta fluo tra si. SCR-oj estas utilaj por regado de A.K. (alterna kurento), ĉar ili ĉesas kondukti aŭtomate en la momento kiam la kurento falas ĝis nulo, je ĉiu duono de ciklo, kaj tiam povas esti ekagigita refoje. Ili estas fabrikataj kun etendo de grandoj kun pov-traktaj kapacitoj de kelkaj [[vato]]j ĝis dekoj da [[megavato]]j.
* '''Triako''' ('''tri'''odo por '''a'''lterna '''k'''urento): Estas du SCR-oj, kiuj estas kunigitaj kontraŭdirekte laŭ paralela konekto en komuna kristalo, dum iliaj pordoj estas ankaŭ konektitaj. Tio ĉi rezultigas du-direktan &quot;diodan&quot; regitan ŝaltilon, kie la kurento povas flui en ambaŭ direktoj tiam, kiam ĝi ekagiĝis (ŝaltis). Ne tre altpovaj triakoj estas uzataj, sed precipe en elektraj aparatoj.
* '''Varikapo''' aŭ '''variaktoro''': Tiuj diodoj estas uzataj kiel tensie regataj [[kondensilo]]j.
* '''Lasera diodo''', same kiel lum-eliganta diodo, elsendas lumon per rekombinado de elektroj kaj breĉoj en la bara zono de la diodo. Diference al ordinaraj lumdiodoj la lum-elsendo estas stimulata de la lumo mem, tiel ke elsendiĝas kohera lumo. Por atingi tion, [[lasero|lasera]] diodo havas tri zonojn dopitajn laŭ la skemo n–p–p&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;. Tiuj zonoj havas malsaman [[refrakto]]n, tiel ke la limoj inter la tri zonoj efikas kiel speguloj, kiuj kaptas la elsenditan lumon inter si. Tiel la [[fotono]]j de la lumo stimulas la elektronojn kaj breĉojn en la duonkonduktaĵo al elsendo de pliaj samfazaj, samfrekvencaj fotonoj, ekestas kohera radiado.
:Por havi laŭeble grandan diferencon de la refraktaj indicoj inter la zonoj oni kutime uzas por laseraj diodoj [[galiumo]]n kaj [[aluminio]]n. Kiam la kurento tra la diodo transiras sojlon de inter 20 kaj 30 mA, komenciĝas la radiado. La preciza valoro de la sojlo dependas de la modelo. Laseraj diodoj uzatas ekzemple en legiloj-skribiloj por [[lumdisko]]j.
* Por altaj tensioj (&gt; 50 V) kaj kurentoj (&gt; 1 A) uzeblas '''PiN-diodo'''j, kiuj inter la p-zono kaj la n-zono havas &quot;internan&quot; i-zonon el ne dopita, do normale izola duonkonduktaĵo, kies izoleco altigas la rompan tension de la diodo. En la kondukta direkto la dopitaj zonoj sendas ŝargoportaĵojn en la i-zonon kaj igas ĝin konduktiva. En la inversa direkto la ŝargoportaĵoj foriras de la i-zono, kaj ĝi restas izola.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Diodes|ReVo=diod}}
* [[Duonkonduktanto]]
* [[Fotodiodo]]
* [[Tiristoro]]
* [[Transistoro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
;Historiaj libroj pri cirkvitoj
* ''50 Simple LED Circuits''; unua eldono; R.N. Soar; Babani Press; 62 paĝoj; 1977; {{ISBN|978-0859340434}}. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/UK/Bernards-And-Babani/Babani/42-Soar-50-Simple-LED-circuits.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''38 Practical Tested Diode Circuits For the Home Constructor''; unua eldono; Bernard Babani; Krisson Printing; 48 pages; 1972. &lt;small&gt;[https://www.americanradiohistory.com/Archive-Bookshelf/Author-Groups/Bernards%20Radio%20Manuals/09-38-Practical-Tested-Diode-Circuits.pdf (arkivo)]{{dead link|date=May 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/small&gt;
* ''Diode Circuits Handbook''; unua eldono; Rufus Turner; Howard Sams &amp; Co; 128 paĝojs; 1963; LCCN 63-13904. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Author-Groups/Rufus-Turner/Diode-Circuits-Handbook-Rufus-Turner.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''40 Uses for Germanium Diodes''; dua eldono; Sylvania Electric Products; 47 pages; 1949. &lt;small&gt;[http://n4trb.com/AmateurRadio/SemiconductorHistory/40%20Uses%20for%20Germanium%20Diodes.pdf (arkive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj periodaĵoj
* ''Rectifier Applications Handbook''; On Semiconductor; 270 paĝoj; 2001. &lt;small&gt;[https://web.archive.org/web/20090407093106/http://www.ieeta.pt/~alex/docs/ApplicationNotes/Rectifier%20Applications%20Handbook.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''Silicon Rectifier Handbook''; unua eldono; Bob Dale; Motorola; 213 paĝoj; 1966. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/RectifiersSCRsTriacs-MotorolaSiliconRectifierHandbook1966OCR/ (arkive)]&lt;/small&gt;
* ''Electronic Rectification''; F.G. Spreadbury; D. Van Nostrand Co; 1962.
* ''Zener Diode Handbook''; International Rectifier; 96 pages; 1960.
* ''F.T. Selenium Rectifier Handbook''; dua eldono; Federal Telephone and Radio; 80 pages; 1953. &lt;small&gt;[https://www.worldradiohistory.com/BOOKSHELF-ARH/Technology/Federal-Selenium-Rectifier-2nd-1953.pdf (archive)]&lt;/small&gt;
* ''S.T. Selenium Rectifier Handbook''; unua eldono; Sarkes Tarzian; 80 paĝoj; 1950. &lt;small&gt;[https://archive.org/details/Selenium_Rectifier_Handbook_Sarkes-Tarzian_Company/ (archive)]&lt;/small&gt;

;Historiaj datumlibroj
* [https://archive.org/details/bitsavers_nationaldaDiscreteSemiconductorProducts_42478563 Discrete Databook]; 1989; National Semiconductor (nun Texas Instruments)
* [https://archive.org/details/bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751 Discrete Databook]; 1985; Fairchild (nun ON Semiconductor)
* [https://archive.org/details/bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378 Discrete Databook]; 1982; SGS (nun STMicroelectronics)
* [https://archive.org/details/1965MotorolaSemiconductorDataManual Semiconductor Databook]; 1965; Motorola (nun ON Semiconductor)

{{Havenda artikolo|Diodo}}
{{ADLS|2005|44}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Elektroniko]]
[[Kategorio:Elektrotekniko]]</text>
      <sha1>pvg67s97o49jb47zmvd96i70u3j7kp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sango</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16617</id>
    <revision>
      <id>9479419</id>
      <parentid>9156268</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DidCORN</username>
        <id>34571</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bildaro</comment>
      <origin>9479419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38659" sha1="ffaiio9yk4f6s750rlz7dk38zas5tmg" xml:space="preserve">[[Dosiero:Bleeding finger.jpg|eta|Sango el vundita [[fingro]].]]
[[Dosiero:Bloodbags.jpg|eta|Sango kolektita pere de sangodonado.]]
'''Sango''' estas [[likvo]] de [[animaloj]], kiu cirkulas en la [[arterio]]j, [[vejno]]j kaj transportas spirgasojn, diversajn materialojn al kaj el la [[ĉelo]]j. Fakte oni transportas [[nutraĵo]]jn kaj [[oksigeno]]n al la ĉeloj, dum oni transportas metabolan forĵetaĵojn el la samaj ĉeloj.&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/blood]&lt;/ref&gt; Kiam ĝi atingas la [[pulmo]]jn, okazas gasinterŝanĝo kiam la [[karbona dioksido]] estas difuzata for el la sango en la [[Pulma alveolo|pulmaj alveoloj]] kaj la oksigeno estas difuzata en la sango. Tiu oksigenigita sango estas pumpita al la maldekstra flanko de la [[koro]] en la pulma vejno kaj eniras en la maldekstre [[aŭriklo]]. De tie ĝi pasas tra la mitra valvo, tra la [[ventriklo]] kaj sendita al la tuta korpo fare de la [[aorto]]. Sango enhavas [[antikorpo]]jn, nutraĵojn, oksigenon kaj multajn aliajn komponaĵojn por helpi la korpon funkcii.

Ĉe [[vertebruloj]] la sango estas komponata el [[globulo]]j solvitaj en [[sangoplasmo]]. Plasmo, kiu konstituas 55% el la sangolikvo, estas ĉefe akvo (92% el la volumo),&lt;ref&gt;{{Cite web| url        = http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html| title        = Blood – The Human Heart| accessdate        = 19a de Marto 2009| author        = The Franklin Institute Inc.| titolo        = Arkivita kopio| alirdato        = 2015-07-16| arkivurl        = https://web.archive.org/web/20090305043654/http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html| arkivdato        = 2009-03-05| archiveurl        = https://web.archive.org/web/20090305043654/http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html| archivedate        = 2009-03-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090305043654/http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html |arkivdato=2009-03-05 }}&lt;/ref&gt; kaj enhavas dissolvitajn [[proteino]]jn, [[glukozo]]n, mineralajn [[jono]]jn, [[hormono]]jn, karbondioksidon (plasma estas la ĉefa rimedo por ekskreciprodukta transportado), kaj [[sangoĉelo]]j mem. [[Albumino]] estas la ĉefa proteino en plasmo, kaj ĝi funkcias por reguligi la koloidan [[Osmozo|osmozan premon]] de la sango. La sangoĉeloj estas ĉefe [[eritrocito]]j (nomitaj ankaŭ ruĝaj sangoĉeloj aŭ globuloj), [[leŭkocito]]j (nomitaj ankaŭ blankaj sangoĉeloj aŭ globuloj) kaj [[trombocito]]j. La plej abundaj ĉeloj en vertebrula sango estas ruĝaj globuloj. Tiuj enhavas [[hemoglobino]]n, nome ferenhava proteino, kiu faciligas oksigentransporton per reversebla ligo al tiu [[spiro|spira]] gaso kaj ege pliigas ties solveblon en sango. Kontraste, karbondioksido estas preskaŭ tute transportita eksterĉele dissolvita en plasmo kiel jonoj de [[hidrokarbonato]].

Vertebrula sango estas brilruĝa kiam ties hemoglobino estas oksigenita kaj malhelruĝa kiam ĝi estas senoksigenata. Kelkaj animaloj, kiaj [[krustaco]]j kaj [[molusko]]j, uzas [[hemocianino]]n por porti oksigenon, anstataŭ hemoglobinon. Insektoj kaj kelkaj moluskoj uzas fluidaĵon nome ''hemolimfo'' anstataŭ sangon, kun diferenco ke hemolimfo ne estas enhavata en fermita [[kardiovaskula sistemo]]. Ĉe plej insektoj, tiu &quot;sango&quot; ne enhavas oksigenportajn molekulojn kiaj hemoglobino ĉar ties korpoj estas tro malgrandaj por ties [[Traĥeo|traĥea sistemo]] kiu ne havigas oksigenon.

[[Makzelulo|Makzelhavaj vertebruloj]] havas adaptan imunsistemon, bazita ĉefe sur leŭkocitoj. Tiuj helpas rezisto infektojn kaj parazitojn. Trombocitoj estas gravaj por la [[koaguliĝo]] de la sango. [[Artropodo]]j, kiuj uzas hemolimfon, havas [[hemocito]]jn kiel parto de sia [[imuna sistemo]].

Sango estas cirkulata ĉirkaŭ la korpo tra [[Sanga vaskulo|sangaj vaskuloj]] pere de pumpagadi fare de la [[koro]]. Ĉe animaloj kun [[pulmo]]j, [[arterio|arteria sango]] portas oksigenon el spirita aero al la histoj de la korpo, kaj [[vejno|vejna sango]] portas karbondioksidon, ruboprodukto de [[metabolo]] produktita de ĉeloj, el la histoj al la pulmoj por esti forspirita.

Sango donas 7-10 % de la korpopezo de homoj.

Medicinaj terminoj rilataj al sango often ekas per '''''hemo-''''' aŭ '''''hemato-''''' el la greka vorto αἷμα (''haima'') por &quot;sango&quot;. En terminoj de [[anatomio]] kaj [[histologio]], sango estas konsiderata specializita formo de [[konektiva histo]], pro ties origino en [[osto]]j kaj estado de eblaj molekulaj fibroj en la formo de fibrinogeno.

== Sangogenerado (aŭ hematopojezo) ==
{{Ĉefartikolo|Hematopojezo}}
La eraj elementoj ĉeestantaj en la sango estiĝas, en [[vertebrulo]]j, per [[ĉelo]]j produktitaj en la [[osta medolo]]. Esceptoj estas [[birdo]]j, sen osta medolo, pri kiuj produktado de iuj sangaj ĉeloj okazas en [[glando]] de ilia [[kloako (biologio)|kloako]].

== Funkcioj ==
[[Dosiero:1GZX Haemoglobin.png|dekstra|eta|[[Hemoglobino]], nome [[globulo|globula]] [[proteino]]&lt;br /&gt;verde = hemgrupoj&lt;br /&gt;ruĝe kaj blue = proteinaj subunuoj]]
[[Dosiero:Heme.svg|dekstra|eta|Ĥemia formulo de [[hemoglobino]]]]
Sango plenumas multajn gravajn funkciojn ene de la korpo kiaj:
* Liverado de [[oksigeno]] al histoj (lige al [[hemoglobino]], kiu estas portata en eritrocitoj)
* Liverado de nutraĵoj kiaj [[glukozo]], [[aminoacido]]j, kaj [[grasacido]]j (dissolvitaj en la sango aŭ lige al [[proteino|plasmoproteinoj]] (ekz., sango-[[lipido]]j))
* Formovado de rubo kia [[karbona dioksido]], [[ureo]], kaj [[laktata acido]]
* Imunigaj funkcioj, kiaj cirkulado de [[leŭkocito]]j, kaj detektado de fremda materialo fare de [[antikorpo]]j
* [[Koaguliĝo]], nome reago al rompo de sangotubo, nome konverto de sango el likvo al duonsolida gelo por haltigi sangoverŝadon.
* Mesaĝaj funkcioj, kiaj la transporto de [[hormono]]j kaj la signalado de damaĝo de [[histo]]j
* Regulado de korpa [[pH]]
* Regulado de kerna [[korpotemperaturo]]
* [[Hidraŭliko|Hidraŭlikaj]] funkcioj

== Konsisto de homa sango ==
[[Dosiero:Whats Inside of Blood.webm|eta|dekstre|300ra|Kio estas ene de sango el la [[Akademio Ĥan]]]]
Sango estas 7% el la homa korpopezo,&lt;ref name=&quot;alberts_table&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PhysFactVol&quot;&gt;{{Cite web | url = http://hypertextbook.com/facts/1998/LanNaLee.shtml | title = Volume of Blood in a Human | accessdate = 2012-11-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121103090043/http://hypertextbook.com/facts/1998/LanNaLee.shtml | archivedate = 2012-11-03 | year = 2012 | author = Elert, Glenn and his students | work = The Physics Factbook | postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt; }}&lt;/ref&gt; kun averaĝa denseco de proksimume 1060&amp;nbsp;kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, tre proksime al denseco de pura akvo de 1000&amp;nbsp;kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://hypertextbook.com/facts/2004/MichaelShmukler.shtml|titolo=Density of Blood|alirdato=4a de Oktobro 2006|familia nomo=Shmukler|persona nomo=Michael|jaro=2004|verko=The Physics Factbook}}&lt;/ref&gt; Averaĝa plenkreskulo havas sangovolumon de ĉirkaŭ 5 litroj,&lt;ref name=&quot;PhysFactVol&quot;/&gt; kio estas komponata el plasmo kaj kelkaj tipoj de ĉeloj. Tiuj sangoĉeloj (kiuj estas nomataj ankaŭ ''globuloj'', ''korpuskloj'' aŭ &quot;'''formitaj elementoj'''&quot;) konsistas el eritrocitoj ([[ruĝa sangoĉelo|ruĝaj sangoĉeloj]]), leŭkocitoj ([[blanka sangoĉelo|blankaj sangoĉeloj]]), kaj [[trombocito]]j. Laŭ volumo, la ruĝaj sangoĉeloj konstituas ĉirkaŭ 45% el la tuta sango, la plasmo ĉirkaŭ 54.3%, kaj la leŭkocitoj ĉirkaŭ 0.7%.

La tuta sango (plasmo kaj ĉeloj) montras ne-neŭtonan sango-[[viskozeco]]n; ties fluecaj propraĵoj estas adaptita al fluo efektive tra fajnaj sangotuboj kun malpli da rezisto ol plasmo per si mem. Aldone, sed la tuta homa hemoglobino estus libera en la plasmo pli ol esti enhavata en la ruĝaj sangoĉeloj, la cirkulaj fluidaĵoj estus tro viskoza por ke la kardiovaskula sistemo funkciu efike.

Resume la sangokonsisto komponiĝas el jeno:
* [[sangoĉelo]]j
** [[eritrocito]], enhavanta [[hemoglobino]]n (ruĝa globulo)
** [[leŭkocito]], blanka aŭ senkolora globulo (blanka globulo)
*** [[granulocito]]
*** [[limfocito]]
*** [[monocito]]
** [[trombocito]], helpas la koaguliĝon de la sango
* [[sangoplasmo]] enhavas solvitajn materialojn kiel
** [[proteino]]
** [[metabolo|metabolaj]] materialoj
** aliaj materialoj

Nombro de diversaj sangoĉeloj ĉe placentuloj en sango
* eritrocito 5 milionoj/mm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
* leŭkocito 5-10 mil/mm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
* trombocito 150 mil – 500 mil/mm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;

== Kompono ==
=== En mamuloj ===
Sango respondecas pri 7% de la homa korpopezo,&lt;ref name=&quot;alberts_table&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26919/table/A4143/ |title=Table 22-1 Blood Cells |access-date=1 November 2012 |publisher=NCBI Bookshelf |year=2012 | last = Alberts | first = Bruce | name-list-style = vanc |website=Molecular Biology of the Cell |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327160412/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26919/table/A4143/ |archive-date=27a de Marto 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhysFactVol&quot;/&gt; kun meza denseco de ĉirkaŭ 1060 kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, tre proksima al la denseco de pura akvo de 1000 kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hypertextbook.com/facts/2004/MichaelShmukler.shtml |title=Density of Blood |access-date=4a de Oktobro 2006 |year=2004 |website=The Physics Factbook |last=Shmukler |first=Michael |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919051122/http://hypertextbook.com/facts/2004/MichaelShmukler.shtml |archive-date=19a de Septembro 2006 }}&lt;/ref&gt; La meza plenkreskulo havas sangan volumenon de ĉirkaŭ 5 litroj,&lt;ref name=&quot;PhysFactVol&quot;/&gt; kiu estas kunmetita de plasmo kaj ''formitaj elementoj''. La formitaj elementoj estas la du specoj de sangoĉelo aŭ ''korpusklo'' - nome la ruĝaj globuloj, ([[eritrocito]]j) kaj blankaj globuloj ([[leŭkocito]]j), kaj la ĉelfragmentoj nomitaj [[trombocito]]j (sangoplatetoj, aŭ simple platetoj)&lt;ref name=&quot;SEER&quot;&gt;{{cite web |title=Composition of the Blood {{!}} SEER Training |url=https://training.seer.cancer.gov/leukemia/anatomy/composition.html |website=training.seer.cancer.gov |access-date=30a de Decembro 2020 |archive-date=16a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016211542/https://www.training.seer.cancer.gov/leukemia/anatomy/composition.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;, kiuj estas implikitaj en koaguliĝo. Laŭ volumeno, la ruĝaj globuloj konsistigas ĉirkaŭ 45% de tuta sango, la plasmo ĉirkaŭ 54,3%, kaj blankaj globuloj ĉirkaŭ 0,7%.

La kvanto de sango (plasmo kaj ĉeloj) elmontras ne-Newton-an fluidodinamikon

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Krew Frakcjonowana.jpg|Homa sango frakciita per centrifugado. Videblas plasmo (supre, flava tavolo), avelkolora ŝirmo (meze, fajna blanka tavolo) kaj eritrocita tavolo (funde, ruĝa tavolo).
File:Blutkreislauf.png|Sangocirkulado: Ruĝa = oksigena, Blua = senoksigena
File:Blausen 0425 Formed Elements.png|Ilustracio montranta formitajn elementojn de sango.
File:Blut-EDTA.jpg|Du tuboj de sango kun EDTA-antikoagulantoj.&lt;br /&gt; Maldekstra tubo: post starigo, la eritrocitoj setlis ĉe la fundo de la tubo.&lt;br /&gt; Dekstra tubo: enhavas libere kolektitan sangon.
&lt;/gallery&gt;

==== Sangoproduktoj ====
[[Sangoprodukto]] estas ajna komponanto de sango kiu estas kolektata el donanto por ties uzado en [[sangotransfuzo]]. Kompleta sango estas malofte uzata en transfuza medicino nuntempe; plej sangoproduktoj konsistas el specifaj procezitaj komponantoj kiaj eritrocitoj, sangoplasmo, aŭ trombocitoj.

==== Ĉeloj ====
[[Dosiero:Red White Blood cells.jpg|thumb|maldekstre|Bildo de skana elektrona mikroskopo (SEM) de normala [[eritrocito]] (maldekstre), [[trombocito]] (meze), kaj [[blanka globulo]] (dekstre).]]
Unu mikrolito da sango enhavas jenon:
* '''4.7 ĝis 6.1&amp;nbsp;milionojn (masklo), 4.2 ĝis 5.4&amp;nbsp;milionojn (ino) da [[eritrocito]]j:'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003644.htm#Normal%20Values |title=Medical Encyclopedia: RBC count |website=Medline Plus |access-date=18a de Novembro 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071021042354/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003644.htm#Normal%20Values |archive-date=21a de Oktobro 2007 }}&lt;/ref&gt; Ruĝaj globuloj enhavas la [[hemoglobino]]n de la sango kaj distribuas oksigenon. Al maturaj ruĝaj globuloj mankas [[Ĉelkerno|kerno]] kaj [[organeto]]j ĉe mamuloj. La ruĝaj globuloj (kune kun [[Endotelio|endoteliaj]] angiaj ĉeloj kaj aliaj ĉeloj) ankaŭ estas markitaj per glikoproteinoj, kiuj difinas la malsamajn sangotipojn. La proporcio de sango okupita de eritrocitoj estas referita kiel la hematokrito, kaj estas normale proksimume 45%. La kombinita surfaca areo de ĉiuj ruĝaj globuloj de la homa korpo estus proksimume 2 000 fojojn pli granda ol la ekstera surfaco de la korpo.&lt;ref&gt;{{cite book | first1 = Robert B. | last1 = Tallitsch | first2 = Martini | last2 = Frederic | first3 = Timmons | last3 = Michael J. | name-list-style = vanc |title=Human anatomy |publisher=Pearson/Benjamin Cummings |location=San Francisco |year=2006 |page=529 |isbn=978-0-8053-7211-3 |edition= 5th}}&lt;/ref&gt;
* '''4,000–11,000 [[leŭkocito]]j:'''&lt;ref name = &quot;Ganong WF&quot;&gt;{{cite book | last = Ganong | first = William F. | name-list-style = vanc |title=Review of medical physiology | url = https://archive.org/details/reviewmedicalphy00gano | url-access = limited |publisher=Lange Medical Books/McGraw-Hill |location=New York |year=2003 |page=[https://archive.org/details/reviewmedicalphy00gano/page/n517 518] |isbn=978-0-07-121765-1 |edition= 21}}&lt;/ref&gt; Blankaj globuloj estas parto de la [[imuna sistemo]] de la korpo; ili detruas kaj forigas malnovajn aŭ aberaciantajn ĉelojn kaj ĉelajn derompaĵojn, kaj ankaŭ atakas infektajn agentojn ([[patogeno]]jn) kaj fremdajn substancojn. La kancero de leŭkocitoj nomiĝas [[leŭkemio]].
* '''200,000–500,000 [[trombocito]]j:'''&lt;ref name = &quot;Ganong WF&quot;/&gt; Nomitaj ankaŭ [[trombocito]]j, ili partoprenas en sangokoaguliĝo  ([[koagulado]]). Fibrino de la koagula kaskado kreas maŝon super la trombocitŝtopilo.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:center; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;
|+ &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;&gt;Kompono de normala sango&lt;/div&gt;
|-
!Parametro
!Valoro
!Referencoj
|-
| [[Hematokrito]] ||
45 ± 7 (38–52%) ĉe maskloj&lt;br /&gt;
42 ± 5 (37–47%) ĉe inoj
|
|-
| [[pH]] || 7.35–7.45
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/1018308697 |title=Medical-surgical nursing : concepts for interprofessional collaborative care |date=2018 |publisher=[[Elsevier]] |editor-first1=Donna D. |editor-last1=Ignatavicius |editor-first2=M. Linda |editor-last2=Workman |editor-first3=Cherie R. |editor-last3=Rebar |editor-first4=Nicole M. |editor-last4=Heimgartner |isbn=978-0-323-46158-0 |edition=9th |location=St. Louis, Missouri |page=190 |language=en-US |oclc=1018308697}}&lt;/ref&gt;
|-
| Troa bazo || −3 to +3
|
|-
| P[[oksigeno|O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] || 10–13 kPa (80–100&amp;nbsp;mm Hg)
|
|-
| P[[Karbona dioksido|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] || 4.8–5.8 kPa (35–45&amp;nbsp;mm Hg)
|
|-
| [[Karbonata acido|HCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]] || 21–27 mM
|
|-
| Oksigena saturado ||
Oksigena: 98–99%&lt;br /&gt;
Deoksigena: 75%
|
|}
{{clear}}

==== Plasmo ====
{{Ĉefartikolo|Sangoplasmo}}
Ĉirkaŭ 55% de sango estas [[sanga plasmo]], fluaĵo kiu estas la likva medio de la sango, kiu per si mem estas de pajlflava koloro. La volumeno de sangoplasmo totalas 2.7-3.0 litrojn en meza homo. Ĝi estas esence [[Akvo|akva]] solvaĵo enhavanta 92% da akvo, 8% da sangaj plasmo-[[proteino]]j, kaj spurkvantojn de aliaj materialoj. Plasmo cirkuligas dissolvitajn nutraĵojn, kiel ekzemple [[glukozo]], [[aminoacido]]j, kaj [[grasacido]]j (solvitaj en la sango aŭ ligitaj al plasmaj proteinoj), kaj forigas rubproduktojn, kiel ekzemple [[karbondioksido]], [[ureo]], kaj [[laktacido]].

Aliaj gravaj sangokomponantoj estas jenaj:
* Serumalbumino
* Sangokoagulaj faktoroj (por faciligi [[koaguliĝo]]n)
* Imunoglobulinoj ([[Antikorpo|antikorpoj]])
* Partikloj de [[lipoproteino]]j
* Kelkaj aliaj [[proteino]]j
* Kelkaj [[elektrolito]]j (ĉefe [[natrio]] kaj [[klorido]])

La esprimo ''serumo'' rilatas al plasmo de kiu la koagulaj proteinoj estis forigitaj. La plej multaj el la proteinoj restantaj estas albumino kaj [[Antikorpo|imunoglobulinoj]].

====Acideco====
[[pH|Sanga pH]] estas regulita por resti ene de la mallarĝa gamo de 7,35 ĝis 7,45, igante ĝin iomete [[Bazo (kemio)|baza]] (kompenso).&lt;ref name=&quot;Waugh&quot;&gt;{{cite book |last1=Waugh |first1=Anne |chapter-url=https://archive.org/details/rosswilsonanatom0000waug_x2u4/page/22/mode/2up |title=Anatomy and Physiology in Health and Illness |last2=Grant |first2=Allison |publisher=Churchill Livingstone Elsevier |year=2007 |isbn=978-0-443-10102-1 |edition=Tenth |page=22 |chapter=2 |chapter-url-access=registration |name-list-style=vanc}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;[https://www.merckmanuals.com/professional/endocrine-and-metabolic-disorders/acid-base-regulation-and-disorders/acid-base-regulation Acid–Base Regulation and Disorders] ĉe [[Manlibro de Merck|The Merck Manual of Diagnosis and Therapy Professional]] Edition &lt;/ref&gt; Eksterĉela fluido en sango kiu havas pH sub 7,35 estas tro [[acido|acida]], dum sango pH super 7,45 estas tro baza.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; pH sub 6,9 aŭ super 7,8 estas kutime mortiga.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sango pH, parta premo de [[oksigeno]] (pO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), parta premo de [[karbondioksido]] (pCO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)), kaj [[bikarbonato]] (HCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;) estas singarde regulitaj per kelkaj [[Homeostazo|homeostazaj mekanismoj]], kiuj faras sian influon ĉefe tra la [[spira sistemo]] kaj la [[urina sistemo]] por kontroli la acid-bazan ekvilibron kaj spiradon, kio estas nomita kompenso.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Testo de arteria sangogaso mezuras tion. Plasmo ankaŭ cirkuligas [[hormono]]jn transdonante iliajn mesaĝojn al diversaj histoj. La listo de normalaj referencgamoj por diversaj sangaj elektrolitoj estas ampleksa.

==== Aliaj elementoj ====
La [[faktoro de von Willebrand]] (en angla, vWF) estas glikoproteino de la sango kiu intervenas en la dekomenca momento de la hemostazio. Ĝia funkcio, kun la fibronektino estas permesi ke la [[Trombocito|platetoj]] kuniĝu stabile al la surfaco. La [[geno]] kiu kodigas la sintezon de la unueco de faktoro de von Willebrand estas en la [[kromosomo]] 12.

==== Sangogrupoj ====
{{Ĉefartikolo|Sangogrupo}}
Oni distingas precipe kvar grupojn, kiuj nomatas A, B, AB kaj O. Sangogrupo laŭ [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] estas ĉiu el la specoj de la sango (precipe de homo), distingeblaj per la eblo aŭ neeblo de transfuzo inter du individuoj apartenantaj al malsamaj grupoj. Temas pri priskribo de la individua konsisto de la glikolipidoj aŭ [[proteino]]j sur la surfaco de la [[eritrocito]]j de pli kompleksaj [[bestoj]], aparte de la [[homo]]j. La diversaj glikolipidoj aŭ proteinoj sur la surfaco de la [[eritrocito]]j efikas kiel [[antigeno]]j. La [[imuna sistemo]] de individuo kreas [[antikorpo]]jn kontraŭ fremdaj antigenoj. Se la sango de diversaj sangogrupoj miksiĝas, la sangaj ĉeloj aglutiniĝas pro la interligo inter la antikorpoj de unu grupo kaj la sangoĉelaj surfacoj de la alia grupo. Tial antaŭ la malkovro de diversaj sangogrupoj [[sangotransfuzo|transfuzo]] de sango el unu homo al alia nur tre malofte funkciis (se hazarde la du individuoj havis la saman sangogrupon) kaj ofte finiĝis per morto de la individuo, kiu ricevis fremdan sangon.

=== En nemamuloj ===
[[Image:Frogrbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de rano grandigitaj 1000 fojojn.|maldekstre]]
[[Image:Chickenrbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de koko grandigitaj 1000 fojojn.|dekstre]]
[[Image:Turtlerbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de testudo grandigitaj 1000 fojojn.|maldekstre]]
[[File:Newbloodm.jpg|thumbnail|Tipoj de eritrocitoj de vertebruloj, el supra maldekstro laŭhorloĝe rano, homo, birdo, fiŝo, kaj testudo.]]
[[Image:Humanrbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de homo grandigitaj 1000 fojojn.]]
Homa sango estas karakteriza por tiu de mamuloj, kvankam la precizaj detaloj koncerne ĉelnombrojn, grandecon, [[Proteina strukturo|proteinstrukturon]], ktp, iom varias inter specioj. Ĉe ne-mamulaj vertebruloj, aliflanke, ekzistas kelkaj ŝlosilaj diferencoj:&lt;ref name=&quot;VB&quot;&gt;{{cite book |last1=Romer |first1=Alfred Sherwood |url=https://archive.org/details/vertebratebody0000rome_a5a9/page/404/mode/2up |title=The Vertebrate Body |last2=Parsons |first2=Thomas S. |publisher=Holt-Saunders International |year=1977 |isbn=978-0-03-910284-5 |location=Philadelphia |pages=404–406 |url-access=registration |name-list-style=vanc}}&lt;/ref&gt;
* Ruĝaj globuloj de nemamulaj vertebruloj estas ebenecaj kaj ovformaj, kaj retenas siajn ĉelkernojn.
* Estas konsiderinda variado en la tipoj kaj proporcioj de blankaj globuloj; ekzemple, acidofiloj estas ĝenerale pli oftaj ol ĉe homoj.
* Trombocitoj estas unikaj al mamuloj; ĉe aliaj vertebruloj, malgrandaj nukleaj, spindelaj ĉeloj ankaŭ nomitaj [[trombocito]]j respondecas anstataŭe pri sangokoaguliĝo.

== Fiziologio ==
===Vaskulsistemo===
[[File:Diagram of the human heart (cropped).svg|thumb|maldekstre|Cirkulado de sango tra la homa koro.]]
{{Ĉefartikolo|Kardiovaskula sistemo}}
Sango cirkulad tra la korpo laŭ [[Sanga vaskulo|sangotuboj]] per la pumpagado de la [[koro]]. En homoj, sango estas pumpita de la forta maldekstra [[Ventriklo (koro)|ventriklo]] de la koro laŭ arterioj al periferiaj [[histo]]j kaj revenas al la dekstra [[Aŭriklo (koro)|aŭriklo]] de la koro laŭ [[vejno]]j. Ĝi tiam eniras la dekstran ventriklon kaj estas pumpita tra la [[pulmarterio]] al la [[pulmo]]j kaj revenas al la maldekstra aŭriklo laŭ la pulmovejnoj. Sango tiam eniras la maldekstran ventriklon por cirkuli denove. Arteria sango portas oksigenon de enspirita aero al ĉiuj ĉeloj de la korpo, kaj vejna sango portas [[karbondioksido]]n, rubprodukton de [[metabolo]] de ĉeloj, al la pulmoj por esti elspiritaj. Tamen, unu escepto inkluzivas pulmajn arteriojn, kiuj enhavas la plej senoksigenigitan sangon en la korpo, dum la pulmaj vejnoj enhavas oksigenigitan sangon.

Kroma revenfluo povas esti generita per la movado de [[Skeleta muskolo|skeletmuskoloj]], kiuj povas kunpremi vejnojn kaj puŝi sangon tra la valvoj en vejnoj direkte al la dekstra [[Aŭriklo (koro)|aŭriklo]].

La sangocirkulado estis fame priskribita fare de [[William Harvey]] en 1628.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus |url=http://www.rarebookroom.org/Control/hvyexc/index.html |first=William |last=Harvey | name-list-style = vanc |author-link=William Harvey |language=la |year=1628 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127002138/http://rarebookroom.org/Control/hvyexc/index.html |archive-date=27a de Novembro 2010 }}&lt;/ref&gt;

===Ĉel-produktado kaj degradado===
Ĉe vertebruloj, la diversaj ĉeloj de sango estas faritaj en la [[osta medolo]] en procezo nomita [[hematopojezo]], kiu inkludas eritropojezon, la produktadon de ruĝaj globuloj; kaj mjelopojezon, la produktadon de blankaj globuloj kaj trombocitoj. Dum infanaĝo, preskaŭ ĉiu homa osto produktas ruĝajn globulojn; kiel plenkreskuloj, la produktado de ruĝaj globuloj estas limigita al la pli grandaj ostoj: la korpoj de la [[vertebro]]j, la brustosto ([[sternumo]]), la [[torako]], la pelvaj ostoj kaj la ostoj de la brakoj kaj gamboj. Krome, dum infanaĝo, la [[timuso|timusa]] glando, trovita en la mediastino, estas grava fonto de [[T-ĉelo|T-limfocitoj]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Williams |first1=Peter W. |url=https://archive.org/details/graysanatomy0000gray_m7a1 |title=Gray's anatomy |last2=Gray |first2=Henry David |publisher=C. Livingstone |year=1989 |isbn=978-0-443-02588-4 |edition=37th |location=New York |url-access=registration |name-list-style=vanc}}&lt;/ref&gt; La proteina komponanto de sango (inkluzive de koagulaj proteinoj) estas produktita ĉefe de la [[hepato]], dum hormonoj estas produktitaj de la [[Endokrina glando|endokrinaj glandoj]] kaj la akva parto estas reguligita de la [[hipotalamo]] kaj konservita de la [[reno]].

Sanaj [[eritrocito]]j havas plasmovivon de proksimume 120 tagoj antaŭ ol ili estas degeneritaj per la [[lieno]], kaj la [[Ĉelo de Kupffer|Kupffer-ĉeloj]] en la [[hepato]]. La hepato ankaŭ purigas kelkajn proteinojn, lipidojn kaj aminoacidojn. La reno aktive sekrecias forĵetindajn produktojn en la [[urino]].

===Oksigentransportado===
[[File:Oxyhaemoglobin dissociation curve.png|thumb|Baza hemoglobinsaturiĝa kurbo. Ĝi moviĝas dekstren en pli alta acideco (pli dissolvita karbondioksido) kaj maldekstren en pli malalta acideco (malpli dissolvita karbondioksido)|dekstre]]
Proksimume 98.5%&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Fundamentals of anatomy &amp; physiology|last=Frederic|first=Martini|date=2009|publisher=Pearson/Benjamin Cummings|others=Nath, Judi Lindsley|isbn=978-0321539106|edition= 8th |location=San Francisco|pages=657|oclc=173683666}}&lt;/ref&gt; de la oksigeno en provaĵo de arteria sango en sanhoma spiranta aero ĉe marnivela premo estas kemie kombinitaj kun la hemoglobino. Proksimume 1.5% estas fizike solvita en la aliaj sangaj likvaĵoj kaj ne ligitaj al hemoglobino. La hemoglobina molekulo estas la primara transportilo de oksigeno en [[mamuloj]] kaj multaj aliaj specioj. Hemoglobino havas oksigenan ligokapaciton inter 1.36 kaj 1.40 ml O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per gramo de hemoglobino,&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Dominguez de Villota ED, Ruiz Carmona MT, Rubio JJ, de Andrés S | s2cid = 10029560 | title = Equality of the in vivo and in vitro oxygen-binding capacity of haemoglobin in patients with severe respiratory disease | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 53 | issue = 12 | pages = 1325–8 | date = Decembro 1981 | pmid = 7317251 | doi = 10.1093/bja/53.12.1325 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt; kiu pliigas la totalan sangan oksigenkapaciton sepdekoble,&lt;ref name=brsphys&gt;{{cite book |last=Costanzo |first=Linda S. |name-list-style=vanc |title=Physiology |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |location=Hagerstown, Maryland |year=2007 |isbn=978-0-7817-7311-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/physiology00cost_0 }}&lt;/ref&gt; kompare kun se nur oksigeno estus portita per sia solvebleco de 0.03 ml O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; je litro de sango je mm Hg parta premo de oksigeno (ĉirkaŭ 100 mm Hg en arterioj).&lt;ref name=brsphys/&gt;

Kun la escepto de pulmaj kaj umbilikaj arterioj kaj iliaj ekvivalentaj vejnoj, arterioj portas '''oksigenigitan sangon''' for de la koro kaj liveras ĝin al la korpo per arterioloj kaj [[kapilaro]]j, kie la oksigeno estas konsumita; poste, venetoj kaj vejnoj portas ''maloksigenigitan sangon'' reen al la koro.

Sub normalaj kondiĉoj en plenkreskaj homoj en ripozo, hemoglobino en sango forlasanta la pulmojn estas proksimume 98-99% saturita je oksigeno, atingante oksigenliveraĵon inter 950 kaj 1150 ml/min&lt;ref name=edwards&gt;[http://www.edwards.com/SiteCollectionImages/edwards/products/presep/ar04313hemodynpocketcard.pdf Edwards Lifesciences LLC – Normal Hemodynamic Parameters – Adult] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250415164020/https://www.edwards.com/sitecollectionimages/edwards/products/presep/ar04313hemodynpocketcard.pdf |date=2025-04-15 }} 2009&lt;/ref&gt; al la korpo. En sana plenkreskulo en ripozo, oksigenkonsumo estas proksimume 200-250 ml/min,&lt;ref name=edwards/&gt; kaj senoksigena sango revenanta al la pulmoj daŭre estas proksimume 75%&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://home.hia.no/~stephens/ventphys.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323054138/http://home.hia.no/~stephens/ventphys.htm|url-status=dead|archive-date=23a de Marto 2010 |title=Ventilatory Physiology and Endurance |date=23a de Marto 2010 |access-date=4a de Marto 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040224085741/http://groups.msn.com/TransplantSupportLungHeartLungHeart/oxygen2.msnw Transplant Support- Lung, Heart/Lung, Heart] MSN groups&lt;/ref&gt; (70 ĝis 78%)&lt;ref name=edwards/&gt; saturita. Pliiĝanta oksigena konsumo dum daŭra ekzercado reduktas la oksigenan saturadon de vejna sango, kiu povas atingi malpli ol 15% en trejnita atleto; kvankam spirfrekvenco kaj sangofluo pliiĝas por kompensi, oksigensaturiĝo en arteria sango povas fali ĝis 95% aŭ malpli sub tiuj kondiĉoj.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Mortensen SP, Dawson EA, Yoshiga CC, Dalsgaard MK, Damsgaard R, Secher NH, González-Alonso J | title = Limitations to systemic and locomotor limb muscle oxygen delivery and uptake during maximal exercise in humans | journal = The Journal of Physiology | volume = 566 | issue = Pt 1 | pages = 273–85 | date = Julio 2005 | pmid = 15860533 | pmc = 1464731 | doi = 10.1113/jphysiol.2005.086025 | display-authors = etal }}&lt;/ref&gt; Oksigensaturiĝo tiom malalta estas konsiderata danĝera ĉe individuo en ripozo (ekzemple, dum kirurgio sub anestezo). Daŭrigita hipoksio (oksigenado malpli ol 90%), estas danĝera por sano, kaj severa hipoksio (saturiĝoj malpli ol 30%) povas esti rapide mortiga.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://manbit.com/PAC/chapters/P30.cfm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925053056/http://manbit.com/PAC/chapters/P30.cfm|url-status=dead|archive-date=25a de Septembro 2010 |title=Blood gas and Saturation measurements |date=25 September 2010 |access-date=4a de Marto 2017}}&lt;/ref&gt;

[[Feto]], ricevanta oksigenon tra la [[placento]], estas eksponita al multe pli malaltaj oksigenpremoj (ĉirkaŭ 21% de la nivelo trovita en la pulmoj de plenkreskulo), tiel ke fetoj produktas alian formon de hemoglobino kun multe pli alta afineco por oksigeno (hemoglobino F) por funkcii sub tiuj kondiĉoj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://members.aol.com/Bio50/LecNotes/lecnot20.html|archive-url=https://web.archive.org/web/19990502195422/http://members.aol.com/Bio50/LecNotes/lecnot20.html|url-status=dead|archive-date=2a de Majo 1999 |title=Lecture Notes-20 |date=2a de Majo 1999 |access-date=4a de Marto 2017}}&lt;/ref&gt;

===Transportado de karbondioksido===

===Hemostazo===
[[Hemostazo]] estas procezo por malhelpi kaj ĉesigi sangadon, signifante konservi sangon ene de difektita sanga vaskulo (la malo de hemostazo estas [[hemoragio]]). Ĝi estas la unua etapo de vundokuracado. Ĉi tio implikas [[koagulado|koaguliĝon]], sangon ŝanĝiĝantan de likvaĵo al [[ĝelo]]. Sendifektaj sangaj vaskuloj estas fundamentaj por moderigi la emon de sango formi [[embolio]]jn. La [[endotelio|endoteliaj]] ĉeloj de sendifektaj angioj malhelpas koaguliĝon de sango kun heparin-simila molekulo kaj trombomodulino kaj malhelpas trombocitan agregon kun nitrogen-monoksido kaj prostaciklino.

== Koloro ==
[[Hemoglobino]] estas la [[fero]]entena ruĝkolorigaĵo en la [[eritrocito]]j de la [[vertebrulo]]j.

== Sangomalsanoj ==
{{Ĉefartikolo|Hematologio}}
* [[hipotensio]], malalta arteria sangopremo
* [[alta sangopremo|hipertensio]], alta arteria sangopremo
* [[anemio]] (sangomanko), malpliiĝo de la hemoglobino, aŭ de kapablo transporti [[oksigeno]]n
* [[hemofilio]], sanga koaguliĝo ege malrapidiĝas
* [[talasemio]], hereda malsaneco el [[hemoglobino]]n
* [[hiperemio]] (kongesto), malsaneca akumuliĝo de sango en la vaskuloj de iu organo
* [[trombozo]] perturbo de la sanga cirkulado (kaŭza sangokoaguliĝo en vaskulo)
* [[leŭkemio]] multiĝo de la leŭkocitoj en la sango

== Sangosistemoj ==
* [[ABO]]
* [[Rh sistemo|Rh]]
* [[Kell]]
* [[Kidd]]
* [[Duffy]]
* [[MNSs]]

== Medicino ==
[[Dosiero:Blood transfusion B.jpg|eta|Sangotransfuzo.]]
[[Sangotransfuzo]] estas ĝenerale la procezo de ricevado de sangproduktoj en onies cirkuladon intravejne. Transfuzoj estas uzitaj kontraŭ diversaj malsanoj por anstataŭigi perditajn komponentojn de la sango. Fruaj transfuzoj uzis tutan sangon, sed moderna medicino ofte uzas nur komponentojn de la sango, kiel ekzemple [[eritrocito]]j, [[leŭkocito]]j, [[plasmo]], koaguliĝfaktoroj, kaj trombocitoj.

== Sango kaj kulturo ==
Tradicie oni konsideras, ke la transsendo de genetikaj elementoj el gepatroj al filo okazas per la sangotranspaso. Tio estas nur ĝenerala kredo, kio nur dum la lastaj jarcentoj oni science prilaboras kaj pritraktas.&lt;ref&gt;Vidu O. Forst de Battaglia, ''La mistero de l'sango'', Heroldo de Esperanto, Scheveningen, Köln, 1933.&lt;/ref&gt;

Aliflanke kaj same tradicie sango estas [[simbolo]] de vundo, lukto, batalo kaj eĉ morto. Tiukadre la ruĝa koloro aperas [[:en:https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_flags_by_color#Red_(Gules)_or_Magenta|listigita]] en ĉirkaŭ 450 tutmondaj flagoj, enkalkulinte ne nur ŝtatajn, sed ankaŭ subŝtatajn, fakajn ktp. Kontraste la esprimo &quot;blua sango&quot; estas uzata internacie, ĉefe en [[Okcidento]], por referenci personojn de familioj nobelaj, reĝaj aŭ aristokrataj.&lt;ref&gt; López Sánchez, Gonzalo (20a de junio 2014). [https://web.archive.org/web/20140620093418/https://www.abc.es/casa-del-rey/20140620/abci-reyes-sangre-azul-201406191335.html «¿Por qué se dice que los reyes tienen sangre azul?».] ABC. Arkivita el la originalo la 20an de junio 2014. Konsultita la 20an de junio 2014. &lt;/ref&gt;​ 

===Esprimoj kaj kultura uzado===
Estas multnombregaj uzadoj de la vorto &quot;sango&quot; kiel simbolo, ekzemple la jenaj:
* ''Sango kaj fero'' (en germana: ''Blut und Eisen'') estas metaforo kies historia deveno povas estis en la epoko de armiloj el fero. En [[Germanio]], tiu esprimo estis uzita ĉefe el la Koalicaj militoj. Aparte la esprimo “Sango kaj fero” estis asocia en la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj al la ideoj de la [[Kreado de nacio|kreado de la germana nacio]], fondita per militaj rimedoj, aŭ de potenca ŝtato kun militema fokuso. La motoo “sano kaj fero” famiĝis ĉefe pro diskurso fare de la prusina ĉefministro [[Otto von Bismarck]] dum konstitucia konflikto la 30an de septembro [[1862]] antaŭ buĝeta komisiono de la reprezenta ĉambro de Prusio. Menciindas unu el la [[Henryk Sienkiewicz#Famaj verkoj|famaj verkoj de Henryk Sienkiewicz]] ''Per sango kaj glavo'' kiu certe devenas el [https://ebible.com/esperanto/section/1232 ISAIAH 66].
* &quot;[[:en:Blood, toil, tears and sweat]]&quot; (Sango, laboro, larmoj kaj ŝvito) estis frazo famigita en parolado de [[Winston Churchill]] al la [[Ĉambro de komunuloj]] de la [[Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando|Parlamento de Britio]] la 13-an de majo [[1940]]; la parolado mem estas foje konata per tiu nomo. La frazo aludas al la sufero kiun devos elteni britoj por venki en la [[Dua Mondmilito]].
* &quot;[[El fulgor y la sangre]]&quot; (Brilo kaj sango, [[1954]]) estas romano de la hispana verkisto [[Ignacio Aldecoa]]. En ĝi edzino de policanoj atendas en la kazerno informon pri kiu el la lokaj policanoj estis tiu ponardita kaj murdita dum vilaĝa festo.
* La esprimo ''[[Sanga dimanĉo]]'' (''Bloody Sunday'' en la [[Angla lingvo|angla]], ''Domhnach na Fola'' en la [[Irlanda lingvo|irlanda]]) temas pri la [[dimanĉo]] [[30-a de januaro]] [[1972]] kiam okazis en [[Derry]]/[[Londonderry]], [[Nord-Irlando]] sangelverŝa kontraŭstaro inter kelkaj manifestaciantoj por civilaj rajtoj kaj la brita armeo.
* ''[[Bloody Mary (koktelo)|Bloody Mary]]'' [bladi meri] (laŭvorte: ''sanga Mario'', t.e. sangsoifa Mario) estas [[koktelo]], kiu ĉefe konsistas el [[tomato|tomatsuko]] kaj [[vodko]].
* ''Carrie'' estas usona [[horora filmo]] el 1976 reĝisorita fare de [[Brian De Palma]] bazita sur la samnoma romano de 1974 de [[Stephen King]]. La kinstelulino [[Sissy Spacek]] kiel Carrie White, estas adoleskulino kiu estas konstante mokita kaj ĉikanita en sia lernejo. Ŝi poste evoluigas la potencon de [[telekinezo]] kaj uzas ĝin por kaŭzi venĝon sur siaj turmentantoj. La intrigo havas en sia komenco sceno pri [[menstruo]] (sango) kaj kulminas en sceno en kiu ĉikanantoj muntas kaptilon por ruinigi solenan dancon de Carrie faligante sur ŝin sitelon da sango.
* ''Blood Simple'' (Sangosimpla) estas [[krimfilmo]] de [[1984]] de la [[Fratoj Coen]]. La intrigo sekvas [[kelnero]]n de Teksaso kiu havas amaferon kun la edzino de sia ĉefo. Kiam la ĉefo malkovras la aferon, dungas privatan esploriston por murdi la paron. La titolo de la filmo devenas el la romano de [[Dashiell Hammett]] nome ''Red Harvest'' (Ruĝa rikolto, 1929), en kiu la termino &quot;blood simple&quot; (sangosimpla) priskribas la disorientita, timema sinteno de homoj post longa sufero en violentaj situacioj.&lt;ref&gt; Falsani, Cathleen. (2009). ''The Dude Abides: The Gospel According to the Coen Brothers''. Grand Rapids, MI: Zondervan. p. 31. &lt;/ref&gt;
* ''Sangue do Meu Sangue'' (Sango de mia sango) estas portugala filmo pri socia dramo de [[2011]]. Ĝi temas pri la [[amo]] de patrino al ŝia filino kaj la amo de onklino al ŝia nevo.

== Proverbo ==
Ekzistas pluraj (7) [[Proverbo|proverboj]] pri sango en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}&lt;/ref&gt;:

* {{citaĵo|'' Virina lango buĉas sen sango.''
}}
* {{citaĵo|'' Sango komuna reciproke sin altiras. Sango ne silentas, sian sangon ĝi sentas.''
}}

* {{citaĵo|''Sango bolas, juneco petolas.''
}}

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Illu_blood_components_es.svg|Konsistaĵoj de sango
Dosiero:Redbloodcells.jpg|[[Eritrocito]]j.
Dosiero:Atheroma.jpg|[[Aterosklerozo]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|commonscat=Blood|q=Sango|ReVo=sang}}
{{Portalo|Medicino}}
{{Div col|cols = 3}}
* [[Akuzo pri sango]]
* [[Glukozometro]]
* [[Hemolimfo]]
* [[Mikaelo Serveto]]
* [[MP4 (sinteza sango)]]
* [[QuickClot]]
* [[Nutrotabuo#Sango|Sango kiel manĝo]]
* [[Sangoĉelo]]
* [[Sangodonaco]]
* [[Sangokolbaso]]
* [[Sango (kuirarto)]]
* [[Sangopremo]]
* [[Sangoprodukto]]
* [[Vampiro]]
{{Div col end}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bloodcenters.org/aboutblood/bloodfacts.htm]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060219151306/http://www.bloodcenters.org/aboutblood/bloodfacts.htm |date=2006-02-19 }}
* [http://www.mundosites.net/biologia/sangue.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060102152305/http://www.mundosites.net/biologia/sangue.htm |date=2006-01-02 }} Gvidilo de retejoj pri Sango
* [http://www.people.virginia.edu/~rjh9u/blueblud.html]
* [http://www.kraujas.lt]

{{Havenda artikolo|Sango}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Sango| ]]
[[Kategorio:Korpaj likvaĵoj]]
[[Kategorio:Histoj]]</text>
      <sha1>ffaiio9yk4f6s750rlz7dk38zas5tmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leŭkocito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16626</id>
    <revision>
      <id>9479459</id>
      <parentid>9061517</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DidCORN</username>
        <id>34571</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="oezecv437lbm59fc4fa430pob39ctv6" xml:space="preserve">La '''leŭkocitoj''', aŭ '''blankaj [[sangoĉelo]]j''', estas diversformaj kaj funkciaj [[globulo]]j. Ili havas [[nukleo]]n en la ĉelo kaj ne havas [[hemoglobino]]n, pro tio ili estas senkoloraj. Ilia grando (diametro) estas 10-15μm. La homo havas 5-8.000, la birdo ĉirkaŭ 20.000 diversajn leŭkocitojn en 1 mm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; da [[sango]].

Ili klasifikiĝas laŭ tri grupoj:
* [[granulocito]]j
* [[monocito]]j
* [[limfocito]]j, [[T-ĉelo]]j, [[B-ĉelo]]j

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://web.vet.cornell.edu/public/popmed/clinpath/CPmodules/heme1/leukocyt.htm leŭkocitoj de diversaj animaloj]

== Vidu ankaŭ ==
{{projektoj|ReVo=leuxko}}
{{Portalo|Biologio|Medicino}}
* [[Eritrocito]]
* [[Eŭkariotoj]]
* [[Imuna sistemo]]
* [[Leŭkemio]]
* [[Limfocito]]

==Bildaro==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Red White Blood cells.jpg|[[Eritrocito]], [[trombocito]] kaj [[leŭkocito]]j 
Dosiero:PBNeutrophil.jpg| Neŭtrofila granulocito 
Dosiero:PBEosinophil.jpg| Eosinofila granulocito 
Dosiero:PBBasophil.jpg|Bazofila granulocito 
&lt;/gallery&gt;

{{ĝermo|biologio}}

[[Kategorio:Ĉeloj de la sango]]</text>
      <sha1>oezecv437lbm59fc4fa430pob39ctv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479484</id>
      <parentid>9479459</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DidCORN</username>
        <id>34571</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bildaro */</comment>
      <origin>9479484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="q5o1n9vjziktpan7fdlpfeaumob4pz9" xml:space="preserve">La '''leŭkocitoj''', aŭ '''blankaj [[sangoĉelo]]j''', estas diversformaj kaj funkciaj [[globulo]]j. Ili havas [[nukleo]]n en la ĉelo kaj ne havas [[hemoglobino]]n, pro tio ili estas senkoloraj. Ilia grando (diametro) estas 10-15μm. La homo havas 5-8.000, la birdo ĉirkaŭ 20.000 diversajn leŭkocitojn en 1 mm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; da [[sango]].

Ili klasifikiĝas laŭ tri grupoj:
* [[granulocito]]j
* [[monocito]]j
* [[limfocito]]j, [[T-ĉelo]]j, [[B-ĉelo]]j

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://web.vet.cornell.edu/public/popmed/clinpath/CPmodules/heme1/leukocyt.htm leŭkocitoj de diversaj animaloj]

== Vidu ankaŭ ==
{{projektoj|ReVo=leuxko}}
{{Portalo|Biologio|Medicino}}
* [[Eritrocito]]
* [[Eŭkariotoj]]
* [[Imuna sistemo]]
* [[Leŭkemio]]
* [[Limfocito]]

==Bildaro==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Red White Blood cells.jpg|[[Eritrocito]], [[trombocito]] kaj [[leŭkocito]] 
Dosiero:PBNeutrophil.jpg| Neŭtrofila granulocito 
Dosiero:PBEosinophil.jpg| Eosinofila granulocito 
Dosiero:PBBasophil.jpg|Bazofila granulocito 
&lt;/gallery&gt;

{{ĝermo|biologio}}

[[Kategorio:Ĉeloj de la sango]]</text>
      <sha1>q5o1n9vjziktpan7fdlpfeaumob4pz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arterio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16674</id>
    <revision>
      <id>9479495</id>
      <parentid>9444611</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:59:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DidCORN</username>
        <id>34571</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bildaro */</comment>
      <origin>9479495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="ilyfwefnn1d6tefcohwjltphe60muh9" xml:space="preserve">[[Dosiero:Artery.svg|eta|Anglalingva diagramo pri arterio]]
'''Arterio''' estas parto de la [[kardiovaskula sistemo|sangocirkula sistemo]], en kiu la [[sango]] fluas for de la [[koro]]. La batado de koro pumpas la sangon tiel kaŭzante la mezureblan [[pulso]]n. Depende de la kora parto transportiĝas en la arterio aŭ [[Oksigeno|oksigen]]-riĉa sango (de maldekstra parto al la korpo) aŭ oksigen-malriĉa sango (de dekstra parto al la pulmoj) tra la [[arterieto]]j kaj [[kapilaro]]j al la [[ĉelo]]j.

La konstruo de la arterio:
* interna [[tuniko]]
** [[endotelio]]
** interna maldika [[membrano]] de elastaj [[fibro]]j,
* meza tuniko
** glataj muskolfibroj (rondiraj kaj spiralaj)
** elasta konektiva [[histo]],
* ekstera tuniko
** ekstera maldika membrano de elastaj fibroj
** konektiva histo.

== Arterioj ==
* [[Aorto]]
* [[Hepata arterio|Hepataj arterioj]], nome [[Komuna hepata arterio]] kaj [[Propra hepata arterio]]
* [[Karotido]]
* [[Pulmarterio]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Sanga vaskulo]]
* [[Vejno]]

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Ett stycke av en artär starkt förstorad, Nordisk familjebok.png|Sekco de arterio
Dosiero:Atherosclerosis_diagram.png|Efikoj de [[arteriosklerozo]] en arterio
Dosiero:Grafik blutkreislauf.jpg|Grafiko de sanga cirkulado
&lt;!--Dosiero:Anatomy Ett stycke av en artär starkt förstorad, Nordisk familjebok.png|thumb|maldekstra|180px||Anatomio de la _arterial_ muro--&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commonscat=Arteries|wikt=arterio|ReVo=arteri}}
* http://www.angiologe.de/patient/anatomie/arterien.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060509074133/http://www.angiologe.de/patient/anatomie/arterien.html |date=2006-05-09 }} &lt;!-- _Beschreibung_ _der_ _Arterien_ _mit_ _Illustrationen_ --&gt;
* http://www.wissenschaft.de/wissen/news/248776.html &lt;!-- scienco._de_: ''_Künstliche_ _Gefäßwand_ _setzt_ _Stickstofmonoxid_ _frei_ _und_ _verhindert_ _so_ _das_ _Entstehen_ _von_ _gefährlichen_ _Gerinnseln_'' --&gt;
* http://www.wissenschaft.de/wissen/news/244162.html &lt;!-- scienco._de_: ''Graso _macht_ _Arterien_ _schlaff_'' --&gt;
* http://www.wissenschaft.de/wissen/news/245281.html &lt;!-- scienco._de_: ''_Dicke_ _Kinder_, _dicke_ _Gefäße_'' --&gt;
{{-}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Besta anatomio]]
[[Kategorio:Arterioj]]
[[Kategorio:Homa anatomio]]</text>
      <sha1>ilyfwefnn1d6tefcohwjltphe60muh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eritrocito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16702</id>
    <revision>
      <id>9479428</id>
      <parentid>9466635</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DidCORN</username>
        <id>34571</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9479428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="s04ze6pe05ybtwr4k0vblnokykybc7s" xml:space="preserve">[[Dosiero:Redbloodcells.jpg|eta|dekstra|Eritrocitoj]]
La '''eritrocitoj''' ('''[[hematio]]j, ruĝaj [[globulo]]j''') estas rondaj, plataj [[ĉelo]]j de la [[sango]]. Ilia nomo originas de la [[greka lingvo|grekaj]] ''{{lang|grc-Latn|erythros}}'' : ruĝa kaj ''{{lang|grc-Latn|kutos}}'': ĉelo). Ili aperas sub la mikroskopo kvazaŭ samgrandaj platoj, kiuj estas meze enpremataj. La diametro de la eritrocito estas ĉirkaŭ 8 [[mikrometro]]j, alto 1-2 mikrometroj. La maturiĝintaj eritrocitoj de la homo (kaj la [[mamuloj]]) ne havas ĉelkernon (kontraste al birdoj kaj reptilioj, kiuj havas ĉelkernon en la eritrocito). La protoeritrocitoj (kiel ekz. normoblasto) ankoraŭ havas la ĉelkernon, kiu dum la maturiĝo iom post iom malkonstruiĝas, malaperas.
La [[ ĉelplasmo]] de eritrocitoj estas riĉa je ruĝa sangokolorigaĵo, la [[hemoglobino]], per kiu ili fiksas kaj transportas la [[oksigeno]]n.

Ili estiĝas en la ruĝa [[osta medolo|medolo]] kaj vivdaŭras averaĝe 120 tagojn. Post la forkonsumo de la deponita energio, ili surfundiĝas. Sed ili ĉiam denove estiĝas en la ĉeloj de medolo, kie la ĉeloj produktas [[eritroblasto]]jn kun hemoglobino, el kiuj transformiĝas [[normoblasto]], post la elfalo de la ĉelkerno estiĝas la [[retikulocito]], poste eritrocito, kiu enpaŝas la sangocirkulan sistemon.
En plenkreskuloj troviĝas ĉirkaŭ 5 milionoj/mm³ da eritrocitoj.

La tasko de la eritrocitoj estas la oksigentransporto en la [[kardiovaskula sistemo]]. Ili akceptas en la [[pulmo]]kapilaroj oksigenon kaj transportas tion tra la arteria sangocirklo al la arteriaj [[kapilaro]]j de histoj aŭ organoj, de kie la oksigeno transdoniĝas al la ĉeloj.

Kaze de [[anemio]] aŭ sangomanko, la nombro de la eritrocitoj malaltiĝis. La [[serpoĉela anemio]] estas genetike ligita malsano, ofte ĉe nigrahaŭtuloj.

== Karakterizaĵoj de la eritrocitoj ==
* Ĉiu eritrocito enhavas 280 mil (??? aŭ milionoj) da hemoglobinmolekuloj, kio estas 70% de ties proteino.
* Homo enhavas averaĝe 2,5 x 10&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; da eritrocitoj, kio estas 900 g da hemoglobino aŭ 3,5 g da [[fero]].
* Dum la 120-taga vivdaŭro moviĝas ĉiu eritrocito ĉirkaŭ 400 km kaj ebligas tiel 175.000-fojan ŝanĝon de spirgasoj (O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; kaj CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;).
* La plej grava materialŝanĝo okazas en la [[glikolizo]] (ATP-konstruo, subtenado de la [[membranpotencialo]]) kaj en la pentozfosfata vojo (konstruo de [[NADPH]]), ...

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=eritrocit}}
{{Portalo|Biologio|Medicino}}
* [[Hemoglobino]]
* [[Hemoglobinurio]]
* [[Hemolizo]]
* [[Leŭkocito]]
* [[Osta medolo]]
* [[Sangoĉelo]]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ĉeloj de la sango]]
[[Kategorio:Spirado]]</text>
      <sha1>s04ze6pe05ybtwr4k0vblnokykybc7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bahman Farman-Ara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16908</id>
    <revision>
      <id>9479438</id>
      <parentid>9154146</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9518" sha1="7ngjyicpxubittthnykyq96yganjzpm" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Bahman Farman-ara''', ([[perse]]: {{Lang|fa|بهمن فرمان‌آرا}}) naskiĝis en [[Teherano]] en [[1941]]. Li estas mondkonata irana reĝisoro. Je la jaro 1966 li finstudis en la Kalifornia Film-Universitato. Post kelkaj dokumentaj filmoj kaj gajno de premio por la kinfilmo &quot;[[Princo Ehteĝab]]&quot; li iĝis estro de filma industrio en [[Irano]] en la jaro 1977. Post du jaroj en [[Irano]] okazis [[Islama Revolucio]]. Bahman Farman-ara faris rondvojaĝon al [[Usono]] kaj [[Kanado]], sed poste li revenis hejmlanden. Post dudek jaroj li akiris permesion por krei filmon &quot;[[Odoro de kamforo, aromo de jasmeno]]&quot;.

Al Bahman Farman-ara, unu el la plej sukcesaj reĝisoroj de la nuntempa Irano, ne estis permesita fari filmon en Irano dum pli ol 20 jaroj, tamen kiam oni permesis al li produkti filmon, liaj verkoj tiel sukceso-plenis, ke ili gajnis ankaŭ la enlandajn premiojn plej altajn.

Kvankam ĉefroluloj de liaj filmoj pleje estas de la sociaj altklasanoj – kio sendube konsistigas plejmalmulton en Irano, kaj al kio li mem apartenas – tamen ankaŭ aliklasanoj de la irana socio, eĉ la plej malaltaj, estas bone elmontritaj en liaj verkoj.

== Lia kin-arto en la irana kin-arto ==
Irana kin-arto ĉefe ekfloris post la &quot;[[islama revolucio]]&quot; (1979), kvankam ties radikojn oni ja povas trovi en la antaŭrevolucia kinarto. Ne multaj filmistoj renkontis sukceson kaj antaŭ kaj post la revolucio. Bahman Farman-ara certe apartenas al la malmulto, kvankam li ne ĝuis permeson fari filmon en Irano por pli ol 20 jaroj ekde la revolucio. Tamen dum la dudekjaro li daŭrigis sian aktivadon en kinindustrio ekster Irano, i.a kunlaborante kun kanadaj kaj usona kinkompanioj.

== Periodoj por liaj filmoj ==
Naskiĝinte meze de tre gravaj ŝanĝoj en Irano, nome en 1941, dum la [[dua mondmilito]] kaj ekokupiĝo de la lando per anglaj kaj rusaj armeoj, kaj en jaro kiam [[Reza-ŝaho]] anstataŭiĝis per la filo [[Mohammad Reza-ŝaho]], li komencis sian vivon en lando, kies plej ĉefajn ŝanĝojn de la nuntempa historio li estis travivonta. Li edukiĝis dum la regado de la lasta ŝaho de Irano, kaj 16-jaraĝe iris al Britio por studi en la [[Lernejo de Muzikaj kaj Dramaj Artoj de Londono]] por du jaroj. De tie li iris al Usono por daŭrigi la studadon pri kinarto en la [[Universitato de Suda Kalifornio]] dum ok jaroj. Tiam li revenis al sia lando por komenci sian unuan periodon de kinaktivado ĝis la revolucio. Post revolucio li iris al Kanado kaj Usono, kio konsistigas lian duan parton de kariero, kaj fine li revenis al Irano por eki trian periodon.

=== Antaŭ revolucio (en Irano) ===
Post fini sian studadon en Britio kaj Usono, reveninte al Irano, Farman-ara unue verkis filmrecenzojn por tagĵurnalo [[Tehran journal]] kaj samtempe dum 1968-1974 produktis kaj prezentis programon por la [[Nacia Televido de Irano]] nomata ''fanuse ĥijal'' (Lanterno de Fantazio) kaj instruis en la [[Altlernejo pri Televido kaj Kino]].

Dum 1968-1969, li faris tri mallongajn dokumentajn filmojn nomataj ''Noŭruzo ĥavijar'' (Noŭruzo kaj kaviaro), ''Tehrane noŭ va kohne'' (Nova kaj malnova Tehrano) kaj ''Tehran va Noŭruz'' (Tehrano kaj Noŭruzo).
Post tre sukcesa televidserio nomata ''Ĥaneje Gamar-ĥanum'' ([[Domo de sinjorino Gamar]]), li faris kinfilmon pri ĝi (1972), kiu malsukcesis komerce. Li tre klare konfesis ke li deviĝis fari tion pro financaj bezonoj kaj tio estis eraro lia:

:“Dekomence mi bedaŭris, kompreneble jam ne eblis forlasi la projekton; sed almenaŭ mi povintus ne meti mian nomon por la filmo, kaj la kialo por ankoraŭ meti mian nomon, estas tio, ke mi kredas ke oni ne devas kaŝi la erarojn for de la spektantoj.”

En 1974 Farman-ara kune kun [[Huŝang Golŝiri]] (1938-2000), unu el la renomaj verkistoj de Irano, verkis scenaron, kaj reĝisoris kinfilmon sukcesoplenan, kiu famigis ilin ankaŭ ekster Irano: ''Ŝazde Ehteĝab'' ([[Princo Ehteĝab]]). Ĝi estis surbaze de samtitola romano de Golŝiri, kio jam tradukiĝis en multajn lingvojn. Temas pri lasta princo de [[Gaĝaridoj]] (1795]-1925), la antaŭlasta reĝa dinastio de Irano, kaj la tempaj kompleksaj interrilatoj de la reĝa familio. Princo Ehteĝab (kiun rolis veterana aktoro [[Ĝamŝid Maŝajeĥi]]), mortante pro [[hereda malsano]], malliberigis sin en sian palacon. Lin atakadas la memoroj kaj malbonfaroj de liaj antaŭuloj. La proksimuloj ne povas kompreni kial al li mankas la ecoj de liaj prapatroj. Lin vizitas la spiritoj de liaj prapatroj, riproĉante lin pro tio, ke li ne sekvas ilia-stile la dinastion.

En la 3-a [[Internacia Film-Festivalo de Tehrano]] (1974), la filmo (nigra-blanka kaj 93-minuta) rekoniĝis kiel la plej bona verko kaj gajnis la [[Statuon de la Ora Flugilhava Kapro]]. Ĝi surekraniĝis ankaŭ en eksterlandaj festivaloj, kaj kritikisto de ''[[Variety]]'' skribis, ke:
:“Farman-ara estas unu el la plej bonaj reĝisoroj junaj de estonta Irano”.
En [[1976]] li faris filmon nomata ''Ŝatranĝe Bad'' ([[Ŝako de vento]]). Lia pli posta kinfilmo, kiu evidente estis simbola verko, kaŭzis problemojn por li kaj antaŭ kaj post la revolucio. Ĝi nomiĝis ''Saje-haje bolande bad'' ([[Longaj ombroj de la vento]]) kaj produktiĝis ĵus antaŭ la revolucio en [[1978]]. Denove ĝian scenaron kunverkis Farman-ara kaj Golŝiri surbaze de romano far la lasta, nomata ''Ma’sume avval'' ([[La unua senpekulo]]), kies celo estis elmontrado de [[superstiĉo]]j kaj timo de la naturaj nekonaĵoj.
Liaj lastaj aktivadoj antaŭ forlasi Iranon, inkluzivis distribuadon de kelkaj eksterlandaj revolucifilmoj.

=== Post revolucio (ekster Irano) ===
Post [[forlaso]] de Irano, Farman-ara loĝis kaj laboris en [[Kanado]] ([[Vankuvero]]) kiel direktoro de kompanioj [[Cinema Circle]] kaj [[Spectrafilm]], kaj en [[Usono]] kiel vicdirektoro de kompanio [[Cine Plex]] por produktado kaj distribuado de filmoj. I.a. temis pri filmoj de [[François Truffaut]], [[Jean-Luc Godard]] kaj [[Billie August]].

=== Post revolucio (en Irano) ===
En 1990 Farman-ara revenis al Irano kaj ekinstruis en la [[Art-Universitato]]. Dum dek jaroj li verkis 10 scenarojn kaj petis permeson de la irana registaro por fari filmon el ili, tamen ĉiuj dek ne ricevis la permeson. I.a. li verkis skeĉon nomata ''Az Abbase Kiarostami motenafferam'' ([[Mi malamas Abbas Kiarostami]]), kiu ne filmiĝis. Iam poste en intervjuo li diris:

:“La argentina verkisto Jorge Luis Borges nomis cenzuron ‘la patrino de ĉiuj metaforoj’, ĉar ĝi perfortas novan lingv(aĵ)on por diri kion vi intencas”.

Kiam li prezentis la 11-an scenaron, oni donis al li permeson fari filmon el ĝi. “Eble ĉar ĝi temis pri morto de mi mem”, poste li divenis en intervjuo. Do, en 1999 li faris sian unuan kinfilmon de post la revolucio, post pasado de pli ol dudekjara malpermesado fari filmon en Irano. Tamen lia filmo gajnis multajn premiojn eĉ en la lando. Ĝi nomiĝis ''Buje kafur, atre jas'' (Odoro de kamforo, aromo de jasmeno), kaj fariĝis unua parto de [[trilogio]] alloga rilate al i.a defii la morton, krom la sociaj kaj politikaj aferoj. La ĉefrolulo de la filmo estas Bahman Farĝami, kiu prezentinte siajn scenarojn por ricevi permeson por fari filmon el ili, ĉiam frustriĝas. Bahman Farman-ara mem rolis lin en la filmo, kio i.a. servas kiel lia [[membiografio]]. En intervjuo li diris:
:“Mi volis ke tiu ĉi filmo estu la historio de generacio de artistoj. Mi ne povis labori por multaj jaroj, sed ekzistis multaj aliaj kiel mi.”

Ĉiuj tri kinfilmoj de li en tiu ĉi periodo havas vivon kaj morton kiel sian ĉeftemon, kvankam ĉee ekzistas ankaŭ sociaj kaj politikaj aludoj kaj elmontroj.

== Filmoj ==
* [[Domo de Gamar Ĥanum]]
* [[Princo Ehteĝab]]
* [[Longaj ombroj de la vento]]
* [[Odoro de kamforo, aromo de jasmeno]]
* [[Domo sur la akvo]]
* [[Kiel kiseto]] (Eta kiso)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.dastchin.com/movies_directors/bahmanfarmanara.asp Bahman Farman-Ara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20031115064526/http://www.dastchin.com/movies_directors/bahmanfarmanara.asp |date=2003-11-15 }} ({{fa}})
&lt;!-- {{EL}} [http://www.eye.net/eye/issue] ne funkcias en aprilo 2016--&gt;
* [http://www.golshirifoundation.com/english/about/aboutus.html li estas estrarano de la kultura fondaĵo ''Hooshang Golshiri''] (jen {{en}}, ankaŭ {{fa}})
&lt;!-- {{EL}} [http://www.nyu.edu/greyart/exhibits/iran] la retejo ekzistas, kaj informas pri iranaj pentristoj, sed ne pri s-ro Farman-Ara --&gt;
&lt;!-- {{EL}} [http://citypaper.net/movies/s/smellofcamphor.shtml retejo citypaper.net ekzistas, sed la artikolo pri la filmo &quot;Odoro de kamforo&quot; ne plu haveblas] --&gt;
&lt;!-- {{EL}} [http://www.videoflicks.ca/titles/1101/1101291.htm] ne funkcias en aprilo 2016--&gt;
&lt;!-- {{EL}} [http://www.reel.com/reel.asp?node=features/interviews/farmanara] ne funkcias en aprilo 2016--&gt;
&lt;!-- {{EL}} [http://www.1worldfilms.com/iran/princeehtejab.htm] ne funkcias en aprilo 2016--&gt;
* [http://www.filmref.com/directors/dirpages/farmanara.html artikolo pri li en la retejo ''filmref.com''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160112071833/http://www.filmref.com/directors/dirpages/farmanara.html |date=2016-01-12 }} ({{en}})

== Literaturo ==
* [[Irana Esperantisto]], n-ro 11, jaro 4, printempo 2005, 56 p., p. 4-8.: ''Kiel kiseto'' de [[Ŝima Bastani]]
* Abbas Baharlu: ''Sad ĉehreje sinemaje Iran'' (Cent vizaĝoj de Irana kino), Teherano: Naŝre gatre, 2002

{{Bibliotekoj}}
{{Unua}}
{{Vivtempo|Farman-Ara, Bahman}}

[[Kategorio:Iranaj reĝisoroj]]</text>
      <sha1>7ngjyicpxubittthnykyq96yganjzpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seleŭkidoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17959</id>
    <revision>
      <id>9479227</id>
      <parentid>9254554</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4590" sha1="gemwi16evdbpi5dzyankh20hs5dvdxd" xml:space="preserve">{{Informkesto dinastio}}
'''Listo de la Seleŭkidaj imperiestroj:'''
[[Dosiero:Seleucid persia map.PNG|eta]]
* [[Seleŭko la 1-a]] Nikator ([[-312]] - [[-281]] )
* [[:en:Antiochus I Soter|Antioko la 1-a Sotero]] (281 a. K. - 261  a. K.) seleŭkidoj  
* [[:en:Antiochus II Theos|Antioko la 2-a Theos]] (261 a. K. - 246  a. K.) seleŭkidoj  
* [[:en:Seleucus II Callinicus|Seleŭko la 2-a Kalinikos]] (246 a. K. - 225  a. K.) seleŭkidoj  
* [[:en:Seleucus III Ceraunus (or Soter)|Seleŭko la 3-a Sotero Keraŭnos]] (225 a. K. - 223  a. K.) seleŭkidoj  
* [[:en:Antiochus III the Great|Antioko la 3-a la Granda]] (223 a. K. - 187  a. K.) seleŭkidoj  
* [[:en:Seleucus IV Philopator|Seleŭko la 4-a Filopator]] (187 a. K. - 175 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus (son of Seleucus IV)|Antioko (filo de Seleŭko la 4-a)]] (175 a. K. - 170 a. K.) seleŭkidoj 
* [[Antioĥo la 4-a Epifano]] (175 a. K. - 164 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus V Eupator|Antioko la 5-a Eŭpator]] (164 a. K. - 162 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Demetrius I Soter|Demetrio la 1-a Sotero]] (162 a. K. - 150 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Alexander I Balas|Aleksandro la 1-a Balas]] (150 a. K. - 145 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Demetrius II Nicator|Demetrio la 2-a Nikator]] (145 a. K. - 139 a. K.) seleŭkidoj  
* [[:en:Antiochus VI Dionysus (or Epiphanes)|Antioko la 6-a Epifano Dionizo]] (145 a. K. - 142 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Diodotus Tryphon|Diodoto Trifono]] (142 a. K. - 138 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus VII Sidetes (or Euergetes)|Antioko la 7-a Euergetes Sidetes]] (138 a. K. - 129 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Demetrius II Nicator|Demetrio la 2-a Nikator]] (129 a. K. - 125 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Alexander II Zabinas|Aleksandro la 2-a Zabinas]] (128 a. K. - 123 a.K.) seleŭkidoj
* [[:en:Cleopatra Thea|Kleopatra Tea]] (125 a. K. - 121 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Seleucus V Philometor|Seleŭko la 5-a Filometor]] (126 a. K. - 125 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus VIII Grypus|Antioko la 8-a Grip]] (125 a. K. - 96 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus IX Cyzicenus|Antioko la 9-a Kiziceno]] (116 a. K. - 95 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Seleucus VI Epiphanes Nicator|Seleŭko la 6-a Epifano]] (96 a. K. - 94 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus X Eusebes Philopator|Antioko la 10-a Eusebo Filometor]] (95 a. K. - 83 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Demetrius III Eucaerus (or Philopator)|Demetrio la 3-a Eŭkaeros (aŭ Filopator]] (96 a. K. - 87 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus XI Epiphanes Philadelphus|Antioko la 11-a Epifano Filadelfo]] (94 a. K. - 93 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Philip I Philadelphus|Filipo la 1-a Filadelfos]] (92 a. K. - 83 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus XII Dionysus|Antioko la 12-a Dionizo]] (87 a. K. - 84 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Cleopatra Selene or Seleucus VII|Kleopatra Selena aŭ  Seleŭko la 7-a]] (82 a. K. - 69 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Antiochus XIII Asiaticus|Antioko la 13-a Azia]] (82 a. K. - 64 a. K.) seleŭkidoj 
* [[:en:Philip II Philoromaeus|Filipo la 2-a Filoromeo]] (65 a. K. - 56 a.K.) seleŭkidoj 

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Diadochi LA.svg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|flosi|_Seleucid_ imperio montrita en flava --&gt;
Dosiero:Seleuco I Nicatore.JPG|Seleŭko la 1-a Nikator&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|[[_Seleukos_ I.|_Seleukos_ I. _Nikator_]], _Gründer_ _des_ _Reiches_ [[-312]] in [[Babilono]] --&gt;
Dosiero:AntiochusIII.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180ra|_Neue_ _Machtentfaltung_ _der_ Seleŭkidoj _und_ _Verfall_ _der_ _Großmachtstellung_ _unter_ [[_Antiochos_ _III_.|_Antiochos_ _III_. _Megas_]] --&gt;
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Persio]], [[Persa imperio]]
* [[Seleŭkio]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.livius.org &lt;!-- Livia familio --&gt;
* http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucids.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080805182535/http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucids.html |date=2008-08-05 }} &lt;!-- La Seleŭkidoj --&gt;
* http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucid_kings.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304205347/http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucid_kings.html |date=2016-03-04 }} &lt;!-- _Münzen_ _der_ _seleukidischen_ _Könige_ _bei_ _Livius_._org_ --&gt;
* http://www.iranchamber.com/history/seleucids/seleucids.php {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110605054515/http://www.iranchamber.com/history/seleucids/seleucids.php |date=2011-06-05 }} &lt;!-- _Überblick_ _bei_ ''Irano _Chamber_'' --&gt;

{{Bibliotekoj}}
{{Unua}}

[[Kategorio:Seleŭkidoj|Seleŭkidoj]]
[[Kategorio:Seleŭkio]]
[[Kategorio:Dinastioj]]
[[Kategorio:Diadoĥoj]]</text>
      <sha1>gemwi16evdbpi5dzyankh20hs5dvdxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19656</id>
    <revision>
      <id>9479325</id>
      <parentid>9285860</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32063" sha1="s2tzjgcf6vdnn4cz51itfowqw003abb" xml:space="preserve">[[Dosiero:A_day_panorama_-_digital_art.jpg|centre|eta|775ra|La [[sunleviĝo]] (maldekstre) kaj [[sunsubiro]] (dekstre) de unu tago estas kune metitaj en la sama fotokadro.]]
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Kalendarodejulio.jpg|eta|Laŭ la landoj kaj kulturoj la diversaj kalendaroj prezentas la tagon de la semajno kun fino en [[dimanĉo]] kie en tiu ĉi aŭ kun la dimanĉo ĉe la komenco.]]
[[Dosiero:Daylight_Map,_nonscientific_(1200_UTC).jpg|eta|Mapo de taglumo sur la tero.]]
'''Tago''' estas unu el multaj unuoj de [[tempo]]. Ĝi ankaŭ povas signifi la tempon inter leviĝo kaj subiro de la [[suno]]. Ankaŭ vorto &quot;tago&quot; povas signifi plenan (24-[[horo|horan]]) ciklon de [[lumo]] kaj mallumo, tamen por la lasta pli preciza termino estas '''[[diurno]]'''. Laŭ [[Sistemo Internacia de Unuoj]], unu diurno egalas al 86400 [[sekundo]]j, aŭ 86401 se [[supersekundo]] estas necesa (pro la plimalrapidiĝo de [[Tero]]).

La hodiaŭa tago estas la [[{{CURRENTDAY}}-a de {{CURRENTMONTHNAME}}]] [[{{CURRENTYEAR}}]]. Indikon de konkreta tago oni nomas [[dato]]. La tago komenciĝas je meznokto kaj havas 24 egalajn [[horo]]jn.

Oni nomas ''tago'' (de la [[germana]] ''Tag'') la tempodaŭron kiun uzas la [[Tero]] ekde la [[Suno]] estas en la plej alta punkto super la [[horizonto]] ĝis ĝi revenas al sama punkto. Temas pri unu el la formoj por mezuri la [[tempo]]n — la unua kiun havis la homo — kvankam la disvolvigo de la [[Astronomio]] montris ke, depende de la referenco uzata pora mezuri unu rond-iron, temas pri [[suntempo]] aŭ de [[sidera tempo]] — la unua uzas kiel referenco la [[Suno]]n dum la dua uzas kiel referenco la [[stelo]]jn —. Se oni mencias simple nur la terminon &quot;tagon&quot; sen alia kromtermino, oni subkomprenas, ke temas pri [[averaĝa suntago]], bazo de la civila tempo, kiu estas dividata en 24 horoj, de po 60 [[minuto]]j, de po 60 [[sekundo]]j, kaj daŭras tiele 86 400 [[sekundo]]jn.

== Suntago ==
{{Ĉefartikolo|Suntempo}}
[[Dosiero:Sidereal day (prograde).png|eta|250ra|Sur planedo kiel la Tero, la &quot;astronomia&lt;ref&gt;Noto: Traduko de ''sidereal''. Traduku pli ĝuste, se vi povas.&lt;/ref&gt;&quot; tago estas pli mallonga ol suntago. Al unua momento, Suno kaj malproksima stelo situas fronte el lokaĵo sur la Tero (ruĝa punkto). Al dua momento, la planedo turniĝis unufoje ĉirkaŭ si mem kaj la malproksima stelo situas denove fronte la lokaĵo (1 → 2 = Astronomia tago). Sed iom da tempo restas antaŭ ol la suno estu denove fronte (1 → 3= Suntago).]]
La '''suntempo''' aŭ '''vera tempo''' estas [[tempo|tempkalkulado]] bazita laŭ la [[suno|suna]] pozicio en [[ĉielo]].
La ŝajna suntempo baziĝas sur la ŝajna suntago. La ŝajna suntago varias tra la jaro, kaj la efektoj de la variaĵoj produktas 16-minutajn sezonajn dekliniĝojn el la signifa suntago. Estas du kialoj de la varioj de la ŝajna suntago:

* [[Aksa dekliniĝo]] laŭ la [[ekliptiko]]
* Formo de la Tera orbito

Pro tio, la tagoj estas pli mallongaj en marto kaj [[septembro]] ol en [[junio]] kaj [[decembro]].

{| class=wikitable
|+ Longeco de ŝajna suntago (1998)&lt;ref name=&quot;Meeus&quot;&gt;Jean Meeus (1997), ''Mathematical astronomy morsels'' (Richmond, VA: Willmann-Bell) 346. ISBN 0-943396-51-4.&lt;/ref&gt;
|-
!Dato
!Daŭreco en signifa suntempo
|-
| 11-a de februaro || 24 horoj
|-
| 26-a de marto || 24 horoj − 18.1 sekundoj
|-
| 14-a de majo || 24 horoj
|-
| 19-a de junio || 24 horoj + 13.1 sekundoj
|-
| 26-a de julio || 24 horoj
|-
| 16-a de septembro || 24 horoj − 21.3 sekundoj
|-
| 3-a de novembro || 24 horoj
|-
| 22-a de decembro || 24 horoj + 29.9 sekundoj
|}

== Averaĝa suntago ==
{{Ĉefartikolo|Averaĝa suntago}}
'''Averaĝa suntago''' estas la koncepto uzita por ĉiuj ĉiutagaj aferoj. Ĝi difiniĝas kiel la tempodaŭro kiun uzas la Suno por alveni du sinsekvajn fojojn en la [[meridiano]] de la observanto, laŭ jara averaĝo. La tagoj havas varian daŭron, laŭ la jarepoko en kiu oni estas. Tiu varieblo estas kaŭzata de la ekstercentreco de la tera orbito kaj de la oblikveco de la ekliptiko. Je praktika konsidero oni uzas la koncepton de averaĝa suntago, kiu havas daŭron de 24 horoj aŭ kio egalas, de 86.400 [[sekundo]]j.

Laŭ la sama referenco, nome la Suno, estas la koncepto de [[tropika jaro]] aŭ tropikjaro, nome daŭro kiun uzas la Tero por sia jara movo. Dum unu tropikjaro la Tero faras 365,242189 rondiron ĉirkaŭ sia akso, kaj tiele unu tropikjaro daŭras 365,242189 averaĝaj suntagoj.

== Sidera tago ==
{{Ĉefartikolo|Sidera tago}}
La '''sidera tago''' estas la tempodaŭro inter du sinsekvaj transiroj de la meza [[ekvinokso]], aŭ egale, estas la tempodaŭro inter du sinsekvaj transiroj de [[stelo]] en la loka [[meridiano]]. Por difinita observanto la sidera tago ekas kiam la [[Verna punkto]] trapasas sian [[meridiano]]n.

En unu [[tropikjaro]] la Tero faras 365,242189 rondirojn ĉirkaŭ sia [[akso]] rilate al la Suno, sed rilate al la steloj ĝi faras unu plian rondiron: nome 366,242189. Oni povas akiri alproksimigon sufiĉe akuratan de la valoro de la sidera tago jene:

:* 1 tropikjaro = 365,242189 tagoj = 8.765,8125 horoj
:* 1 sidera tago = (8.765,8125 h/366,242189) = 23,9345 horojn

La sidera tago rezultas esti iomete malpli ol 24 horoj: nome 23 h 56 min 4 s, proksimume.

En observa [[astronomio]] oni uzas la koncepton de [[sidera tempo]]. Supozinte ke hodiaŭ oni liniigas stelon kaj oni notu la horon, morgaŭ tiu stelo atingos la saman liniigon ĉirkaŭ 3 min 55,9 s antaŭe.

Aliflanke, oni devas distingi inter la periodo de rondiro de la Tero rilate al la steloj kaj la sidera tago propre dirita. Ĉar la meza ekvinokso estas movebla punkto pro la [[precesio de la ekvinoksoj|precesio]], la sidera tago estas 0,0084 sekundojn pli mallonga ol la rondira periodo rilate al la steloj.

Rezume:
:* Rondira periodo rilate al la steloj: 23 h 56 min 4,0989 s
:* Sidara tago (averaĝa): 23 h 56 min 4,0905 s

Vidu ankaŭ artikolon: [[Sidera tempo]]

== Diversaj konceptoj ==
La registritaj signifoj en [[PIV]] indikas la same diversajn konceptojn kiujn kutime oni rilatas al la afero, nome la jenaj:&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; &gt;[[PIV]] [https://vortaro.net/#tago_kd NPIV] Alirita la 8an de junio 2023.&lt;/ref&gt;
* Tiu tempopeco, kiu pasas dum unu plena rotacio de Tero ĉirkaŭ sia akso.&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; /&gt;
* Tempopeco, dum kiu Suno prilumas difinitan parton de Tero (inkluzive aŭ ne de la krepuskoj).&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; /&gt;
* Tiu tempopeco, uzata kiel unuo de tempodivido, por difini daton.&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; /&gt;
* Tiu tempopeco kiel la dato de speciala evento.&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; /&gt;
* Tiu tempopeco, rigardata rilate al la uzo, kiun ni faras el ĝi.&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; /&gt;
* En pluralo, kiel ''tagoj'': Periodo de la homa vivo.&lt;ref name=&quot;NPIV&quot; /&gt;

Tiu diverseco okazas ankaŭ en aliaj lingvoj. Por eviti konfuzojn inter la unuaj signifoj, en [[Esperanto]] kaj en kelkaj lingvoj oni uzas la terminon &quot;[[diurno]]&quot;, kiu pli precize signifas la tempoperiodon de 24 horoj (unua kaj tria signifo sed ne la dua en PIV, kiun oni rezervas por &quot;diurno&quot;, egale al tago plus nokto, laŭ tiu dua signifo).

== Nomo de tagoj ==
{{Ĉefartikolo|Nomoj de la Tagoj}}
[[Dosiero:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 007.png|eta|250ra|Bildo en kiu aperas la dio Javeo ripozanta sur la tero dum [[sabato]], de [[Julius Schnorr von Carolsfeld]] (1794-1872).]]
[[Dosiero:Italian - Bracelet - Walters 41269.jpg|eta|altdekstre=1.8|Itala [[kameo]] reprezentanta la tagojn de la semajno, koresponde kun la planedoj kiel [[Olimpanoj|olimpaj dioj]]: [[Diana (mitologio)|Diana]] kiel la Luno por la lundo, [[Marso (mitologio)|Marso]] por la mardo, [[Merkuro (mitologio)|Merkuro]] por la merkredo, [[Jupitero (dio)|Jupitero]] por la ĵaŭdo, [[Venuso (mitologio)|Venuso]] por la vendredo, [[Saturno (mitologio)|Saturno]] por la sabato, kaj [[Apolo]] kiel [[Suno]] por la dimanĉo ([[Walters Art Museum]]).]]
Estas sep tagoj en [[semajno]] laŭ la [[gregoria kalendaro]], kun diferencaj, sinsekvaj kaj ciklaj nomoj: iliaj esperantaj nomoj devenas plejparte de la [[latina lingvo]] (trans la [[franca lingvo|franca]]) krom &quot;sabato&quot;, kiu devenas de la [[hebrea lingvo]]. La tagojn de la semajno oni nomis el epoko de [[Romio]] reference al la sep planedoj de la klasika [[astronomio]]. Ankaŭ oni nombras ilin, starte ĉu el dimanĉo, ĉu el lundo aŭ el sabato laŭ la koncerna socio kaj tradicio. Ekzemple inter eŭropaj lingvoj nur la [[portugala lingvo]] nombras el dua ĝis sesa por lundo ĝis vendredo, kiel heredo de araba kulturo; ankaŭ en [[araba lingvo]] oni nomas la tagojn de la semajno.

=== Greklatina tradicio ===
La plej antikva referenco al asocio inter la sep tagoj de la semajno kun ĉielaj korpoj estas en la titolo de la verko (perdiĝinta) de [[Plutarĥo]] (46-120 n.e.) titolita ''Kial la tagoj de la semajno nomumitaj laŭ la planedoj sekvas ordon diferencan disde la realo?''&lt;ref&gt;(Mapping Time, The Calendar and History, Richards, E.G. Oxford 1999. p. 269)&lt;/ref&gt;
Inter la 1-a kaj 3-a jarcentoj la [[Romia Imperio]] anstataŭis laŭgrade la romian kalendaron (semajno de la merkato) de ok tagoj per la semajno septaga. La ordo de la tagoj estis Suno, Luno, Ares, Hermes, Zeŭso, Afrodita, kaj Ĥronos, nomitaj laŭ la ĉielaj korpoj kiu prezidis la unuajn horojn de ĉiu tago, laŭ la [[astrologio]] de la [[helenisma epoko]]. El Grekio la planedaj nomoj de la semajno pasis al romianoj, kaj de la latina al aliaj lingvoj de la sudo kaj okcidento de Eŭropo, kaj siavice al aliaj lingvoj kiuj estis influitaj de tiuj.

La [[Tercentra teorio|ptolemea sistemo]] de planedaj sferoj asertas, ke la ordo de la ĉielaj korpoj, el plej malproksima al plej proksima al la Tero estas jena: [[Saturno (planedo)|Saturno]], [[Jupitero (planedo)|Jupitero]], [[Marso (planedo)|Marso]], [[Suno]], [[Venuso (planedo)|Venuso]], [[Merkuro (planedo)|Merkuro]], [[Luno]], aŭ, objektive, la planedoj ordiĝas el plej malrapidaj al plej rapidaj laŭ ili aperas en la nokta ĉielo.&lt;ref&gt;Falk, Michael (19a de marto 1999). «Nombres astronómicos para los días de la semana». Journal of the Royal Astronomical Society of Canada 93 (1999-06): 122-133. Bibcode:1999JRASC..93..122F.&lt;/ref&gt;

* [[Lundo]] (fr: ''lundi'', la: ''dies lunis''), tago de la [[Luno]]
* [[Mardo]] (fr: ''mardi'', la: ''dies Martis''), tago de dio [[Marso (dio)|Marso]]
* [[Merkredo]] (fr: ''mercredi'', la: ''dies Mercurii''), tago de [[Merkuro (dio)|Merkuro]]
* [[Ĵaŭdo]] (fr: ''jeudi'', la: ''dies Iovis''), tago de [[Jupitero (dio)|Jupitero]]
* [[Vendredo]] (fr: ''vendredi'', la: ''dies Veneris''), tago de diino [[Venera]]
* [[Sabato]] (it: ''sabato'', he: ''ŝa'bat''), tago por ripozo kaj adoro de [[dio]] ([[ŝabato]])
* [[Dimanĉo]] (fr: ''dimanche'', la: ''dies dominicalis''), tago de la [[Jesuo Kristo|Sinjoro]] (''dominus'')

Pli malpli la samon oni disvolvigas en Esperanto per dupaĝa artikolo, sed aldone estas komparoj inter diversaj lingvoj, kaj ĉefe de familioj latinida, ĝermana kaj slava. Krome estas interesa poeziaĵeto de Vilho Setala nome &quot;La semajno&quot;:
{{Citaĵo|Lundo, mardo kaj merkredo,
* poste ĵaŭdo kaj vendredo,
* sekvas sese la sabato,
* kaj la sepa, la dimanĉo.
* En la kapo - sen eraro -
la semajna kalendaro.&lt;ref&gt;&quot;De kie venas la nomoj de la tagoj?&quot;, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], nº 304, aprilo 2021, pp. 18-19.&lt;/ref&gt;}}

== Ekvivalentoj de aliaj tempunuoj en tagoj ==
[[Dosiero:Weekday heptagram.svg|150ra|eta|Astrologia simbolo de [[semajno]].]]
* Unu [[semajno]] egalas al 7 tagoj
* Unu [[monato]] egalas al 30/31 tagoj (escepte pri [[februaro]], kiu enhavas 28 tagojn kaj 29 la superjarojn)
* Unu [[jaro]] egalas al 365 tagoj (escepte pri [[superjaro]] kiu enhavas 366 tagojn)
* Unu [[jarcento]] egalas al 36.525 tagoj (75 jaroj kun 365 tagoj + 25 jaroj kun 366 tagoj)
* Unu [[jarmilo]] egalas al 365.250 tagoj (742 jaroj kun 365 tagoj + 258 jaroj kun 366 tagoj, proksimume)

=== Tagoj de la monatoj ===
Pri [[monato]]j la [[gregoria kalendaro]] havas 12 monatojn:

{| align=&quot;right&quot; width=&quot;300&quot;
|| [[Dosiero:Gregorianscher Kalender Petersdom.jpg|eta|300ra|dekstra|Parto de la tombejo de la Papo [[Gregorio la 13-a]] kun celebroj okaze de enkonduko de gregoria kalendaro]]
|-
||
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! N-ro || Nomo || Tagoj
|-
| 1 || [[Januaro]] || 31
|-
| 2 || [[Februaro]] || 28 aŭ 29
|-
| 3 || [[Marto]] || 31
|-
| 4 || [[Aprilo]] || 30
|-
| 5 || [[Majo]] || 31
|-
| 6 || [[Junio]] || 30
|-
| 7 || [[Julio]] || 31
|-
| 8 || [[Aŭgusto]] || 31
|-
| 9 || [[Septembro]] || 30
|-
| 10 || [[Oktobro]] || 31
|-
| 11 || [[Novembro]] || 30
|-
| 12 || [[Decembro]] || 31
|}

La kalendaro sekvas la [[suno]]n, ne la [[luno]]n, tiel ke la komenco de printempo estas fiksita je la 21-a de marto.

Februaro kutime havas 28 tagojn, sed en la [[superjaro]] ĝi havas 29 tagojn. Do, en la jaroj 1992,
1996, 2000 kaj 1600 ĝi havis 29 tagojn, sed en la jaroj 1993,
1994, 1900 kaj 1700 ĝi havis 28 tagojn. En la julia kalendaro,
kontraste, februaro havis 29 tagojn en la jaroj 1900 kaj 1700.

Pro tio, la meza gregoria jaro havas 365,2425 suntagojn, dum la julia havas 365,2500. La suna jaro mem estas 365,24219878 suntagoj. La gregoria jaro estas 25,96 [[sekundo]]jn tro longa (kio fariĝos unu tago post 3320 jaroj).

=== Memorhelpila poemo ===
::''Tridek tagoj en [[septembro]],''
::''[[aprilo|april']], [[junio]], kaj [[novembro]];''
::''Ĉiuj kromaj de la [[kalendaro|kalendar']]''
::''Tridek-unu havas, krom [[februaro|februar']],''
::''Kun dudek-ok, tri [[jaro]]jn el kvar,''
::''Sed dudek-naŭ en [[superjaro|superjar']].''
::: - Tradicia angla poemo; elangligis Mateo McLauchlin

== La tago en la Internacia sistemo de unuoj (IS) ==
La koncepto de tago ne formas parton de la [[Internacia sistemo de unuoj]], IS,&lt;ref name=11CGPM&gt;[http://www.bipm.org/en/CGPM/db/11/12/ Nombre y abreviatura oficiales segun la resolución núm. 12 de la 11a Conferencia General de Pesos y Medidas de 1960]&lt;/ref&gt; sed oni akceptas ĝian uzadon.&lt;ref&gt;[http://physics.nist.gov/Pubs/SP811/sec05.html Guía del NIST en el Sistema Internacional]&lt;/ref&gt; La difinon de tago oni faras laŭ la unuo de tempo de la Internacia Sistemo, nome la [[sekundo]], kaj tiukadre unu tago samvaloras al 86 400 sekundoj. Ĉar la difino de sekundo estas la daŭro de 9 192 631 770 [[periodo]]j de [[radiado]] korespondaj al la transiro inter du niveloj de la hiperfajna strukturo de la fundamenta stato de [[cezio]] 133,&lt;ref&gt;[http://www.bipm.org/en/si/base_units/second.html Definición oficial del segundo] arkivita en [https://web.archive.org/web/20110812055450/http://www.bipm.org/en/si/base_units/second.html]&lt;/ref&gt; unu tago samvaloras al 794 243 384 928 000 periodoj.&lt;ref&gt;{{en}} ''The International System of Units (SI)'' BIMP, 8a eldono 2006, pp. 123-125.&lt;/ref&gt;

Unu tago en la tempa skalo nomita [[Universala Tempo Kunordigita]] (UTC aŭ UTK) povas inkludi kroman unu [[Supersekundo|aldonan sekundon]] ĉu pozitivan ĉu negativan, kaj tial ĝi povas havi 86 399 aŭ 86.401 sekundojn.

=== En dekuma kaj metra tempoj ===
{{Ĉefartikolo|Dekuma tempo|Metra tempo}}
[[Dosiero:Decimal Clock face by Pierre Daniel Destigny 1798-1805.jpg|eta|Decimal clock face, made in around the start of the 19th century]]
Variajn proponojn oni faris pri [[dekuma tempo]] kaj [[metra tempo]], sed ili ne redifinas tagon, kaj uzas la konceptojn de tago aŭ de [[Sidera tempo|sidera tago]] kiel baza unuo. Dekuma tempo estas la reprezentado de tempo de la tago uzanta unuojn, kiuj rilatas dekume. Oni ofte uzas tiun terminon aparte por la franca revolucia tempo, kiu disigas la tagon en dek dekumajn horojn, kiuj konsistas el po 100 dekumaj minutoj po 100 dekumaj sekundoj, kontraŭe al la pli kutima tempo. Metra tempo estas la mezuro de tempintervalo uzanta la metran sistemon, kiu difinas la [[sekundo]]n kiel bazo de la tempounuo kaj obloj kaj malobloj unuoj formitaj de metraj prefiksoj, kiel kilosekundoj kaj milisekundoj. Ĝi ne difinas la tempon de la tago, ĉar tion difinas multaj temposkaloj, kiuj povas esti bazitaj je metra difino de la sekundo. Aliaj tempomezurunuoj, kiel minuto, horo kaj tago estas akceptitaj por uzado kun la moderna metra sistemo, sed ne kiel parto de ĝi.

Metra tempo uzas metrajn prefiksojn por refenci tempon. Ĝi uzas la tagon kiel bazan unuon, kaj pli malgrandaj unuoj estas frakcioj de tago: metra horo (''deci'') estas 1⁄10 (unu dekono) de tago; metra minuto (''milli'') estas 1⁄1000 (unu milono) de tago; ktp.&lt;ref&gt;Veitch, Harriet (2008-04-02). [https://www.smh.com.au/entertainment/books/why-dont-we-have-metric-time-20080402-gds868.html &quot;Why don't we have metric time?&quot;.] The Sydney Morning Herald. Arkivita el la originalo en 2022-08-21. Alirita en 2022-08-21.&lt;/ref&gt; Simile, en dekuma tempo, la longo de tago estas stata por normala tempo. Unu tago estas dividita ankaŭ en 10 horoj, kaj 10 tagoj estas tagdeko – ekvivalenta al semajno. Tri tagdekoj faras unu monaton.&lt;ref name=&quot;Vera&quot;&gt;Vera, Hector (2009). [https://brill.com/view/journals/kron/9/1-2/article-p29_6.xml &quot;Decimal Time: Misadventures of a Revolutionary Idea, 1793–2008&quot;.] KronoScope. 9 (1–2): 29–48. doi:10.1163/156771509X12638154745382. ISSN 1567-715X. Arkivita el la originalo en 2022-08-21. Alirita en 2022-08-21.&lt;/ref&gt;: 35. Variaj dekumtempaj proponoj kiuj ne redifinas la tagon: la propono de Henri de Sarrauton retenas tagojn, kaj subdividas horojn en 100 minutoj;&lt;ref name=&quot;Vera&quot;/&gt;: 42; en la propono de Mendizábal kaj Tamborel, la sidera tago estis la baza unuo, kaj oni faras subdividojn el tio;&lt;ref name=&quot;Vera&quot;/&gt;: 42–43; kaj la propono de Rey-Pailhade dividis la tagon en 100 ''cés''.&lt;ref name=&quot;Vera&quot;/&gt;: 42.

== Tagostarto ==
[[Dosiero:Sun and Moon.jpg|eta|maldekstre|230ra|Luno kaj suno en suna eklipso de la 7a de oktobro 2010.]]
Por la plej granda parto de la [[Taga animalo|tagaj animaloj]], la tago ekas nature en la [[sunleviĝo]] kaj finiĝas je la [[sunsubiro]]. La homaj estaĵoj, pro siaj kulturaj normoj kaj scienca sciaro, uzis tre diversajn limojn por la koncepto de tago.

En la [[Antikva Egipto]] kaj en [[Mezopotamio]], la tagon oni ekkalkulis el la sunleviĝo. En la [[Antikva Grekio]], la startpunkto estis la noktiĝo. En la [[Antikva Romo]], la tago ekis meznokte, kiel en la aktualo.&lt;ref&gt;Jérôme Carcopino, Vida cotidiana en Roma en el apogeo del Imperio, Ediciones Temas de hoy, S. A., Madrid, 1988. ISBN = 84-7880-917-1 p. 188&lt;/ref&gt; La [[Judismo|juda]] tago startis je la sunsubiro aŭ je la noktiĝo (kiam aperas tri steloj de dua [[magnitudo]]). [[Mezepoka Eŭropo]] sekvis tiun tradicion, konata kiel ''[[Florenca kalendaro|florenca]] alĝustigo'': en tiu sistemo, referenco kiel «du horojn en la tago» signifis «du horojn post la sunsubiro» kaj, tial, la tempon dum la nokto oni devis ŝanĝi al unu antaŭa tago laŭ la kalendaro de la [[gregoria kalendaro|moderna kalkulo]]. Tial, tagoj kiel [[Kristnaska vespermanĝo|Kristnaska Antaŭtago]], [[Halloween]] aŭ la Antaŭtago de Sankta Agneso estas la restaĵoj de la malnovaj tradicioj kiam la religiajn festojn oni iniciatis la antaŭtagojn. La komuna aktuala konvencio referenca al civila tago startas noktomeze, tio estas je la 00:00 (inkluzive) kaj daŭras 24 horojn, ĝis la 24:00 (ekskluzive).

== Jura tago ==
=== Labortago ===
La tagon oni povas kompreni laŭ koncepto de la tempo en kiu [[Laboro|oni laboras]]: nome la laboro de unu persono en unu tago. De tie devenas la terminoj kaj esprimoj ''labortago'', ''laborebla tago'', ''dungi personojn por unu tago'' kaj derivitaj konceptoj kiel ''tagpago'' ([[salajro]] por unu labortago) kaj [[taglaboristo]]. Ĝenerale unu labortago estas komponita de ĝis ok horoj, laŭ la valida [[laborjuro]] en multaj landoj, kvankam tio dependas de la propra laborjuro de ĉiu lando.&lt;ref&gt;En Hispanio Leĝo 30/1992 de ''Régimen Jurídico de las Administraciones Públicas y del Procedimiento Administrativo Común'', de 26a de novembro: [http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/l30-1992.html Ekstera ligilo]&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Canencia&quot;&gt;James Marsh [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm? Origins of Labour Day] en ''The Canadian Encyclopedia'' ArchivedFeatures &amp; Params = A218 Alirita la 22an de septembro 2021 Arkivita la 26an de julio 2008 en [https://web.archive.org/web/20080726164759/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ask.yahoo.com/ask/20020913.html Why are not you supposed to wear white after Labor Day?] 2002-09-13 en Ask.com Alirita la 2013-05-04&lt;/ref&gt; Fakte la [[okhora labortago]] estis unu el la plej malnovaj postuloj de la [[laborista movado]]. Tamen antaŭ tiu postulado en landoj kie okazis la [[Industria Revolucio]] estis oftaj labortagoj de multe pli ol ok horoj, eĉ ĝis duoble. Ankoraŭ tio okazas en nedisvolvigitaj landoj, ĉefe en apartaj sektoroj (ekzemple en agrikulturo] por [[rikolto|rikoltado]] de specifaj kultivoj necesas plenumi la taskojn antaŭ ŝanĝo de la vetero, de la stato de maturiĝo ktp.).

=== Festotago ===
[[Festotago]] estas la malo de [[labortago]], tio estas, tago kiun la oficiala [[juro]] agnoskas oficiale por la [[ripozo]] kaj la [[distro]] (escepte ĉe urĝaj servoj kaj profesioj nepraj aŭ kun specifaj horaroj). Pro historiaj tialoj, kutime oni konsideras festotago unu fiksitan tagon en la semajno; tiu tago koincidas kun la [[dimanĉo]] (en landoj de kristana tradicio), la [[vendredo]] (ĉe la landoj de islama tradicio), kaj la [[sabato]] (ĉe Israelo kaj judaj komunumoj). Ĝenerale tio estas memoro pri la rakonto de la kreado de la mondo laŭ la religioj de la [[Biblio]] ([[Abrahamaj religioj]]), kiam Dio ripozis post sep tagoj de kreado.&lt;ref&gt;''Reasoning from the Scriptures'', eldonejo &quot;Watchtower Bible and Tract Society of Pennsylvania&quot;, 1985, reviziita en 1989, pp. 176-182&lt;/ref&gt;

Krom la semajnaj ripoztempoj, estas festotagoj la datoj markitaj en ĉiu lando, por ekzemplo kiel memoro de historiaj okazaĵoj (bataloj, malkovroj, unuigoj, sendependigoj ktp.), la tago de sankta patrono aŭ de aliaj religiaj aŭ politikaj figuroj adorataj. En tiuj tagoj, krom malpermeso labori, kutime oni celebras ilin per specifa [[festo]].&lt;ref&gt;Barbara Klebanow kaj Sara Fischer, ''American Holidays: Exploring Traditions, Customs, and Backgrounds'', eldonejo ''Pro Lingua Associates'', 2005. ISBN = 0-86647-196-0&lt;/ref&gt; Aparta sistemo estas en landoj de kristana tradicio, nome la [[Sankta Semajno]] en kiu aparta okazaĵo de la [[pasiono]] de [[Kristo]] estas rilatita kulture al specifaj tagoj, nome la [[Sankta Vendredo]] al lia morto kaj la [[Pasko|Sankta Dimanĉo]] al lia [[resurekto]]; krome la antaŭa dimanĉo estas tago rilata al la triumfa eniro de [[Jesuo]] en [[Jerusalemo]]n. Alia aparta festotagaro estas la tuta monato [[Ramadano]] en la landoj de la [[Islama mondo]], en kiu ĉefe la starta kaj la fina tagoj estas speciale celebritaj.

La festotagoj estas agnoskitaj en la laboraljuro kiel pagendaj tagoj, kvankam oni ne laboras tian, kiel [[rajto]] de la laboristoj. La festotagojn de ĉiu jaro (la oficiala laborkalendaro) oni fiksas oficiale per registara dekreto (ĉu ŝtata ĉu subŝtata), sed ĉiu sektoro aŭ entrepreno povas decidi la fiksadon de aldonaj festotagoj. Oni devas ne konfuzi la festotagon kun la jara [[Ferio|libertempo]], periodo kutime pli longa de labora ripozado, en multaj landoj de unu monato.&lt;ref&gt;Susan E. Richardson, ''Holidays &amp; Holy Days: Origins, Customs, and Insights on Celebrations Through the Year'', eldonejo Ven Books, julio 2001. ISBN = 0-8307-3442-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lucille Recht Penner kaj Ib Ohlsson, [https://archive.org/details/celebrationstory00penn ''Celebration: The Story of American Holidays''] eldonejo MacMillan Publishing Company, septembro 1993. ISBN = 0-02-770903-5&lt;/ref&gt;

== Daŭron de la tagoj en la diversaj planedoj ==
Oni indikas en teraj tagoj la daŭron de la [[Sidera tempo|sidara tago]] de la diversaj planedoj (kaj ne la daŭron de la [[Suntempo|suna tago]]). La indikitaj ciferoj estas rondigitaj je nur du dekumaj ciferoj.

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-----
! Planedo
! Daŭro de la tago
|-----
| [[Merkuro (planedo)|Merkuro]]
| 58,65&lt;ref name=&quot;nasamercuri&quot;&gt;Kirk Munsell; Smith, Harman; Harvey, Samantha [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&amp;Display=Facts Mercury: Facts &amp; Figures] en Solar System Exploration, [[NASA]], 28a de majo 2009, alirita la 07-04-2008 Arkivita la 8an de aprilo 2014 en [https://web.archive.org/web/20140408125609/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&amp;Display=Facts]&lt;/ref&gt;
|-----
| [[Venuso (planedo)|Venuso]]
| 243,02&lt;ref name=&quot;MeCo&amp;Pl&quot;&gt;Karl K. Turekian, [http://books.google.cat/books?id=kYtksEUxw0oC&amp;pg=PA490&amp;lpg=PA490&amp;dq=a+day+on+venus%2B%22243.02%22&amp;source=bl&amp;ots=NE3N80aCn2&amp;sig=nbNXYua7cv6LW-pzzzQ8y3m8zsg&amp;hl=ca&amp;ei=kP_gTO-sHYTLhAeegcGcDQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CBcQ6AEwAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Meteorites, comets, and planets'',] eldonejo Elsevier, 2005, p. 490 ISBN = 9780080447209 Alirita en 15-11-2010,&lt;/ref&gt;
|-----
| [[Tero]]
| 0,99
|-----
| [[Marso (planedo)|Marso]]
| 1,026
|-----
| [[Jupitero (planedo)|Jupitero]]
| 0,41&lt;ref name=Seidelmann2007/&gt;
|-----
| [[Saturno (planedo)|Saturno]]
| 0,44-0,45&lt;ref name=&quot;saturnDay&quot;&gt;Than, Ker [http://www.space.com/scienceastronomy/070906_saturn_day.html Length of Saturn's Day Revised] en Space.com, 6a de septembro 2007, alirita la 6an de septembro 2007&lt;/ref&gt;
|-----
| [[Urano (planedo)|Urano]]
| 0,72&lt;ref name=Seidelmann2007&gt;Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A'hearn, M. F. et al. [url = http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006] en Celestial Mech. Dyn. Astr. 2007, volumo 90, pp. 155-180 doi = 10.1007/s10569-007-9072-y&lt;/ref&gt;
|-----
| [[Neptuno (planedo)|Neptuno]]
| 0,67&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;Williams|nombre = David R. [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html Neptune Fact Sheet] 1a de septembro 2004, [[NASA]], alirita la 14an de aŭgusto 2007&lt;/ref&gt;
|-----
|}
&lt;/center&gt;

== Kelkaj gravaj tagoj ==
{{Ĉefartikolo|Internacia tago}}
[[Internacia tago]] estas tago dediĉita al aparta temo. Ili estas aŭ internaciaj tagoj, aŭ mondaj tagoj dekretitaj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] por atentigi pri gravaj internaciaj aferoj, ĉefe problemoj solvendaj, aŭ subtenitaj de institutoj aŭ asocioj kaj vaste agnoskitaj tra la mondo. Kutime temas pri la ĝeneraligo de lokaj datrevenoj kaj postuloj de la civila socio. En tiuj tagoj kutime oni realigas kampanjojn de konsciigo, kunsidoj kaj interkonsentoj.&lt;ref name=&quot;UNObDays&quot;&gt;[http://www.un.org/en/events/observances/days.shtml United Nations Observances, International Days] eldonejo Unuiĝintaj Nacioj, alirita la 3an de majo 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0268580905052368 United Nations Dedications: A World Culture in the Making]&lt;/ref&gt;

=== Internaciaj tagoj ===
* [[Tago de la Laboro]]
* [[Tago de la memoro]]
* [[Tago de la mortintoj]]
* [[Tago de la rusa lingvo]]
* [[Tago de patrinoj]]
* [[Tago de patro]]
* [[Internacia Tago por Egalaj Rajtoj de Handikapuloj]]
* [[Internacia Tago de Alfabeteco]]
* [[Internacia Tago de Faŭno]]
* [[Internacia Tago por Kreivo kaj Novigo]]

== Tagoj en Esperantujo ==
[[Dosiero:Zamenhofa Tago en Kalio 01.jpg|eta|desktre|250ra|Zamenhofa Tago en Kalio, Kolombio, 2018.]]
La [[Zamenhofa Tago]] (15-a de decembro) estas la naskiĝtago de [[L. L. Zamenhof]] (1859-1917), la iniciatinto de [[Esperanto]], kaj la plej vaste celebrata festotago en [[Esperantujo]]. Ĝi estas samtempe la Tago de la Esperanto-libro kaj la Tago de la Esperanto-kulturo. En tiu tago (aŭ en alia konvena semajntago ĉirkaŭ ĝi) esperantistoj tra la mondo okazigas specialajn renkontiĝojn por festi la okazon. La idearo de Esperanto kaj la proksimeco de la Zamenhofa tago al [[Kristnasko]] instigas la kunvenintojn interŝanĝadi donacojn (prefere librojn verkitajn en Esperanto) kaj bondezirojn. Foje okazas dum tiaj kunvenoj ankaŭ prelegoj pri L. L. Zamenhof.

En [[Universala Kongreso de Esperanto|Universalaj Kongresoj de Esperanto]] specifaj tagoj estas aparte dediĉitaj al unuopaj programoj kaj aferoj. En la lastaj jar(dek)oj tiujn kongresojn oni organizas laŭ laŭtaga strukturo. Ĉio startas per Solena Malfermo okazanta en [[dimanĉo]] (kutime matene); la [[lundo]] estas kromnomita &quot;Kleriga Lundo&quot;, kun specifaj programeroj dediĉitaj al klerigado; [[mardo]] estas kromnomita &quot;Tago de Lernado&quot; kun programo specife zorgita de [[ILEI]]; en [[merkredo]] okazas tuttagaj ekskursoj kaj kutime oni ne organizas oficialajn programerojn, do estas libertempa tago; en [[ĵaŭdo]] okazas la Esperantologia Konferenco kaj en [[vendredo]] oni organizas KER-ekzamenojn, kiam kandidatoj jam praktikis la lingvon dum la kongresa semajno kaj plibonigis siajn lingvonivelojn. Pro similaj tialoj en vendredo okazas ankaŭ la Internacia Arta Vespero, kiam la diversaj artistoj povis provludi kaj organiziĝi dum la semajno. Sabate matene okazas Solena Fermo kaj adiaŭo. Tiun strukturon adoptas ankaŭ aliaj kongresoj kaj Esperanto-eventoj.

Aparta evento en [[Esperantujo]] estas la [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]], kiuj portas la koncepton &quot;tago&quot; en sia nomo. Tiu evento kreiĝis en 1950, sed nomiĝis tiel ekde la finaj [[1960-aj jaroj]] kaj ekde tiam ĝi okazas alterne an unu el la tri [[Baltaj Landoj]].&lt;ref&gt;[http://sezonoj.ru/2013/07/bet-9/ detala kaj rapida artikolo pri la 49-aj Baltiaj Esperanto-Tagodetale la 15-an de julio 2013] en la retejo ''[[La Balta Ondo]]'', la reta eldono de [[La Ondo de Esperanto]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''La historio de la Unua BET kaj 50-jara jubileo'', en &quot;Litova Stelo, 5/2009, pp.&amp;nbsp;10-15&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Historio de BET-oj'', p. 49-91, en: Libro por BET-ano, [[Klajpedo]], 9-17 julio 2022, 148, ISBN 978-609-96316-0-8&lt;/ref&gt;

== Proverbo ==
Ekzistas pluraj (21, kaj nur 4 pri [[nokto]]) [[proverbo]]j pri tago en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2008-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php |arkivdato=2011-12-25 }}&lt;/ref&gt;:
* {{citaĵo|''Eĉ por plej terura tago venas vespero.''}}
* {{citaĵo|''En la tago de la sankta Neniamo.''}}
* {{citaĵo|''Laŭdu tagon nur vespere.''}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Árni Björnsson (1995) [1977], High Days and Holidays in Iceland, Reykjavík: Mál og menning, ISBN 9979-3-0802-8, OCLC 186511596
* Jérôme Carcopino (1988). Vida cotidiana en Roma en el apogeo del Imperio. Madrid: Ediciones Temas de hoy, S.A. p.&amp;nbsp;188. ISBN 84-7880-917-1.
* Morisot J.M., Tableaux détaillés des prix de tous les ouvrages du bâtiment, Carilian,‎ 1814 [http://books.google.be/books?id=vGIUAAAAQAAJ&amp;hl=fr&amp;pg=PR3#v=onepage&amp;q&amp;f=false rete]
* [[Sergio Pokrovskij|Pokrovskij, Sergio]] (1998), Kristanaj kalendaroj. [[LOdE]], 1998, №1–3. (Disponeblas [http://esperanto-ondo.ru/Diverse/H-kalend.htm HTML-versio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190619082937/http://esperanto-ondo.ru/Diverse/H-kalend.htm |date=2019-06-19 }}.)
* Zerubavel, Eviatar (1985), The Seven Day Circle: The History and Meaning of the Week, University of Chicago Press, ISBN 0-226-98165-7

== Vidu ankaŭ ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Almanako]]
* [[Averaĝa suntago]]
* [[Diurno]]
* [[Festaj kaj feriaj tagoj]]
* [[Gregoria kalendaro]]
* [[Horo]]
* [[Jaro]]
* [[Ĵurnalo]]
* [[Kalendaro]]
* [[Monato]]
* [[Nokto]]
* [[Semajno]]
* [[Sezono]]
* [[Sidera tago]]
* [[Suntempo]]
* [[Taga animalo]]
* [[Taggazeto]]
* [[Listo de tagĵurnaloj laŭ eldonkvanto|Tagĵurnaloj]]
* [[Taglibro]]
* [[Tagmezo]]
* [[Tagoj]]
* [[Tempo]]
* [[Zamenhofa Tago]]
{{Div col end}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj
|wiktionary=tago
|ReVo=tag
|q=Tago
}}
* [http://www.fourmilab.ch/cgi-bin/uncgi/Earth/action?opt=-p&amp;img=learth.evif Retpaĝo montranta, kie taglumo estas momente]
* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Día|revizio=83242062}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Day|revizio=1156580392}}
{{Havenda artikolo|Tago}}

[[Kategorio:Tagoj| ]]
[[Kategorio:Tempo]]
[[Kategorio:Mezurunuoj de tempo]]</text>
      <sha1>s2tzjgcf6vdnn4cz51itfowqw003abb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:ĈefPaĝoMondAktualaĵo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>20057</id>
    <revision>
      <id>9479405</id>
      <parentid>9478390</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tageventoj */</comment>
      <origin>9479405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="rkwo3cwoob9bqlfmml2zoa3ek4ifmi3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
== Instrukcioj==
Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn:
# Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la &quot;kaj pli...&quot;-parton).
# Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko.
# Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon.
==Tageventoj==
&lt;/noinclude&gt;

{| style=&quot;font-family:sans-serif;&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;&quot; |
&lt;div style=&quot;float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;&quot;&gt;

&lt;!--
Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu &quot;90px&quot; larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato:
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Eta priskribo&lt;/small&gt;

Forigu la malnovan bildon.
Bildo komenciĝas malsupre:
--&gt;
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;
[[Dosiero:Harald V Norge.jpg|90ra]]&lt;/div&gt;{{centre|&lt;small&gt;Harald la 5-a (Norvegio)&lt;/small&gt;}}
&lt;!-- Fino de la bildo. --&gt;
&lt;/div&gt;
;{{dato|17|09|2026}}
* {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato.
;{{dato|04|09|2026}}
* [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis rezolucion aprobante ŝanĝon de la [[monda mapo]] for de la [[Merkatora projekcio]] al la egal-area projekcio, {{Q|Q5332893}}.
;{{dato|30|08|2026}}
* {{flago|Usono}} [[NASA]] sukcese lanĉis la [[Kosmoteleskopo Nancy Grace Roman|Kosmoteleskopon Nancy Grace Roman]]
;{{dato|29|08|2026}}
* {{flago|Islando}} En [[referendumo]] 52.5% da [[islandanoj]] voĉdonis kontraŭ renovigi [[Kandidatoj por aliĝo al la Eŭropa Unio|membriĝajn intertraktadojn]] kun la [[Eŭropa Unio]].
* {{flago|Niĝerio}} En [[Niĝerio]] provo de [[ŝtatrenverso]] fiaskis.
;{{dato|28|08|2026}}
* {{flago|Norvegio}} Mortis [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de [[Norvegio]]. Nova reĝo estas lia filo, [[Haakon la 8-a (Norvegio)|Haakon la 8-a]].
* {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Rusio spavatakis [[Buĉa distrikto|Buĉa-distrikton]] de [[Kijiva provinco]]. La atako kaŭzis fajron kaj detonacion: 37 homoj pereis, 42 estis vunditaj (inkluzive 4 infanojn), 381 homoj estis evakuitaj (inkluzive 59 infanojn).

&lt;!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --&gt;

|}
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkwo3cwoob9bqlfmml2zoa3ek4ifmi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trapunkta hiperiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21786</id>
    <revision>
      <id>9479109</id>
      <parentid>9342174</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-45681-87</username>
        <id>262142</id>
      </contributor>
      <origin>9479109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3677" sha1="2mhmjg4roj5r1imnnewaebu13wt6kf3" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Trapunkta hiperiko
|koloro = lightgreen
|dosiero = (MHNT) Hypericum perforatum flower and buttons.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Dukotiledonaj plantoj|Dukotiledonoj]] ''Magnoliopsida''
|ordo = [[Malpigialoj]] ''Malpighiales''
|familio = [[Kluziacoj]] ''Clusiaceae''
|genro = [[Hiperiko]] ''Hypericum''
|specio = '''''H. perforatum'''''
|dunomo = ''Hypericum perforatum''
|dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|vikispecio =
|komunejo =
}}
'''Trapunkta hiperiko''' aŭ '''sankt-johana herbo''' (''Hypericum perforatum'') estas [[kuracplanto]], kiun laŭtradicie oni elŝiru dum la nokto de la  [[sankta-Johana festo]], je la somera [[solstico]].

Sur la rando de la vojetoj, en senkulturejoj, hiperiko trapunktata leviĝas ĝis 60 centimetroj de alteco. Plurjara planto kun rigida kaj branĉplena tigo, ĝi eligas varman kaj kvietigan odoron.

Ĝiaj maldikaj kaj longaj ovalaj [[folio]]j enhavas diafanajn punktojn, nomitajn &quot;gasaj poŝoj&quot;, kiuj estas klare vidataj kiam oni metas la folion al la lumo. Ĝiaj orflavaj [[floro]]j montras kvin [[petalo]]jn kaj multnombrajn [[stameno]]jn. Ili havas sekreciajn glandojn kiuj ruĝe koloras la fingrojn kiam oni ĉifas ilin. Ili floras supre de branĉetoj, de la malfrua printempo al frua somero. La frukto estas kapsulo kiu enhavas etajn [[Semo (planto)|semojn]].

== Kultivado ==

Hiperiko trapunkta estas planto kiu eltenas la varmegon kaj malvarmon ĝis -15 gradoj. Ĝi prosperas en leĝeraj grundoj, malriĉaj kaj en plena suno.
Ni devas semi ĝin printempe, ĉar la semoj bezonas bonan lumon por ĝermi. Tiu planto resemiĝas aŭtune. Ĝiaj aeraj partoj malaperas vintre sed printempe ili rekreskas el la radiko.
Tradicie, oni rikoltas hiperikon la 24-an de junio je tagmezo. Fakte, oni povas rikolti ĝin ekde ĝia florado. Tranĉinte la planton je 20&amp;nbsp;cm de la pinto, oni sekigas ĝin por fari infuzaĵojn aŭ tinkturojn. Ĝi devas konservi siajn koloron kaj aromon.

== Uzado en popolmedicino ==
En [[popola medicino]] oni opinias, ke:
* sedativa, antidepresia, hiperiko trapunkta estas uzata en la ordinara depresio kaj vintra depresio pro sia agado sur [[melanino]];
* ĝi ankaŭ kvietigas [[astmo]]n, [[bronkito]]n kaj inflamon de la trakeo tra siaj trankviligantaj proprecoj;
* kontraŭvirusa, ĝi influas [[herpeto]]n, hepatiton B, gripon ...

La ago de la hiperiko trapunkta estas sentata post 15 tagoj de kuracado. La traktado daŭras dum tri monatoj kaj ne devus esti haltigita subite.

== Uzaj singardoj ==

Hiperiko trapunkta estas fotosentiviga, do ni devus eviti elmetadon al la suno dum oni uzas tiun planton.
En interna uzo, hiperiko trapunkta havas interagojn kun multaj medikamentoj (perbuŝaj [[kontraŭkoncipilo]]j, kontraŭdeprimiloj, kontraŭkoaguliloj ...). En kazo de kuracado, serĉu konsilon de via kuracisto aŭ apotekisto.
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Hypericum perforatum.jpg|
Dosiero:Hypericum perforatum01.jpg|
Dosiero:Hypericum-perforatum-flower.JPG|
Dosiero:(MHNT) Misumena vatia and Syrphus ribesii on Hypericum perforatum.jpg|
Dosiero:Hypericium perforatum 01.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}{{Portalo Biologio}}
* http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/287/14/1807 
* http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/313/7052/253?view=full&amp;pmid=8704532 
* http://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/02_10_00_wortfinal.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051201093156/http://www.cc.nih.gov/about/news/press_room/2000/02_10_00_wortfinal.html |date=2005-12-01 }}

[[Kategorio:Spicoj]]
[[Kategorio:Kluziacoj]]
[[Kategorio:Palearktisa flaŭro]]</text>
      <sha1>2mhmjg4roj5r1imnnewaebu13wt6kf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Solanino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22075</id>
    <revision>
      <id>9479273</id>
      <parentid>9298563</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4267" sha1="2vq6xc467amdpfxzds0kktb8t103vzv" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Solanino'''&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Solanine chemical structure.png|200ra|solanino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la Solanino'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Solanine 3d structure.png|200ra|solanino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la Solanino'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Groene_aardappels_'Doré'_(Solanum_tuberosum_'Doré').jpg|200ra]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''&lt;small&gt;Solanino nature trovatas en la verdaj [[terpomo]]j&lt;/small&gt;'''
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''C|45|H|73|NO|15'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=20562-02-1 20562-02-1]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.28033.html 28033]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6537493 6537493]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||kristalblanka solidaĵo
|-
|[[Molmaso]]||868,087 g·mol&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]|| 1,38g cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://chemicalland21.com/bioscience/bp/SOLANINE.htm |titolo=Chemicalland21 |alirdato=2019-11-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210123134024/http://chemicalland21.com/bioscience/bp/SOLANINE.htm |arkivdato=2021-01-23 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||271°C (malkomponiĝas)
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:Tute solvebla
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||42 mg/kg (buŝe)
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R22|R22]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24|S24]] [[Listo da S-Deklaroj#R25|S25]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|T}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|07}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|270|301+312|330|501}}&lt;ref&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6537493#section=Safety-and-Hazards PubChem]&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;(25 °C kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Solanino''' estas glukozida alkaloido de solanidino kun sukero[[glukozo]], [[galaktozo]] kaj [[ramnozo]]. Kiel [[alkaloido]] ĝi kaŭzas ĉe homoj post formanĝo lakson, malbonfarton, duonsvenon,timemon, ŝvitadon, spirmankon, senkonciiĝon kaj spasmojn (tiuj simptompoj estas priskribitaj kelkfoje kiel [[solanismo]]).

Ĝi estas ofta en la botanika familio de solanacoj kiel [[terpomo]] aŭ [[tomato]]. Grandan entenon je solanino havas la frua [[terpomo]] kaj la verda parto de [[tomato]]. Se la terpomo estas prilumita dum longa tempo, kreskas en ĝi la solanin-enhavo. La solanino ne malkombiniĝas kiel ofta okazas ĉe kombinaĵoj, sed ĝi parte transiras en la bolakvon.

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Steroidaj alkaloidoj]]
[[Kategorio:Alkaloidaj glukozidoj]]
[[Kategorio:Nitrogenaj heterocikloj]]
[[Kategorio:Plantaj toksinoj]]
[[Kategorio:Saponinoj]]</text>
      <sha1>2vq6xc467amdpfxzds0kktb8t103vzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berilio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22792</id>
    <revision>
      <id>9479461</id>
      <parentid>9456795</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11543" sha1="39zya5f4u5mp3u8ym8mcu452lqe033z" xml:space="preserve">{{Informkesto kemia elemento
&lt;!-- tabelo ( + parto ĝeneralaj informoj) --&gt;
|simbolo                    = Be
|numero                     = 4
|nukleona                   = 
|nomo                       = Berilio
|latine                     = Beryllium
|super                      = 
|sub                        = [[Magnezio|Mg]]
|maldekstre                 = [[litio]]
|dekstre                    = [[boro]]
|suba tabelo                = jes
&lt;!-- ĝeneralaj informoj --&gt;
|kemia grupo                = Metaloj de alkalaj teroj
|RN-CAS                     = 7440-41-7
|grupo                      = [[Elemento de grupo 2|2]]
|periodo                    = [[Elemento de periodo 2|2]]
|bloko                      = [[Bloko s|s]]
|pezono en terkrusto        = 0,00053
|koncentracio en marakvo    = 
|nombro de naturaj izotopoj = 
|dosiero                    = Be-140g.jpg
|aspekto                    = griza metalo
&lt;!-- Atomaj ecoj --&gt;
|relativa atompezo          = 9,012182(3)
|atoma radiuso              = 105 (112)
|kovalenta radiuso          = 90
|radiuso de van der waals   = 153
|elektrona konfiguracio     = &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Heliumo|He]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; 2s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|elektronoj en surfacoj     = 2; 2
|oksidiĝa nombro           ='''+2''', +1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bernath.uwaterloo.ca/media/252.pdf|title=Beryllium: Beryllium(I) Hydride compound data|accessdate=2007-12-10|publisher=bernath.uwaterloo.ca|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-11-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071202130342/http://bernath.uwaterloo.ca/media/252.pdf|arkivdato=2007-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071202130342/http://bernath.uwaterloo.ca/media/252.pdf|archivedate=2007-12-02}}&lt;/ref&gt; ([[amfotereco|amfotera]] [[oksido]])
&lt;!-- Fizikaj ecoj --&gt;
|materia stato              = solida
|kristala strukturo         = heksagona
|denseco                    = 1,85 ({{GdC|20}})
|malmoleco                  = 5,5
|magneta konduto            = [[diamagnetismo|diamagneta]]
|degelpunkto c              = 1287
|degelpunkto k              = 1560
|bolpunkto c                = 2469
|bolpunkto k                = 2742
|molara volumeno            = 4,85
|materia fandopunkto        = 297
|materia bolpunkto          = 7,95
|premo de satura vaporo       = 
|rapido de sono           = 12 870
|specifa varmokapacito       = 1825 (25ºC)
|elektra konduktivo         = 25 · 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; A/(V.m)
|elektra rezistivo         = 36 nΩ·m ({{GdC|20}}); 1/25·10&lt;sup&gt;-6&lt;/sup&gt;
|termika konduktivo             = 190
&lt;!-- Diversaj --&gt;
|diversaj                   = jes
|elektroda potencialo       = −1,97
|elektronegativeco          = 1,57|brulvarmo je m3            =

|brulvarmo je kg            = 
|ioniga energio             = 899,5
|ionta radiuso              = 
&lt;!-- Izotopoj --&gt;
|izotopoj                   = {{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo 2 | A=7 | simbolo=Be
| apero=[[spuro]] | duoniĝa tempo=53,12 [[tago]]j
| speco 1=[[Elektrona kapto|ε]]| MeV 1=0,862
| A de produkto 1=7 | simbolo de produkto 1=[[Litio|Li]]
| speco 2=[[Gama-radiado|γ]] | MeV 2=0,477
| A de produkto 2= | simbolo de produkto 2=-}}
{{Informkesto kemia elemento/Stabila izotopo
| A=9 | simbolo=Be | apero=100% | n=5 }}
{{Informkesto kemia elemento/Nestabila izotopo | A=10 | simbolo=Be
| apero=[[spuro]] | duoniĝa tempo=1.36×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; [[jaro]]j
| speco=[[beta disfalo|β&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;]] | MeV=0,556
| A de produkto=10 | simbolo de produkto=[[Boro|B]]}}
}}
{{Veneno}}
'''Berilio''' aŭ '''beriliumo''' estas [[kemia elemento]] de la [[perioda tabelo]] kun la simbolo '''Be''' kaj [[atomnumero]] 4. [[Stelo]]j sintezas berilion, sed ĝi rapide malaperas; ĝi estas iom malofta en la [[universo]] kaj en la krusto de la tero. Ĝi estas elemento, kiu troviĝas nature nur en konpobaĵoj kun aliaj ĥemiaj elementoj en mineraloj.  Kiel libera elemento, ĝi estas griza simile al ŝtalo, forta, facilrompa [[teralkala metalo]].

Famaj [[gemo]]j, kiuj enhavas berilion estas (akvamarino, [[smeraldo]]) kaj krizoberilo.''Berilo'' estas [[juvelo|juvela]] [[mineralo]], kiu enhavas interalie berilion.

== Karakterizaĵoj ==
En strukturaj aplikoj, la kombinaĵo de alta fleksa rigideco, termika stabileco, [[Termika konduktivo|termika konduktiveco]] kaj malalta denseco (1,85-oble tiu de akvo) faras berilion dezirinda aerspaca materialo por aviadilkomponantoj, misiloj, kosmoŝipoj kaj satelitoj.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Jakubke, Hans-Dieter; Jeschkeit, Hans, eds. (1994). ''Concise Encyclopedia Chemistry''. trans. rev. Eagleson, Mary. Berlin: Walter de Gruyter.&lt;/ref&gt; Pro sia malalta denseco kaj [[Atomomaso|atommaso]], berilio estas relative travidebla al rentgenradioj kaj aliaj formoj de [[joniga radiado]]; tial, ĝi estas la plej ofta fenestra materialo por rentgenradioj kaj komponantoj de partiklaj detektiloj.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Kiam aldonite kiel aloja elemento al aluminio, kupro (precipe la alojo berilia kupro), fero aŭ nikelo, berilio plibonigas multajn fizikajn ecojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ekzemple, iloj kaj komponantoj faritaj el beriliaj kupraj alojoj estas fortaj kaj malmolaj kaj ne kreas sparkojn kiam ili trafas ŝtalan surfacon.&lt;ref&gt;[https://www.samaterials.com/content/common-types-of-beryllium-copper.html Oftaj Tipoj de Berilia Kupro]. Stanford Advanced Materials. Prenite la 13an de marto 2026.&lt;/ref&gt; En aero, la surfaco de berilio facile oksidiĝas je ĉambra temperaturo por formi pasivigan tavolon 1-10 nm dikan, kiu protektas ĝin kontraŭ plia oksidiĝo kaj korodo.&lt;ref&gt;Hoover, Mark D.; Castorina, Bryan T.; Finch, Gregory L.; Rothenberg, Simon J. (oktobro 1989). &quot;[https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15298668991375146 Determino de la Oksida Tavola Dikeco sur Beriliaj Metalaj Partikloj]&quot;. American Industrial Hygiene Association Journal. 50 (10): 550–553. Bibcode:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1989AIHAJ..50..550H 1989AIHAJ..50..550H]. doi:10.1080/15298668991375146. ISSN 0002-8894. &lt;nowiki&gt;PMID 2801503&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; La metalo oksidiĝas en amaso (preter la pasiviga tavolo) kiam varmigita super 500 °C (932 °F),&lt;ref&gt;Tomastik, C.; Werner, W.; Stori, H. (2005). &quot;Oksidado de berilio - esploro per skana Auger&quot;. Nucl. Fusion. 45 (9): 1061. Bibcode:[[bibcode:2005NucFu..45.1061T|2005NucFu..45.1061T]]. doi:10.1088/0029-5515/45/9/005. S2CID 111381179.&lt;/ref&gt; kaj brulas brile kiam varmigita ĝis ĉirkaŭ 2 500 °C (4 530 °F).&lt;ref&gt;Maček, Andrej; McKenzie Semple, J. (1969). &quot;[https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0082078469803930 Eksperimentaj brulrapidecoj kaj bruligmekanismoj de unuopaj beriliopartikloj]&quot;. Simpozio (Internacia) pri Bruligado. 12 (1): 71–81. doi:10.1016/S0082-0784(69)80393-0.&lt;/ref&gt;

== [[Tokseco]] ==
Pura berilio estas tre toksa, ne-[[radioaktivo|radiaktiva]] metalo. Ĝi estas klasifikita inter la plej toksaj [[kemia elemento|elementoj]] kiel [[arseniko]] (As), [[kadmio]] (Cd), [[kromo]] (Cr), [[plumbo]] (Pb), [[talio]] (Tl) kaj [[hidrargo]] (Hg). Berilio funkcias kiel [[kancero|kanceriga]] veneno, influante ĉelmembranojn kaj ligante al certaj reguligaj proteinoj en ĉeloj. Berilio povas resti konstatebla en urino ĝis dek jarojn post eksponiĝo. Ĝi estas klasita kiel kategorio 1 kancerigaĵo&lt;ref&gt;{{Cite book|chapter=Beryllium and Beryllium Compounds|chapter-url=http://www.inchem.org/documents/iarc/vol58/mono58-1.html|publisher=International Agency for Research on Cancer|title=IARC Monograph|volume=58|date=1993|access-date=18a de septembro 2008|archive-date=26a de mjo 2024|archive-url=https://archive.today/20240526025522/https://www.webcitation.org/69YsDBNKb?url=http://www.inchem.org/documents/iarc/vol58/mono58-1.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; fare de la Eŭropa Unio. 

== Aplikoj ==

=== Radiaj Fenestroj ===
Pro la malalta atomnumero de berilio kaj ekstreme malalta absorba indico por rentgen-radioj, unu el ĝiaj plej malnovaj - kaj ĝis hodiaŭ plej signifaj - aplikoj estas kiel radiaj fenestroj por rentgen-tuboj.&lt;ref&gt;[https://www.samaterials.es/thin-to-thick-beryllium-sheets-in-cutting-edge-applications.html Maldikaj ĝis dikaj: beriliaj folioj en avangardaj aplikoj]. Prenite la 13an de marto 2026.&lt;/ref&gt;

=== Mekanikaj Aplikoj ===
Ĉar berilia metalo posedas altan rigidecon, malpezan pezon kaj dimensian stabilecon super larĝa temperaturintervalo, ĝi estas vaste uzata en la defendaj kaj aerspacaj industrioj por malpezaj strukturaj komponantoj - kiel tiuj trovitaj en altrapidaj aviadiloj, misiloj, kosmoŝipoj kaj satelitoj (inkluzive de la Kosmoteleskopo James Webb). Kelkaj likvaĵ-fuelaj raketoj ankaŭ uzis raketaj ajutojn fabrikitajn el pura berilio.&lt;ref&gt;Davis, Joseph R. (1998). &quot;[https://books.google.com/books?id=IpEnvBtSfPQC&amp;pg=PA690 Berilio]&quot;. Metals handbook. ASM International. pp. 690–691. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-87170-654-6&lt;/nowiki&gt;. [https://web.archive.org/web/20200727094719/https://books.google.com/books?id=IpEnvBtSfPQC&amp;pg=PA690 Arkivita] de la originalo je la 27a de julio 2020. Prenita la 30an de oktobro 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schwartz, Mel M. (2002). [https://books.google.com/books?id=6fdmMuj0rNEC&amp;pg=PA62 Enciklopedio de materialoj, partoj kaj finpoluroj]. CRC Press. p. 62. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-56676-661-6&lt;/nowiki&gt;. Arkivita de la originalo je la 27a de julio 2020. Prenita la 30an de oktobro 2021.&lt;/ref&gt; La alta elasta rigideco de berilio kondukis al ĝia ampleksa apliko en la kampo de preciza instrumentado, specife en subtenaj strukturoj por inerciaj gvidsistemoj kaj optikaj sistemoj.&lt;ref&gt;Behrens, V. (2003). &quot;11 Berilio&quot;. En Beiss, P. (red.). Landolt-Börnstein - Grupo VIII Altnivelaj Materialoj kaj Teknologioj: Datumoj pri Pulvora Metalurgio. Obstrukcaj, Malmolaj kaj Intermetalaj Materialoj. Landolt-Börnstein - Grupo VIII Altnivelaj Materialoj kaj Teknologioj. Volumo 2A1. Berlino: Springer. pp. 667–677. doi:[https://materials.springer.com/lb/docs/sm_lbs_978-3-540-45638-4_36 10.1007/10689123_36]. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-540-42942-5&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

=== Alojoj ===
Aldonante ĉirkaŭ 2.0% da berilio al kupro, berilio-kupra alojo formiĝas, kiu posedas streĉreziston ses fojojn pli grandan ol tiu de pura kupro.&lt;ref&gt;Geller, Elizabeth, ed. (2004). ''Concise Encyclopedia of Chemistry''. New York City: McGraw-Hill. [[ISBN]] &lt;bdi&gt;978-0-07-143953-4&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; Beriliaj alojoj estas vaste uzataj en multaj kampoj pro sia unika kombinaĵo de elasteco, alta elektra kaj varmokondukteco, alta forto kaj malmoleco, nemagnetaj ecoj, kaj ankaŭ bonega korodo- kaj lacecrezisto.&lt;ref&gt;[https://www.samaterials.it/content/general-applications-of-beryllium-copper.html Ĝeneralaj Aplikoj de Berilia Kupro.] Prenite la 13an de marto 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ĉi tiuj aplikoj inkluzivas sparkrezistajn ilojn por uzo en medioj enhavantaj flamiĝemajn gasojn (berili-nikelaj alojoj), risortojn, diafragmojn por kirurgiaj instrumentoj (berili-nikelaj kaj berili-feraj alojoj), kaj alttemperaturan ekipaĵon. 

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Be-TableImage.svg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|perioda tabelo, berilio --&gt;
Dosiero:Be,4.jpg|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|Berilio --&gt;
Dosiero:Solar Activity Proxies.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|Grafika prezento montranta (variacioj, variacias) en suna agado, inkluzivanta variacio en &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;Esti kunmetigo. --&gt;
Dosiero:Beryllium OreUSGOV.jpg|Berilia [[erco]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=berili}}
* [[Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo]]
* [[Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo]]
* [[Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero]]

{{PeriodaTabelo}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Kemiaj elementoj]]
[[Kategorio:Metaloj]]</text>
      <sha1>39zya5f4u5mp3u8ym8mcu452lqe033z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Imperiestro de Japanio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24336</id>
    <revision>
      <id>9479503</id>
      <parentid>9290994</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rizbulo</username>
        <id>263535</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9479503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="fan7z8gwobo930gomhuzqwc75l8l1u0" xml:space="preserve">La '''[[imperiestro]] de [[Japanio]]''' (天皇 [ten-noo], Tennō, esperantlingve ankaŭ '''tennoo'''&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#tennoo_kdc artikolo ''tennoo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio&lt;/ref&gt;) estas japana titola [[ŝtatestro]] kaj la ĉefo de la [[Japana imperia familio]].

De la komenco de Japanio ĝis la mezo de [[20-a jarcento]], la rolo de imperiestro alternis inter religia superulo, nominala reganto kaj efektiva imperia rolo.

Laŭ la moderna [[Konstitucio de Japanio|japana konstitucio]], la imperiestro estas nun ceremonia figuro ([[Prufiguro (politiko)|prufiguro]]).

La nuna imperiestro estas imperiestro [[Naruhito]] (2019-)
La loĝejo de la Japana Imperiestro estas [[Imperia Palaco de Tokio]] (''Kōkyo''), situas en centro de [[Tokio]], depost la mezo de 19-a jarcento.
Antaŭ tio la imperiestroj loĝis en [[Kioto]].

== Heredo de trono ==
Ekzistas legendo, ke la trono estis heredita sen escepto de vir-liniaj posteuloj de la unua imperiestro [[Ĝimmu]]. Nuntempa leĝo pri tronheredo sekvas ĉi tiun tradicion.

Post la malvenko de la Dua Mondmilito, nuligo de galantiaj familioj kaj adopto de monogamio kaŭzis la seriozan malpliiĝon de rajtuloj de heredo. En 2019, nur tri homoj, 83-aĝa [[Masahito]], kronprinco [[Fumihito]], kaj [[Hisahito]], havas la heredrajton.

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Emperor Hirohito and General MacArthur.jpg|
Dosiero:Emperor of Japan Birthday Akihito 2017.png|
Dosiero:Imperial Seal of Japan.svg|
&lt;/gallery&gt;

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Historio de Japanio]]
* [[Imperia Trezoro de Japanio]]
* [[Samurajo]]
* [[Listo de imperiestroj de Japanio]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html 
* http://www.friesian.com/sangoku.htm#japan 
* http://www.kunaicho.go.jp 
* http://photoguide.jp/pix/thumbnails.php?album=158

{{Ĝermo}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Japanaj imperiestroj| ]]
[[Kategorio:Imperiestroj|*Japanaj]]</text>
      <sha1>fan7z8gwobo930gomhuzqwc75l8l1u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479505</id>
      <parentid>9479503</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rizbulo</username>
        <id>263535</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9479505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="38arfeg3oxjwn6mw0o1et7poexxhl9x" xml:space="preserve">La '''[[imperiestro]] de [[Japanio]]''' (天皇 [ten-noo], Tennō, esperantlingve ankaŭ '''tennoo'''&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#tennoo_kdc artikolo ''tennoo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio&lt;/ref&gt;) estas japana titola [[ŝtatestro]] kaj la ĉefo de la [[Japana imperia familio]].

De la komenco de Japanio ĝis la mezo de [[20-a jarcento]], la rolo de imperiestro alternis inter religia superulo, nominala reganto kaj efektiva imperia rolo.

Laŭ la moderna [[Konstitucio de Japanio|japana konstitucio]], la imperiestro estas nun ceremonia figuro ([[Prufiguro (politiko)|prufiguro]]).

La nuna imperiestro estas imperiestro [[Naruhito]] (2019-)
La loĝejo de la Japana Imperiestro estas [[Imperia Palaco de Tokio]] (''Kōkyo'') depost la mezo de 19-a jarcento. Antaŭ tio la imperiestroj loĝis en [[Kioto]].

== Heredo de trono ==
Ekzistas legendo, ke la trono estis heredita sen escepto de vir-liniaj posteuloj de la unua imperiestro [[Ĝimmu]]. Nuntempa leĝo pri tronheredo sekvas ĉi tiun tradicion.

Post la malvenko de la Dua Mondmilito, nuligo de galantiaj familioj kaj adopto de monogamio kaŭzis la seriozan malpliiĝon de rajtuloj de heredo. En 2019, nur tri homoj, 83-aĝa [[Masahito]], kronprinco [[Fumihito]], kaj [[Hisahito]], havas la heredrajton.

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Emperor Hirohito and General MacArthur.jpg|
Dosiero:Emperor of Japan Birthday Akihito 2017.png|
Dosiero:Imperial Seal of Japan.svg|
&lt;/gallery&gt;

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Historio de Japanio]]
* [[Imperia Trezoro de Japanio]]
* [[Samurajo]]
* [[Listo de imperiestroj de Japanio]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html 
* http://www.friesian.com/sangoku.htm#japan 
* http://www.kunaicho.go.jp 
* http://photoguide.jp/pix/thumbnails.php?album=158

{{Ĝermo}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Japanaj imperiestroj| ]]
[[Kategorio:Imperiestroj|*Japanaj]]</text>
      <sha1>38arfeg3oxjwn6mw0o1et7poexxhl9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Everardo Backheuser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25295</id>
    <revision>
      <id>9479268</id>
      <parentid>9195297</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Castelobranco</username>
        <id>3895</id>
      </contributor>
      <comment>+referenco +literaturo</comment>
      <origin>9479268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4501" sha1="12fyu9zmmhr1ahjn2mj3r3kfoeoyree" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| nomo                   = Everardo Backheuser
| dosiero                = Backheuser.jpg
| priskribo              = 
| pseŭdonomo             =
| dato de naskiĝo        = [[1879]]
| loko de naskiĝo        = 
| nacieco                = brazilano
| tradukis               = 
| dato de morto          = [[1951]]
| loko de morto          = 
| verkis                 = 
| aliaj aktivaĵoj        =
| akademiano             = 
| denaska esperantisto   = ne
}}
'''Everardo BACKHEUSER''' /eve'raRdŭ bakhojsaR/ (naskiĝis la {{daton|23|5|1879}} kaj mortis la {{daton|15|10|1951}}) estis [[Brazilo|brazila]] [[inĝeniero]], literatura [[verkisto]] kaj teoriisto pri [[geografio]]. Li estis [[profesoro]] ĉe la Politeknika Lernejo en Rio-de-Ĵanejro.

== Agado en Esperantujo ==
Everardo esperantiĝis en 1903. En 1906, danke al ĵurnalisto [[Alcindo Guanabara]], li faris per la gazeto ''[[O Paiz]]'' serion da Esperanto-lecionoj kaj proponis la fondon de klubo por disvastigi Esperanton.&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt; La [[29-an de junio]] [[1906]] li fondis kun 100 kunuloj la [[Brazila Klubo Esperantista|Brazilan Klubon Esperantistan]],&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=7}}&lt;/ref&gt; la unua de [[Rio-de-Ĵanejro]], kaj fariĝis ĝia unua prezidanto.&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=7}}&lt;/ref&gt;

Inter 1909 ĝis 1916 li estis subŝtata deputito en la leĝa asembleo de Rio-de-Ĵanejrio. Kiel deputito ĉe la leĝa asembleo de la [[subŝtato]] [[Rio-de-Ĵanejrio]], li prezentis leĝoprojekton favoran al Esperanto. Backheuser estis prezidanto de la [[8-a Brazila Kongreso de Esperanto|8-a]] [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en 1926 kaj reprezentanto de la brazila registaro ĉe la [[UK 1928|20-a UK]] de [[Antverpeno]] en 1928. Li verkis propagandan [[komedio]]n, faris multajn paroladojn kaj plurajn kursojn, kaj estis  [[Akademio de Esperanto|akademiano]].

Li estis gravulo en Brazila pedagogia medio per movado “Nova Escola„ (Nova Lernejo), ĉefe katolika, kaj influis en oficiala pedagogia politiko. Lia geopolitika penso influis la brazilan [[diplomatio]]n antaŭ la militista periodo. Laŭ li, la plej bona maniero por ke lando estu forta, estus ke ĝi havu internan unuecon per bonaj vojoj kaj komunikiloj. Poste, faŝistoj misuzis lian ideon pri “unueco„ dum la [[1930-aj jaroj|1930]]-[[1940-aj jaroj|40]] jardekoj.

Estas mezlernejo en [[Sankta Katarino]] kaj strato en [[Rio-de-Ĵanejro]] kun lia nomo.

== Familio ==
Inter 1900 kaj 1902 li edziĝis, el la geedzeco ekestis du filoj, Everardo n. en 1903 kaj João Carlos n. en 1905. Ĝia edzino Ricarda &quot;nur&quot; esperantistiĝis en septembro 1906, kiam la filoj estis jam 3- kaj 1-jaraj. Tuj en septembro 1906, ŝi estis fonda membro kaj estrarano de loka klubo en [[Niterói]] - de la fondo ĝis ŝia morto en 1928 ŝi okupis la oficon de vicprezidantino kaj apartenis ankaŭ al “Virina Klubo Esperanto”. 

== Verkoj ==
=== Portugallingve ===
* (1920) ''Não me fale nisto…'', Rio de Janeiro, Grupo de Amigos do Esperanto, 45 S.
* (1926) ''A Estrutura Política do Brasil'' – Brazila politika Strukturo).
* (1934) ''Técnica da pedagogia moderna: teoria e prática da Escola Nova'' – Tekniko de moderna pedagogio: teorio kaj praktiko de Nova Lernejo.
* ''Manual de pedagogia moderna: teórica e prática'' – Manlibro pri moderna pedagogio: teorio kaj praktiko.
* (1938) ''Um Mestre Insigne - [[Nerval de Gouveia]]''.

=== En Esperanto ===
*''Brazilio'', Parizo, eldonejo ''[[Hachette]]'', (1909).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aprilo 1907 | dato=1907-04 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aprilo_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aprilo }}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?institution=43ACC_ONB&amp;vid=ONB&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;mode=basi&amp;highlight=true&amp;query=any,contains,Everardo%20Backheuser Libroj kaj aliaj dokumentoj] de kaj pri Ellen Gregory en la [[Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] de la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]] ({{de}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Backheuser, Everardo}}
[[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Brazilaj verkistoj]]
[[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]]</text>
      <sha1>12fyu9zmmhr1ahjn2mj3r3kfoeoyree</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trapo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26043</id>
    <revision>
      <id>9479188</id>
      <parentid>9051617</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50957-05</username>
        <id>263698</id>
      </contributor>
      <origin>9479188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="hco0hfjcuetpe272nfhvajjvsdxhc4t" xml:space="preserve">[[Dosiero:Illustration Trapa natans0.jpg|eta|280ra|Akvonukso ('Trapa'')]]

'''Trapo''' estas genro de akvaj herboj, el kiuj la plej konata specio (''Trapa natans'' aŭ '''kvarkorna trapo'''; '''akvonukso''') estas eŭropa unujara akva herbo, kun metrolongaj [[tigo]]j, portantaj subakve plumforme aranĝitajn [[radiko]]jn, dum la flosantaj partoj de la tigoj portas rozeton el pufapetiolaj [[folio]]j kun unuopaj blankaj floroj kaj kun fruktoj, kiuj estas nigra-brunaj drupoj (aŭ glanofrukto?) havantaj 4 kornoformajn elkreskaĵojn. Ties internon oni manĝis krudan aŭ kuiritan. Ĝi havas kaŝtanguston. Ĝi kreskas en ne- aŭ apenaŭ fluantaj akvoj (ekz. en [[inundareo]]). Pro organika poluado trapo malaperas el la areo. Ĉar ĝi ne toleras la natriajn jonojn, tute mankas en la sodiĝantaj akvoj.

La ŝosa planto aperas en Hungario fine de majo kaj floras en julio-aŭgusto. La etaj floroj estas blankaj, la polenadon faras insektoj, sed oftas la mempolenado. La frukto evoluas subakve, el la kalikoj formiĝas la karakterizaj kornoj. La semoj maturiĝas en oktobro-novembro. La frukto subgrundiĝas kaj tie kaptas per la kornoj la grundon. Se la semoj elfalas, la frukto ofte aperas surakve, ĉar la ekstera ŝelo longtempe malkonstruiĝas pro la enhavanta tana acido.

La frukto entenas 50 % da karbonhidratoj, 20 % da proteinoj, ĝia gusto similas al tiu de la [[Ordinara kastaneo|marono]].

La kvarkorna trapo estas [[protektita planto]] en Hungario.

== Pliaj specioj ==
*''Trapa bicornis'' dukorna trapo en Ĉinio
*''Trapa bispinosa'' dudorna trapo en Hindio

{{Projektoj|ReVo=trap}}

[[Kategorio:Litrumacoj]]
[[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]]
[[Kategorio:Invadaj specioj]]
[[Kategorio:Hongkonga kuirarto]]</text>
      <sha1>hco0hfjcuetpe272nfhvajjvsdxhc4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo</title>
    <ns>11</ns>
    <id>27959</id>
    <revision>
      <id>9479254</id>
      <parentid>9477975</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VolodimirSvjatoslaviĉ</username>
        <id>244109</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ukrainaj ne-novaĵoj */</comment>
      <origin>9479254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108740" sha1="m1ho9o3ihmk68eba26ubwvo21edyl83" xml:space="preserve">La nova sistemo anstataŭ protekti la ĉefpaĝon kontraŭ vandaloj nur igas, ke la korektado de vandalaĵoj multe pli malfacilas.

La lastatempa vandalo estis 82.64.124.84

:&lt;strike&gt;Kiel ĝi malfacilas? Kio estas &quot;nova&quot; pri ĝi?&lt;/strike&gt; Ho, jes. Vi pravas. &quot;Malnovaj versioj&quot; ne ekzistas.--[[Vikipediisto:Yekrats|Yekrats]] 11:41, 27. Nov 2004 (UTC)

== Funebra koloro ==

Mi respektas la emocion de la anonimulo, kiu grizigis la aktualaĵan parton de la ĉefpaĝo (verŝajne) pro la morto de [[Johano Paŭlo la 2-a]].
Mi respektas ankaŭ lian anonimecon.
Ni tamen ne troigu. Ĉiuminute mortas homoj, ĉiutage mortas gravuloj.
-- [[Vikipediisto:Umberto|Umberto]] 21:52, 2. Apr 2005 (UTC)
----
Umberto vi pravas ke ekipo ankaŭ estas ilaro, fakte devus esti homekipo (ne virekipo!) sed ĉar ilaro ne povas postvivi mi opinias ke ekipo sufiĉas (laŭ la principo de sufiĉo). Cetere en la nova vortaro Nederlanda - Esperanto legeblas &quot;bemanning&quot; = 1 virekipo; '''ekipo'''; personaro 2 maristaro; ŝipanaro. --Verdulo 17:25, 4. Aŭg 2005 (UTC)--

Vidu tiun novaĵon de Panamo:
http://raporto.info/2005/08/05/panamo-milionoj-da-papilioj-migras-tra-panamo/
Eble estus bona prezenti ĝin (kun foto!) en la aktualaĵoj kaj profiti de la okazo por lanĉi alvokon al plenigo de artikolo pri papilioj (kaj kompreneble artikolon pri Tiu ĉi speco da papilioj. La temo estas tre teĥnika kaj indus estis traktita en Enciklopedio, almenaŭ per superrigarda sistematiko (estas dekoj da miloj da specioj fakte!) kaj artikloj kun fotoj pri kiel eble plej da papilioj laŭ la disponeploj kaj eltrovaĵoj de la Vikipediistoj tramonde.
[[Vikipediisto:Eliott]]

Antaunelonge mi legis malghojan artikolon en http://newspaper.moe-online.ru/view/15710.html?module=4&amp;year=2011&amp;month=7
pri la vivo kaj forpaso de la esperantisto Ivan Kulakov el la urbo Voronejh. --[[Uzanto:Klarisa|Klarisa]] ([[Uzanto-Diskuto:Klarisa|diskuto]]) 09:08, 24 Feb. 2012 (UTC)

== Milito inter Ĉado kaj Sudano ==

Iu forigis mian aldonon pri ĉi tiu milito, ĉar estis &quot;nenia informo pri vereco&quot;. Se vi volas konfirmi ĝin, vidu la sekvantajn ligilojn:
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/4556576.stm] (angle)
*[http://www.n24.de/politik/ausland/index.php/n2005122320392600002] (germane)
*[http://www.elwatan.com/2005-12-25/2005-12-25-33054] (france)


&quot;&quot;Der Tschad sieht sich wegen Übergriffen im Osten des Landes im &quot;Kriegszustand&quot; mit dem Nachbarland Sudan.&quot;&quot; Ĉado vidas &quot;militan staton&quot;, ĉar okazis ĉelima [[konflikto]], bataleto ĉe urbo Adre. Tio ne estas [[milito]]. Ne gravas eldiro de idiotaj politikistoj.

== Nuntempeco de novaĵpaĝo ==

Iu, aŭ kelkaj homoj, ĝistagigu la novaĵpaĝon regule. Nun ĝi estas senvalora, nur malofte iu aldonas novaĵon. Sed se la listo kun novaĵoj je ĉiu tago estus nuntempiganta, ĝi havus grandan valoron. Kaj nuntempigi ne estas grandega laboro, do tio povendus. Mia demando estas: kiu volus fari tion regule? Je unu el du tagoj estas bona ankaŭ, sed regule!
--[[Vikipediisto:Roeland|Roeland van Beek]] 14:57, 8. Apr 2006 (UTC)

:Estas facile ĝisdatigi la aferon kaj precipe SEN EŬROPCENTRISMO. Kopii la anglan, germanan, francan paĝon kaj informiĝi ĉe [http://www.nhk.or.jp/english/index.html NHK] ekzemple pri aziaj novaĵoj. Mi povas zorgi pri ĝi, sed helpuloj estas bonvenitaj!--[[Vikipediisto:Internaciulo|Internaciulo]] 08:27, 18. Apr 2006 (UTC)

== Ĉednestrio ==
Neniam en mia vivo mi aŭdis pri &quot;Ĉednestrio&quot; sed nur pri &quot;Transnistrio&quot;. Kial oni ne uzas la internacian vorton? Kaj nun la novaĵpaĝo estas ŝlosita kaj neniu povas korekti la erarojn pri inventitaj nomoj de landoj. 
[[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:24, 24-a de majo 2006 (UTC)
: Ĉednestrio mem nomas sin ''Приднестровье'', nome, do, Ĉe-Dnestr-io. Ankaŭ, ŝajne, en siatempa artikolo en E-gazeto &quot;Kontakto&quot; ĉednestria ĵurnalistino-esperantistino uzis precize tiun formon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 07:53, 25. Maj 2006 (UTC)
Se ni uzas &quot;Dnistro&quot; por la rivero, tiam vere la nomo estas korekta... Sed &quot;Trans&quot; ankaŭ havas signifon en Esperanto, ĉar la mem proklamita respubliko troviĝas sur la alia lado de la rivero Nistro.
[[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 20:53, 26-a de majo 2006 (UTC)
: Tamen ja en Esperanto la rivero nomiĝas '''Dnestro'''. Pri la prepozicio ''trans'': vidpunkte el la respubliko, kiu nomas sin Ĉednestrio, ĝi certe ne estas ''trans'' la rivero, nek ĝi estas &quot;sur la alia bordo&quot;, ĉu ne? En artikoloj, kiuj rakontas pri Moldavio, povas esti racie skribi &quot;transdnestraj teritorioj&quot; aŭ simile, sed en artikolo, kiu rakontas pri la ŝtateca unuo Ĉednestrio estas logike uzi la memnomon. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 20:20, 26. Maj 2006 (UTC)

== Ĉu renomi la paĝon? ==
Kial ĉi tiu paĝo nomiĝas tiel strange? Ĉu renomi ĝin al normala esperanto teksto? Se ni konservus la nunan nomon, kial do ne [[ĈefPaĝoMondAktualaĵo]]? [[Vikipediisto:Petr Tomasovsky|Petro]] la dudeksepan de majo de dumil ses je la dek kvin kaj kvardek tri (UTC)
: Nu fakte estus logike renomi la ŝablonon. Stranga neĝustaloka hoismo. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 16:01, 27. Maj 2006 (UTC)
== Kial la paĝo estas ŝlosita? ==
Mi vidas strangan stilon en la lastaj novaĵoj, kiel &quot;rumania ĉefurbo&quot; sŭ &quot;turkia ministro&quot; anstataŭ &quot;rumana ĉefurbo&quot; kaj &quot;turka ministro&quot;. Do, ŝajnas ke unu sola persono deziras elekti la novaĵojn por ĉiuj spite la fakton ke li/ŝi ne ŝajnas regi tre bone Esperanton. Eĉ en la angla vikipedio ekzistas paĝo kie iu ajn povas aldoni novaxojn (la plej gravaj estas selektataj por la ĉefa paĝo). Mi kredas ke la Esperanta vikipedio devas havi la saman. Kaj ankaŭ havi eblecon korekti la erarojn. 
[[Vikipediisto:Duko-de-Benia|Duko-de-Benia]] 15:11, 5-a de junio 2006 (UTC)
: La paĝo estas fermita por neensalutintaj (do, hazardaj) personoj. Tion tre saĝe faris iu el la administrantoj por eviti vandalismon.
: La ceteron de via kritiko mi ne emas respondi ĝis kiam vi lernos esti pli afabla — memoru, ke Vikipedio ne eblas sen kunlaboro; estu kunlaborema, sed ne konfliktema. - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 15:47, 5. Jun 2006 (UTC)

== 21-a de decembro, ŝengen ==

Estis: 
* '''21-a de decembro''': La [[Pollando]], [[Litovio]], [[Hungario]], [[Latvio]], [[Estonio]], [[Ĉeĥio]], [[Slovakio]], [[Slovenio]] kaj [[Malto]] enkondukas al la strefo [[Schengen]]- la strefo sen lima kontrolo en [[Eŭropa Unio]].
Unue, kial &quot;la&quot; antaŭ nomoj de landoj?
Due, kio estas &quot;strefo&quot;?
--[[Vikipediisto:Zmila|Zmitro]] 06:14, 22. Dec 2007 (UTC)
:Klare, estis simple fuŝo. Dankon pro la atentigo: delonge la frazeto estas senriproĉa en la listeto [[decembro de 2007]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:54, 27 jun. 2026 (UTC)

==Elektra seĝo==
Ne estis Usono, sed la ŝtato Nebrasko, kies supra kortumo ĵus forigis la elektran seĝon. Nebrasko estis la lasta usona ŝtato kiu uzis elektron kiel la ''solan'' metodon de ekzekutado. Tamen en kelkaj aliaj ŝtatoj, la kondamnito ankoraŭ rajtas elekti inter elektra kaj venena ekzekuto. Mi bedaŭras ke Usono certe ne &quot;forigas tute la elektran seĝon por la ekzekutado de mortpunoj.&quot; --[[Vikipediisto:Jmb|Jmb]] 22:41, 11. Feb 2008 (UTC)

== Aŭtoro de romano 2001: A Space Odyssey. ==

Romano? angla, Novel (romance), aŭ Romance (a novel) aŭ Roman, a, laŭ &quot;ENGLISH-ESPERANTO DICTIONARY BY J. C. O'CONNOR, Ph.Dr., M.A. AND C. F. HAYES&quot;

Eble min malsprita.

== Vaclav Klaus ==

Mi ne komprenas? Ĝi ne estas la grava informo ke Klaus uzis vorton &quot;Esperanto&quot;? Forigu ĝin.--[[Vikipediisto:Divi leschi genus amo|Divi leschi genus amo]] 11:53, 22. Jun 2008 (UTC)

== Спец- ==

Mi kredas, ke la vortoj &quot;specoperacioj&quot; kaj &quot;speciaj organoj&quot; ne taŭgas. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 10:42, 13. Sep 2010 (UTC)
:Eble jes, sed kiel alie reflekti ĉi tiujn realaĵojn? ''Polico'' kaj ''milico'' ne taŭgas, ĉar temas pri pli vasta nocio. ''Rajtdefendantaj organoj'' estus nacilinvaĵo. ''Sekretservoj'' oni povas apliki nur al FSB. Do kion fari?--[[Uzanto:RG72|RG72]] 10:38, 14. Sep 2010 (UTC)
:: „Specialaj servoj“ aŭ „specialaj institucioj“ do. La radiko en Eo estas special-, mallongigi ĝin ĝis „spec-“ ne estas en tradicio de la lingvo Esperanto (kontraste al la rusa). [[Uzanto:Amikeco|Slavik IVANOV]] 22:34, 15. Sep 2010 (UTC)

== Ligiloj al arkivoj ==

Malsupre ĉe la kadro de la novaĵkesto sur la Ĉefpaĝo estas teksto kun ligiloj: &quot;Arkivoj por majo • aprilo • marto • februaro&quot;. La ligilolisto videble malnoviĝis; bonvolu ĝisdatigi ĝin. Dankon. --[[Uzanto:AVRS|AVRS]] 20:53, 17. Dec 2010 (UTC)

== Reporting on Gotovina ==

If EO.Wiki reported on Gotovina [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&amp;diff=next&amp;oldid=3536776 (04:15), 16 Apr. 2011 ] by [[Uzanto:RG72]] - and the news was ''posted'' until [http://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Cablono:%C4%88efPa%C4%9DoMondAktuala%C4%B5o&amp;diff=next&amp;oldid=3539946 (14:35), 18 Apr. 2011] then EO.Wiki should publish that the generals are '''Acquitted of All Charges''' on 16 Nov. 2012‎. The news should be published for at least the same duration as was the previous news.-- [[Uzanto:Vrjednik|Vrjednik]] ([[Uzanto-Diskuto:Vrjednik|diskuto]]) 23:17, 17 Nov. 2012 (UTC)

== Stilo kaj gramatiko ==
La jena ''Aktualaĵo'' meritas atenton:&lt;br /&gt;{{Ping|DtheZombie|montri=ne}}
* (25/10/2016) {{Flagikono|Vatikano}} La [[Katolika Eklezio]] anoncis ke senvivaj restaĵoj kremaciitaj devu resti en malprofantero, sed nek en hejmoj, nek disĵetitaj.
Por fariĝi komprenebla, ĝi '''bezonas''' redakton laŭ la teksto sur kiu ĝi estas bazita. Mi provizore forigis ĝin.{{Ping|DtheZombie|montri=ne}} Ĉu iu povus helpi? Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:40, 27 okt. 2016 (UTC)

== Malaprobita ŝanĝo ==
Saluton! {{Ping|Kani|Lingveno|RG72|DtheZombie|montri=ne}} Mi malaprobis la lastan ŝanĝon de la paĝo. La aldonita aktualaĵo estas nekomprenebla, pro la lingvouzo. Mi, [[Ŝablono-Diskuto:ĈefPaĝoMondAktualaĵo#Stilo kaj gramatiko|kiel antaŭe]], preferas nenion ŝanĝi en la aldono de la uzanto [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|mi kontaktis lin]]), ĉar mi ne konas la fontotekston. Mi esperas, ke mi agas saĝe. Frate, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 22:16, 28 okt. 2016 (UTC)
:Ankaŭ mi ne tute komprenis la sencon de unu vorto, nur ĝenerale kaptis la ideon pri kontraŭ al la netradiciaj sepultomanieroj.--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:20, 29 okt. 2016 (UTC)
::Do ĝi estis redaktita ĉar vi malaprobas? Kial? Ĉu mi regulon rompis? Mi vidis tion en multaj aktualaĵaj retpaĝoj. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 07:44, 29 okt. 2016 (UTC)
:::{{Ping|DtheZombie|Kani|RG72|montri=ne}}Estimata Zombio, via redakto estas malaprobita pro la lingvouzo, tio estas, la teksto estas nekomprenebla (pro la gramatiko kaj stilo). Patrolanto povus aǔ redakti la tekston aǔ malaprobi la ŝanĝon de la paĝo. Ĉar mi mem ne konas fontotekston, tial mi trovas pli saĝe ne lasi la aldonitan aktualaĵon aperi sur la ĉefpaĝo. Mi esperas, ke vi komprenas. Frate vin salutas [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]])
:Mi ricevis sciigon ke mi estis menciita en tiu diskuto sed mi ne vidas tiun mencion. Tamen mi povas doni mian opinion pri la komentita novaĵo kiu tro rilatas al gazetara kampanjo ĉirkaŭ la [[Tago de la Mortintoj]] kaj al diverspopolaj funebraj kutimoj kaj al ties forigo. Mi aprobas la forigon pro tri tialoj. Unue la vorto ''malprofantero'' sonas kvazaŭ volapukaĵo, tamen facile oni anstataŭs per &quot;religiigita tero (preĝejo aŭ tombejo)&quot;. Dua tialo estas ke ne la [[Katolika Eklezio]] anoncis tion, kiel tro simple diris plej parto de la gazetaro, sed katolika institucio kun diversaj nomoj kiu estas la nunaĵo de la [[Inkvizicio]]: tio portus nin al polemiko. Trie, la kompliko de tiu novaĵo meritus plenan artikolon kiu klarigus diversajn aspektojn: ankaŭ tio portus nin al polemiko. Tiele mi preferas forgesi la aferon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:55, 1 nov. 2016 (UTC)
::Dankon, kara Kani, por la opinio. Mi reagis al [[Uzanto:DtheZombie|Zombio]] kaj ankau &lt;nowiki&gt;{{Ping}}-ligis vin&lt;/nowiki&gt; al mia respondo. Pardonon, ke tio kauzis embarason. Mi nur ne deziris agi memstare per malaprobo de shangho. Koran dankon! Frate [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 19:50, 1 nov. 2016 (UTC)
::: Mi bedaŭras sed mi ne komprenas. Se estas rilate mi, ĉu iu min diris malmulvorte (nur ĉar mi volas kompreni plene) kio estas la problemo? Se ne estas rilate mi, mi bedaŭras due. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 21:03, 1 nov. 2016 (UTC)
::::Estimata Zombio, estu en paco... nenia problemo estas rilate vin. Kani skribis sole nur pri tio, kial li konsentas pri la neaperigo de la teksto, kiu estas malaprobita. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 21:11, 1 nov. 2016 (UTC)
:::::Ah okej, mi ne pensis tiel sed mi ne sciis. --[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 02:41, 2 nov. 2016 (UTC)

==La fontotekstoj==
ĉi tie estas la fontotekstoj (anglaj) ke mi uzis por la aktualaĵo hodiaŭ

*http://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2016/2016/11/10/more-anti-trump-protests-held-across-us/93597936/

*http://www.dailynews.com/general-news/20161110/anti-trump-marches-at-ucla-usc-draw-large-crowds

kaj la angla paĝo pri ĉi tiu havas multajn fontojn.
*https://en.wikipedia.org/wiki/Protests_against_Donald_Trump#Post-election_protests

--[[Uzanto:DtheZombie|DtheZombie]] ([[Uzanto-Diskuto:DtheZombie|diskuto]]) 20:59, 14 nov. 2016 (UTC)

== Fonto de novaĵoj ==

Saluton! Pluraj eroj novaĵas pri ''katastrofoj, mortoj kaj akcidentoj''. Tamen indas aldoni ankaŭ malpli ŝokajn informojn. Jen [http://www.unmultimedia.org/radio/english/ fidinda fonto] de tiaj novaĵoj. Mi ĵus aldonis novaĵon ekz. pri ''eksperimenta vakcino kontraŭ ebolo''. Amike, [[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 17:15, 25 dec. 2016 (UTC)

:Responde al via sugesto, mi aldonis informon pri elekto de Miss Universo la {{daton|30|1|2017}}. --[[Uzanto:Dominik|Dominik]] ([[Uzanto-Diskuto:Dominik|diskuto]]) 07:03, 30 jan. 2017 (UTC)
----
===Pliaj fontoj===
Indas aldoni de tempo al tempo ankaŭ novaĵojn el [[Esperantujo]]. Jen pliaj du fontoj:
*http://sezonoj.ru/ - Novaĵretejo de [[La Ondo de Esperanto|LOdE]]
*https://www.monato.be/ - Retejo de [[Monato (gazeto)|Monato]]
Jam de pluraj tagoj nur ''mortoj kaj atencoj'' koniĝas.&lt;br /&gt;
[[Uzanto:Vikiano|Vikiano]] ([[Uzanto-Diskuto:Vikiano|diskuto]]) 16:31, 20 jan. 2017 (UTC)

== Atako en Magdeburgo ==

[[:Uzanto:Baba79]] nuligis mian redakton, reveniginte la vorton &quot;kontraŭislama&quot; al novaĵo pri terorisma atako en Magdeburgo, argumentante ke tio estas la fakto kaj la fakto grava, kaj ke ne eblas forigi ĝian mencion sen respektiva diskuto. Do mi komencas la diskuton.

Jen miaj argumentoj:
# Ni ne scias kio estas '''aktualaj''' religiaj kaj politikaj opinioj de la atakinto. Se li iam deklaris sian kontraŭsilaman pozicion, tio tute ne signifas ke li plu sekvas ĝin.
# Eĉ se supozi ke li plu estas &quot;kontraŭislama&quot;, tio neniel kontribuas al la novaĵo, ĉar tio neniel klarigas kial li decidis ataki homojn en la '''Kristnaska''' foiro. Ĝis nun kristanajn aranĝojn en Eŭropo, Rusio, Azio kaj Afriko atakis islamistoj kaj ili klare diris kial ili faris tion. Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara.
# Fine kaj plej grave: en '''novaĵoj''' ni menciu nur faktojn kaj nur gravajn informojn pri ili, sen kiuj ili apenaŭ kompreneblas. Ĉi-foje la gravaj faktoj estas ke Kristnaska foiro en Magdeburgo estis atakita de civitano de Sauda Arabio, lando kies civitanoj regule partoprenas similajn atakojn tra la mondo. Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa kiel informojn pri lia persona vivo, koloro de la okuloj kaj preferataj aŭtomarkoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:30, 24 dec. 2024 (UTC)

:Saluton, 
:1: Ĝis nun nenio indikas, ke liaj lontraŭislamaj opinioj estas pasintecaj; en la fonto, kiun mi provizis, nenio aludas tiel.
:2 kaj 3: Miascie  la motivoj de la atakinto plu estas malklaraj, ĉi-kaze neniu ero de lia personeco pli suspekteblas ol alia (ĉu civitaneco, religia opinio, hobio ktp) por klarigi ilin. Tamen la problemo estas redakteca problemo: se oni informas ke saudaraba civitano mortigis atakante kristnaskan bazaron, bedaŭrinde plejparto de legantoj konkludos ke ekzistas rekta kaŭzeca rilato inter la civitaneco kaj la fiago, kio plu estas tute nepruvite. Do, el ĵurnalista vidpunkto, gravas precizigi la fakton, kiu klare montras ke realo estas pli malsimpla ol rasismula reflekso: tio estas ke la atakinto ne estas ekstrema islamisto, eĉ male. 
:Ĉi-teme vi memkontraŭdiras, asertante ke ''&quot;Se en Eŭropo eĉ kontraŭislamistoj atakas kristanojn, tio estas tute nova afero, ĝis nun komplete malklara.&quot;'' kaj tuj poste ''&quot;Mencii ke antaŭe li deklaris sian kontraŭislaman pozicion mi konsideras same troa&quot;''. Tute nova malklara afero, kiu estus troa?? 
:Mi do opinias mian aldonaĵon gravegan por bone pridemandi sin pri la afero. [[Uzanto:Baba79|Baba79]] ([[Uzanto-Diskuto:Baba79|diskuto]]) 13:16, 30 dec. 2024 (UTC)

De ĵurnalisma vidpunkto necesas mencii nur faktojn kaj opiniojn, klare apartigante unuajn de la duaj. Civitaneco estas la fakto kaj ĝi ebligas almenaŭ iel identigi la atakinton, ne diri simple &quot;ulo&quot; aŭ &quot;viro&quot;. Mi dubas ke ni devas multe zorgi pri rasismo, stimulanta germanojn konsideri la islamanojn defaŭltaj teroristoj — en multaj aliaj landoj ne estas tiel kaj ni kreas internacian enciklopedion, do apenaŭ devas multe zorgi pri rasisma socio de iu aparta lando. &quot;Kontraŭislamaj&quot; opinioj estas nur parto de la mondrigardo de tiu ĉi ulo, eble li ankaŭ ne ŝatas hundojn, preferas blondulinojn kaj kolektas poŝtmarkojn. Ĉu ni menciu ĉiujn liajn opiniojn kaj vidpunktojn? Fakte, akcentante je lia laŭdira kontraŭislamismo vi nur plian fojon atentigas rasismajn antaŭjuĝojn, anticipe diskutante kun ili. Estas same kiel skribi en novaĵoj &quot;edukita nigrulo&quot;, anticipe diskutante kun rasistoj, konsiderantaj ĉiujn nigrulojn stultaj kaj subedukitaj. Ni koncentriĝu je kreado de la '''enciklopedio''', ne je diskutoj kun germanaj aŭ iuj ajn aliaj rasistoj kaj iliaj antaŭjuĝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 18:31, 30 dec. 2024 (UTC)

== Ukrainaj ne-novaĵoj ==

Hieraŭ mi forigis evidente neenciklopedian novaĵon pri mortigo de biciklanto en Ukrainio. La verkinto restarigis ĝin, sin pravigante per politikaj motivoj (&quot;agresema ŝtato, fiere raportas, nomaĉas&quot; ks). Lastatempe regule aperas similaj novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio, kies tasko estas registri internacie gravajn eventojn. Se ni raportos pri ĉiu mortigo de civilulo en Ukrainio, Rusio, Gazo, Irako, Kongo, Afganio, Libio, Venezuelo ka, Vikipedio ĉesos esti la enciklopedio kaj transformiĝos je klono de tutmondaj novaĵagentejoj. Antaŭ jaroj mi komencis forigi tiaĵojn, blinde kopiitajn de pola naciisto el polaj kronikoj, sed ĝis nun alia administranto daŭrigas tiun temporaban laboron. Ankaŭ ukrainaj raportaĵoj finfine estos forigitaj kiel neenciklopediaĵoj, necesas nur decidi ĉu ni faros tion nun aŭ lasos tiun taskon al estontaj administrantoj, kiuj sendube kore dankos nin? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:09, 24 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi ne raportas pri ĉiuj rusiaj militkirmoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj, ĉar ili okazas ĉiutage. Mi ne publikigis ĉi tiun novaĵon pro la murdo de senkulpa civilulo, sed pro la insolenta raporto fare de la '''oficiala''' Telegram-kanalo de la Rusiaj Armitaj Fortoj.
:Ĉu vi povus montri ekzeplojn de «novaĵoj, apenaŭ indaj je la internacia enciklopedio»? Ĉu vi temas pri abomenaj amasmurdoj kontraŭ ukrainiaj civiluloj? [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 12:25, 24 aŭg. 2026 (UTC)

* La novaĵo estis baldaŭ forigita el la Telegram-kanalo, do evidente temas pri eksceso de plenumanto. Eble nun okazas rilata enketado. Ukrainaj militistoj publikigis sennombrajn videojn, registrinte kiel ili turmentas aŭ murdas rusiajn militkaptitojn, ofendas kaj murdas civilulojn. Neniu el ili kaŝas siajn vizaĝojn, ĉar ili scias ke neniu estos punita — en Ukrainio ili estas herooj. Ĉu ni raportu pri ĉiu tiaspeca video? Estus ridinde.
* Jen ekzemploj:
** ''Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj.'' (ĉiutage okazas pluraj reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj)
** ''Laŭ raporto de la Unuiĝintaj Nacioj, julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la milito por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj).'' (estas eĉ ne &quot;plej granda nombro&quot;, sed &quot;inter plej grandaj&quot; — ĉu ni raportu pri ĉiuj tiaj monatoj dum ĉiuj militoj?).

Vikipedio estas la enciklopedio, ne propagandilo aŭ ĉiutaga ĵurnalo. Konsultu en iu ajn biblioteko iun ajn paperan enciklopedion pri iu ajn milito. Nenie vi trovos informojn pri tiaj rutinaĵoj de la militado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:43, 24 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi scias pri la mistraktoj de la militkaptitoj fare de ukrainia flanko, sed ili ne estas «sennombrajn» kaj la kvanto estas signife malpligranda ol la mistraktoj fare de rusia flanko. Mi trovis neniun videon kie ukrainiaj soldatoj mistraktas kaj murdas civilulojn. Mi trovis, tamen, videojn de mistraktoj fare de rekrutistoj, ne filmitaj de rekrutistoj mem. Ukrainiaj soldatoj estas herooj kiuj protektas la landon kontraŭ la invadantoj.
:Pri ekzemploj:
:1. Ne okazas ĉiutage reciprokaj atakoj kun simila nombro de viktimoj. Lasta atako kontraŭ Rusio kiu kaŭzis similan nombron de viktimoj okazis la 10-an de Aŭgusto.
:2. La plej mortigaj monatoj estis la komencaj, poste la kvanto de viktimoj malkreskis sed en julio 2026 la kvanto de viktimoj kreskis abrupte. Tio ne okazas ĉiumonate. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 16:57, 24 aŭg. 2026 (UTC)

Iom da realo ekster propagandaj fabeloj.
* Ukrainaj soldatoj estas ne herooj, sed sklavoj, kiujn kaptas surstrate rekrutigistoj kvazaŭ senhejmajn hundojn kaj pelas al la morto subgarde de naciistaj taĉmentoj. Ĉiutage ukrainanoj afiŝas en Telegram-kanaloj abundon da videoj, montrante kiel iliajn parencojn kaj najbarojn kaptas ĉashundoj de Zelenskij kaj enbusigas por forveturigi al la morto. Aperis eĉ specifa vorto {{l-uk|бусифікація}} (enbusigo), kiu en 2024 estis agnoskita kiel ukraina vorto de la jaro. Temas pri la tragedio de la plurmiliona popolo, ostaĝigita de koruptita diktaturo kaj venenata de nazia propagando. Herooj ne dronas, nek pagas monon al la rekrutigistoj por fuĝi de la naciisma infero, je kiu transformis iam la plej prosperan respublikon de Sovetunio, ties regantoj.
[[Dosiero:Aleo de Anĝeloj 05.jpg|eta|Aleo de Anĝeloj en Donecko, 2023.]]
* Ekde 2014, kiam en Kievo post ŝtatrenverso la potencon kaptis naciistoj, ili ne kaŝis siajn intencojn murdi, forpeli aŭ asimili ĉiujn ne-ukrainojn. En 2014 ukraina prezidanto Pjotr Poroŝenko promesis en la perlamento: [https://yandex.ru/video/preview/4784646240217037039 &quot;Niaj infanoj iros al lernejoj kaj infanĝardenoj — iliaj infanoj sidos en subterejoj&quot;]. Li plenumis sian promeson, sendinte armeon kontraŭ civitanoj de Ukrainio, kiuj kuraĝis rifuzi naciismon kaj postulis rajton plu paroli sian denaskan lingvon kaj konsideri kontraŭfaŝistojn herooj kaj la naziojn aĉuloj. Tro grandaj deziroj, ĉu ne? Ekde tiam la urboj kaj vilaĝoj en Donbasoj estis ĉiutage bombataj senelekte, multe da civiluloj, inkluzive infanojn, pereis. 
** En julio 2014 ukrainaj &quot;herooj&quot; pripafis Gorlovkon, pereis 21 homoj, ĉiuj estis civiluloj. Inter ili estis [https://ru.ruwiki.ru/wiki/Горловская_Мадонна?ysclid=mt8p7x9nuj252050101&amp;utm_referrer=https://yandex.ru/ 23-jara Kristina], kiu ĝis lasta momento penis protekti per sia korpo 10-monatan filinon. Lokanoj nomis ŝin &quot;Madono de Gorlovka&quot;. Ekde tian la {{dato|27|7}} estas omaĝata kiel Tago de la Infanoj Viktimoj de la Milito en Donbaso. Tiel aperis la Aleo de Anĝeloj en Donecko — la plej trista loko, kiun mi vidis iam ajn. Mi vizitis ĝin en julio 2023, kiam ukraina armeo ankoraŭ staris rande de la urbo kaj ĉiutage pripafis ĝin per kanonoj, mortigante hazardajn civilulojn surstrate kaj longigante liston de junaj viktimoj de ukrainaj &quot;herooj&quot;. 
** En aŭgusto 2014 ukraina armeo pripafis plaĝon en Zugreso, 19 homoj pereis, 40 estis vunditaj — ĉiuj estis civiluloj, multe da infanoj [https://yandex.ru/video/preview/1779043807570851124 ]. Ili faris tion senhalte. En marto 2022 ukraina misilo [[:n:Ukraina misilo mortigis 21 homojn en Donecko|mortigis 21 homojn]] en la centro de Donecko.
Ktp ktp dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane. Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi.
** La {{daton|8|8|2022}} ukrainaj &quot;herooj&quot; eksplodigis kamionon sur la Krimea ponto, mortiginte 5 hazardajn civlulojn. Ili dungis junan tataron-ŝoforon por transporti kvazaŭ civilan kargon, sed farĉis lian kamionon per eksplodaĵoj kaj mortigis lin, [https://www.spb.kp.ru/daily/27455.5/4659438/ geedzojn-ĉiĉeronojn], kiuj veturis al Krimeo por fari plian historian filmon, kaj kelkajn aliajn veturantojn.
** La {{daton|20|8|2022}} ukrainaj &quot;herooj&quot; eksplodigis aŭton kun juna ĵurnalistino [[Darja Dugina]].
** La {{daton|2|3|2023}} ukrainaj &quot;herooj&quot; invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon. [https://yandex.ru/video/preview/8464991197690202324 10-jara knabo] sukcesis forkuri kaj forkunduki al sekura loko du malpli aĝajn knabinojn kaj nur poste trovis ke li mem estas vundita. Kiu estas heroo — ĉu teroristoj murdantaj ĉiun ajn senelekte aŭ knabo savanta knabinojn?
** En junio 2024 ukrainaj &quot;herooj&quot; atakis per flugrobotoj aŭton en kiu veturis familio de civiluloj en Kurska provinco. [https://chr.aif.ru/kursk/incidents/hotel-spasti-ranenuyu-devochku-kak-pogib-kurskiy-student-pri-atake-bpla?ysclid=mt8rc7tdqk978446469 Studento kiu estis apude] alkuris por savi vunditan knabinon, sed venis plia flugroboto kaj mortigis ankaŭ lin. Brila venko de Ukrainio!
** La {{daton|30|12|2024}} ukrainaj &quot;herooj&quot; [https://www.rbc.ru/society/19/01/2024/65a840ed9a7947c2832f26b8 pripafis la centran placon de Belgorodo] per grapolbomboj, mortiginte 25 kaj vundinte pli ol 100 homojn, inter ili infanoj venintaj per festi Novjaron apud la novjara abio kaj glitejo. Ukraina ĵurnalisto Dmitrij Gordon afiŝis foton de mortaj civiluloj surplace kaj subskribis: &quot;NBonan novjaron, aĉuloj!&quot;
** La {{daton|8|7|2025}} ukrainaj &quot;herooj&quot; atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis [https://www.kp.ru/daily/27723/5112532/ 5-jara knabo] kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi?
** La {{daton|22|5|2026}} ukrainaj &quot;herooj&quot; [https://yandex.ru/video/preview/14407146203784572316 atakis per flugrobotoj] amasloĝejon de pedagogia instituto en Starobelsko — ili sukcesis mortigi 21 studentojn kaj vundi 42. Kaj tio ne estis rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj, sed celkonscia atako, ja neniu milita objekto troviĝas en tiu areo.
** La {{daton|17|6|2026}} ukrainaj &quot;herooj&quot; [https://rg.ru/2026/06/17/reg-cfo/nichego-ne-sviato.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2F atakis en Brjanska provinco] buson kun junaj futbalistoj el Belorusio — edzino de trejnisto pereis, 8 homoj (inkluzive 6 infanojn) estis vunditaj. 

* Ukrainaj &quot;herooj&quot; famiĝis kiel torturistoj kaj murdistoj de militkaptitoj kaj civiluloj. En Ukrainio, venenita de nazia propagando, tio estas konsiderata heroaĵo, do ili ne kŝas siajn vizaĝojn kaj ofte publikigas tiajn videojn.
** [https://yandex.ru/video/preview/4037700392366507547 murdo de vunditaj rusiaj soldatoj]
** [https://m.my.mail.ru/mail/dhtvtyyfz1000/video/_vanswers/182.html ukraina &quot;heroo&quot; ponardas militkaptiton al okulo]
** [https://yandex.ru/video/preview/1929108132184771969 murdo de grupo da militkaptitoj]
** [https://yandex.ru/video/preview/570352165881000362 torturado de militkaptitoj]
** [https://yandex.ru/video/preview/10132085896554643965 kion faras ukrainaj &quot;herooj&quot;]
[[Dosiero:Керівництво Галичини вітає добровольців. На передньому плані - Голова Військової Управи полк. Бізанц..jpg|eta|Parado de volontuloj de la ukraina SS-divizio. Lvivo, 1943.]]

La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar oficiala ideologio de la Kieva reĝimo estas ukraina naciismo, kies radikoj sin bazas je la Ukraina Ribela Armeo kunlaborinta kun nazioj. Do estas tute logike, ke la Kieva diktaturo amase detrus monumentojn al la kontraŭfaŝistoj kaj instalas tiujn al nazioj kaj iliaj kunlaborantoj. La monumento al Miĥail Bulgakov [https://yandex.ru/video/preview/13157548394208329527 estis forigita], ĉar tiu granda loĝanto de Kievo jam antaŭ cent jaroj mokis ukrainajn naciistojn kaj perfortan ukrainigon kiun ili komencis tiam, sed aperis pluraj monumentoj al nazioj: [https://yandex.ru/video/preview/711185542011561985 memortabulo al SS-Hauptsturmführer], [https://yandex.ru/video/preview/4779606360307912947 SS-divizio Galicio], kaj aliaj murdistoj. Kiam en Kanado parlamentanoj [[:n:Kanada parlamento aplaŭdis al veterano de SS-divizio|aplaŭdis ukrainan veteranon de SS-divizio]], ĉar en Nordameriko kaj Okcidenta Eŭropo evidente ankoraŭ ne estas kutime glori naziojn, eĉ se ili &quot;batalis kontraŭ rusoj dum la Dua mondmilito&quot; (kiel oni prezentis tiun ĉi &quot;heroon&quot;). Sed la ukraina diasporo kaj Kievo tute ne komprenis kio estas la problemo, ĉar por ili SS kaj aliaj nazioj delonge estas oficialaj (!) herooj de Ukrainio. Do en Kanado delonge estis instalita [[:n:Kanada polico protektas nazian monumenton|monumento al SS-divizio]] — ukrainaj &quot;herooj&quot; memoras siajn ideajn praulojn kaj adoras ilin.

Ĉu vi spektis [https://yandex.ru/video/preview/4744254459423036874 videon], en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine. Lian korpon oni trovis post liberigo de la regiono, kies kampoj estis kovritaj je la korpoj de murditaj civiluloj, kion [https://www.nytimes.com/2025/07/12/world/europe/ukraine-russia-kursk.html atestis eĉ ĵurnalistino] de [[The New York Times]].

Resume. Nun okazas la plej granda batalado ekde la [[Korea milito]]. Rusio militas kontraŭ la tuta NATO, uzanta ukrainajn sklavojn kiel kanonviandon. Multe da perforto, sango, kruelaĵoj kaj senkulpaj viktimoj ĉiutage de ambaŭ flankoj. Se ĉiutage aldoni priajn informojn de ambaŭ flankoj — la enciklopedio transformiĝos je kroniko de la milito en Ukrainio. Finfine la milito finiĝos, la cerbolava propagando malaktiviĝos kaj venontaj generacioj forigos tiujn ĉi rubaĵojn — same kiel nun estas forigataj polaj naciismaĵoj, amasiĝintaj dum jaroj. Mi proponas simple ne amasigi ilin, ĉar tio estas vana laboro — la rubaĵoj neeviteble iros al rubujo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:04, 25 aŭg. 2026 (UTC)

«''Iom da realo ekster propagandaj fabeloj''», skribis vi. Kie vi trovis «propagandajn fabelojn»?

* Pri la [https://www.youtube.com/watch?v=zmhar0J27Hw citaĵo de Petro Poroŝenko]. Li ne estis en parlamento (kie vi trovas tiujn informojn?) kaj li parolis jam dum neplenskala milito. En plejparte ruslingva Odeso, li parolis pri ekzistantaj kondiĉoj sub la separisma regadaĉo. Li ankaŭ asertis ke ruslingvaj ukrainianoj amas Ukrainion ne malpli ol ukrainlingvaj ukrainianoj.

* «''La 2-an de marto 2023 ukrainaj &quot;herooj&quot; invadis Brjanskan provincon kaj pripafis la unuan renkontitan civilan aŭton, mortiginte ties ŝoforon''», skribis vi. Ukrainoj ne invadis tiun ĉi regionon, sed la Rusa volontula korpuso, kiu batalas ukrainiflanke. Ne estas konfirmita kiu pafis la aŭton, kaj la rusa propagando jam mensogis pri kiu estis invadinto. [https://www.reuters.com/world/europe/pro-ukraine-group-sabotaged-pipelines-intelligence-suggests-nyt-2023-03-08/ Rusio poste «venĝis», murdinte 9 civilulojn].

* «''La 8-an de julio 2025 ukrainaj &quot;herooj&quot; atakis plaĝon en Kursko, inter iliaj viktimoj estis 5-jara knabo kiu ĝis lasta momento penis savi la patrinon, protektante ŝin per sia korpo — li mortis en hospitalo pro brulvundoj. Ĉu necesas klarigi ke plaĝo ne estis milita objekto, nek situis apud ĝi?''», skribis vi. Centra Esplor-instituto de la Ministerio pri «Defendo» de la Rusa Federacio situis 600 metrojn de la plaĝo, la droneo eble estas pafita de rusoj.

* «''rompitaĵoj de paffaligita flugrobota, falintaj hazarde sur civilan objekton kiel tio kutime okazas dum rusiaj atakoj''», skribis vi. Vi simple papagumas la rusan propagandon. La plej multo de atakoj estas rektaj trafoj sur civilaj objektoj.&lt;ref&gt;https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/05/un-commission-concludes-russian-armed-forces-drone-attacks-against-civilians&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/10/russian-authorities-committed-crimes-against-humanity-targeting-civilian&lt;/ref&gt;

* «''Ĉu vi spektis videon, en kiu ukrainaj invadintoj en Kurska provinco, ofendas maljunulon, kiu perdiĝis dum militado kaj petis helpon? Ili kontente filmas sin en SS-kaskoj kaj alparolas lin kun germana akĉento, imitante siajn ideajn praulojn, nomante lin Rusische Schweine''», skribis vi. [https://unn.ua/en/news/russian-propagandists-spread-video-of-ukrainian-military-mocking-an-elderly-man-cpj Verŝajne, ĝi estas rusa propagando].

Ukrainio havas kaj volontuloj kaj rekrutoj. En Sovetio okazis amasrekrutigoj dum la Dua Mondmilito. Iuj sovetaj soldatoj reprezaliis (signife pli ofte ol ukrainiaj soldatoj) kontraŭ civiluloj kaj militkaptitoj. En certaj okazoj (kiel la masakro de Katin), la sovetaj aŭtoritatoj mem ordonis fari reprezalion. Laŭ via vidpunkto, sovetaj soldatoj ne estas plu herooj? Se paroli pri Rusio, ĝi havis periodon de parta rekrutigado, Rusio ankaŭ rekrutigis murdintoj el prizonoj (do ne estas stange, kial Rusio faris tiom da militkrimoj).

Stepan Bandera kunlaboris kun nazioj sed poste ĉesis pro la nazia perfido. Same okzais kun Stalin, sovetaj soldatoj eĉ havis militparadon kun nazioj.
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-121-0011A-23, Polen, Siegesparade, Guderian, Kriwoschein.jpg|eta|Nazi-soveta militparado]] Miĥail Bulgakov priskribis ukrainojn kiel tiuj, kiuj «teruras la rusan loĝantaron per sia aĉa lingvo, kiu ne ekzistas en la mondo», ukrainoj rajtas forigi la monumenton de tia persono. La monumento al SS-divizio Galicio estas en Kanado, ne Ukrainio. Mi ne trovis informon pri la memortabulo al SS-Hauptsturmführer. Nazia ideologio estas oficiale malpermesata en Ukrainio kaj ĉiujare, la 8-an de majo, ukrainianoj festas la tagon de memoro kaj venko super naziismo. Volodimir Zelenskij estas judo. Se vi volas akuzi Ukrainion pri naziismo, '''unue rigardu al vi mem'''. Via ŝtate posedata televidkompanio '''Rossija Segodnja''' promociis novnaziojn kiel Manuel Ochsenreiter, Ryan Dawson (ili '''prezentis''' tiun ĉi '''novnazion kiel «aktivulo por homaj rajtoj'''»), ktp. Viaj novnaziaj kaj ekstremdekstraj organizaĵoj kiel Rusa Imperia Movado, Grupo «Rusiĉ» kaj Grupo «Wagner» batalis rusflanke kaj separistflanke. [https://www.youtube.com/watch?v=vOXnfqpKcvM La 9-an de majo 2023, en Surguto, Rusio '''ekstremdekstra, kontraŭmalplimulta organizaĵo''' Russkaja Obŝĉina (ili ofte '''molestas nerusoj''' nur pro ilia nacieco) '''oficiale paradis''' en la venkotago kontraŭ naziismo], tiu ĉi organizaĵo ankaŭ agresas kontraŭ Ukrainio.
[[Dosiero:National-socialists marching near Vosstaniya Square in St. Petersburg on 1 May 2014.JPG|eta|Novnazioj en Sankt-Peterburgo]]

Antaŭ la rusa agreso en 2022, Ukrainio havis ruslingvajn lernejojn, pluraj ukrainiaj kantisoj kantis ruse kaj ukrainiaj aktoroj filmiĝis en ruslingvaj filmoj. Kia diskriminacio de ruslingvuloj, ĉu ne?

«''dum 8 jaroj kiam Rusio estis admonanta Kievon plenumi finfine siajn promesojn kadre de la interkonsentoj en Minsko kaj fini tiun ĉi militon — ĉio vane''», skribis vi. Ambaŭ flankoj ne plenumis siajn promesojn, ne nur Ukrainio.
«''Do Rusio komprenis ke la vortoj ne efikas kaj komencis agi''», skribis vi. Mi esperas ke vi ŝercas, ĉar antaŭ la rusa plenskala invado, en la jaroj 2016-2021, la kvanto de viktimoj (kaj civiluloj kaj soldataj) draste malpliiĝis. La '''tuta kvanto de civilaj mortoj, inter la jaroj 2019-2021, estis pli-malpli 78''', multaj mortis pro minoj. Komenco de la milito estis unu el la plej malhumanaj decidoj. Rusa diktatoro simple trovis pretekston por invadi alian landon malgraŭ budapeŝta memorando, same li trovis pretekston por invadi Kartvelujon. Ĉar [https://www.youtube.com/watch?v=pyrdh-otOy8 laŭ via faŝisma prezidanto, rusaj limoj nenie finiĝas]. Kobjakov serioze asertis ke Ukrainio planis invadi Rusion la 8-an de marto 2022. Se ribeluloj havas rajton krei la propran ŝtaton, do, laŭ via logiko, Iĉkerio (Rusio faris multege da militkrimoj tie) devas esti sendependa. Ribeluloj kaj separistoj estas en pluraj landoj, sed ili ne estas helpitaj de aliaj malamikaj landoj.

; La {{daton|17|07|2014}} «Kuraĝaj» separistoj pafis komercaviadilon Boeing 777: 298 homoj pereis.
;{{dato|13|01|2015}} «Kuraĝaj» separistoj pafis aŭtobuson proksime de Volnovaĥa: 12 homoj pereis, 18 estis vunditaj.
; La {{daton|19|02|2022}} «Kuraĝaj» separistoj komencis amasan kaj perfortan rekrutigadon sur '''okupaciitaj teritorioj'''.
; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» aviadatakis la teatron de Mariupolo, kie estis videblajn de la aero grandajn surskribojn «INFANOJ»: almenaŭ 300 homoj pereis.
; La {{daton|16|03|2022}} Rusaj «liberigantoj» pafis la vicon por pano en Ĉernihivo: almenaŭ 18 homoj pereis, 26 estis vunditaj.
; En {{dato||03|2022}} Rusaj «liberigantoj» masakris civilulojn en Buĉa: almenaŭ 73 pereis.
; La {{daton|08|04|2022}} Rusaj «liberigantoj» atakis per misilo la stacidomon de Kramatorsk: 63 homoj pereis (inkluzive 9 infanojn), 150 estis vunditaj (inkluzive 34 infanojn).
[[Dosiero:Окупанти вдарили «Точкою-У» по залізничному вокзалу Краматорська 03.jpg|eta|La stacidomo de Kramatorsk post rusa atako]]
; La {{daton|14|01|2023}} Rusa «liberigantoj» per misilo atakis naŭ-etaĝan loĝkonstruaĵon en Dnipro: 46 homoj pereis (inkluzive 6 infanojn), 11 malaperis senscie kaj 80 estis vunditaj (inkluzive 14 infanojn). 12 el la vunditoj estis je kriza sanstato.
[[Dosiero:Dnipro after Russian missile attack, 2023-01-14 (02-01).jpg|eta|Dnipro post rusa atako]]
; La {{daton|08|07|2024}} Rusaj «liberigantoj» per misiloj atakis plurajn urbojn (ili atakis ankaŭ la infanan malsanulejon «Oĥmadit»): 47 homoj pereis, 190 estis vunditaj.
[[Dosiero:Okhmatdyt after Russian attack, 2024-07-08 (12).jpg|eta|Oĥmadit post rusa atako]]
; La {{daton|19|08|2026}} Rusaj «liberigantoj» spavatakis aŭtobuson en Ĥersono: 4 homoj pereis, 5 estis vunditaj.
; Rusa armeaĉo torturas kaj ekzekutas (332 estas ekzekutitaj) ukrainiajn militkaptitojn.&lt;ref&gt;https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/eastern-europe-and-central-asia/ukraine/report-ukraine/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/uk/world-report/2026/country-chapters/ukraine&lt;/ref&gt;
La listo povus esti senfina, sed por homo ne cerbolavita jam tio sufiĉas. Kial estiĝis tiom da sadisma kruelo? Ĉar la oficiala ideologio de la putinreĝimo estas '''rusa faŝismo''', tio estas [https://www.youtube.com/watch?v=h5XdwlyWgSs rekonkero de «historiaj» landoj], ekstrema cenzuro (rusa interreto estas unu el la  plej malliberaj, malpli libera ol Kubo), represio. La radikoj de tiu ĉi ideologio sin bazas je Ivan Iljin: '''faŝisto, ofte citita de via faŝisma prezidanto''', lastatempe '''li citis lin dum aneksado de ukrainiaj teritorioj'''. Sed por eskuzi la invadon, rusaj faŝistoj nomas invaditan nacion «naziisma», ankaŭ por pli facile eskuzi la abomenajn agojn fare de rusaj okupaciantoj. La rusa ŝtate posedata novaĵagentejo RIA Novosti, publikigis la artikolon «Kion Rusio devus fari kun Ukrainio», kie la aŭtoro asertas, ke ukrainoj devas «asimili la sperto» de la milito «kiel historia leciono kaj pekliberigo por sia kulpo». La aŭtoro ankaŭ alvokas la plenan detruon de Ukrainio kiel ŝtato, kaj ankaŭ la plenan detruon de la ukraina nacia identeco konforme al la celo de Rusio plenumi la «malnaziigon».

Ukrainio certe ne estas senmakula, same kiel neniu defendanta lando. Neniu malmalica raciulo pravigas la nazi-sovetan okupacion de la Dua Pola Respubliko malgraŭ multajn problemojn kiuj ĝi havis. Sed estas evidente, ke sen la rusa helpo al separistoj, rusa okupacio de Krimeo kaj rusa invado - tiu ĉi koŝmaro povus esti evitita. [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 17:29, 26 aŭg. 2026 (UTC)

Tuj videblas ke vi loĝas ne en Ukrainio kaj ke sur via mensa horizonto ĝi aperis nur en 2022, kiam viaj regantoj inundis vian kapon per cerbolava propagando. Do jen iom da REALA Ukrainio. 

Sed unue iom da historio, al kiu vi tiom fervore referencas.

# Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj. Post longaj klopodoj alianciĝi kun Britio kaj Francio kontraŭ nazioj, Stalin komprenis ke la milito kontraŭ Germanio estas neevitebla kaj ke Sovetiunio kontraŭstaros la naziojn sola. Do li klopodis prokrasti laŭeble tiun ĉi militon, gajni tempon kaj teritoriojn por ke la nazia invado ne tuj trafu la plej evoluintajn okcidentajn regionojn. Tiel estiĝis la [[Pakto Ribbentrop-Molotov]]. Vi povus detale legi pri tio en la klasika verko de [[Henry Kissinger]] ''[[:en:Diplomacy (Kissinger book)|Diplomatio]]''. Legu sciencajn studaĵojn, ne propagandajn BBC-rubaĵojn. En 1939 sovetia armeo reokupis tiujn ĉi teritoriojn, danke al kio Okcidenta Ukrainio revenis al Ukrainio, Okcidenta Belorusio revenis al Belorusio kaj Litovio ricevis sian ĉefurbon Vilnon. Rusio ricevis nenion. Nun Litovio kaj Ukrainio senĉese kaj laŭte plendas pri tiu ĉi pakto, ial riproĉante Rusion, tamen Ukrainio ne redonis al Pollando [[Lvovo]]n, nek Litovio redonis sian ĉefurbon [[Vilno]]n. Strange, ĉu ne?
# Fabelo pri &quot;rusaj okupantoj&quot; de Ukrainio estas amuza, sed science absurda. Ukrainio [[:en:Pereiaslav Agreement|aliĝis al la Rusa carlando en 1654]] kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano [[Bohdan Ĥmelnickij]] petis rusan caron [[Aleksej Miĥajloviĉ]] akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon. Ĝi estis integra, internacie agnoskita parto de la Rusa carlando, poste de la Rusia imperio kaj poste de Sovetunio. Paroli pri &quot;rusaj okupantoj&quot; de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto.
# Dum la tuta sovetia periodo Ukrainio estis dorlotita infano, ĝuanta subvenciojn, investojn, terojn kaj favoran politikon. Ekde la 1920-aj komenciĝis amasa ukrainigo, dum kiu la aŭtoritatoj ukrainigis ĉiujn lernejojn, eldonejojn, amaskomunikilojn kaj ŝtatajn instituciojn. Homoj plendis, ĉar plejparto estis denaskaj ruslingvanoj, sed komunistoj ne tre atentis tiujn ĉi plendojn kaj deviga ukrainigo daŭris. Vi povus facile trovi rilatajn datumojn kaj sciencajn studaĵojn en la rusa, angla ktp. En Ukrainio aperis granda industrio, bonaj ŝoseoj, elektrostacioj, moderna agrikulturo, ktp. La investoj estis tiom abundaj ke post 35 jaroj da rabado de sovetia heredaĵo ankoraŭ restas kion ŝteli — por Zelenskij kaj ties apuduloj.
# [[Miĥail Bulgakov]] estis denaska kievano, do ruslingvano. Kievo ĉiam estis ruslingva kaj perforta trudado de la ukraina lingvo, des pli en ties Galicia versio, kaŭzis amasajn indignon kaj mokojn, kiujn li spegulis en siaj verkoj. Eĉ klasikulo de la ukraina literaturo [[Taras Ŝevĉenko]] verkis en la ukraina nur poemojn dum la prozaĵojn, leterojn kaj taglibron li skribis ruse. [[Nikolaj Gogol]] estis komplete ruslingva verkisto. Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj. En septembro 2025 lingva obudsmano de Ukrainio [https://glavcom.ua/longforms/yazykovyi-ombudsmen-elena-ivanovska-pro-ukrainskyi-movu-v-kyyevi-ta-sotsialni-merezhi-702887.html plendis] ke Kievo plu restas ruslingva urbo, speciale adoleskantoj preferas la rusan. Memoru ke ĉio ĉi okazas en la lando, kie parlamentanoj alvokas bati infanojn kiuj kuraĝas paroli ruse eĉ en infanĝardenoj!
# Vi fantazias ke la rusa estis libere kaj egalrajte uzata en Ukrainio antaŭ la milito. Do jen iom da realo por vi. En aprilo 2019, do 3 jarojn antaŭ la milito, en Ukrainio estis [[:n:Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo|aprobita lingva leĝo]] kiu fakte malpermesis ĉiun ajn publikan uzadon de ĉiuj lingvoj krom la ukraina. Vi povas legi en respektiva esperantlingva novaĵo kion tio signifis. Se paroli koncize: ĉiuj ruslingvaj lernejoj estis fermitaj, ĉiuj amaskomunikiloj en la rusa likviditaj, publikaj aranĝoj en la rusa malpermesitaj, eĉ la toponimojn oni devigis skribi je ukraina ortografio. Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio? Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio — ĉar viaj regantoj diris al vi ke tio estas normala afero kaj vi kredas obeeme.
# Iom da realaj ekzemploj kiel oni traktas eĉ infanojn en infanĝardeno se ili kuraĝas paroli sian denaskan lingvon. En 2023 profesoro de ukraina universitato, politikisto kaj eks-parlamentano Irina Farion [https://www.youtube.com/shorts/uPhyIs53IK8?ysclid=mtenk7lz3a602707807 diris en intervjuo]:

{{Citaĵo
|teksto = Kial mia nepo Dmitrik, kiu havas 3,5 jarojn, enirante infanĝardenon vidas antaŭ si iun Griŝa, kiu diras al li &quot;Saluton!&quot;. Kaj mia nepo devas al li instrui per sia eta pugno la ukrainan lingvon. Ĉar la infano venas nervoza hejmen kaj diras: &quot;Avinjo, en la infanĝardeno estas rusaĉo&quot;. Kaj la avino diras ke la rusaĉon necesas &quot;ekstermi&quot; kaj Dmitrik &quot;ekstermas&quot; la rusaĉon. Li al li &quot;metas en makzelon ĝustan prononcon&quot;.
|aŭtoro = Irina Farion
|verko = Intervjuo en 2023
|origina teksto = Чому мій Дмитрик, якому 3,5 роки, заходячи в дитячий садочок, бачить якогось Грішу, який до нього каже „привет“, і мій внук мусить його вчити з допомогою свого маленького кулачка української мови? Тому що дитина приходить знервована до хати і каже: „Бабусю, в садочку є москаль!“ А бабуся каже, що „москаля треба знищувати“. І Дмитрик знищує москаля, він йому ставить правильний прононс.
}}

Vi certe klopodos diri ke oni ne atentu la frenezulojn. Ŝi vere estus konsiderata frenezulo en Rusio kaj irus al prizono, sed en Ukrainio ŝi estas ŝtate glorata heroo. Omaĝe al ŝi oni nomis [[:Commons:Category:Iryna Farion Street, Lviv|straton en Lvovo]]! 

En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis [https://strana.ua/news/4477685-ukrainskij-akter-benjuk-prizval-bit-detej-za-ispolzovanie-russkogo-jazyka.html bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo]. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas [https://www.youtube.com/watch?v=XjxdcrtB74U&amp;ysclid=mtenvfk33z989622481 bati la gepatrojn]. Ĉu ili iris al prizono? Kompreneble ne, ja ĝuste tio en Ukrainio estas modelo imitinda!
# Same ridindaj estas fantazioj pri la &quot;revolucio&quot; kaj &quot;demokratio&quot; en Ukrainio. En 2014 grupo da naciistoj [https://stanobelov.blogspot.com/2016/12/ukrainio-survoje-al-la-fina-venko-au.html perforte forpelis] prezidanton [[Viktor Janukoviĉ]], kiu estis demokratie elektita kaj internacie agnoskita ŝtatestro. Li subskribis kun la opozicio interkonsenton pri antaŭtempa baloto (kiun li certe malgajnus), kies plenumon garantiis eŭropaj ambasadoroj, sed sekvan tagon la opozicio ĵetis la interkonsenton al rubujo, same kiel eŭropajn garantiojn, kaj daŭrigis perfortajn atakojn por akiri la potencon tuj — sen iuj ajn balotoj. En via lando oni certe nomus tion ŝtatrenverso, sed en Ukrainio oni nomis tion &quot;revolucio&quot; kaj via propagando sukcese vendis al vi tiun ĉi evidentan mensogon. Sekvis amasaj reprezalioj kontraŭ la opozicio. En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis [[:n:Aŭtoritatoj de Ukrainio fermis opoziciajn televidkanalojn|likviditaj la opoziciaj televidkanaloj]]. 
# Homoj kiuj konis Zelenskij proksime, [[:n:Eks-konsilisto de Zelenskij nomis lin &quot;soleca diktatoro&quot;|delonge nomis lin diktatoro]]. Plej multaj estis malliberigitaj, murditaj aŭ fuĝis por eviti tion. La {{daton|29|6|2026}} en Monako okazis atenco forme de bombeksplodo kontraŭ Vadim Jermolajev, oligarĥo fuĝinta de Ukrainio pro persekutado. La murdistino estis baldaŭ trovita morta apud Kievo, pri ŝia murdo [https://www.lefigaro.fr/actualites/2026/07/01/l-enquete-penetre-dans-les-details-de-l-explosion-de-monaco-1717212 agnoskis sin kulpa kunlaboranto de ukrainaj sekretservoj]. La oligarĥo devenas de la [[Krivoj Rog|sama urbo]] kiel Zelenskij, sed apartenis al alia sinagogo. Cetere kion atendi de la plej koruptita ŝtato de Eŭropo, kien venis miliardoj de eŭroj, senkontrole disrabataj de Zelenskij kaj ties proksimuloj? De tempo al tempo iuj ordinaraj oficistoj estas arestataj, pli altrangaj [https://www.timesofisrael.com/zelensky-associate-at-crux-of-ukrainian-corruption-case-said-to-have-fled-to-israel/ fuĝas al Israelo], nur Zelenskij staras meze de tiu korupta pelmelo en blankaj roboj kiel senmakula heroo. Amuze, ĉu ne? Sed vi kredas kaj pagas tion, kvankam ĉiuj scias ke via mono grandparte estas tuj forŝtelata. Vi afiŝis foton de la detruita infana hospitalo Oĥmatdet, sed ĉu vi scias ke eĉ mono kolektita por ties restarigo [https://skelet.org/vosstanovlenie-okhmatdet-gde-milliard/?ysclid=mtfl09qr7p870477072 estis ŝtelita], por la konstruado oni elektis la plej kostan proponon kaj la afero estis akompanata de sennombraj skandaloj?
# De 1995 ĝis 2019 en Ukrainio pro sia laboro, laŭ datumoj de la Internacia Asocio de Ĵurnalistoj, [https://www.ifj.org/fr/salle-de-presse/nouvelles/detail/category/end-impunity-2019/article/endimpunity-ukraine estis murditaj 16 ĵurnalistoj], nur en 3 kazoj kulpuloj estis punitaj. Ekzemple en 2016 ukrainaj naciistoj [[:n:Ukrainaj naciistoj estas arestitaj pro murdo de opozicia rusia ĵurnalisto en 2016|murdis rusian opozician ĵurnaliston Pavel Ŝaramet]], kiu naive serĉis &quot;demokration kaj justecon&quot; en Ukrainio. Poste ili rakontis ke ili planis akuzi pri tio Rusion kaj per tia provoko kaŭzi militon inter la du landoj. Krome ili planis bombi Kievon, kiun ili nomis tute ne bedaŭrinda (ĉar ruslingva) por garantii la militon. Kompreneble neniu estis punita, la proceso ne okazis. Post komenco de la milito Kievaj regantoj profitis ĝin por likvidi eĉ ŝajnon de la demokratio. En televido ekfunciis la tiel nomata &quot;telemaratono&quot;, do ĉiuj kanaloj unu post alia montras la samajn novaĵojn, laŭajn al la ŝtata politiko. La cerbolava propagando funkcias tiel ke Orwell estus ŝokita pro ĝusteco de siaj prognozoj. Opoziciajn politikistojn oni murdas, [[:n:Hungardevena politikisto estas arestita en Ukrainio|arestas kaj batas malkaŝe]], sub kameraoj — nazioj ne timas la perforton, ili fieras pri ĝi.
# Loĝantoj de sud-orientaj regionoj forte malakceptis la naciistan ŝtatrenverson kaj, kiam ukrainaj naciistoj komencis ŝturmokupi sidejojn de lokaj administracioj tra la lando, ili klopodis malebligi tion almenaŭ en siaj regionoj. En Ĥarkova provinco la protestoj estis subpremitaj. En Odeso naciistoj pelis rusajn protestantojn al la Domo de Sindikatoj kaj ekbruligis ĝin. Dum la konstruaĵo brulis, ili pafis homojn kiuj provis saviĝi, kaj blokis aliron de fajrobrigadanoj kaj ambulancoj. [https://rutube.ru/video/50e4b38413107496778333daed23070a/?r=wd 48 homoj estis vivbruligitaj kaj mortpafitaj] en la centro de Odeso la {{daton|2|5|2014}}. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? En 2025, do post 11 jaroj, la [[Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj]] verdiktis ke ukrainaj aŭtoritatoj [https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60448 ne faris ĉion eblan] por preventi la tragedion. Sed kiu en Ukrainio zorgas pri la decidoj de la eŭropaj kortumoj? Eŭropo por Ukrainio estas obeema bovino, kies tasko estas silenti kaj pagi. La vera majstro de Ukrainio estas Usono, do Eŭropo kiel usona vasalo devas obei ne nur la mastron, sed ankaŭ ĝian prioritatan nuntempe vasalon forme de Kievo. Neniu estis eĉ riproĉita, la murdo de 48 homoj restis senpuna.
# Por multaj homoj en Donbaso tiu ĉi masakro estis limo, post kiu ili komprenis ke ili devas batali por sia libereco aŭ morti. En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn — tiel komenciĝis la &quot;kontraŭterorisma operaco&quot;, kiu jure daŭras ĝis nun (Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?). Tio kontraŭis ukrainan leĝaron, sed kiu en Ukrainio zorgas pri juro? La unuaj tankoj aperis en Mariupolo en 2014 kaj tio estis ukrainaj tankoj, subpremantaj lokanojn. Vi povas [https://www.youtube.com/watch?v=G4S53S7Klwg vidi ilin] treti la stratojn kaj aŭdi lokanojn krii: &quot;Kion vi faras? Ni estas sen armiloj?!&quot; Post tio homoj en Donbaso komprenis ke la armiloj necesas, ĉar ilia lando ne plu estas regata de sia popolo, sed estas akaparita de senkompataj naciistoj pretaj murdi ĉiun ajn kiu kuraĝos oponi ilin.
# Komenciĝis la milito, kiun Ukrainio malgajnis. Oni rakontas al vi fabelon pri &quot;rusa invado&quot;, sed realo estas ke ukrainaj trupoj estis lastmomente haltigitaj rande de Donecko, kio ebligis al ili dum sekvaj 8 jaroj ĉiutage pripafi la urbon per kanonoj. Kiam rusiaj trupoj efektive venis en 2022, ili dum kelkaj semajnoj okupis 20% de la ukraina teritorio, tiutempe jam ekstreme fortikigita. Klara diferenco, ĉu ne?
# Ukrainio malgainis la militon kaj laŭ iniciato de Rusio en 2014—2015 en Minsko estis subskribita interkonsento, kadre de kiu Donbaso devintus reveni (!) al Ukrainio. Homoj en Donbaso tute ne ĝojis tian estontecon, sed tiam kaj dum sekvaj 8 jaroj Putin insistis: &quot;Donbaso estas Ukrainio&quot;. Sed... promesoj de Kievo ne kostas paperon sur kiu ili estas skribitaj. Kievo plenumis eĉ ne unu punkton, [https://ru.wikisource.org/wiki/Протокол_о_результатах_консультаций_Трехсторонней_контактной_группы kies liston vi povas vidi memstare]. Ne estas malfacile rimarki ke al la ribeluloj apartenis nur la lastaj punktoj, plenumendaj post kiam Kievo plenumos la unuajn 9. Sekvis jaroj de vanaj intertraktoj, dum kiuj Rusio estis admonanta Kievon repreni Donbason kadre de siaj propraj promesoj. Kievo rifuzis. Germanio kaj Francio, garantiintaj plenumon de la interkonsento, ankaŭ faris nenion. En novembro 2021 Rusio faris senprecedencan paŝon, [https://archive.mid.ru/documents/10180/4944950/дипломатическая+переписка.pdf/795480b9-c3da-4498-88c8-f0a723c62c6f publikiginte korespondadon] de la rusia ministro pri eksteraj aferoj Sergej Lavrov kun ties kolegoj de Germanio kaj Francio por montri ke Rusio faris ĉion eblan por admoni la eŭropanojn preventi la militon. Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion?
# Poste tiama ukraina prezidanto [[Petro Poroŝenko]] [https://www.youtube.com/watch?v=F6bW9OYQg7U&amp;ysclid=mte6s7gs2y902656369 malkaŝe diris] ke la interkonsento necesis por doni al Ukrainio 8 jarojn por fortigi la armeon. [[Angela Merkel]] konfirmis ke per tiu interkonsento Ukrainio [https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2F2022%2F51%2Fangela-merkel-russland-fluechtlingskrise-bundeskanzler gajnis tempon] por sin prepari al nova milito. [[François Hollande]] konfirmis ŝiajn vortojn, dirinte ke [https://www.voltairenet.org/article218584.html danke al tiu ĉi interkonsento Ukrainio rearmis sin]. Multaj homoj en Rusio, kaj speciale en Donbaso, akuzas Putinon ke li kredis al Eŭropo kaj klopodis revenigi la ribelintajn regionojn al Ukrainio. Kiu kredos al Eŭropo kaj Ukrainio post tiu ĉi trompo?
# Dum sekvaj 8 jaroj ukrainaj militistoj regule pripafis setlejojn en Donbaso — ĥaose, simple esperante mortigi aŭ vundi iun ajn. Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj [https://vk.ru/wall-61706629_2450242?ysclid=mte71xyb3r530323301 &quot;Ĉion plej bonan — al la infanoj&quot;]. Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj. Cetere kion atendi de la lando, kie ortodoksa pastro publikigas okaze de datreveno de la masakro en Odeso afiŝon, kie li [https://www.facebook.com/y.yasenets/posts/722111885521111 &quot;gratulas ĉiujn partoprenintojn pri la Tago de Ŝaŝliko&quot;?] La ŝerco &quot;Odesa ŝaŝliko&quot; en diversaj variaĵoj iĝis tre populara en Ukrainio. Certe necesas plej rapide akcepti Ukrainion en EU, ja la nazia ŝtato rajtas esti plej proksima al la naskiĝloko de naziismo!
# Kiam komenciĝis la milito, al la rusiaj trupoj estis ordonite [https://lenta.ru/news/2022/03/03/strict_order_vol2/ ne ataki kazernojn] kaj ĝenerale eviti homajn perdojn inter la ukrainaj militistoj. Ĉu viaj regantoj rakontis al vi tion? Baldaŭ tiu ordono estis nuligita, ĉar ukraina armeo atakis feroce, klopodante mortigi laŭeble pli da rusiaj militistoj, do ili ne povis respondi modere kiel komence. Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. [[Amnestio Internacia]] eĉ publikigis [https://www.amnesty.org.uk/latest/ukraine-military-endangering-civilians-locating-forces-residential-areas-new/ specialan raporton] pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo, kio kaŭzis grandan indignon de Kievaj regantoj.
# Rompitaĵoj de rusiaj raketoj, paffaligitaj de ukrainaj militistoj, falas sur civilajn objektojn kaj ukraina propagando tuj akuzas Rusion pri &quot;barbaraj atakoj, militkrimoj, genocido, buĉado&quot; ktp. Ekzemple en 2023 tio okazis en [[Dnipro]], pereis 20 homoj. Konsilanto de ukraina prezidanto Arestoviĉ havis malbonŝancon [https://www.youtube.com/watch?v=90E5YTn-_nU&amp;ysclid=mtffy9qu3z827625201 agnoski en intervjuo] ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj — sekvis skandalo, publikaj pardonpetoj kaj eksiĝo. Nun li loĝas en Usono (por ne loĝi en prizono aŭ morti) kaj ĉiutage kritikas sian eksan estron kiel korupulon kaj diktatoron.
# Ofte ukraina armeo mem pripafas proprajn civitanojn, sed mensoge akuzas Rusion. La {{daton|6|9|2023}} misilo trafis merkaton en [[Kostjantinivka]], pro kio almenaŭ 15 homoj pereis kaj 30 estis vunditaj. Ukrainaj aŭtoritatoj tuj akuzis Rusion kaj nomis tion [https://ukranews.com/ua/news/954346-po-kostyantynivtsi-okupanty-vdaryly-ne-z-artyleriyi-politsiya &quot;laŭvica krimo de rusoj kontraŭ civila loĝantaro, farita konscie, kun malvarma sango kaj cinike&quot;]. Tamen jam la {{daton|18|9}} [[The New York Times]] publikigis [https://www.nytimes.com/2023/09/18/world/europe/ukraine-missile-kostiantynivka-market.html rezultojn de sia enketo], pruvinta ke la tragedion kaŭzis ukraina misilo de la sistemo Buk, lanĉita de ukrainaj trupoj lokitaj 16 km for responde al rusia atako. En 2022 [[:n:Du misiloj trafis Pollandon|Pollandon trafis misilo]], mortiginta polan kamparanon. Kievo tuj komencis histerii, akuzante Rusion kaj alvokante al forta respondo (granda milito en Eŭropo estas la sola espero de Zelenskij, li penas provoki ĝin), sed [[:n:Pollando konfirmis ke ĝin trafis ukraina misilo]].
# Vi klopodas argumenti ke nazioj haveblas en iu ajn lando kaj eĉ aldonis foton de naciista marŝo en Sankt-Peterburgo. Tio estas malnova truko de viaj propagandistoj, sed ĝi estas falsa kaj jen kial. La nazioj efektive haveblas ĉie ajn. Sed nur en Ukrainio ili agas libere, okupas altajn ŝtatajn postenojn kaj iĝis parto de la ŝtataj institucioj. Kiom da naziaj taĉmentoj estas en via armeo? Kiom da naziaj monumentoj estas instalitaj? Kiom da nazioj kaj naziaj kunlaborantoj aperis en lernolibroj kiel imitinda ekzemplo por la junularo? En Ukrainio ĉio ĉi abundas kaj estas normo.
## Vi diris ke mankas monumentoj al la SS-divizio Galicio en Ukrainio? [[:Commons:Category:Monuments and memorials to Halychyna SS Division|Jen iliaj fotoj]], ĝuu. Ĉu vi ne trovis monumentojn al SS-Hauptsturmführer en Ukrainio? Do vi ne konas Ukrainion, lokanoj rapide montrus al vi monumentojn al [https://kalusz.io.ua/s120105/sotnik_dmitro_paliev tiu ĉi ĉarmulo], pereinta en 1944 apud Brodi, kie li batalis en la 13-a korpuso de la 4-a tanka armeo de [[Wermacht]]. Adoru lin kiel tion faras viaj &quot;ukrainaj herooj&quot;! Omaĝe al li [https://web.archive.org/web/20181017164140/http://kalushcity.if.ua/project_doc/category/project_doc_ses/2016/11/18/8103/view estis nomita strato] en la urbo [[Kaluŝ]]. Origine la strato estis nomita omaĝe al Ivan Ĉernjaĥovskij, naskiĝinto de Kieva gubernio, kies armeo liberigis la urbon de la nazioj. Sed ĉu la nazia reĝimo povus toleri tioman aĉaĵon kiel glorado de kontraŭfaŝisto? Ĉiuj monumentoj al la liberigintoj de Ukrainio estis detruitaj, ĉiuj memorindaĵoj pri kontraŭfaŝistoj estis forigitaj — por liberigi spacon por novaj herooj de Ukrainio — la nazioj. Memortabuloj omaĝe al tiu eminenta SS-ano estas instalitaj en [[Lvovo]] [https://web.archive.org/web/20181013172203/https://www.obozrevatel.com/ukr/politics/83564-moloda-gvardiya-podae-pozov-proti-organizatoriv-uvichnennya-pamyati-ss-galichina.htm ], Perevozec [https://www.youtube.com/watch?v=bi1Yhbl-vgA ], Kaluŝ [https://web.archive.org/web/20191107141327/https://korrespondent.net/ukraine/4157166-v-kalushe-otkryly-memoryalnuui-dosku-v-chest-kapytana-ss ]. Memoron de SS-Hauptsturmführer oni omaĝas en Ukrainio per [https://web.archive.org/web/20250125163837/https://www.youtube.com/watch?v=zjKTWtezSz8 konferencoj], [https://www.youtube.com/watch?v=mWph8dI3ZD8 ceremonioj] (en nazia uniformo komprenebele), [[http://vikna.if.ua/news/category/kl/2016/04/20/52883/view koncertoj], [http://www.kalushfm.com.ua/news/kalush-ta-kaluskiy-rayon/vistavka-film-i-prezentatsiya-knihi-u-kalushi-vidznachili-rokovini-boyu-pid-brodami-v-yakomu-zahinuv-urodzhenets-kalushchini-dmitro-paliv-foto ekspozicioj, libroj kaj filmoj], ŝtataj altranguloj [http://kalushcity.if.ua/news/category/city/2017/11/02/13083/view metas florojn al SS-Hauptsturmführer]. Nazioj [https://ria.ru/20220406/natsionalisty-1779958630.html aranĝas torĉomarŝojn] omaĝe al SS-divizio kaj aliaj nazioj kaj naziaj kunlaborantoj, instruante la junularon sekvi ekzemplojn de siaj naziaj prauloj. Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Evidente jes, ĉar alikaze viaj fantazioj pri ne-nazia karaktero de la Kieva reĝimo estus absurdo.
## Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo. La plej famaj estas Azov kaj Ajdar, kies membroj ne kaŝas siajn naziajn ideojn, malkaŝe montrante naziajn simbolojn kaj esprimante naziajn ideojn. Foje tion atestis [https://www.thenation.com/article/world/azov-battalion-neo-nazi/ eĉ okcidentaj ĵurnalistoj] [https://nexusnewsfeed.com/article/geopolitics/ukrainian-nazis-are-a-big-problem-says-the-guardian-in-2014 ], [https://www.counterextremism.com/news/washington-post-right-wing-azov-battalion-emerges-controversial-defender-ukraine ], kvankam kun tempopaso ili devis redukti tiajn rakontojn — por ne konfirmi tiel ke la &quot;rusa propagando&quot; diras la veron. Iuj eĉ provis [https://www.nytimes.com/2023/06/05/world/europe/nazi-symbols-ukraine.html?ysclid=mtelz7q8l792897643 kalkuli nomnbron de naziaj simboloj], certe sin limigante per certaj tipoj (ĉar alikaze la nombro estus tro alta). Pro tio post komenco de la milito eŭropaj nazioj [https://www.nytimes.com/2022/02/25/world/europe/militias-russia-ukraine.html?ysclid=mtelwgzre500006069 alvokis siajn subtenantojn] veni al Ukrainio kaj defendi siajn kamaradojn. Feliĉe eŭropaj nazioj venis amase kaj ricevis eblecon morti kiel iliaj prauloj antaŭ jarcento pro teruraj ''Russische Untermenschen''. Bonan morton al ili!

Ili estis tutkore akceptataj, ja kunfondinto de la nazia bataliono Azov estis Andrij Bileckij konata kiel ''Blanka Gvidanto''. Li diris ke [https://ukraina.ru/20190316/1022969793.html?ysclid=mtem7pd816993132062 misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj], ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp. Vi certe diros denove ke en ĉiu lando estas nazioj. Sed diru al mi, ĉu en via lando nazio publike dirinta tion povus esti parlamentano, kunfondinto de armea regimento kaj komandestro de la armea korpuso? Andrij Bileckij en Ukrainio estis la deputito, fondis Azov kaj nun komandas la 3-an armean korpuson. Kiam vi parolas pri &quot;ukrainaj herooj&quot;, vi parolas pri li. Gratulon!

Jen plia heroo por vi — Andrij Parubij.

{{Citaĵo
|teksto = Mi mem estas subtenanto de la rekta demokratio. Mi iam eĉ sciencnivele okupiĝis pri tio. Kaj mi diros al vi ke la plej granda homo kiu praktikis la rektan demokration, estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 30-aj jaroj. Ni devas tion memori. 
|aŭtoro = Andrij Parubij
|verko = Intervjuo en 2018
|origina teksto = Я сам величезний прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що найбільшою людиною, яка практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович у 30‑х роках. Ми це також маємо пам’ятати.
}}

Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj, adorantaj Hitleron. Tamen en Ukrainio ili estas ne marĝenuloj, sed oficialaj herooj kiel Andrij Parubij, dirinta tion [https://www.youtube.com/watch?v=gI3J9KH0kAM&amp;ysclid=mten04pp2k500588846 dum intervjuo en 2018]. Li estis ne politika marĝenulo, sed eminenta politikisto. En Rusio homo dirinta tiaĵon tuj irus al malliberejo por jaroj. En Ukrainio li estis parlamentano (2007—2025), vicprezidanto (2014—2016) kaj poste prezidanto de la parlamento (2016—2019). Postmorte li ricevis la titolon Heroo de Ukrainio (la plej alta ŝtata premio). Ĉio same kiel en via lando, ĉu ne? Ĝuste li estis komandanto de la [[Eŭromajdano]] kaj gvidis ties batalajn trupojn (oni diris al vi ke nazioj dum la Eŭromajdano estis marĝena grupo kaj vi kredis obeeme — sed jen realo).

Nun kelkajn vortojn pri naziismo en Rusio. Vi rapide serĉis en Interreto, trovis foton de novnazia marŝo en Peterburgo kaj ĝoje afiŝis ĝin — &quot;jen, ankaŭ Rusio havas tiajn aĉulojn, do ĝi ne diferencas de Ukrainio!&quot; Tiel gurdas al vi propagando kaj denove ĝi trompas vin. La foto bildigas marŝon de la Nacia-Socialisma Iniciato, marĝena naciista organizo kiu aranĝis tiun ĉi eventon aŭtune 2014. Naziismo kaj rasismo efektive aperis en Rusio en la 1990-aj, kiam pluraj ideoj venis de Usono kaj Eŭropo. Rusiaj razkapuloj sin vestis kiel iliaj okcidentaj herooj, skribis surmure ''White power'', ''14/88'', pentris svastikon, do ili kopiis viajn samlandanojn fervore. Longan tempon la aŭtoritatoj toleris tion, opiniante ke prefere tiuj marĝenuloj stultumu en sia eta politika niĉo kaj estu videblaj kaj kontroleblaj ol ili malaperu en subtera agado. Sed post kiam grupo da ukrainaj nazioj sukcesis akapari la tutan ŝtaton, farinte ŝtatrenverson en Kievo, rusiaj aŭtoritatoj komprenis ke eĉ eta, sed bone organizita kaj ekstreme kruela grupo, kontaĝita je naciismaj ideoj, povus esti danĝera. Dum sekva jaro ĉiuj naciismaj grupoj estis likviditaj, ĉiu ajn naciisma propagando strikte malpermesita. La grupo kies foton vi ĝoje afiŝis, jam sekvan jaron [https://minjust.gov.ru/ru/documents/7822/ estis malpermesita] kaj malaperis komplete tiel ke nun ĝian nomon konas nur fakuloj aŭ eŭropaj naivuloj, kiujn propagando nutras per fabeloj pri &quot;rusaj faŝistoj&quot;. La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj (iuj mortis en prizonoj kiel [[Maksim Marcinkeviĉ]]) aŭ sin kaŝis senspure. Eĉ naciisto [[Aleksej Navalnij]], antaŭe postulinta [https://stanobelov.blogspot.com/2020/09/aleksej-navalnij-au-ordinara-rasismo.html deporti ĉiujn kaŭkazanojn kaj azianojn, kaj konstrui barilon kontraŭ Kaŭkazio] por apartigi Rusion de sovaĝuloj laŭ ekzemplo de Israelo, preferis transformiĝi je [https://stanobelov.blogspot.com/2022/02/faktoj-kontrau-kredo-aleksej-navalnij.html luktanto kontraŭ korupto] — la komerco oble pli sekura kaj profita.

Mi aldonu ke ankaŭ Zelenskij adoras Israelon kun ties totala militigo kaj kontrolado. Li promesis transformi Ukrainion je [https://nikk.agency/zelenskij-my-stanem-tochno/?ysclid=mtfkpt8z71122070928 &quot;granda Israelo&quot;]:

{{Citaĵo
|teksto = Ni certe iĝos &quot;granda Israelo&quot; — la sia, kun sia vizaĝo... Demando de sekureco dum proksimaj 10 jaroj ĉe ni estos la demando numero unu. Mi certas ke ni ne miros, se ĉe ni en ĉiuj institucioj, superbazaroj, kinejoj estos reprezentantoj de la Armitaj Fortoj aŭ Nacia Gvardio, staros homoj kun armiloj.
|aŭtoro = Volodimir Zelenskij 
|verko = 
|origina teksto = Ми станемо точно „великим Ізраїлем“ — своїм, зі своїм обличчям… Питання безпеки найближчі 10 років у нас будуть питанням номер один. Я впевнений, що ми не будемо дивуватися, якщо у нас у всіх інституціях, супермаркетах, кінотеатрах будуть представники Збройних сил або Національної гвардії, будуть стояти люди зі зброєю.
}}

[https://www.aljazeera.com/opinions/2022/4/19/president-zelenskyy-one-israel-is-enough &quot;President Zelenskyy, one Israel is enough&quot;] reagis la araba novaĵagentejo [[Al Jazeera]]. Sed kiu atentas la arabojn (do =[[Untermenschen]]) en la unua blankula ŝtato de Eŭropo, kies oficiala modelo estas Israelo, buĉanta arabojn dum jardekoj — senkompate kaj tute senpune?

Multaj rusaj nazioj fuĝis al Ukrainio por konstrui kun siaj ukrainaj kamaradoj la &quot;unuan arjan ŝtaton en Eŭropo&quot;. Peterburga nazio Roman Ĵeleznov iĝis [https://www.kp.ru/daily/26812.4/3848333/?ysclid=mtfbs80yk746529694 batalanto de Azov] kaj inundis sociajn retojn per siaj naziaj fotoj kaj histerioj &quot;Gloron al Votano! Gloron al Ukrainio!&quot; (ne forgesu [[Votano]]n kiam vi sekvan fojon ripetos tiun ĉi naciistan sloganon). Nazio Aleksandr Saĉkov, fifama pro [[neado de la Holokaŭsto]] kaj glorado de Hitlero, ankaŭ [https://spb.aif.ru/society/vernulsya_s_oruzhiem_kak_peterburgskiy_skinhed_stal_ukrainskim_diversantom fuĝis al Ukrainio] por mortigi ''Untermenschen'' en Donbaso. En 2020 oni arestis lin tie, ĉar ukrainaj aŭtoritatoj konsideris iom troa diskonigon de manifesto de nazio Brenton Tarrant, [[Atenco en Christchurch|murdinta 51 homojn en moskeo en Novzeland]]o, sed baldaŭ li estis liberigita — kial ĝeni la samideanojn pro eta petolaĵo? Nazio Sergej Korotkiĥ en Rusio partoprenis plurajn atakojn kontraŭ azianoj (Untermenschen) kiel membro de la plej fifama nazia organizo murdinta kelkdek homojn. Post esti akuzita pri la [https://www.youtube.com/watch?v=1I-9YGbKCWU&amp;ysclid=mtfcaniuy681001186 murdo de taĝiko kaj kaŭkazano], filmita kaj vaste diskonigita en Interreto, li fuĝis al Ukrainio kie la nazio estis akceptita kiel heroo kaj [https://life.ru/p/1484811?ysclid=mtfc6dsxt469673630 ricevis ukrainan pasporton] rekte el la manoj de prezidanto [[Petro Poroŝenko]]. Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (tio estis anoncita en Istanbulo post kiam la rusia kaj ukraina delegacioj interkonsentis pri la fino de la milito), ili forlasis ankaŭ urbeton [[Buĉa]]. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en [https://www.youtube.com/watch?v=PTgfmTjk3Sw&amp;ysclid=mtfcoia31l470570201 rilata video] membro de lia taĉmento demandas lin: &quot;Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?&quot; La respondo sekvas tuj: &quot;Kompreneble!&quot; — kaj aŭdiĝas pafado. Do la nazioj vere ekzistas ĉie ajn, sed en Rusio ili putras en prizono dum en Ukrainio ili komandas armeajn taĉmentojn kaj ĝuas amikecon de prezidantoj. Klara diferenco, ĉu ne?

Vi menciis [[Ivan Iljin]], rusan filozofon kies nomon viaj propagandistoj ofte uzas por konvinki sian obeeman ŝafaron pri ekzistado de &quot;raŝismo&quot; (ekstreme stulta vorteto, papagata de naivuloj). &quot;Putin citas Iljinon, kiu estis faŝisto, do Putin estas faŝisto kiel Hitlero&quot;. Simple kaj stulte. Ĉu Ivan Iljin estis faŝisto? Certe. Same kiel estis faŝistoj [[Knut Hamsun]], [[Oswald Spengler]], [[Martin Heidegger]], [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Pierre Drieu La Rochelle]] kaj multaj aliaj. [[Angela Merkel]] [https://securityconference.org/en/medialibrary/asset/angela-merkel-1246-07-02-2015/ citis] Martin Heidegger. Ĉu Angela Merkel estas faŝisto? En universitatoj de via lando oni certe studas la verkojn de [[Oswald Spengler]] kaj [[Martin Heidegger]]. Ĉu en via lando oni instruas faŝismon?

[[Rusa revolucio de 1917]] kaŭzis grandan ŝokon en Eŭropo kaj kiel reago al ĝi estiĝis faŝismo, kiun oni konsideris alternativo de komunismo. Se komunismo konsideris kiel kernon de la historio klasan lukton kaj alvokis al ateismo kaj internaciismo, do faŝismo konsideris kiel kernon lukton inter la nacioj kaj alvokis al religio kaj naciismo. Multaj religiaj kaj konservativismaj pensantoj subtenis faŝismon, esperante ke ĝi anstataŭigos klasajn batalojn per socia interkonsento surbaze de religio kaj nacia unueco. Tion promesis [[Benito Mussolini]] kaj tiaj estis komencaj paŝoj de [[Hitlero]], do ili subtenis ilin. Poste evidentiĝis ke faŝismo estas nur alia formo de regado de la elito super la popolo, uzanta tiucele propagandon kaj militon, do plejparto de la pensantoj forlasis faŝismon. 

Ivan Iljin sekvis la saman vojon. Forpelita de komunistoj el Rusio en 1921, li en 1933 bonvenigis alvenon de nazioj kiel esperon haltigi komunismon kaj resanigi la nacion. Sed jam sekvan jaron li estis elpostenigita pro sia rifuzo partopreni antisemitajn kampanjojn. Plej trafe li esprimis evoluon de la konservativisma eŭropa intelektularo en 1951:

{{Citaĵo
|teksto = Ni vidis maldekstran totalismon kaj dekstran totalismon; ni spertis ambaŭ reĝimojn inkluzive arestojn, pridemandadojn, minacojn, malpermesojn; eĉ pli ol tio. Ni havis eblecon esplori ambaŭ reĝimojn ĝisfunde kaj ni havas malkaŝan moralan kaj politikan abomenon al ambaŭ.
|aŭtoro = Ivan Iljin
|verko = 
|origina teksto = Мы видели левый тоталитаризм и правый тоталитаризм; мы испытали на себе оба режима вплоть до арестов, допросов, угроз, запретов; и даже более того. Мы имели возможность изучить оба режима до дна и относимся с нескрываемым нравственным и политическим отвращением к обоим.
}}

Ĉu viaj propagandiloj rakontis al vi tion? Certe ne. Ili gurdas al vi pri fabela faŝismo de Putin, sed forgesas ke en ĉiu lernejo de via lando oni legas verkojn de aŭtoroj kiuj havis la samajn ideojn kiel tiu &quot;faŝisto&quot;. Amuze, ĉu ne?

Mi donis multege da faktoj kaj ciferoj, se vi efektive deziras pensi memstare anstataŭ ŝafe obei propagandajn fabelojn — vi povos daŭrigi la esploradon memstare. Sapienti sat. Fine kelkaj vortoj pri alia fabelo — &quot;rusa agreso kontraŭ Kartvelio&quot;. La [[Milito en Sud-Osetio (2008)|militon en Sud-Osetio en 2008]] komencis kartvela armeo, kiu atakis rusiajn pactrupojn, rompinte internacian juron, do Rusio defendis sin kaj faris tion prave. Tio estas ne &quot;rusa propagando&quot; sed konkludo de [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf enketa komisiono] de la [[Eŭropa Unio]], publikigita en 2009. Ĉu via propagando silentas pri tio? Kompreneble, ja obeema ŝafaro devas kredi fabelojn de siaj regantoj, ne la veron malkomfortan por ili. Obeu kaj kredu plu aŭ komencu pensi finfine! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:05, 30 aŭg. 2026 (UTC)

* «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''»
Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon.

* «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''»
Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio.
* «''Paroli pri &quot;rusaj okupantoj&quot; de la 17-a ĝis la 20-a jarcentoj estus absurdo de la scienca vidpunkto''»
Mi ne menciis tion en antaŭajn respondojn.

* «''Eĉ post preskaŭ jarcento da deviga ukrainigo fare de komunistoj kaj naciistoj, plejparto de loĝantoj de Ukrainio estas ruslingvanoj''»
Sovetio havis mallongan periodon de indiĝenigado (1923-1933) pro antaŭa rusigado kaj malpermeso de ukraina lingvo en lernejoj de rusa impero (Sovetio unue kontraŭis imperiismon), sed poste '''Sovetio komencis rusigadon'''. En 1933 komenciĝis la procezo de artefarita konverĝo de la ukraina kaj rusa ortografio. Ĝis 1989, en Ukrainia Sovetio la rusa estis deviga (de 1938) sed la ukraina ne (de 1958). '''Sed daŭru kredi viajn fantaziojn pri «jarcenta ukrainigado»'''.

* «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''»
Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn (neniu malpermeso), spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. '''Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj''', tamen: Latvio kaj Estonio.

* «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''»
Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://khpg.org/en/1608814768&lt;/ref&gt; Kiam mi parolas pri okupaciitaj landoj, mi certe ne parolas pri Tjumeno.

* «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''»
Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne?

* «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''».
Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi).

* «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''»
Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusajn enmingrintojn kaj malplimultojn)&lt;ref&gt;https://ru.bellingcat.com/novosti/2023/12/15/the-far-right-xenophobic-movements-inciting-russias-anti-migrant-raids-ru/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://prosleduet.media/details/russian-obchshina/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/404603&lt;/ref&gt; kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo.

Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?'''
{{Citaĵo
|teksto = Sed ni ankoraŭ havas diskutojn pri la leĝo pri la ukraina referendumo. Mi mem estas granda subtenanto de rekta demokratio. Mi iam okupiĝis pri tio eĉ sur la scienca nivelo. Cetere, mi diros al vi, ke la persono kiu plej praktikis rektan demokration estis [[Hitlero|Adolf Aloizoviĉ]] en la 1930-aj jaroj. Kaj ni ankaŭ memoru ĉi tion, ĉar en tiuj 30-aj jaroj ĝi estis unu el la ŝlosilaj metodoj, inkluzive de manipulado. Tial ĉi tiu leĝo devas esti responsa.
|aŭtoro = Andrij Parubij
|verko = Intervjuo en 2018
|origina teksto = Але щодо закону про український референдум у нас все ще є дискусії. Я сам великий прихильник прямої демократії. Я колись навіть на науковому рівні цим займався. До речі, скажу вам, що людиною, яка найбільше практикувала пряму демократію, був Адольф Алоїзович в 30-і роки. І ми повинні про це теж пам’ятати, оскільки в ті 30-ті роки це був один з ключових способів, в тому числі, і маніпуляцій. Тому цей закон повинен бути відповідальним.
}}
Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro.

* «''Vi hastos diri ke ankaŭ en via lando haveblas mensmalsanaj marĝenuloj''»
[https://ria.ru/20220403/ukraina-1781469605.html Timofej Sergejcev] ('''liaj proponoj estas teruraj'''), [https://holodomormuseum.org.ua/en/propaganda/vladimir-solovyov-russian-propagandist/ Vladimir Solovjov], Putino&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=PoQXvPsBBn8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=PQKaYSeKvQs&lt;/ref&gt; ne estas marĝenuloj.

* «''En 2025 ukraina aktoro Bohdan Benjuk proponis bati ruslingvajn infanojn per feraj stangoj kaj adoleskantojn per boteloj kontraŭ la kapo. Lin subtenis ukraina politikisto kaj ĵurnalisto Dmitro Korĉinskij, dirinta ke la ruslingvaj infanoj estas batendaj, sed pli forte oni devas bati la gepatrojn''»
[https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn por demoralizi la loĝantaron] ('''tio ne devas esti normaligita'''). Kompreneble '''neniu el ili ne iris al prizono''', Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio.

* «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''»
Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]] (formiĝis je 2014), [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]] (formiĝis je 2002), [[Grupo Wagner]] (formiĝis je 2014). Ĉiuj el ili uzas aŭ uzis naziajn simbolojn. Ĉu vi scias kial tiu ĉi organizaĵo nomiĝas Wagner? Parenteze, Wagner rekrutigis murdintojn el prizonoj.&lt;ref&gt;https://www.cambridge.org/core/journals/ethics-and-international-affairs/article/ukraine-wagner-and-russias-convictsoldiers/53C4B8721EE43B6AFCD8EFE8ABEE3628&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.cbsnews.com/news/wagner-group-russia-convicts-prison-recruits-crimes-murder-sexual-assault/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.dw.com/en/will-putin-really-pardon-thousands-of-prisoners/a-64645566&lt;/ref&gt; Rusa Impera Movado trejnis naziojn en Eŭropo kaj Nord-Ameriko.&lt;ref&gt;https://icct.nl/publication/russian-imperial-movement-rim-and-its-links-transnational-white-supremacist-extremist&lt;/ref&gt;

* «''La naciismaj aktivuloj estis malliberigitaj por jaroj''»
Aŭ promociitaj de jam menciita [[:en:RT (TV network)|Rusujo Hodiaŭ]].

* «''En februaro 2021, do jaron antaŭ la milito, estis likviditaj la opoziciaj televidkanaloj''»
Чья бы корова мычала.

* «''Post kiam rusiaj trupoj foriris de Kieva provinco (...) ili forlasis ankaŭ urbeton Buĉa. Neniu lokano raportis pri masakro. Post kiam al la forlasita urbo senbatale eniris ukrainaj trupoj, ili komencis razadon, buĉante ĉiujn suspektindajn personojn — kaj aperis la fifama propaganda historio. Dekoj da kadavroj surstrate, multaj el ili havis blankajn brakbendojn — simbolon uzatan de rusiaj militistoj kaj civiluloj kiuj amikas al ili (ukrainaj militistoj surportas bluajn brakbendojn). Strange, ĉu ne? Nazio Sergej Korotkiĥ partoprenis la buĉadon, en rilata video membro de lia taĉmento demandas lin: &quot;Jen uloj sen bluaj brakbendoj, ĉu eblas pafi ilin?&quot; La respondo sekvas tuj: &quot;Kompreneble!&quot; — kaj aŭdiĝas pafado''»
La 7-an de marto kaj la 28-an de marto, la urbestro de Buĉa raportis pri masakroj. La unua artikolo pri masakroj estis farita la 8-an de marto. De satelitbildoj faritaj antaŭ la rusa foriro estas jam videblaj murditaj homoj, kiuj kongruas kun korpoj trovitaj la 1-an de aprilo. Ekzistas videoj fare de videogvatiloj, kiuj montras rusajn krimojn. Transvivitaj civiluloj konfirmis, ke rusoj estas responsaj pro masakro. Laŭ kelkaj civiluloj, rusaj soldatoj devigis porti blankajn brakbendojn. La video de Boatsman estis filmita la 2-an de aprilo, en originala video pafsonoj mankas.&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/video/world/europe/100000008299178/ukraine-bucha-russia-massacre-video.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nytimes.com/2022/05/19/world/europe/russia-bucha-ukraine-executions.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://kyivindependent.com/russian-soldiers-murder-volunteers-helping-starving-animals-near-kyiv/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2022/03/30/devastation-and-loss-bucha-ukraine&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/ru/news/2022/04/25/ukraine-russian-forces-trail-death-bucha&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.nbcnews.com/science/science-news/ukraine-satellites-war-crimes-rcna26291&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://vp.nyt.com/video/2022/04/04/99814_1_4vid-bucha_wg_1080p.mp4&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://globalnews.ca/news/8742697/bucha-ukraine-violence-defiance-russia-war/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://hromadske.ua/en/posts/number-of-people-killed-and-tortured-in-bucha-is-not-finalized-law-enforcers-still-investigating-russian-crimes&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/europe/russian-retreat-leaves-trail-slain-civilians-town-near-kyiv-2022-04-02/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://suspilne.media/224532-a-bili-povazki-treba-se-vdagati-irpin-ta-buca-pisla-rosijskih-okupantiv-fotoreportaz/&lt;/ref&gt; Rusoj jam faris similajn masakrojn en jam menciita Iĉkerio, do masakroj en Buĉa ne estas strangaĵo.

* «''Komenciĝis amasaj atakoj kiujn neeviteble sekvis civilulaj perdoj. Ili estis des pli neeviteblaj ke ukrainaj militistoj sisteme metas militajn objektojn en loĝataj kvartaloj, uzas infanĝardenojn kaj lernejojn kiel kazernojn, transportas militistojn en ambulancoj kaj civilaj busoj, do rompas ĉiujn militleĝojn. Amnestio Internacia eĉ publikigis specialan raporton pri sistema lokado de ukrainaj militobjektoj inter civila infrastrukturo''»
Ukrainiaj soldatoj ne uzas ambulancojn kaj civilajn busojn por transporti sin.&lt;ref&gt;https://www.stopfake.org/en/fake-ukrainian-military-using-ambulances-for-own-safe-transport/&lt;/ref&gt; '''Kial vi ne faktkontrolas informon antaŭ ol publikigi ĝin?''' Bedaŭrinde, ambaŭ armeoj uzis civilajn infrastrukturojn kiel kazernoj kaj metis tie militajn objektojn, sed ne sisteme.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/news/2022/07/21/russian-ukrainian-bases-endangering-civilians&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/report/2023/11/09/tanks-playground/attacks-schools-and-military-use-schools-ukraine&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/08/ukraine-ukrainian-fighting-tactics-endanger-civilians/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/hrw-warns-russia-ukraine-military-bases-civilians/31953245.html&lt;/ref&gt; Amnesty International ankaŭ juste kondamis la sendistingecon de rusaj atakoj.&lt;ref&gt;https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/06/ukraine-hundreds-killed-in-relentless-russian-shelling-of-kharkiv-new-investigation/&lt;/ref&gt;

* «''Arestoviĉ havis malbonŝancon agnoski en intervjuo ke rusia raketo ne celis la domon, sed estis faligita de ukrainaj militistoj''»
Arestoviĉ eraris ĉar Ukrainio ne havis sistemon kapablan trafi tian raketon kaj neniu el 210 tiaj raketoj estis trafitaj.

* «''Famiĝis foto kiun publikigis militisto el la nazia bataliono Azov en 2015: li sidas apud obusoj kun surskriboj &quot;Ĉion plej bonan — al la infanoj&quot;. Poste li forigis la foton, sed ĝi jam diskoniĝis tra Interreto, same kiel liaj naziaj salutoj kaj adorado de svastiko, cetere kutimaj en Azov, Ajdar kaj aliaj naziaj taĉmentoj''»
Kial haveblas neniu arkivo kaj fidinda informo pri tiu ĉi homo? Ĝi ne estas pruvebla, do povas esti simpla propagando.

'''Ĝuu kiel [https://www.youtube.com/watch?v=BJB79TPijkk rusa nazio] Aleksej Miljĉakov, hundomanĝinto, adoranto de svastiko kaj estro de jam menciita Rusiĉ, [https://nacburo.org/14888 sadisme torturas ukrainiaj soldatoj kaj fiere publikas pruvojn], timante nenian punon, ĉar por vi, li estas «heroo».'''

* «''Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion pruvis eŭropanoj dum la Dua mondmilito''»
Vi nomaĉas ukrainianojn «nazioj» kaj tial pravigas militkrimojn kontraŭ senkulpaj civiluloj. Vi vere estas kruela psikopato. Fi al vi.

'''Multaj haŝidaj hebreoj festas [[Roŝ Haŝana|Roŝ Haŝanan]] en «nazia» Ukrainio, kie haveblas porhebrean infrastrukturon por akomodi ilin. Vi estas ridinda kaj vi scias tion.'''

* «''Putin citas Iljinon, kiu estis faŝisto, do Putin estas faŝisto kiel Hitlero''»
Ne stultumu kaj legu la respondon.

* «''Mi aldonu ke ankaŭ Zelenskij adoras Israelon''»
Do li estas nazio aŭ li estas amanto de Israelo?

* «''Eĉ naciisto Aleksej Navalnij, antaŭe postulinta deporti ĉiujn kaŭkazanojn kaj azianojn, kaj konstrui barilon kontraŭ Kaŭkazio por apartigi Rusion de sovaĝuloj laŭ ekzemplo de Israelo, preferis transformiĝi je luktanto kontraŭ korupto — la komerco oble pli sekura kaj profita''»
Navalnij ne estis enprizonigita (kaj poste probable murdita) poste kiam li predikis siajn naciismajn kredojn, sed poste kiam li malkovris putinan korupton. Pensu pri tio. '''Ŝajnas ke via lando ne havas problemojn kun ekstremaj naciistoj, nazioj kaj faŝistoj, kondiĉe ke ili subtenas la nuntempan registaron.'''

* «''Ne eblas kondamni la agon kaj tamen plu ĝui ties sekvojn. Elektu unu pozicion''»
Eblas. Mi parolas la anglan kun neangloj. Mi parolas la rusan kun nerusoj. Mi lernas kaj ĝuas Esperanton, la lingvo bazita precipe sur la lingvoj de koloniigantoj. Sed mi kondamnas koloniigadon.

* «''Kievo plenumis eĉ ne unu punkton, kies liston vi povas vidi memstare. Ne estas malfacile rimarki ke al la ribeluloj apartenis nur la lastaj punktoj, plenumendaj post kiam Kievo plenumos la unuajn 9''»
Al ribeluloj ne apartenis nur la lastaj punktoj. Ĉu vi legis kion estas skribita? Kiel Ukrainio povis plenumi liberan kaj honestan elektadon kiam ribeluloj kune kun soldatoj de Rusio daŭris pafi loĝejojn, murdi senkulpajn civilulojn, disdoni rusajn pasportojn, monopoligi kaj cenzuri la informon?

Kiel mi jam skribis, en la lastaj jaroj antaŭ la plenskala milito, la konflikto estis preskaŭ frostigita kaj la kvanto de la viktimoj draste malpliigis. Ekzemple en la jaro 2021, la kvanto de civilaj mortoj estis 25 homoj, multaj mortis pro minoj. Eble via prezidanto estis desapontita pri la malpliigo de la mortoj kaj tial decidis plenskale invadi Ukrainion, tiel farante enorman pliigon de civilaj mortoj, signife pligrandan ol tiu de la 8 jara Donbasa milito.

Estas nur kelkaj obĵetoj, eble mi aldonos aliajn. 

'''Via alergio al faktkontrolado estas kompatinda, sed bedaŭrinde, kutima por rusoj. Kiel bona gregano, vi povas daŭri senpense konsumi ĉiun aserton de la ŝtata propagando kaj obeeme toleri amascenzuron. Vi ankaŭ povas finfine komenci esploradon kaj lerni iom da malagrablaj veroj. Выбор всегда есть.'''

[[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] ([[Uzanto-Diskuto:VolodimirSvjatoslaviĉ|diskuto]]) 15:05, 2 sep. 2026 (UTC)

Tio kion dufoje faris [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]] nomiĝas [[Vikipedio:Redaktomilito|redaktomilito]]. Estas bona tempo por ke administrantoj kiel [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] atentu tion. Dume mi daŭrigu ĉi tie, respondante ne kiel kutime sub respektiva aserto, sed kopiante ankaŭ asertojn, do duobligante la tekston per tiu ĉi stranga diskutmaniero, preferata de [[Uzanto:VolodimirSvjatoslaviĉ|VolodimirSvjatoslaviĉ]].

* «''Sovetunio (do ankaŭ Ukrainio) en 1939 ne invadis Pollandon, sed nur reokupis teritoriojn kiuj estis okupitaj de polaj invadintoj en 1918–1919, kiam profitante malfortiĝon de la rusia ŝtato post la Unua mondmilito kaj la Rusa Enlanda milito, pola armeo invadis Ukrainion, Belorusion kaj Litovion kaj okupis grandajn partojn de tiuj ĉi regionoj''»
Same faris Rusio, ĉu ne? Rusio profitis de malfortiĝo de Ukrainio, aneksis Krimeon kaj helpis separismajn movadojn. [[:en:Treaty of Riga|Sovetio agnoskis ke okupaciitaj teritorioj apartenas al Polio]], sed poste rompis traktaton. Same Rusio rompis Budapeŝtan memorandon.

'''En 1921 Sovetunio cedis al la polaj invadintoj. Ĉu tio signifas ke pola okupacio estu eterna? Dum Holokaŭsto judaj komunumoj akceptis lokadon en geto. Ĉu tio signifas ke ili ne rajtis fuĝi kaj ribeli, ja tio estis rompo de iliaj promesoj kaj kontraktoj kun nazioj? Proponu al Ukrainio redoni Lvovon kaj Pollando kaj al Litovio fordoni al Pollando sian ĉefurbon Vilnon. Ne eblas kondamni la agon kaj tamen plu ĝui ties sekvojn. Elektu unu pozicion.'''

* «''Ukrainio aliĝis al la Rusa carlando en 1654 kiam ukrainaj kozakoj subestre de hetmano Bohdan Ĥmelnickij petis rusan caron Aleksej Miĥajloviĉ akcepti ilin kaj iliajn terojn sub la rusan regadon''»
Bohdan Ĥmelnickij kaj liaj anoj volis esti sub iun ajn protektoraton, sed ne esti nur provinco. En 1654, Hetmanio komencis esti sub la moskvia protektorato. En 1667 Moskvio kaj Polio dividis la Hetmanion, rompante traktaton de Perejaslav. En 1708, hetmano Ivan Mazepa faris la lastan armitan atakon kontraŭ Moskvio, provante konservi la ŝtatecon de Hetmanio kaj pasi ĝin sub la protektoraton de la Sveda Imperio, sed perdis. En 1764 Hetmanio perdis ĉiun aŭtonomion kaj iĝis Malgrandrusa Gubernio.

''' Mazepa malgajnis, ĉar preskaŭ neniu en Ukrainio subtenis lin. Dum jarcentoj en Rusio okazis pluraj administraj reformoj, estus mirinde se statuso de Ukrainio restus senŝanĝa. Eĉ pli mirinda estus plendi pri tio, ja danke al tiuj reformoj teritorio de Ukrainio grave kreskis, ĝi eĉ ricevis Krimeon, konkeritan de la rusa armeo, Odeson fonditan de la rusa imperiestrino kaj Donbason, tradicie enloĝatan de rusoj. Eĉ post jarcento de deviga ukraiinigo fare de komunistoj kaj poste ukrainaj naciistoj, tiuj ĉi regionoj plu restas plejparte ruslingvaj. Sed vi prefereas ignori elekton de la ukraina popolo. Kial?''''

* «''Imagu ke en Belgio oni fermis ĉiujn franclingvajn lernejojn, gazetojn, televidkanalojn, malpermesis koncertojn kaj spektaklojn kaj devigis eĉ loknomojn skribi flandre. Kiom da tagoj post tio ekzistus Belgio?''»
Ukrainio ne malpermesis ruslingvajn gazetojn (nur neprigis krei ukrainlingvajn ekvivalentojn), koncertojn, spektaklojn (post komenco de plenskala milito, estas teorie malpermesataj en Kijivo, sed la malpermeso ne estis realigita). La rusa ne estis malpermesata en lernejoj, sed estis malpermesata kiel precipa lingvo en ŝtataj lernejoj. La lingva leĝo estas adoptita '''post 5 jaroj de rusa okupacio de Krimeo kaj rusa helpado al separistoj'''. Mi ne devas imagi landojn kun similaj leĝoj, tamen: Latvio kaj Estonio.

'''Legu la novaĵon laŭ respektiva ligilo kaj malfermu la okulojn por vidi realon. Ĉiuj ruslingvaj lernejoj estas fermitaj, same kiel amaskomunikiloj. Ĉu vi imagas kompanion, kiu eldonos ruslingvan gazeton kaj samtempe en la sama kvanto ĝian ukrainlingvan analogon? Kiu aĉetos ĝin? Tio estas nura trompo por ŝajnigi mankon de malpermeso, sed ĝi povas trompi nur ekstremajn naivulojn. Imagu koncerton kie ĉiu parolo estas dublata en alia lingvo. Ĉu tio ekzistas en Svislando aŭ Belgio? Kial vi konsideras tion normala en Ukrainio? La argumento ke tio estis reago al la &quot;rusa okupacio de Krimeo&quot; estas absurda, ja vi asertas ke pro &quot;rusa okupacio&quot; ukraina registaro decidis limigi rajtojn de ukrainaj civitanoj. Ĉu vi mem komprenas kiom absurda estas tiu ĉi &quot;argumento&quot;? Vi klopodas ŝajnigi subpremadon normala afero, same kiel en la 1930-aj eŭropanoj diris ke &quot;Nazia Germanio estas normala ŝtato, Hitlero nur restarigas rajtojn de la germana popolo, subpremita dum jaroj de juda ekspluatado, do estas normale ke foje nazioj iom premas la judojn. Kaj la getoj estas komfortaj, ili fakte protektas la judojn kontraŭ kolero de la germana popolo...&quot; Eŭropo revenas al siaj naziaj radikoj. Gratulon!'''

* «''Vi certe oponus tian diskriminacion en Kanado, Belgio, Luksemburgio, Svislando, sed vi tutkore subtenas tion en Ukrainio''»
Mi ne subtenas tion en Ukrainio, mi ankaŭ ne subtenas tion en la landoj, kiujn via reĝimo okupaciis.&lt;ref&gt;https://www.hrw.org/report/2024/06/20/education-under-occupation/forced-russification-school-system-occupied-ukrainian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/ukrainian-language-donbas-schools/30165052.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://khpg.org/en/1608814768&lt;/ref&gt;

'''En Rusio etnaj minoritatoj rajtas paroli iun ajn lingvon, libere eldoni siajn gazetojn kaj librojn, malfermi radiostaciojn kaj televidajn staciojn, festi surstrate, aranĝi iujn ajn koncertojn. Neniu milito aŭ politikaj kvereloj malhelpas tion. En mia urbo [[Tjumeno]] ĉiujare la {{daton|12|6}} okazas la [[:Commons:Category:Bridge of Friendship (ethnic festival, Tyumen)|festo Ponto de Amikeco]], dum kiu ĉiuj etnaj komunumoj prezentas siajn kulturojn. Vi povas vidi ke post 2 jaroj da militado centre de Rusio surplace funkcias ukraina stando, ĉe kiu ukraino en ukrainaj vestoj fiere rakontas en la ukraina lingvo pri la ukraina kulturo. Trovu ion similan en Ukrainio kaj viaj argumentoj akiros ioman fidindecon.'''
[[Dosiero:Etna festivalo &quot;Ponto de amikeco&quot; (Tjumeno, 2024) 18.jpg|eta|Ukraino ĉe ukraina stando en Tjumeno, 2024.]]

* «''En Donecka kaj Luganska provincoj homoj komencis sin armi kaj prepari por kontraŭstaro. Origine ili postulis nur referendumon pri la rusa lingvo kaj aŭtonomio de siaj regionoj. Separistoj ili iĝis post kiam Kievo anstataŭ intertraktantoj sendis al Donbaso tankojn''»
Unue separistoj proklamis sian bananan respublikon, poste Ukrainio sendis tankojn. Vi havas problemojn kun kronologio. Sed Rusio certe ne invadis jam menciitan Iĉkerion por kontraŭstari ribelulojn, ĉu ne?

'''En Donbaso homoj origine postulis referendumon pri la rusa lingvo. Ili petis aŭtonomion. Post rifuzo fare de Kievo estiĝis tiuj ĉi respublikoj, apenaŭ meritantaj strangan nomon &quot;bananaj&quot;. En Ĉeĉenio ekde komenco okazis separisma puĉo, kiam generalo de sovetia armeo Ĝoĥar Dudajev (jes, ĉeĉenoj estis terure diskriminaciitaj en Sovetunio, ja kio estas la generalo?) perforte kaptis la povon kaj proklamis sendependecon. Tion antaŭis nek ŝtatrenverso, nek naciismaj reprezalioj kontraŭ ĉeĉenoj, nenio simila al la okazintaĵoj en Ukrainio en 2014. Vi komparas nekompareblajn aferojn kaj vi scias tion.'''

* «''Ukrainio ne deklaris militon kontraŭ Rusio, por ĝi tio jure plu estas nura operaco — ĉu viaj regantoj diris tion al vi?''».
Jes. Sed la milito kutime estas deklarita de invadantoj (kiel vi).

'''La milito estas jura stato kaj ĝi estas deklarita aŭ ne, ne gravas kiu komencis ĝin. Viaj regantoj mokas la vorton ''operaco'', sed ne rakontas al sia plebaro ke ĝin uzas ambaŭ flankoj. Plebaro ne rajtas koni la veron, ĝi rajtas nur obei kaj pagi.'''

* «''Li diris ke misio de la ukraina nacio estas gvidi la blankulan rason por krucmilito kontraŭ la subhomoj regataj de semidoj, ke la enmigrado estas krimo (ne gravas ĉu laŭleĝa aŭ ne) ktp''»
Kion vi pensas pri jam menciita organizaĵo [[:en:Russian Community|Rusa Komunumo]], kiuj molestas «subhomojn» (nerusojn) kaj oficiale paradis en la venkotago kontraŭ naziismo.

'''Rusio akceptis ĝis 15 milionoj da enmigrintoj, en multaj urboj ili estas tre multnombraj kaj foje kondutas sovaĝe, do homoj indignas kaj la reago estiĝas. Filioj de tiuj ĉi ogranizaĵo ekzistas en pluraj urboj, inkluzive la mian. Ili akompanas policanojn dum strataj deĵoroj kaj foje dum razioj en enmigrantaj areoj. Foje ili venas laŭ vokoj de lokanoj, kiam enmigrintoj kondutas tro malbone (molestas virinojn, detruas komunajn posedaĵojn ktp) kaj admonas ilin ne plu fari tion. Ili ne havas armilojn, nek armeajn taĉmentojn, nek propagandas malamon al la aliaj nacioj. Komparu tion kun naziaj taĉmentoj en Ukrainio. Ĉu vi ne vidas la diferencon?'''

Vi intence forigis la kuntekston de la citaĵo de Andrij Parubij. Vi jam faris tion du foje en tiu ĉi diskutejo. '''Kial vi faras tion?'''
}}
Li ne gloris Hitleron, li atentis ke Hitlero uzis la mekanismojn de rekta demokratio por iĝi diktatoro.

'''Nu bone, vi rajtas kredi vian kredon, ignorante la vortojn de tiu ĉi eksremdekstrulo pri &quot;la plej granda homo&quot;. Amen!'''

* [https://www.youtube.com/watch?v=0mkFFbJHkbg Anton Krasovskij proponis dronigi ruslingvajn infanojn de Ukrainio kaj forbruligi iliajn hejmojn]. [https://www.youtube.com/watch?v=dC6qGAWJwaI Nazio Pavel Gubarev diris ke li murdos ĉiujn, kiuj ne akceptas rusigadon]. [https://t.me/mozhemobyasnit/23944 Pjotr Tolstoj senkaŝe proponis bombi ukrainiajn urbojn]. Kompreneble ili ne iris al prizono, Pavel Gubarev kune kun separistoj kaj rusoj daŭras murdi ukrainianojn, Pjotr Tolstoj daŭras esti en la ŝtata dumao de la rusa federacio.

'''Vi &quot;hazarde forgesis&quot; ke tuj post la vortoj de Anton Krasovskij (flankrimarke, li estas malkaŝa gejo, kio iom kontraŭas fabelojn pri &quot;homofobia Rusio&quot;) RT kondamnis ilin kaj [https://www.vedomosti.ru/media/news/2022/10/24/946987-rt-ostanovil-sotrudnichestvo-s-krasovskim-posle-ego-slov?ysclid=mtl76o02c524720933 ĉesigis kunlaboron kun li]. Ties estrino Margarita Simonjan diris ke malgraŭ ĉiuj ajn emocioj tio estas neakceptebla. Li mem publike pardonpetis. En Ukrainio tiaj homoj plu estas herooj, omaĝe al ili oni nomas stratojn, ili sidas en parlamento kaj komandas armeajn korpusojn. Grava diferenco, ĉu ne? Rilate alvokon bombi la urbojn — tio apenaŭ estas rimarkinda afero, ja bombado estas parto de ĉiu ajn milito, kion [[Aeratakoj kontraŭ Dresdeno|pruvis eŭropanoj]] dum la Dua mondmilito. Monumentoj al la generaloj kaj ŝtatestroj, ordonintaj tion, plu staras tra Eŭropo kaj Nordameriko, ĉu ne?'''

* «''Aparta temo estas naziaj taĉmentoj en la ukraina armeo''»

Aparta temo estas jam menciitaj nazioj en la rusa armeo: [[:en:Rusich Group|Grupo Rusiĉ]], [[:en:Russian Imperial Movement|Rusa Imperia Movado]], [[Grupo Wagner]].

'''La unuaj du estas grupoj de ekstremdekstruloj, sed certe ne nazioj kiel Azov, kaj ili estas etaj, ne kompareblaj kun tiu ukraina regimento. Jam sen diri ke ili aperis nur dum la milito dum Azov aperis en 2014. Mi ĉiam ridas kiam oni nomas Wagner nazia taĉmento. Ĉu en via lando nazioj riskas sian vivon por defendi arabojn kaj nigrulojn? Ĉu ili instruas nigrulojn kiel defendi sin kontraŭ teroristoj? Ĉu viaj nazioj edziniĝas al nigrulinoj? Ĉion ĉi faras Wagner-anoj en Afriko. En [[Bango]], ĉefurbo de la [[Centrafrika Respubliko]], en 2021 estis instalita [https://catherine-catty.livejournal.com/1190758.html monumento al la rusiaj militinstruistoj], defendantaj afrikanojn. En la sama urbo aperis monuumentoj al la fondintoj de Wagner. Ĉu en via lando nigruloj omĝas memoron de nazioj? Mia amikino instruas la rusan en Afriko kaj ŝi konfirmis ke en Centraafrika Respubliko, Malio kaj Burkino homoj plej amas Rusion, ĉar ĝuste tie batalas Wagner, defendante ilin kontraŭ teroristoj. Viaj regantoj nutras vin per plej rubaj mensogoj kaj vi konsumas ilin obeeme. Antaŭnelonge nekonata homo surstrate salutis min per Wagner-signo kaj ridetis — li estis certa ke mi estas Wagner-ano, ĉar mi havas nigran edzinon. Ĉu tio povus okazi en via lando? Mensogoj, la plej stultaj mensogoj, sed kiom efikaj! Kompatindaj eŭropanoj, per kio oni nutras vin...'''</text>
      <sha1>m1ho9o3ihmk68eba26ubwvo21edyl83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joniga radiado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28512</id>
    <revision>
      <id>9479454</id>
      <parentid>9306576</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5023" sha1="qlfvwnvyt2oulb8mugyjua6tdz6xc7n" xml:space="preserve">Sub la nomo '''joniganta radiado''' oni aludas aron da fenomenoj tre gravaj el [[Fiziko|fizika]] sed ankaŭ el teknologia, biologia kaj medicina vidpunktoj.

[[Dosiero:Alfa beta gamma radiation.svg|300px|eta|[[Alfa-radiado]] (He&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;) estas haltigita per [[papero|paper]]folio.&lt;br&gt;[[Beta-radiado]] (e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;) estas haltigita per [[aluminio|alumini]]folio.&lt;br&gt;[[Gama-radiado]] ([[Rentgena radiado]], energiriĉaj [[fotono]]j) estas plejparte haltigita per dika muro el preferinde densa materialo kiel [[plumbo]].]]

La [[Iksradio|ikso-]] kaj [[gama-radiado]]j estas fenomenoj tute similaj en sia naturo al la videbla lumo, parto de la t.n. [[elektromagneta spektro]], kiu ankaŭ inkludas aliajn fenomenojn kiel la [[radio-ondo]]jn aŭ la [[Ultraviola radiado|ultraviolan]] kaj [[Infraruĝa radiado|infraruĝan]] lumojn. Ĉiuj havas la saman rapidon en la vakuo, sed diferenciĝas en la ondaj proprecoj, t.e. la frekvenco kaj la ondolongo, kaj la individua energio de la senmasaj je kiuj ili kunmetiĝas, la [[fotono]]j.

Se la energio de la fotonoj estas sufiĉe granda, povas okazi ke kiam la radiado alvenas al materia medio kaj interagas kun tiu ĉi, ĝi kapablas disigi ties [[elektrono]]jn disde la [[Atomkerno|nukleo]], kaj krei ene de la materio elektrajn [[ŝarĝo]]jn, liberajn elektronojn kaj pozitivajn [[jono]]jn, tio estas, ĝi povas jonigi la materion.

Tial, la ikso- kaj gama-radiadoj estas nomataj jonigaj {{J|elektromagneta radiado}}. Notu ke la ebleco estigi jonojn dependas kaj de la energio de la radiado kaj de la materio. Fakte, ne eblas difini simplan kaj ununuran valuon de la energio kiu valorus kiel ''sojlo'', t.e. super kiu la radiado estu joniga kaj sub kiu ĝi estu ne-joniga. Ne ekzistas absoluta fizika limo inter la iksa kaj ultraviola radiadoj. Tiu limo estas ĉefe teknologia, laŭ la ilo uzata por generi tiajn radiadojn, kvankam oni povas fiksi praktikajn limojn depende de la naturo de la materio konsiderata (aero, akvo, mezvaloro de la homa histo).

Tiun ĉi efekton, la jonigado de la materio, oni povas kaŭzi per la ''bombado'' de la medio per materiaj partikloj tre rapide vojaĝantaj. Kiam ĉi ties energio estas sufiĉe granda, la efektoj sur la materion trairatan (aero, vivantaĵo, ktp) kompareblas kun la kaŭzitaj de la ĵus priskribitaj elektromagnetaj radiadoj. Tial ĉi, la tre rapide vojaĝantajn partiklojn oni ankaŭ konsideras joniganta radiado, kvankam la vorto radiado ne estu tute taŭga ĉi-kaze.

Ekzemploj de tiuj ĉi ''partiklaj radiadoj'' estas:

* [[Alfa-radiado|alfa]] kaj [[Beta-radiado|beta]] partikloj elsenditaj de radioaktivaj nukleoj
* [[Pozitrono|pozitrona]] (aŭ pozitiva beta) radiado, t.e. elsendo de pozitivŝarĝaj elektronoj fare de kelkaj nuklidoj
* neŭtrona radiado, elsendo de [[neŭtrono]]j ĉefe dum nuklea [[fisio]]
* generado kaj akcelado de partikloj (ekz. protonoj) per teknikaj rimedoj, kiel [[Partikla akcelilo|akceliloj]]

Kial oni konsideru kune ĉi tiujn aparte malsamnaturajn fenomenojn? Ĝuste ĉar samas ilia efekto sur la materion, la '''jonigado'''. Kaj ĉi tio estas siavice grava pro du kialoj:

El vidpunkto praktika, oni povas profiti la jonigadon por utilaj celoj. Ekzemple, oni povas ŝanĝi la ĥemiajn proprecojn de iu materio, ĝin submetante al [[surradiado]]. Ekzemploj de tia aplikado estas la radiaktivaj fulmoŝirmiloj (kiuj uzas la jonigadon de la ĉirkaŭa aero por, teorie, pli allogi la fulmojn), la incendidetektiloj, la polimerado de plastaj materioj, ktp. En tiuj kazoj oni povas uzi kaj partiklajn kaj elektromagnetajn radiadojn, kaj la elekto nur dependas de la specifaj detaloj dezirataj.

La dua grava aspekto okazas kiam la trairata materio estas la [[homa korpo]]. En tiu kazo la jonigado kaŭzas damaĝojn sur la vivajn ĉelojn. Tio ĉi havas konsekvencojn sur la sanon, ĉar ĝi pliigas la probablecon de estigo de [[kancero]] aŭ {{J|hereda malsano}} kaj, se sufiĉe granda, ĝi povas kaŭzi aliajn malsanojn, kiel kataraktojn, bruligojn kaj eĉ la morton. Denove ekzistas malsimiloj inter ĉiuj tipoj de radiado, ĉar la menciitaj efikoj dependas interalie de la kapablo de la radiadoj eniri en la korpon, sed la fina damaĝo estas esence la sama. Samaj estas ankaŭ la teĥnikoj uzataj por protekti kontraŭ tiu damaĝo, tiel nomata [[radiprotektado]].

Ambaŭ tipojn de efekto oni povas kune bildigi per konata apliko de la radiadoj: la [[radioterapio]]. En tiu ĉi apliko, oni submetas la kancerajn ĉelojn al surradiado, t.e. al bombado per joniga radiado, por ilin mortigi. Tion oni povas fari pere de gama-radiado produktita de radiaktiva fonto, formata per izotopo kiel kobalto-60 aŭ cezio-137, aŭ pere de elektronoj akcelitaj per maŝino nomata partikla akcelilo. Ambaŭkaze la efektoj estas la samaj, kvankam denove la detaloj povas tre malsimili.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea bombo|Nuklea bombo (Atombombo)]]
* [[Partikla radiado]]
* [[Radioaktiveco]]
* [[Radiobiologio]]
* [[Radionuklido]]

{{projektoj}}

[[Kategorio:Fiziko]]
[[Kategorio:Elektromagneta radiado]]</text>
      <sha1>qlfvwnvyt2oulb8mugyjua6tdz6xc7n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479456</id>
      <parentid>9479454</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5052" sha1="0t0n8koahu2g41s0u2clzttuenwb6bb" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

Sub la nomo '''joniganta radiado''' oni aludas aron da fenomenoj tre gravaj el [[Fiziko|fizika]] sed ankaŭ el teknologia, biologia kaj medicina vidpunktoj.

[[Dosiero:Alfa beta gamma radiation.svg|300px|eta|[[Alfa-radiado]] (He&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;) estas haltigita per [[papero|paper]]folio.&lt;br&gt;[[Beta-radiado]] (e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;) estas haltigita per [[aluminio|alumini]]folio.&lt;br&gt;[[Gama-radiado]] ([[Rentgena radiado]], energiriĉaj [[fotono]]j) estas plejparte haltigita per dika muro el preferinde densa materialo kiel [[plumbo]].]]

La [[Iksradio|ikso-]] kaj [[gama-radiado]]j estas fenomenoj tute similaj en sia naturo al la videbla lumo, parto de la t.n. [[elektromagneta spektro]], kiu ankaŭ inkludas aliajn fenomenojn kiel la [[radio-ondo]]jn aŭ la [[Ultraviola radiado|ultraviolan]] kaj [[Infraruĝa radiado|infraruĝan]] lumojn. Ĉiuj havas la saman rapidon en la vakuo, sed diferenciĝas en la ondaj proprecoj, t.e. la frekvenco kaj la ondolongo, kaj la individua energio de la senmasaj je kiuj ili kunmetiĝas, la [[fotono]]j.

Se la energio de la fotonoj estas sufiĉe granda, povas okazi ke kiam la radiado alvenas al materia medio kaj interagas kun tiu ĉi, ĝi kapablas disigi ties [[elektrono]]jn disde la [[Atomkerno|nukleo]], kaj krei ene de la materio elektrajn [[ŝarĝo]]jn, liberajn elektronojn kaj pozitivajn [[jono]]jn, tio estas, ĝi povas jonigi la materion.

Tial, la ikso- kaj gama-radiadoj estas nomataj jonigaj {{J|elektromagneta radiado}}. Notu ke la ebleco estigi jonojn dependas kaj de la energio de la radiado kaj de la materio. Fakte, ne eblas difini simplan kaj ununuran valuon de la energio kiu valorus kiel ''sojlo'', t.e. super kiu la radiado estu joniga kaj sub kiu ĝi estu ne-joniga. Ne ekzistas absoluta fizika limo inter la iksa kaj ultraviola radiadoj. Tiu limo estas ĉefe teknologia, laŭ la ilo uzata por generi tiajn radiadojn, kvankam oni povas fiksi praktikajn limojn depende de la naturo de la materio konsiderata (aero, akvo, mezvaloro de la homa histo).

Tiun ĉi efekton, la jonigado de la materio, oni povas kaŭzi per la ''bombado'' de la medio per materiaj partikloj tre rapide vojaĝantaj. Kiam ĉi ties energio estas sufiĉe granda, la efektoj sur la materion trairatan (aero, vivantaĵo, ktp) kompareblas kun la kaŭzitaj de la ĵus priskribitaj elektromagnetaj radiadoj. Tial ĉi, la tre rapide vojaĝantajn partiklojn oni ankaŭ konsideras joniganta radiado, kvankam la vorto radiado ne estu tute taŭga ĉi-kaze.

Ekzemploj de tiuj ĉi ''partiklaj radiadoj'' estas:

* [[Alfa-radiado|alfa]] kaj [[Beta-radiado|beta]] partikloj elsenditaj de radioaktivaj nukleoj
* [[Pozitrono|pozitrona]] (aŭ pozitiva beta) radiado, t.e. elsendo de pozitivŝarĝaj elektronoj fare de kelkaj nuklidoj
* neŭtrona radiado, elsendo de [[neŭtrono]]j ĉefe dum nuklea [[fisio]]
* generado kaj akcelado de partikloj (ekz. protonoj) per teknikaj rimedoj, kiel [[Partikla akcelilo|akceliloj]]

Kial oni konsideru kune ĉi tiujn aparte malsamnaturajn fenomenojn? Ĝuste ĉar samas ilia efekto sur la materion, la '''jonigado'''. Kaj ĉi tio estas siavice grava pro du kialoj:

El vidpunkto praktika, oni povas profiti la jonigadon por utilaj celoj. Ekzemple, oni povas ŝanĝi la ĥemiajn proprecojn de iu materio, ĝin submetante al [[surradiado]]. Ekzemploj de tia aplikado estas la radiaktivaj fulmoŝirmiloj (kiuj uzas la jonigadon de la ĉirkaŭa aero por, teorie, pli allogi la fulmojn), la incendidetektiloj, la polimerado de plastaj materioj, ktp. En tiuj kazoj oni povas uzi kaj partiklajn kaj elektromagnetajn radiadojn, kaj la elekto nur dependas de la specifaj detaloj dezirataj.

La dua grava aspekto okazas kiam la trairata materio estas la [[homa korpo]]. En tiu kazo la jonigado kaŭzas damaĝojn sur la vivajn ĉelojn. Tio ĉi havas konsekvencojn sur la sanon, ĉar ĝi pliigas la probablecon de estigo de [[kancero]] aŭ {{J|hereda malsano}} kaj, se sufiĉe granda, ĝi povas kaŭzi aliajn malsanojn, kiel kataraktojn, bruligojn kaj eĉ la morton. Denove ekzistas malsimiloj inter ĉiuj tipoj de radiado, ĉar la menciitaj efikoj dependas interalie de la kapablo de la radiadoj eniri en la korpon, sed la fina damaĝo estas esence la sama. Samaj estas ankaŭ la teĥnikoj uzataj por protekti kontraŭ tiu damaĝo, tiel nomata [[radiprotektado]].

Ambaŭ tipojn de efekto oni povas kune bildigi per konata apliko de la radiadoj: la [[radioterapio]]. En tiu ĉi apliko, oni submetas la kancerajn ĉelojn al surradiado, t.e. al bombado per joniga radiado, por ilin mortigi. Tion oni povas fari pere de gama-radiado produktita de radiaktiva fonto, formata per izotopo kiel kobalto-60 aŭ cezio-137, aŭ pere de elektronoj akcelitaj per maŝino nomata partikla akcelilo. Ambaŭkaze la efektoj estas la samaj, kvankam denove la detaloj povas tre malsimili.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea bombo|Nuklea bombo (Atombombo)]]
* [[Partikla radiado]]
* [[Radioaktiveco]]
* [[Radiobiologio]]
* [[Radionuklido]]

{{projektoj}}

[[Kategorio:Fiziko]]
[[Kategorio:Elektromagneta radiado]]</text>
      <sha1>0t0n8koahu2g41s0u2clzttuenwb6bb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479465</id>
      <parentid>9479456</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="poo5mattr885vpdcnhwt0vgrbxgkn8v" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Joniga fona radiado}}{{Informkesto organizaĵo}}

Sub la nomo '''joniganta radiado''' oni aludas aron da fenomenoj tre gravaj el [[Fiziko|fizika]] sed ankaŭ el teknologia, biologia kaj medicina vidpunktoj.

[[Dosiero:Alfa beta gamma radiation.svg|300px|eta|[[Alfa-radiado]] (He&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;) estas haltigita per [[papero|paper]]folio.&lt;br&gt;[[Beta-radiado]] (e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;) estas haltigita per [[aluminio|alumini]]folio.&lt;br&gt;[[Gama-radiado]] ([[Rentgena radiado]], energiriĉaj [[fotono]]j) estas plejparte haltigita per dika muro el preferinde densa materialo kiel [[plumbo]].]]

La [[Iksradio|ikso-]] kaj [[gama-radiado]]j estas fenomenoj tute similaj en sia naturo al la videbla lumo, parto de la t.n. [[elektromagneta spektro]], kiu ankaŭ inkludas aliajn fenomenojn kiel la [[radio-ondo]]jn aŭ la [[Ultraviola radiado|ultraviolan]] kaj [[Infraruĝa radiado|infraruĝan]] lumojn. Ĉiuj havas la saman rapidon en la vakuo, sed diferenciĝas en la ondaj proprecoj, t.e. la frekvenco kaj la ondolongo, kaj la individua energio de la senmasaj je kiuj ili kunmetiĝas, la [[fotono]]j.

Se la energio de la fotonoj estas sufiĉe granda, povas okazi ke kiam la radiado alvenas al materia medio kaj interagas kun tiu ĉi, ĝi kapablas disigi ties [[elektrono]]jn disde la [[Atomkerno|nukleo]], kaj krei ene de la materio elektrajn [[ŝarĝo]]jn, liberajn elektronojn kaj pozitivajn [[jono]]jn, tio estas, ĝi povas jonigi la materion.

Tial, la ikso- kaj gama-radiadoj estas nomataj jonigaj {{J|elektromagneta radiado}}. Notu ke la ebleco estigi jonojn dependas kaj de la energio de la radiado kaj de la materio. Fakte, ne eblas difini simplan kaj ununuran valuon de la energio kiu valorus kiel ''sojlo'', t.e. super kiu la radiado estu joniga kaj sub kiu ĝi estu ne-joniga. Ne ekzistas absoluta fizika limo inter la iksa kaj ultraviola radiadoj. Tiu limo estas ĉefe teknologia, laŭ la ilo uzata por generi tiajn radiadojn, kvankam oni povas fiksi praktikajn limojn depende de la naturo de la materio konsiderata (aero, akvo, mezvaloro de la homa histo).

Tiun ĉi efekton, la jonigado de la materio, oni povas kaŭzi per la ''bombado'' de la medio per materiaj partikloj tre rapide vojaĝantaj. Kiam ĉi ties energio estas sufiĉe granda, la efektoj sur la materion trairatan (aero, vivantaĵo, ktp) kompareblas kun la kaŭzitaj de la ĵus priskribitaj elektromagnetaj radiadoj. Tial ĉi, la tre rapide vojaĝantajn partiklojn oni ankaŭ konsideras joniganta radiado, kvankam la vorto radiado ne estu tute taŭga ĉi-kaze.

Ekzemploj de tiuj ĉi ''partiklaj radiadoj'' estas:

* [[Alfa-radiado|alfa]] kaj [[Beta-radiado|beta]] partikloj elsenditaj de radioaktivaj nukleoj
* [[Pozitrono|pozitrona]] (aŭ pozitiva beta) radiado, t.e. elsendo de pozitivŝarĝaj elektronoj fare de kelkaj nuklidoj
* neŭtrona radiado, elsendo de [[neŭtrono]]j ĉefe dum nuklea [[fisio]]
* generado kaj akcelado de partikloj (ekz. protonoj) per teknikaj rimedoj, kiel [[Partikla akcelilo|akceliloj]]

Kial oni konsideru kune ĉi tiujn aparte malsamnaturajn fenomenojn? Ĝuste ĉar samas ilia efekto sur la materion, la '''jonigado'''. Kaj ĉi tio estas siavice grava pro du kialoj:

El vidpunkto praktika, oni povas profiti la jonigadon por utilaj celoj. Ekzemple, oni povas ŝanĝi la ĥemiajn proprecojn de iu materio, ĝin submetante al [[surradiado]]. Ekzemploj de tia aplikado estas la radiaktivaj fulmoŝirmiloj (kiuj uzas la jonigadon de la ĉirkaŭa aero por, teorie, pli allogi la fulmojn), la incendidetektiloj, la polimerado de plastaj materioj, ktp. En tiuj kazoj oni povas uzi kaj partiklajn kaj elektromagnetajn radiadojn, kaj la elekto nur dependas de la specifaj detaloj dezirataj.

La dua grava aspekto okazas kiam la trairata materio estas la [[homa korpo]]. En tiu kazo la jonigado kaŭzas damaĝojn sur la vivajn ĉelojn. Tio ĉi havas konsekvencojn sur la sanon, ĉar ĝi pliigas la probablecon de estigo de [[kancero]] aŭ {{J|hereda malsano}} kaj, se sufiĉe granda, ĝi povas kaŭzi aliajn malsanojn, kiel kataraktojn, bruligojn kaj eĉ la morton. Denove ekzistas malsimiloj inter ĉiuj tipoj de radiado, ĉar la menciitaj efikoj dependas interalie de la kapablo de la radiadoj eniri en la korpon, sed la fina damaĝo estas esence la sama. Samaj estas ankaŭ la teĥnikoj uzataj por protekti kontraŭ tiu damaĝo, tiel nomata [[radiprotektado]].

Ambaŭ tipojn de efekto oni povas kune bildigi per konata apliko de la radiadoj: la [[radioterapio]]. En tiu ĉi apliko, oni submetas la kancerajn ĉelojn al surradiado, t.e. al bombado per joniga radiado, por ilin mortigi. Tion oni povas fari pere de gama-radiado produktita de radiaktiva fonto, formata per izotopo kiel kobalto-60 aŭ cezio-137, aŭ pere de elektronoj akcelitaj per maŝino nomata partikla akcelilo. Ambaŭkaze la efektoj estas la samaj, kvankam denove la detaloj povas tre malsimili.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea bombo|Nuklea bombo (Atombombo)]]
* [[Partikla radiado]]
* [[Radioaktiveco]]
* [[Radiobiologio]]
* [[Radionuklido]]

{{projektoj}}

[[Kategorio:Fiziko]]
[[Kategorio:Elektromagneta radiado]]</text>
      <sha1>poo5mattr885vpdcnhwt0vgrbxgkn8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Planta moviĝo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29123</id>
    <revision>
      <id>9479612</id>
      <parentid>9380245</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tropismoj */</comment>
      <origin>9479612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11239" sha1="oonbyfi0fl77amvbut0ynh1zajbwtnx" xml:space="preserve">{{Vikiigenda|biologio|Aprilo 2011}}
[[Dosiero:Upsidedown-tree.JPG|eta|Ekzemplo de gravittropismo en la restaĵoj de kelo de romia vilao en la Arkeologia Parko en [[Baiano]], Italio]]
Oni parolas pri '''planta moviĝo''' en [[botaniko]], kiam planto reagas je ekstera enfluo, ekscitaĵo. La plantaj moviĝo servas por tio, ke la plantoj plej bone eluzu sian vivmedion, evitu eblajn danĝerojn. La plantaj moviĝoj povas esti la taksisoj, tropismoj aŭ aŭtonomaj moviĝoj.

Plej konataj ekzemploj pri la planta moviĝo estas la sundirektiĝo de la [[sunfloro]] (helianto), fermiĝo-malfermiĝo de floroj, kuntiriĝo de la [[mimozo|mimozaj]] folioj.

== La ekscitiĝemo de la plantoj ==
La ekscitiĝemo de la plantoj signifas, ke ili kapablas respondi al la ŝanĝiĝo de la medio. La planto perceptas la fizikajn, kemiajn ekscitojn de la medio kiel de ekscitofonto. Se la ekscito superas iun forton (sojlon), la ĉeloj, ĉelgrupoj venas al ekscitita stato, estiĝas ekscitaĵo. Tiu stato estas nur provizora ŝanĝiĝo, kiam la ĉeloj venas de normala al ekscitita stato kaj provizore ŝanĝiĝas eĉ la metabolo. La ekscitaĵo estigas ekscitorespondon. La plej ofta ekscitorespondo estas la moviĝo. La unuĉelaj plantoj respondas al la ekscitoj ĉefe per lokoŝanĝo; la pli evoluintaj multĉelaj plantoj per situacioŝanĝo. Se la moviĝo okazas al la ekscitodirekto, ni parolas pri pozitiva (altira), se kontraŭdirekte pri negativa (forpuŝa) ekscitorespondo.

== Baza divido de la plantaj moviĝoj ==
Se oni volas dividi la moviĝojn, oni devas formi du grupojn: aktivaj kaj pasivaj moviĝoj. La diferenco baziĝas inter tiuj ĉe la energifonto: ĉu la energio estas propra (aktiva m.) aŭ ekstera (pasiva m.).

=== Pasiva moviĝo ===
Kiel skribite, por la pasiva moviĝo necesas iu ekstera energio (la forto de vento, akvo). Ekz. vento skuas arbuston, maro albordigas algojn, marajn vivulojn. Al la pasiva m. apartenas la t.n. higroskopa moviĝo, kion kaŭzas en mortaj plantaj organoj, [[ĉelo]]j - okaze de akvosorbo - la diversgrada ŝvela kaj kuntiriĝa kapableco de la ĉelmuroj. Ïi havas gravan rolon en la semodisvastigado ĉe kelkaj plantoj. (La vento rulas la [[jerikorozo]]n en la dezerto ĝis ĝi atingas malsekan teron, kie - pro higroskopaj efikoj - ties tigoj etendiĝas, la [[frukto]]j malfermiĝas, la [[semo]]j elfalas surteren.)

Oni devas mencii la ŝrumpajn moviĝojn, kiuj aperas pro akvoperdo ĉe mortaj aŭ mortantaj plantopartoj. (Tiel malfermiĝas la [[sporujo]] de [[filiko]], la antero de [[angiospermoj]].) En kelkaj ĉeloj estiĝas granda streĉiteco pro la akvoperdo en la aliaj ĉeloj, kio deŝiras la sporujon, [[polenujo]]n kaj disĵetas la sporon aŭ [[poleno]]n.

Kiel menciite, la aktivaj moviĝoj bezonas propran energion. Ni dividas ilin je 2 grupoj: internaj kaj eksteraj moviĝoj.

=== Aktivaj internaj moviĝoj ===
La moviĝofenomenoj en la plantaj organoj, ĉeloj apartenas al la internaj moviĝoj:
* - la akvo en la [[ksilemo]] leviĝas unuflanke pro premo en la radiko, aliflanke pro la suĉforto, estiĝanta pro vaporado. ((La organo bezonas por la estigo de la radikopremo multan energion el la metabolismo ([[metabolo]]: la sumo de procezoj, kiuj konstruas kaj malkonstruas protoplasmon esencan por vivado). La vaporado estas ĉefe fizika proceso al kio necesas nur malmulte da energio de la organo.))
* - la diversaj [[jono]]j trapaŝas la ĉelmembranon helpe de transport-molekuloj. Por la funkciigo de tiu transporto necesas grava kemia energio (aktiva transporto).
* - Eĉ en la ĉeloj ĉiam cirkulas la ŝajne senmova citoplasmo! Oni povas tre bone analizi tiun fenomenon, se oni ekzamenas helpe de mikroskopo plantajn ĉelojn, enhavantaj [[kloroplasto]]jn (fig. 1). Ni preparu tranĉon el la folio de valisnerio spirala (akvo-pesto), kovru ĝin per objekta vitro kaj ekzamenu tion sub [[Mikroskopo|mikroskopa]] lenso en eta kaj ega grandigo. Ni povas konstati, ke la [[citoplasmo]] cirkulas unudirekte preter la ĉelparieto ĉirkaŭ la sola, centra [[vakuolo]]. Tio nomiĝas rotacia moviĝo. Oni povas eĉ konstati, ke la plasmofluo en la najbara ĉelo preter la ĉelparieto okazas kontraŭdirekte. (Ni povas konstati la saman fenomenon ĉe la kanada helodeo.)
* - en la [[ĉiro]] de [[kukurbo]] estas multaj vakuoloj, inter kiuj cirkulas la plasmo (cirkula moviĝo).

=== Aktivaj situaj moviĝoj ===
Se la planto ŝanĝas en la medio sian lokon aŭ direkton, ni parolas pri ekstera moviĝo. La lokoŝanĝa moviĝo ĉe unuĉeluloj okazas per pseŭdopiedoj aŭ [[flagelo]]j. Ni analizas tiujn profunde ĉe la bestaj moviĝoj. (Ameboida (pseŭdopieda) moviĝo karakterizas la mukofungojn, per flagelo moviĝas la [[bakterio]]j, eŭglenoficeoj, pirho-ficeoj.)

La pli evoluintaj plantoj kapablas nur pri situacioŝanĝa moviĝo. Tiu fenomeno baziĝas aŭ je kreska aŭ je turgora moviĝo. La moviĝojn ekestigas stimuloj.

La kreskado estas situacioŝanĝa moviĝo surbaze de la diversa kresko de plantopartoj. Kaŭzo de la kresko estas la funkciado de la kreskaj [[hormono]]j. Ekz. se la tigo de la volvobranĉa fazeolo tuŝas la bastoneton, tiu ekscito kaŭzas pli fortan kreskon en la ekstera flanko - kie pli aktive funkcias la kreska hormono (aŭksino) -, kaj la fazeolo volve grimpas la bastoneton. La ŝosopinto kaj la [[ĉiro]]j ([[pizo]], [[vito]]) faras rotacian moviĝon (serĉante la apogilon), kion kaŭzas ne ekstera stimulo, la kialo estas hormona. La kreska intenseco en la surfaco de ŝoso aŭ ĉiro montras periodecon sub influo de kreskigaj hormonoj.

La semo de la [[luzerno]]parazita trifolio-kuskuto ĝermas en la tero plej ofte, proksime al la luzerno. La ĝermoplantido sensas la gasojn de luzerno kaj kreskas al ĝi. Se la plantido atingas ĝin, enpenetras per siaj [[Haŭstorio|suĉradikoj]] kaj foriĝas de sia radiko.

Se oni tuŝas bazon de [[stameno]] de [[berberiso]]floro, la stamenoj abrupte svingiĝas al la stigmo (tigmonascio). Se oni tuŝas foliojn de [[sensitivo|sentema mimozo]], la folieroj kunvolviĝas, dume la petioloj malleviĝas (tigmonascio).

La turgoraj moviĝoj estiĝas pro la rapida ŝanĝiĝo (multiĝo, malmultiĝo) de la akvoenhavo de ĉeloj, histoj kaj organoj. Ïenerale, la akvo abrupte elfluas el la konektivaj ĉeloj al la interĉela areo, tiel malgrandiĝas la interna turgoro, streĉiteco kaj malaperas la konektiveco (subtena karaktero). Poste la ĉeloj denove sorbas la interĉelan akvon, la normala turgoro reaperas, la formoviĝinta plantoparto reakiras la originalan formon.

==== Taksisoj ====
La taksisoj estas ekscitodirektitaj, lokoŝanĝaj moviĝoj.

Se oni metas en la akvon de vitrokuveto [[eŭgleno]]jn (''Euglena proxima''), poste lumigas unuflanke la kuveton per inkandeska lampo per 25 vattoj, tiam post mallonga tempo la ĝis tiam homogene naĝantaj eŭglenoj kolektiĝas ĉe la lumigita flanko, tiu flanko verdiĝas. Se oni lumigas la saman flankon per 500 vattoj, tiu ekscito estas jam tro forta por la flageluloj, ili fuĝas pro tio kaj kolektiĝas ĉe la kontraŭa flanko, fore de la lampo. La naĝado de la eŭglenoj al kaj de la lampo estas fototaksiso (al la lumo = pozitiva, de la lumo = negativa).

La esploristoj plenigis kapilaran tubon per buljono, lokis tion sur objektan vitron kaj fine de la tubo verŝis akvoguton plenan je bakteriokulturo. Oni konstatis per mikroskopo, ke la bakterioj kolektiĝis ĉe la fino de la buljonoplena kapilaro. Oni plenigis alian kapilaron per aceto-acidigita buljono (la acida [[pH (kemia parametro)|pH-valoro]] estas malkonvena por la bakterioj). Ripetinte la eksperimenton per tiu buljono, oni konstatis la koncentriĝon de la bakterioj en konvena proksimeco de la kapilaro (fore de la kapilarofino), kie la pH estis tolerebla.

La lokoŝanĝaj moviĝoj, ekscitodirektitaj de kemiaj kombinaĵoj estas [[kemotaksiso]]j. Ni prezentis en nia eksperimento pozitivan kaj negativan kemotaksisojn de bakterioj. La kemotaksiso havas gravan signifon en la seksa reproduktiĝo, kiam la [[spermatozoo]]j sensas la ellasitajn kemiaĵojn de la ovoĉelo kaj tiuj direktas la spermon survoje al la ovoĉelo.

Ni mencias ankoraŭ:
* Termotaksiso: moviĝo al pli varma loko (+)
* Galvanotaksiso: negativa galvanotaksiso (g.) signifas lokoŝanĝon al la katodo (mukofungoj, vosta paramecio), pozitiva g. al la anodo.

==== Tropismoj ====
[[Dosiero:Cuscuta europaea 2005.06.12 15.07.24.jpg|eta|maldekstra| &lt;small&gt;Ĝermoj de [[Kuskuto]] estas kemotrope allogataj de siaj [[gastiganto (parasitologio)|gastigantoj]].&lt;/small&gt;]]
[[Dosiero:Cymbalaria muralis2.jpg|eta| &lt;small&gt;'''Fototropismo''' de [[cimbalario]]&lt;!-- de:Mauer-Zimbelkraut --&gt;: unue al la lumo (pozitiva), post [[fekundigo]] foren (negativa).&lt;/small&gt;]]
[[Dosiero:Fomes fomentarius-Gravitropism.jpg|eta| &lt;small&gt;'''Geotropismo''': La [[sporokarpo|fruktokorpo]] de [[Fomes fomentarius|tindrofungo]] kreskas suben, eĉ post la faligo de la arbo.&lt;/small&gt;]]
[[Dosiero:Grote klaproos zwarte vlekken Papaver rhoeas.jpg|eta| &lt;small&gt;'''Geotropismo''': [[Burĝono]]j de [[papavo]]: komence pozitive, post ekflorado negative gravitropa.&lt;/small&gt;]]

La tropismoj estas ekscitodirektitaj, situacioŝanĝaj moviĝoj (pozitivaj aŭ negativaj). La bazo de la tropismaj vivfenomenoj estas la kreskado, do la funkciado de la kreskigaj hormonoj.

Ankaŭ fototropismo estas la situacioŝanĝo de helianto ĉiam al la suno. (La sunradioj vigligas la kolorojn de la heliantofloro kaj tiel altiras la abelojn. Vidu artikolon [[Heliotropismo]]) Post la fruktiĝo de la floroj la helianto turniĝas al oriento kaj ne moviĝas plu.

Geotropismo: La situacioŝanĝa moviĝo sub influo de gravito nomiĝas geotropismo (pozitiva g. terocentren). La geotropismo ne estas super ĉiu forto, tion influas aliaj stimuloj, kiuj povas ŝanĝi la kreskodirekton. La flankradikoj de la arbo kreskas suben, sed ĉefe al humidaj lokoj (pozitiva hidrotropismo).

Dum kresko de volvobranĉa fazeolo, ties tigo volve grimpas bastoneton. La volvadon ekstimulas tuŝo de apogilo (tigmotropismo).

La pozitiva termotropismo, kemitropismo signifas direktiĝon al pli konvena loko.

==== Nascioj ====
La nascioj estas ne ekscitodirektitaj sed situacioŝanĝaj moviĝoj. La propreco de la nascio estas la sendependeco de la ekscitodirekto. (En la interna regulado ludas gravan rolon la aŭksino). La fermiĝo-malfermiĝo de [[Tulipo|tulipfloro]] okaze de temperatur-ŝanĝiĝo estas termonascio.
La turgora moviĝo de mimozo pro ektuŝado estas tigmonascio. Ankaŭ turgora ŝanĝiĝo direktas la kliniĝon de berberisaj stamenoj al la stigmo, se ni ektuŝas ilin (fig. 4). La drozero (sunrozo) kaptas la insektojn per tigmonascio.

La fotonascio signifas, ke la forteco de lumigo stimulas la moviĝon: la floro de [[oficina taraksako]] (''Taraxacum officinale'') sub efiko de lumo malfermiĝas.

&lt;gallery&gt;
&lt;small&gt;&lt;small&gt;
Image:Bellis perennis white (aka).jpg| Malfermo kaj fermo de floro de [[lekanteto]] pro varmo (termonascio)
Image:Gentiana verna.jpg| [[Genciano]]j fermas siajn florojn jam ĉe ombretigo (fotonascio).
Image:Mimosa pudica0.jpg| Skuiĝo (sismonascio) faldas la foliojn de [[Sensitivo|mimozo]].
Image:Zaunruebe.jpg| La [[ĉiro]]j de [[brionio]]j reagas per volviĝo al tuŝado (tigmonascio).
&lt;/gallery&gt;

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Planta moviĝo| ]]</text>
      <sha1>oonbyfi0fl77amvbut0ynh1zajbwtnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Georg F. Meier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29134</id>
    <revision>
      <id>9479576</id>
      <parentid>9447002</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6111" sha1="acgq4ppwc9t0ny3xdio83r874sdu2c1" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
{{unua}}
'''Georg Friedrich MEIER''' (naskiĝis la 20-an de novembro [[1919]] en [[Nurenbergo]], mortis la 20-an de novembro [[1992]] en [[Olching]] ĉe [[Munkeno]]) estis germana lingvo-, komunikad-sciencisto,  interlingvisto kaj sciencorganizanto. Li instruis en la [[Universitato de Lepsiko]], [[Universitato Marteno Lutero de Halle-Wittenberg]], [[Humboldt-Universitato en Berlino]] kaj en la [[Munkena universitato|Universitato Ludoviko Maksimiliano Munkeno]]. 

Meier eldonis 1961–1983 la fakrevuon ''Zeitschrift für Phonetik, Sprachwissenschaft und Kommunikationsforschung'' (ZSPK - Revuo pri fonetiko, lingvistiko kaj komunikada esploro) kaj ĉefredaktoris  ĝin. 

[[Dosiero:Georg Friedrich Meier Rathenow 1981.jpg|315x315ra]]

== Interlingvistiko/Esperantologio ==
Li konis ĉ. 40 lingvojn, inter ili Esperanton. 

Jam en 1946 li publike skribis pri Esperanto. 

Fine de la 1970-aj jaroj li pli intense okupiĝis pri [[interlingvistiko]] kaj [[Esperantologio / Esperanto Studies|esperantologio]] kaj en la antaŭa [[GDR]] helpis evoluon de ĉi-tiuj sciencaj fakoj.

Ekde 1977 li zorgis pri interlingvistikaj kontribuoj en ZSPK (Artikoloj, recenzoj, konferencaj raportoj). 

Li prelegis en Esperanto-konferencoj kaj seminarioj pri [[Lingvopolitiko|lingvopolitika]]&lt;nowiki/&gt;j problemoj kaj la monda helplingvo parte en Esperanto (ekzemple dum Internacia Junulara Seminario en [[Rathenow]] 1980).

De 1979 ĝis 1985 li partoprenis en la ĉiujaraj Interlingvistikaj Seminarioj, organizitaj de la Fakgrupo Interlingvistiko/Esperantologio en [[Kulturligo de GDR]] en [[Ahrenshoop]] kaj faris prelegojn tie.

De 1981 ĝis 1986 li estis prezidanto de la fakgrupo post [[Viktor Falkenhahn]], kiu gvidis ĝin de 1970 ĝis 1981. Poste [[Ronald Lötzsch]] gvidis ĝin de 1987 ĝis 1990.

De 1981 ĝis 1986 Meier estis membro de la Centra Estraro de [[Esperanto-Asocio de GDR|GDREA]].
==Universitata vivo==
Profesoro Meier estis i. a. direktoro de la [[Instituto por lingvoscienco]] ĉe la [[Karl-Marx-Universitato]] Leipzig kaj ekde 1959 direktoro de la [[Instituto por Fonetiko kaj Komunikada Scienco]] ĉe [[Humboldt-Universitato]] Berlin. Ekde 1951 ĝis 1983
li krome ĉefredaktoris la altprestiĝan fakrevuon &quot;[[Zeitschrift für Phonetik, Sprachwisscnschaft und Kommunikationsforschung]]&quot; (ZPSK, Revuo por fonetiko, lingvistiko kaj pri komunikado). Li krome estis gvidanto de Centro por matematika [[lingvistiko]] kaj aŭtomata tradukado ĉe la [[Sciencakademio de GDR]] kaj membris en aliaj gravaj esplorkolektivoj.

Prof. Meier apartenis siatempe al la unuaj lingvistoj en GDR, kiuj kunhelpis krei lingvosciencan teorion aplikante tezojn de [[marksismo-leninismo]].
Li ĉiam tre celkonscie atakis novajn problemojn kaj aparte laboris pri permaŝinaj kaj pormaŝinaj [[semantika analizo]]. Meier dediĉis multajn studojn al la fundamentaj problemoj de la lingva komunikado, aparte pri la rilato inter lingvo kaj pensado.
Havante superrigardon pri la lingvoj en la mondo kaj ties socipolitika rolo kaj evolutendencoj, li ankaŭ ne ignoris la interlingvistikan komponenton, kaj dum la lastaj 5 jaroj eĉ intensive okupiĝis pri ĝi.

Multaj universitataj profesoroj el GDR kaj eksterlando, docentoj, superaj asistantoj kaj asistantoj estas disĉiploj de Georg F. Meier. Pli ol 200 doktorigajn disertaciojn li akcelis kaj prijuĝis.
==Esperanto==
prof. Meier ekde 1981 apartenis al la Centra Estraro de [[GDREA]] kaj gvidas ties Fakgrupon Interlingvistiko/Esperantologio. La jam famiginta serio de interlingvistikaj seminarioj en [[Ahrenshoop]], kiujn 1979 — 1984 partoprenis entute pli ol 120 lingvistoj el GDR, estas ankaŭ lia sukceso. La seminariojn komune 98 organizas Kulturligo de GDR kun Humboldt-Universitato (Katedro pri komunikado scienco). Substrekindas, ke la de li ĉefredaktorita ZPSK 1973 — 1983 aperigis ĉ. 20 artikolojn kaj recenzojn pri interlingvistikaj temoj.

== Verkoj ==
La unua publikigita verko en la ampleksa listo de publikaĵoj (pli ol 600 titoloj) nomiĝas „Für oder gegen Esperanto&quot; (Por
aŭ kontraŭ Esperanto), el la jaro 1946. (kp. la informojn pri prof. Meier kaj la liston de liaj publikaĵoj en ZPSK 4/1979.) Sian scion pri [[lingvo]]j de ĉiuj kontinentoj prof. Meier dokumentas i. a. en sia libro „Handbuch der Linguistik und Kommunikationsvvissenschaft. Band 1: Sprache. Sprachentstehung, Sprachen&quot;, (Akademie-Verlag Berlin 1979), en kiu li registras kaj priskribas pli ol 4000 lingvojn.
===Listo de Verkoj===

* ''Für oder gegen Esperanto''. In: ''Wir und heute. Ein Blatt der Jugend'' 1 (1946) p. 2, München, Erasmus-Verlag.
* ''Problemoj kaj metodoj por semantika analizo kaj prilaboro'' . En: [[Ilona Koutny]] (eld.): ''Perkomputila tekstoprilaboro''. [[Budapeŝto|Budapest]] : Scienca Eldona Centro 1985, p. 115–12.

== Literaturo ==

* ''10 demandoj al Georg Friedrich Meier. '' La redaktoro de ''[[der esperantist]]'' [[Detlev Blanke|d-ro Detlev Blanke]] (db) starigis al prof. Meier okaze de lia vivojubileo, la 65a naskiĝtago, kelkajn demandojn … Esperant- kaj germanlingve.. En: ''der esperantis''t n-ro. 127, Berlino 1984, p. 101.
* Detlev Blanke: ''Georg Friedrich Meier (1919-1992) und seine Rolle bei der Entwicklung der Interlinguistik in der DDR''.  In: Die Rolle von Persönlichkeiten in der Geschichte der Plansprachen – Beiträge der 19. Jahrestagung der [[Gesellschaft für Interlinguistik|Gesellschaft für Interlinguistik e. v.,]] 27.–29. November 2009 in Berlin. [[Interlinguistische Informationen]], Beiheft 17. [[Sabine Fiedler]] (Hrsg.), Berlin 2010.
* Detlev Blanke ''Interlingvistoj el Berlino: Georg Friedrich Meier (1919-1992)''. En: [[Fritz Wollenberg]] (Red.): ''Esperanto – Lingvo kaj kulturo en Berlino: [[Jubilea Libro 1903 - 2003]], Einblick, Rückblick, Ausblick.'' Esperanto-Ligo Berlin (eld.), Mondial,Novjorko, Berlino 2006 (Kontribuoj german- kaj esperantlingvaj), p. 17, 18, 225–226. 

{{bibliotekoj}}
{{vivtempo|Meier, Georg Friedrich}}
[[Kategorio:Esperanto en Berlino]]
[[Kategorio:Germanaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Interlingvistoj]]
[[Kategorio:Esperanto-movado en GDR]]</text>
      <sha1>acgq4ppwc9t0ny3xdio83r874sdu2c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Havlíčkův Brod</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30859</id>
    <revision>
      <id>9479125</id>
      <parentid>9243849</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8691" sha1="iadl526wcmz54z21ibkt952ob6bxr16" xml:space="preserve">{{Geokesto | urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Havlíčkův Brod
| devena_nomo              = Německý Brod
| alia_nomo               = {{Lang-de|Deutschbrod}}
| alia_nomo1              = 
| kategorio                 = urbo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Havlíčkův Brod
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Havlickuv Brod Havlickovo namesti.jpg
| dosiero_priskribo            = Placo de Havlíček el turo de preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = Flag of Havlíčkův Brod.gif
| blazono                   = Havlíčkův Brod znak.png
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando = Ĉeĥio
| lando_tipo = Ŝtato
| lando_flago = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Regiono Vysočina
| distrikto                 = Distrikto Havlíčkův Brod
| municipo             = Havlíčkův Brod
| municipo_tipo        = Administra municipo
| histregiono               = Bohemio
| histregiono1          = 
| histregiono2          = 
| histregiono_tipo          = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = Sázava
| rivero1                   = Šlapanka
| memorindaĵo              = 
| memorindaĵo1             = 
| memorindaĵo_tipo         = 
| montaro                   = Suprasazava montetaro
| ŝoseo                    = 
| konstruaĵo               = 
| konstruaĵo_tipo          = 
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Havlíčkův Brod
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 422
| lat_d                    = 49
| lat_m                    = 36
| lat_s                    = 21
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 15
| long_m                   = 34
| long_s                   = 43
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 64.95
| areo_rondumo            = 2
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = {{WikidataLoĝantaro}}
| loĝantaro_dato          = {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = 1256
| establita_tipo         = Unua skribmencio
| dato                     = 
| ĉefulo                    = 
| ĉefulo_tipo               = 
| ĉefulo_partio              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo              = 580 01
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = CZ063
| kodo_tipo               = [[NUTS|NUTS 3]]
| kodo1                    = CZ0631
| kodo1_tipo               = [[NUTS|NUTS 4]]
| kodo2                    = CZ0631 568414
| kodo2_tipo               = [[NUTS|NUTS 5]]
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 13
| libera_tipo               = Katastraj teritorioj
| libera1                   = 14
| libera1_tipo              = Partoj de urbo
| libera2                   = 37
| libera2_tipo              = Bazaj setlejunuoj
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1                      = HB Havlíčkův Brod.png
| mapo1_priskribo              = Katastra membrigo de Havlíčkův Brod
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.muhb.cz www.muhb.cz]
| commons                  = Havlíčkův Brod
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = 
}}
'''Havlíčkův Brod''' (ĝis la jaro [[1945]] ''Německý Brod'', {{Lang-de|Deutschbrod}}, popole ''Havlbrod'') estas urbo en [[Ĉeĥio]]. Ĝi situas en valo de rivero [[Sázava]], en okcidenta parto de Českomoravská vrchovina ([[Bohema-Moravia Montetaro]]). Ĉirkaŭaĵo de la urbo havas milde ondiĝintan terenon. En Havlíčkův Brod vivas {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}).

{{Najbaraj municipoj}}

== Historio ==
En loko de malnova slava vilaĝo el 2-a duono de la [[12-a jarcento]] estis inter la jaroj [[1251]]–[[1258]] fondita urbo, kies komencoj koneksas kun komencoj de minado de [[arĝento|arĝenta]] erco kaj kun sekvanta germana koloniigado. Fondinto estis Smil el Lichtenburk, laŭ kies nomo Brod estis nomata ankaŭ Brod de Smil. La plej malnova skribdokumento rilatas al la jaro [[1256]].

[[Dosiero:Havlíčkův Brod, železniční stanice.jpg|eta|maldekstra|200px|Fervoja stacio en Havlíčkův Brod]]La urbo estis fondita en regula bazplano kun granda placo kaj preĝejo. Kiam estis trovitaj riĉaj arĝenttrovejoj ĉe urbo [[Kutná Hora]], la minado ĉe Brod komencis stagni kaj iam tiutempe la urbo akiris nomon Germana Brod. En la jaro [[1422]] sieĝis kaj konkeris la urbon [[husmovado|husana]] armeestro [[Jan Žižka]] el Trocnov, dum kio plimulto da domoj estis forbruligita. En la [[16-a jarcento]] la urbo travivis tempon de prospero. Male katastrofon alportis la [[tridekjara milito]], pestaj epidemioj, incendioj. Sed Brod rekonsciiĝis kaj ĝi fariĝis grava centro de baroka kulturo. En la jaro [[1735]] ĉi tie estis fondita la unua latina gimnazio en la regiono, en kiu krom alia studis [[Josef Dobrovský]], [[Karel Havlíček Borovský]], [[Bedřich Smetana]] aŭ [[Jan Zrzavý]]. Vilaĝan karakteron Brod konservis ĝis la jaro [[1870]], kiam ĉi tien estis alkondukita fervojo. Tio ebligis evoluon de industrio kaj iniciatis konstruagadon.

En la jaro 1945 la urbo estis enkadre de [[ellandigo de germanoj el Ĉeĥoslovakio]] alinomita je ''Havlíčkův Brod'' laŭ [[Karel Havlíček Borovský]].

En urbaj parkoj staras monumentoj al [[Karel Havlíček Borovský]], al lia patrino kaj al [[Bedřich Smetana]]. En kelkaj lokoj ni trovos restaĵojn de duforma urba remparo el la jaro [[1310]] kaj el lasta kvarono de la [[15-a jarcento]]. En la urbo estas vico da loĝigeblecoj.

== Loĝantaro ==
{{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}}

== Membrigo de urbo ==
La urbo konsistas el 13 katastraj teritorioj kaj el 14 lokaj partoj:
* k. t. ''Březinka u Havlíčkova Brodu'' – parto [[Březinka (Havlíčkův Brod)|Březinka]]
* k. t. ''Havlíčkův Brod'' – partoj Havlíčkův Brod (parto)
* k. t. ''Jilemník'' – parto [[Jilemník]]
* k. t. ''Klanečná'' – parto [[Klanečná]]
* k. t. ''Květnov'' – parto [[Květnov (Havlíčkův Brod)|Květnov]]
* k. t. ''Mírovka'' – parto [[Mírovka (Havlíčkův Brod)|Mírovka]]
* k. t. ''[[Perknov]]'' – parto Havlíčkův Brod (parto)
* k. t. ''Poděbaby'' – partoj Havlíčkův Brod (část), [[Poděbaby]]
* k. t. ''Suchá u Havlíčkova Brodu'' – partoj [[Suchá (Havlíčkův Brod)|Suchá]], [[Svatý Kříž (Havlíčkův Brod)|Svatý Kříž]]
* k. t. ''Šmolovy u Havlíčkova Brodu'' – parto [[Šmolovy]]
* k. t. ''Termesivy'' – partoj [[Herlify]], [[Termesivy]]
* k. t. ''Veselice u Havlíčkova Brodu'' – parto [[Veselice (Havlíčkův Brod)|Veselice]]
* k. t. ''Zbožice'' – parto [[Zbožice]]

Antaŭe konsisto de la urbo estis ankaŭ hodiaŭ memstaraj municipoj [[Bartoušov]] (ekde la 30-a de aprilo 1976 ĝis la 23-a de novembro 1990), [[Břevnice]], [[Hurtova Lhota]], [[Knyk]], [[Kyjov (distrikto Havlíčkův Brod)|Kyjov]], [[Michalovice (distrikto Havlíčkův Brod)|Michalovice]], [[Vysoká (distrikto Havlíčkův Brod)|Vysoká]] kaj [[Ždírec (distrikto Havlíčkův Brod)|Ždírec]].

== Transporto ==
=== Fervoja konekto ===
Havlíčkův Brod havas regulan trajnan konekton kun [[Brno]] kaj [[Prago]] (tra Havlíčkův Brod gvidas linio de Brno al Prago). Ankaŭ estas konekto al [[Jihlava]] kaj [[Pardubice]].

* [[Fervojlinio Havlíčkův Brod - Kúty]]

== Esperanto ==
En Havlíčkův Brod naskiĝis [[Ladislav Riedl]].

== Pluaj fotoj ==
&lt;gallery&gt;
Havlíčkův Brod náměstí - 2022 rok.jpg|Placo Havlíčkovo náměstí (2022)
Havlíčkův Brod knihovna Vysočiny - 2022 rok.jpg|Regioa biblioteko de Vysočina (2022)
Havlíčkův Brod železniční nádraží - 2022 rok.jpg|Konstruaĵo de fervoja stacidomo (2022)
&lt;/gallery&gt;

{{Havlíčkův Brod}}
{{Municipoj de Regiono Vysočina|Distrikto Havlíčkův Brod}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Havlíčkův Brod| ]]
[[Kategorio:Municipoj en distrikto Havlíčkův Brod]]
[[Kategorio:Urboj en distrikto Havlíčkův Brod]]
[[Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio]]
[[Kategorio:Urboj en Bohemio]]
[[Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj]]
[[Kategorio:Setlejoj en Suprasazava montetaro]]</text>
      <sha1>iadl526wcmz54z21ibkt952ob6bxr16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>B. Traven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31230</id>
    <revision>
      <id>9479342</id>
      <parentid>9444750</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11095" sha1="klv8j5hqjuk2k78nwdginr5onfv6qf3" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| loko de naskiĝo = [[Schwiebus]], provinco ''Brandenburg'' de la [[reĝlando Prusio|reĝlando]] kaj post 1918 respubliko [[Prusio]] en la [[Germana Regno]]
}}
'''B. TRAVEN''' (eble naskiĝis la [[25-an de februaro]] [[1882]] en [[Schwiebus]], nun ''Świebodzin'' en Pollando – mortis la [[4-an de marto]] aŭ [[26-an de marto]] [[1969]] en [[Meksiko]], subŝtato [[Chiapas]], laŭ iuj informfontoj ankaŭ en [[Meksikurbo]]), estas la pseŭdonimo de [[Germanio|germana]] [[verkisto]], kiu priskribis la vivon de sociaj subigitoj, precipe de [[Meksiko|meksikaj]] [[indianoj]]. Liaj efektivaj nomo, naskiĝdato kaj biografiaj detaloj estis objekto de debatoj inter literatursciencistoj, sed estas certe, ke li pasigis la plej grandan parton de sia vivo en Meksiko.
==Biografio kaj identeco==
[[Dosiero:B. Traven aka Red Marut arrest photo in London 1923.jpg|eta|Ret Marut, arestita en Londono en 1923.]]
Li estis la plej granda literatura mistero de la [[20-a jarcento]], ĉar li dum sia tuta vivo sekretigis sian identecon. Laŭ la plej populara hipotezo, li aktivis unue en [[Germanio]] kiel aktoro sub la nomo '''Ret Marut''', partoprenis en la [[Bavaria Respubliko de Konsilantaroj]], kaj ekde ĉirkaŭ 1924 li vivis en [[Ameriko]]. Eĉ kiel fama verkisto, kies verkojn oni sukcese filmis, li ne volis malkaŝi, kiu li fakte estas, ĉar laŭ lia opinio gravas la verko, ne la privata vivo. Tial oni supozis eĉ, ke li estas reĝa bastardo aŭ persekutata krimulo aŭ revoluciulo k.s. Aliaj nomoj kiu diversmaniere estas ligitaj al Traven inkludas Hal Croves, Richard Maurhut, Torsvan, Herman Albert Otto Max Feige. Oni eĉ asertis, ke li estas [[Jack London]], kiu nur ŝajnigis [[Sinmortigo|memmortigon]] kaj daŭrigis sian literaturan agadon sub alia nomo kaj en alia lingvo. Alia teorio, de Will Wyatt post esplorfarado, estas ke la vera nomo de Marut/Traven estas '''Otto Feige''', kiu devenis el [[Schwiebus]], tiam en la provinco ''Brandenburg'' de la [[reĝlando Prusio|reĝlando]] kaj post 1918 [[respubliko Prusio|respubliko]] [[Prusio]] en la [[Germana Regno]] (post 1945 novnomita ''Świebodzin'' en [[Pollando]]).

==Verkado kaj influo==
Traven aŭtoris multajn romanojn, unu vojaĝraporton kaj multe da rakontoj, en kiuj kombiniĝas sensaciaj aventurtemoj kaj ironia humuro kun kritika sinteno pri la [[kapitalismo]], kiu videbligas [[socialismo|socialismajn]] kaj [[anarkiismo|anarkiismajn]] simpatiojn. Li estas fama precipe pro siaj romanoj pri ekspluatataj meksikaj indianoj, kiujn oni dungis je preskaŭ sklavaj vivkondiĉoj ĉe [[Arbohakisto|arbohakado]] de [[mahagono]] – tiu, kiu hakis tro malmulte da arboj, estis dumnokte ĉeokaze eĉ pendigita sur arbo, sed ne je la kolo, sed je la manoj. Ankaŭ liaj ceteraj romanoj okupiĝas pri [[Socia justeco|socialaj maljustaĵoj]], praktikataj ĉe kotonrikoltantoj, [[maristo]]j, [[laboristo]]j ks.

La romanoj kaj rakontoj de B. Traven ĝuis (kaj ĝuas plu) grandan popularecon jam en la periodo inter la du mondmilitoj kaj ankaŭ post la [[Dua mondmilito]]. Li longe restis unu el la plej legataj verkistoj de la germanlingva populara literaturo. Liaj verkaĵoj estas tradukitaj en pli ol 24 lingvojn kaj laŭ taksoj atingas suman eldonon de almenaŭ 30 milionoj da libroj.&lt;ref name=&quot;Hauschild-in-Valencia&quot;&gt;[http://www.fage.es/valencia10/Literatur.pdf Jan-Christoph Hauschild: ''Zwischen Selbstinszenierung und Fremdkonstruktion: B. Travens Performance im Licht neuer Forschungsergebnisse''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130709221738/http://www.fage.es/valencia10/Literatur.pdf |date=2013-07-09 }} (&quot;Inter memsurscenigo kaj fremda konstruo: la publika vivo de B. Traven en lumo de novaj esploraj rezultoj&quot;), prelego en la 7-a kongreso de la federacio de germanistaj asocioj en Hispanio, [[hispane]] ''Federación de Asociaciones de Germanistas de España'', FAGE, germane iom pli koncize ''Spanischer Germanisten-Verband'') en la [[Universitato de Valencio]], la 17-an de septembro 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pateman&quot;&gt;Roy Pateman: ''The Man Nobody Knows: The Life And Legacy Of B. Traven'' (&quot;la viro kiun neniu konas: la vivo kaj heredaĵo de B. Traven&quot;). University Press Of America 2005, ISBN 0-7618-2973-3, S. 1&lt;/ref&gt; Laŭ nndb.com, [[Albert Einstein]], je la demando al li farita: kiun libron li kunportus ironte sur dezertan insulon respondis: iun ajn kondiĉe ke ĝi estas libro de Traven.&lt;ref&gt;[http://www.nndb.com/people/918/000174396/ biografieto de Traven, kun mencio de la citaĵo de Einstein pri liaj libroj, en la retejo nndb.com] ({{en}})&lt;/ref&gt;

En 1929, la romano &quot;Rozo Blanka&quot; estis publikigita, pri la provoj de usona  naftokompanio akiri meksikan bienon, kontraŭ la deziroj de la farmposedanto. Ĉi tiu romano servis, interalie, kiel inspiro por la nomo de la &quot;[[Blanka rozo|Blanka Rozo]]&quot;, subtera organizaĵo, kiu kontraŭstaris al la regado de la nazia partio en Germanio.

En [[Usono]] li famiĝis pro sia libro, ''[[La trezoro de la Sierra Madre]]'', kaj en 1948 [[John Huston|John Houston]] reĝisoris la samnoman filmon &quot;''[[The Treasure of the Sierra Madre]]''&quot;, kies ĉefrolo estis aktorita de [[Humphrey Bogart]]. Tiu filmo estis unu el la unuaj filmoj el [[Holivudo]] farita preskaŭ tute ekster Usono (en [[Tampico]], [[Meksiko]]). Por efektivigi la metion helpis teknika konsultisto kiu poste estis identigita kiel Traven mem.

== Verkoj ==
La rete atingeblaj verkoj havas ligilojn, kaj al esperantaj tradukoj, kaj al alialingvaj versioj.

* 1926 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B.Traven_Der_Wobbly_Erstausgabe.pdf Der Wobbly]'' (La kotonplukistoj)
: Angla traduko: ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/Traven-CottonPickers.pdf The Cotton-Pickers]''
* 1926 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B.Traven_Das_Totenschiff_Erstausgabe.pdf Das Totenschiff]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_mortulasxipo.pdf La Mortula Ŝipo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160605062326/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_mortulasxipo.pdf |date=2016-06-05 }}) – filmita
:Angla traduko: ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_deathship.pdf The Death Ship]''
* 1927 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B.Traven_Der_Schatz_der_Sierra_Madre_Erstausgabe.pdf Der Schatz der Sierra Madre]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_trezoro.pdf La trezoro de la Sierra Madre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307181547/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_trezoro.pdf |date=2016-03-07 }}) – anglalingve filmita kiel ''[[The Treasure of the Sierra Madre]]''
* 1928 – ''Land des Frühlings'' (Lando de l' printempo)
* 1928 – ''Der Busch'' (La vepro)
* 1929 – ''Die Brücke im Dschungel'' (Ponto en la ĝangalo)
* 1929 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B.Traven_Die_weisse_Rose_Erstausgabe.pdf Die Weiße Rose]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_rozoblanka.pdf Rozo Blanka] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160322041626/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_rozoblanka.pdf |date=2016-03-22 }})
* 1931 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B_Traven_Der_Karren_Erstausgabe.pdf Der Karren]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_cxaro.pdf Ĉaro])
* 1931 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B_Traven_Regierung_Erstausgabe.pdf Regierung]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_registaro.pdf Registaro])
* 1933 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B.Traven_Marsch_ins_Reich_der_Caoba_Erstausgabe.pdf Der Marsch ins Reich der Caoba]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_marsxo.pdf Marŝo en la regnon de l' mahagono])
* 1936 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B_Traven_Die_Troza_Erstausgabe.pdf Die Troza]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_mahagontrunko.pdf Mahagontrunko])
* 1936 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B_Traven_Die_Rebellion_der_Gehenkten_Erstausgabe.pdf Die Rebellion der Gehenkten]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_ribelo.pdf Ribelo de l' pendigitoj]) – filmita
* 1936 – ''Sonnen-Schöpfung / Indianische Legende'' (Sun-kreado, indiana legendo)
* 1940 – ''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/B.Traven_Ein_General_kommt_aus_dem_Dschungel_Zweitausgabe.pdf Ein General kommt aus dem Dschungel]'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_generalo.pdf Generalo venas el la ĝangalo])
* 1950 – ''Macario'' (Makario)
* 1958 – ''Der dritte Gast'' (La tria gasto)
* 1960 – ''Aslan Norval''
* 1963 – ''Khundar'' ([http://www.karapaco.de/u/B.Traven/Ret_Marut_Kundar.pdf Ret Marut: Kundar], fabelo)

''Der Karren, Regierung, Der Marsch ins Reich der Caoba, Die Troza, Die Rebellion der Gehenkten'' kaj ''Ein General kommt aus dem Dschungel'', apartenas al la ''Caobazyklus'' – la «Mahagonciklo».

=== Aliaj rete atingeblaj ===
* [http://www.karapaco.de/u/B.Traven/DerZiegelbrenner.pdf Ret Marut: ''Der Ziegelbrenner''], gazeto de Ret Marut
* [https://traven-esperanto.blogspot.se/p/traven-rakontoj.html Mallongaj rakontoj], de Ret Marut

De B. Traven:
* [http://traven-esperanto.blogspot.de/2012/03/b.html Konvertado de indiĝenoj]
* [http://traven-esperanto.blogspot.de/2012/12/btraven-la-kaptita-fulmo-rakontotraduko.html La kaptita fulmo]
* [http://traven-esperanto.blogspot.de/2012/03/btraven-la-dinamitkartoco-rakonto.html La dinamitkartoĉo]
* [http://traven-esperanto.blogspot.de/2012/03/historio-pri-la-dio-kiu-kreis-la-sunon.html Historio pri la dio, kiu kreis sunon]
* [http://traven-esperanto.blogspot.de/2012/04/b-traven-nokta-vizito-en-la-vepro.html Nokta vizito en la vepro]

=== Tradukoj en Esperanton ===
''La mortula ŝipo'', trad. D. &amp; [[H.-G. Kaiser]], [[Norderstedt]], 2022, eldonejo BoD, ISBN 9783756236503, 444 paĝoj.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220307210500/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_mortulasxipo.pdf kompleta romano ''Mortula ŝipo'' en formato] [[PDF]], en la retejo ''karapaco.de'', arkivigita je stato de marto 2022 en la [[interreta arkivo]]&lt;/ref&gt; Unu el la plej popularaj verkoj de la enigma aŭtoro. Kritiko de la burokratismo, naciismo, ekspluatado.

''La rozo blanka'', trad. D. &amp; H.-G. Kaiser, Norderstedt, 2022, eldonejo BoD, ISBN 9783756814312, 305 paĝoj&lt;ref&gt;(eo) [https://katalogo.uea.org/?inf=2396 Rozo blanka], libroservo de Universala Esperanto-Asocio, 2022.&lt;/ref&gt;. Rakonto, kun bazo en la realo, pri tereno kiun usona naftokompanio forŝtelis de la indiĝenoj.

''[http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_trezoro.pdf La trezoro de la Sierra Madre]'' {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307181547/http://www.karapaco.de/u/B.Traven/btraven_trezoro.pdf |date=2016-03-07 }}, trad. D. &amp; H.-G. Kaiser, Norderstedt, 2022, eld. BoD, ISBN 9783756357838, 314 paĝoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{vikicitaro}}
* [http://traven-esperanto.blogspot.de/ B.TRAVEN-ESPERANTO-CEZAR] en Esperanto, anglalingve, germanlingve, de [[Hans-Georg Kaiser]].
* [http://www.btraven.com/ www.btraven.com] anglalingve, germanlingve, hispanlingve.

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Traven, B.}}
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Neidentigitaj homoj]]
[[Kategorio:Proleta literaturo]]</text>
      <sha1>klv8j5hqjuk2k78nwdginr5onfv6qf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Holokaŭsto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31262</id>
    <revision>
      <id>9479430</id>
      <parentid>9471977</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78433" sha1="n6zij1632be2ic8fngm5nz7ek72ttxt" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:WW2 Holocaust Europe map-eo.svg|250px|eta|{{centre|Mapo de la Holokaŭsto en Eŭropo, 1939–1945. Ĝi montras ĉiujn ekstermejojn, la plejparton de la [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) kaj la deportvojoj}}]]
[[Dosiero:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|eta|250px|[[Buchenwald]] koncentrejo ĉe liberiĝo.]]
[[Dosiero:Rows of bodies of dead inmates fill the yard of Lager Nordhausen, a Gestapo concentration camp.jpg|eta|250px|Centoj da kadavroj de mortintaj enkarcerigitoj, kiuj forpasis pro malsato aŭ estis pafmortigitaj kuŝas surtere post la liberigo de la [[Gestapo|gestapa]] [[koncentrejo]] [[Nordhausen]] ([[12-a de aprilo]] [[1945]]).]]
[[Dosiero:Judenstern JMW.jpg|eta|250px|[[Flava insigno]] en formo de [[Stelo de Davido]], per kiu la judoj estis devige markitaj por diskriminacio kaj damaĝo en ĉiuj landoj, kiuj falis sub la regon de [[nazioj]].]]
'''Holokaŭsto''' aŭ '''Ŝoaho''' (en la [[Hebrea lingvo|hebrea]] שואה [ŝoáh], granda katastrofo) estas la nomo, kiun oni kutime donas al la amasmurdo, alinome [[genocido]], de milionoj da homoj farita de la [[naziismo|naziisma]] [[Registaro de Germanio|germana reĝimo]] kaj ĝiaj aliancanoj en [[ekstermejo]]j kaj [[Naziaj koncentrejoj|koncentrejoj]] tra [[Eŭropo]] dum la [[Dua Mondmilito]]. Kvankam ankaŭ multaj nejudoj estis persekutitaj kaj murditaj dum la Dua Mondmilito, inkluzive de [[ciganoj]], [[Samseksemo|samseksemuloj]], [[handikapulo]]j, [[Mensmalsanulejo|mensmalsanuloj]], [[poloj]] kaj [[militkaptito]]j el [[Sovetunio]], la termino &quot;holokaŭsto&quot; rilatas ĉefe al ekstermado de judoj, ĉar la nazia tut-eŭropa genocido estis ĉefe celita, kaj ideologie, kaj praktike, kontraŭ la judoj kiel aparta raso, kiun la [[ideologio]] de [[nacisocialismo]] deklaris nehoma kaj ekstermenda ĉie ajn en la mondo. Tion pravigas la senprecedenca krueleco de plenumo kaj la nombro de murditoj. La historiaj studoj de la holokaŭsto rivelas, ke temas pri neniiga kaj eksterma milito kontraŭ la juda popolo. Tia industriskala ekstermado, kvankam okazis samtempe, tamen estis aparta de la [[Dua Mondmilito]].

La nazia ideologio estis jam dekomence murde [[Rasismo|rasisma]] kaj kalumniis la judojn interalie pro [[komunismo]], [[bolŝevikismo]] kaj [[kapitalismo]], kiel estis priskribite en la frua [[membiografio]] ''[[Mein Kampf]]'' fare de la diktatora gvidanto de [[Nazia Germanio]] [[Adolf Hitler]] kaj praktike efektivigata jam en la unua koncentrejo [[Daĥaŭo]] ekde ĝia ekesto.

La kaŭzo de la holokaŭsto estis ĉefe la ideologio de la [[naziismo|naziisma]] registaro de [[Nazia Germanio|Germanio]], laŭ kiu unuavice la [[malkapablo|malkapabluloj]] ([[Aranĝo T4]]), poste la [[judoj]], poste ankaŭ aliaj grupoj de homoj kiel la [[Porajmos|romaoj]], la [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto|samseksemuloj]], kaj aliaj taksitaj «malvaloraj vivaĵoj», devis esti ekstermitaj (forviŝitaj de la mondo) por la bono de la ''arja raso'', naziisma termino por la ''rase puraj'' germanoj. En la [[Listo de naziaj koncentrejoj|naziaj koncentrejoj]], kien tiuj homoj estis deportataj, mortis ankaŭ aliaj malliberuloj, komunistoj, socialistoj, pacifistoj kiuj venis plejparte de la slavaj kaj aliaj orienteŭropaj landoj, sed ne nur. La [[koncentrejo]]j ([[ekstermejo]]j) troviĝis ĉefe en [[Nazia Germanio|Germanio]], [[Aŭstrio]] kaj [[okupacio|okupaciita]] [[Pollando]], kaj la plej konataj el ili estas [[Aŭŝvico]] (Auschwitz), [[Daĥaŭo]] (Dachau), [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]] kaj [[Majdanek]].

== Nombro de mortintoj ==
La kvanto da homoj, kiuj mortis en ili, verŝajne estas 15–20 milionoj.
Jen estas taksoj pri la kvanto da homoj murditaj en la koncentrejoj:

* 5–6 milionoj da [[judoj]] (inkluzive de 3 milionoj da polaj judoj)
* 300.000–800.000 da [[ciganoj]]
* 200.000–300.000 da [[Malkapablo|handikapuloj]]
* 10.000–25.000 da [[Samseksemo|samseksemuloj]]
* 2.000 da [[atestantoj de Jehovo]]
* 2,5–3,5 milionoj da ne-judaj [[poloj]]
* 3,5–6 milionoj da aliaj [[slavoj|slavaj]] civiluloj
* 2,5–4 milionoj da [[USSR|sovetaj]] (inkluzive de [[rusoj|rusaj]]) [[militkaptito]]j
* 1–1,5 milionoj da [[politiko|politikaj]] [[disidentoj]] (inkluzive de [[Esperanto|esperantistoj]]: unua tre malkompleta listo legeblas en la verko 'Zamenhof' de [[Marjorie Boulton]], inter ili ĉiu rekta familia posteulo de [[L.L. Zamenhof]], Lidja Zamenhof pereis en Treblinka, escepte de unu sola transvivanto, eble Zaleski -Zamenhof, sed ankaŭ multnombraj esperantistoj el Germanio, Pollando, Hungario, Ĉeĥoslovakio kaj aliloke&lt;ref&gt;G. Silfer + Universala Esperanto-Asocio (UEA), La dudeksepa de januaro: du publikaj deklaroj, Heroldo de Esperanto 2281 (2:2018), p. 2&lt;/ref&gt;.

La plejmulto de la viktimoj de la Holokaŭsto mortis pro [[malsatego]] aŭ manko de energio, ĉar en la koncentrejoj la kaptitoj estis devigataj laboregi en teruraj kondiĉoj. Multaj homoj, ĉefe infanoj kaj maljunuloj, kiuj ne povis labori, estis mortigitaj rekte per venenaj gasoj.

== La judoj ==
{{Ĉefartikolo|kontraŭjudismo|Akuzo pri sango|Pogromo|Antisemitismo|Justuloj inter la popoloj}}
La juda popolo estis tutcerte la plej granda suferanto en la holokaŭsto, ĉar mortis pli-malpli 6 milionoj da ili el tuta populacio de nur 11–12 milionoj en la tuta Eŭropo. Ilia amas-murdo estis origine kaŭzita ankaŭ de jarcentoj de [[kontraŭjudismo]] tra la tuta Eŭropo, kaj en kelkaj orienteŭropaj landoj la naziistoj trovis lokanojn, kiuj pretis [[Kunlaborismo|kunlabori]] en la ĉasado de judoj (dum aliaj lokanoj kelkfoje helpis ilin kaŝiĝi) ĉu pro ekonomiaj interesoj ĉu pro ideologiaj sintenoj.

Ĉe la fino de la milito restis tre malmulte da judoj en [[Orienta Eŭropo]], ĉar tiuj, kiuj sukcesis eskapi aŭ travivi la Holokaŭston, kutime ne revenis al siaj landoj post la milito. Tiuj kiuj revenis al siaj hejmoj ofte renkontis malaman sintenon de iliaj eksaj najbaroj, vidu liston da pogromoj kiuj okazis post la Dua Mondmilito. La subpremo kaj persekuto de la judoj ne ĉesis post la milito sed malintensiĝis kaj estis malpli organizita kaj dependis de administrado de shtatoj .

La eŭropaj judoj, la survivantoj kaj la rifuĝintoj, fuĝis kie ajn ili povis, sed ĉefe al [[Usono]]. Kelkaj el la judoj fuĝis al [[Palestino]] dum aŭ post la milito, kaj kontribuis al la kreado de la juda ŝtato [[Israelo]].

== En Nazia Germanio kaj Aŭstrio ==
=== Diktatoreco kaj subpremado (1933–1939) ===
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-14469, Berlin, Boykott-Posten vor jüdischem Warenhaus.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Naziisma [[bojkoto]] de judaj negocoj: [[Sturmabteilung|SA]] trupoj instigas al bojkoto ekster superbazaro posedata de judo, Berlino, 1a de aprilo 1933. La afiŝoj diras: &quot;Germanoj! Defendu vin mem! Ne aĉetu el judoj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Boycotts |publisher=Center for Holocaust and Genocide Studies, [[Universitato de Minesoto]] |work=Educational Resources |url=http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Broken_Threads/Boycotts/boycotts.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070611210724/http://www.chgs.umn.edu/Educational_Resources/Curriculum/Broken_Threads/Boycotts/boycotts.html |archivedate=11a de junio 2007}}&lt;/ref&gt;]]
Pro la nomumo de [[Adolf Hitler]] en januaro 1933 kiel [[Kanceliero de Germanio]] kaj pro la enpovigo de Naziismo, la germanaj estroj proklamis la renaskon de la ''Volksgemeinschaft'' (&quot;popolkomunumo&quot;).{{sfn|Fritzsche|2009|pp=[https://archive.org/details/lifedeathinthird0000frit/page/38 38–39]}} Naziisma politiko dividis la loĝantaron en du grupoj: nome ''Volksgenossen'' (&quot;naciaj kamaradoj&quot;) kiuj apartenis al la ''Volksgemeinschaft'', kaj la ''Gemeinschaftsfremde'' (&quot;alikomunumanoj&quot;) kiuj ne. Malamikoj estis dividitaj en tri grupoj: la &quot;rasaj&quot; aŭ &quot;sangaj&quot; malamikoj, kiel judoj aŭ romaoj; politikaj opoziciantoj de Naziismo, kiel marksistoj,komunistoj liberaluloj, kristanoj kaj la &quot;reakciuloj&quot; viditaj kiel kapricaj &quot;naciaj kamaradoj&quot;; kaj moralaj opoziciantoj, kiel samseksemuloj, pigruloj kaj krimuloj. Tiuj lastaj du grupoj estis senditaj al koncentrejoj por &quot;re-edukado&quot;, kun la celo de finfina absorbado en la ''Volksgemeinschaft''. &quot;Rasaj&quot; malamikoj neniam apartenus al la ''Volksgemeinschaft''; ili devus esti forigitaj el la socio.{{sfn|Noakes|Pridham|1983|p=499}}

Antaŭ kaj post la germanaj federaciaj parlamentaj balotoj de marto [[1933]], la Naziistoj intensigis sian kampanjon de perforto kontraŭ la opoziciantoj,{{sfn|Wachsmann|2015|pp=28–30}} kaj starigis koncentrejojn por eksterjuraj punado kaj enprizonado.{{sfn|Wachsmann|2015|pp=32–38}} Unu el la unuaj, tiu de [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], malfermiĝis la 22an de marto 1933.{{sfn|Marcuse|2001|p=21}} Dekomence la koncentrejo enhavis ĉefe komunistojn kaj socialdemokratojn.{{sfn|Longerich|2012|p=155}} Aliaj fruaj prizonoj estis plifirmigitaj meze de 1934 en intenc-konstruitaj koncentrejoj ekster la urboj, regataj ekskluzive de SS.{{sfn|Wachsmann|2015|pp=84–86}} La koncentrejoj utilis kiel terurigilo por germanoj kiuj ne subtenis la naziisman reĝimon.{{sfn|Wachsmann|2015|p=5}}

Laŭlonge de la [[1930-aj jaroj]], la juraj, ekonomiaj kaj sociaj rajtoj de judoj estis rapide malpliigitaj.{{sfn|Friedländer|1997|p=33}} La 1an de aprilo 1933, okazis Naziisma [[bojkoto]] de judaj negocoj.{{sfn|Friedländer|1997|pp=19–20}} En la 7a de aprilo 1933, oni aprobis la leĝon por la restaŭrado de la profesia [[Civila servo|civilservo]], kiu ekskludis judojn kaj aliajn &quot;ne-Arjanojn&quot; el la civila servo.{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|p=78}} Judoj estis apartigitaj el la praktiko de juraj profesioj, el la eldonado aŭ posedo de gazetoj, el aliĝo al la Asocio de Ĵurnalistoj, aŭ el posedo de bienoj.{{sfn|Friedländer|1997|pp=32–33}} En [[Silezio]], en marto 1933, grupo de homoj eniris en la tribunalo kaj batis judajn advokatojn; Friedländer verkis, ke en [[Dresdeno]], judaj advokatoj kaj juĝistoj estis fortrenitaj el la juĝejoj dum la juĝoj.{{sfn|Friedländer|1997|p=29}} Judaj studentoj estis limigitaj per kvotoj el partopreno en lernejoj kaj universitatoj.{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|p=78}} Judaj negocoj estis celitaj por fermo aŭ &quot;arjanigo&quot;, nome deviga vendo al germanoj; el proksimume 50,000 jud-posedataj negocoj en Germanio en 1933, ĉirkaŭ 7,000 estis ankoraŭ jud-posedataj en aprilo 1939. Verkoj de judaj komponistoj,{{sfn|Friedländer|1997|p=134}} aŭtoroj kaj artistoj estis ekskluditaj el publikaĵoj, ludadoj kaj ekspozicioj per publikaj [[Bruligo de libroj en Nazia Germanio|amasbruligoj]] kaj [[ekspozicio]]j de [[Degenerita arto]].{{sfn|Evans|2005|pp=158–159, 169}} Judaj doktoroj kaj advokatoj estis dekomisiitaj aŭ devigitaj rezigni. La ''Deutsches Ärzteblatt'' (medicina gazeto) informis la 6an de aprilo 1933: &quot;Germanoj estas traktotaj nur de germanoj.&quot;{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1459}}

Germana judaro dum ekpotencigo de la nazioj estis dividita en sektoj - [[Ortodoksa Judismo|ortodoksaj]], [[Reformisma Judismo|liberalaj]], [[Asimilismo|asimilitaj]] kaj [[Cionismo|cionismaj]] - unuiĝis fronte al la pli kaj pli severa subpremado kaj kun la kuraĝiĝo de la aŭtoritatoj establis komunan [[tegmenta organizaĵo|tegmentan organizon]]: la &quot;Nacia Reprezentantaro de Germanaj Judoj&quot;, gvidita fare de [[rabeno]] [[Leo Baeck]]. La organizo provis liveri solvojn al problemoj kiuj plimalboniĝis. Ekzemplo: en la fruaj jaroj de la naziismo, judaj studentoj daŭre frekventis ĝeneralajn lernejojn, sed suferspertis antisemitisman persekuton. Tial, ili iom post iom moviĝis al judaj lernejoj. En 1933, grupo de judaj artistoj establis la &quot;Juda Kultura Asocion&quot; en Berlino kun la aprobo de la aŭtoritatoj. Post tio, juda Simfonia Orkestro, Operejo kaj Teatro estis establitaj; Unue en Berlino, kaj poste ankaŭ en aliaj urboj.- tiuj asocioj ne longe ekzistis .

Pro la plimalbonigaj cirkonstancoj, same kiel pro la instigo de judoj elmigri ekster Germanio fare de la naziaj aŭtoritatoj, multaj el ili decidis foriri. Dum la jaroj 1933–1939, 282,000 judoj fuĝis de Germanio - Pli ol duono de la judoj de Germanio en la tempo de la nazia ekpotenciĝo, kaj ĉirkaŭ 117 000 judoj fuĝis de Aŭstrio, kiu estis aneksita al Germanio (ĉirkaŭ du trionoj de la nombro de judoj). La plej multaj el la rifuĝintoj enmigris al Usono, Sudameriko, Israelo, kaj Britio. Kun la eksplodo de Dua Mondmilito la 1-an de septembro 1939, la eblecoj por judoj por elmigri ekster la [[Tria regno|Tria Regno]] estis konsiderinde reduktitaj, kaj antaŭ la fino de 1941 ili estis preskaŭ tute fermitaj.

=== Steriliga Leĝo ''Aktion T4'' (Aranĝo T4) ===
{{Ĉefartikolo|Aranĝo T4}}
[[Dosiero:Neues Volk eugenics poster, c. 1937 (brightened).jpeg|eta|upright=0.9|La afiŝo (ĉirkaŭ 1937) diras: &quot;60,000 [[Germana marko|RM]] estas tio kion tiu persono kun [[hereda malsano]] kostas al la komunumo en sia vivodaŭro. Civitano, tio estas ankaŭ via mono. Legu ''Neues Volk'', la ĉiumonata gazeto de la Oficejo de Rasa Politiko de la [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|Naziisma Partio]].&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ushmm.org/propaganda/archive/poster-neues-volk/ |title=Poster promoting the Nazi monthly publication ''Neues Volk'' |work=Artifact Gallery |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |accessdate=5a de oktobro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171006062728/https://www.ushmm.org/propaganda/archive/poster-neues-volk/ |archive-date=6a de oktobro 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;]]

La ekonomia premo de la [[Granda Depresio]] kondukis protestantajn &quot;bonfarajn&quot; organizojn kaj kelkajn membrojn de la germana kuracistaro defendi devigan [[steriligo]]n de &quot;nekuraceble&quot; mensaj kaj fizikaj handikapuloj,{{sfn|Evans|2004|pp=377–378}} nome personoj kiujn la Naziistoj nomis ''Lebensunwertes Leben'' (nevivinda vivo).{{sfn|Lifton|2000|p=21}} La 14an de julio 1933, estis aprobita la Leĝo por Evito de Heredmalsana Idaro (''Gesetz zur Verhütung erbkranken Nachwuchses''), nome steriliga leĝo.{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1457}}{{sfn|Proctor|1988|pp=101–103}} ''The New York Times'' informis la 21an de decembro tiun jaron: &quot;400,000 germanoj steriligotaj&quot;.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1933/12/21/archives/400000-germans-to-be-sterilized-1700-hereditary-health-courts-will.html|titolo=400,000 Germans to be sterilized|alirdato=3a de junio 2019|familia nomo=Tolischus|persona nomo=Otto D.|dato=21-a de decembro 1933|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Okazis 84,525 aplikojn fare de doktoroj en la unua jaro. La tribunaloj atingis decidon en 64,499 el tiuj kazoj; 56,244 estis favore al steriligo.{{sfn|Hanauske-Abel|1996|p=1458}} Ĉirkaŭkalkuloj de la nombro de nevolontaj steriligoj dum la tuto de la Tria Regno gamis el 300,000 ĝis 400,000.{{sfn|Proctor|1988|pp=106–108}}

Oktobre 1939 Hitler subskribis &quot;[[eŭtanazio]]n dekreton&quot; reen-datita al la 1a de septembro 1939 kiu rajtigis ''Reichsleiter'' [[Philipp Bouhler]], nome estro de la Hitlera Kanzelierservo, kaj [[Karl Brandt]], nome persona kuracisto de Hitler, plenumi programon de nevolonta eŭtanazio. Post la milito tiu programo estis konata kiel [[Aranĝo T4]] (''Aktion T4''),{{sfn|Burleigh|Wippermann|2003|pp=142–149}} nomita laŭ la stratadreso Tiergartenstraße 4, nome adreso de la vilao en la Berlina kvartalo [[Tiergarten]], kie variaj organizoj koncernataj havis sidejojn.{{sfn|Kershaw|2000|pp=252–261}} T4 celis ĉefe plenkreskulojn, sed ankaŭ eŭtanazio de infanoj estis plenumita.{{sfn|Bloxham|2009|p=171}} Inter 1939 kaj 1941, 80,000 ĝis 100,000 mensmalsanaj plenkreskuloj en institucioj estis mortigitaj, same kiel 5000 infanoj kaj 1000 judoj, ankaŭ en institucioj. Estis ankaŭ intencitaj mortigejoj, en kiuj la mortoj estis ĉirkaŭkalkulitaj je 20,000, laŭ Georg Renno, deputita direktoro de la kastelo Hartheim, unu el la eŭtanaziejoj, aŭ 400,000, laŭ Frank Zeireis, komandanto de la koncentrejo Mauthausen.{{sfn|Lifton|2000|p=142}} Ĝenerale, la nombro de mensaj kaj fizikaj handikapuloj murditaj estis ĉirkaŭ 150,000.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=48}}

Kvankam ne rekte ordonitaj partopreni, psikiatroj kaj multaj psikiatraj institucioj estis inkluditaj en la planado kaj plenumado de ''Aktion T4''.{{sfn|Strous|2007}} En aŭgusto 1941, post protestoj el la germanaj katolika kaj protestantaj eklezioj, Hitler teorie nuligis la programon T4,{{sfn|Lifton|2000|pp=90–95}} kvankam la handikapuloj plue estis mortigitaj ĝis la fino de la milito.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=48}} La medicina komunumo regule ricevis korpojn por esplorado; por ekzemplo, la [[Universitato de Tubingeno]] ricevis 1077 korpojn el ekzekutoj inter 1933 kaj 1945. La germana neŭrosciencisto Julius Hallervorden ricevis 697 cerbojn el unu hospitalo inter 1940 kaj 1944: &quot;Mi akceptis tiujn cerbojn kompreneble. De kie kaj kiel ili venis al mi ne gravis.&quot;{{sfn|Hanauske-Abel|1996|pp=1458–1459}}

=== Nurenbergaj leĝoj, Juda elmigrado ===
{{Ĉefartikolo|Nurenbergaj leĝoj}}
[[Dosiero:Jewish refugees at Croydon airport 1939.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Ĉeĥoslovakiaj judoj en la Flughaveno Croydon, Anglio, la 31an de marto 1939, antaŭ forportado.{{sfn|London|2000|p=161}}]]
La 15a de septembro 1935, la germana parlamento [[Reichstag (institucio)|Reichstag]] aprobis la Leĝon de la Regna Civitaneco kaj la Leĝon por la Protekto de la Germana Sango kaj la Germana Honoro, konataj kiel la [[Nurenbergaj leĝoj]]. La unua establis, ke nur tiuj de &quot;Germana aŭ parenca sango&quot; povus esti civitanoj. Iu kun tri aŭ pliaj judaj geavoj estis klasita kiel judo.&lt;ref name=&quot;USHMMNuremberg&quot; /&gt; La dua leĝo diris: &quot;Geedziĝoj inter judoj kaj subuloj de la ŝtato de Germanio aŭ de rilata sango estas malpermesitaj.&quot; Ankaŭ la seksaj rilatoj inter ili estis krimigitaj; judoj ne rajtis dungi germanajn virinojn sub la aĝo de 45 en siaj hejmoj.{{sfn|Arad|Gutman|Margaliot|2014|p=78}}&lt;ref name=&quot;USHMMNuremberg&quot; /&gt; La leĝoj koncernis judojn sed same estis aplikitaj al ciganoj kaj nigruloj. Kvankam ankaŭ aliaj eŭropaj landoj —Bulgario, Kroatio, Hungario, Italio, Rumanio, Slovakio kaj Francio de Vichy— aprobis similan leĝaron,&lt;ref name=&quot;USHMMNuremberg&quot;&gt;{{cite web |title=Nuremberg Race Laws |url=https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nuremberg-laws |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190510205529/https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/nuremberg-laws |archivedate=10a de majo 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Gerlach notis, ke &quot;Nazia Germanio adoptis pliajn kontraŭ-judajn leĝojn kaj regulojn landnivele (ĉirkaŭ 1500) ol ajna alia ŝtato.&quot;{{Sfn|Gerlach|2016|p=41}}

Fine de 1934, 50,000 germanaj judoj estis forlasis Germanion,{{sfn|Fischel|1998|p=20}} kaj fine de 1938, proksimume duono de la germana juda loĝantaro estis elmigrinta,{{sfn|Gilbert|2001|p=285}} inter kiuj la [[dirigento]] [[Bruno Walter]], kiu foriris post oni diris al li, ke la [[koncertejo]] de la [[Berliner Philharmoniker]] estos bruligita se li dirigentos koncerton tie.{{sfn|Friedländer|1997|p=1}} [[Albert Einstein]], kiu estis en [[Usono]] kiam Hitler enpoviĝis, neniam revenis en Germanion; lia ŝtataneco estis nuligita kaj li estis elpelita el la [[Kaiser Wilhelm Societo]] kaj el la [[Prusa Akademio de Sciencoj]].{{sfn|Friedländer|1997|p=12}} Aliaj judaj sciencistoj, kiel [[Gustav Hertz]], perdis siajn instruistajn postenojn kaj forlasis la landon.{{sfn|Evans|2005|p=16}}

=== ''Anschluss'' ===
{{Ĉefartikolo|Anschluss}}
[[Dosiero:03741Vienna1938.jpg|eta|upright=1.2|Marto aŭ aprilo 1938: Per amasa ĉikanado judoj estis devigitaj uzi siajn dentobrosojn por forlavi la pavimon en [[Vieno]].]]
La 12an de marto 1938, Germanio [[Anekso|aneksigis]] Aŭstrion. Aŭstraj Naziistoj elrompis en vendejoj de judoj, ŝtelis el hejmoj kaj negocoj de judoj, kaj devigis judojn plenumi humiligajn agadojn kiel forlavi la stratojn aŭ purigi necesejojn.{{sfn|Cesarani|2016|pp=147–150}} Judaj negocoj estis &quot;Arjanigitaj&quot;, kaj la leĝaj limigoj al judoj en Germanio estis trudaplikitaj ankaŭ en Aŭstrio.{{sfn|Cesarani|2016|pp=153–155}} En aŭgusto tiun jaron, la &quot;Renomado-Leĝo&quot; estis promulgita: ĉiu juda viro estis postulata aldoni la nomon &quot;Israel&quot; al sia nomo, kaj ĉiu virino estis postulata aldoni la nomon &quot;Sara&quot;. Tiun monaton, [[Adolf Eichmann]] estis estrigita en la Centra Agentejo por la Juda Elmigrado en Vieno (''Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Wien'') kiu klopodis ĉefe trudkapti la riĉojn de migrodezirantaj judoj. Ĉirkaŭ 100,000 aŭstriaj judoj estis forlasintaj la landon maje 1939, kiel [[Sigmund Freud]] kaj lia familio, kiuj translokiĝis al [[Londono]], nur post esti senigita de mono kaj havaĵoj.{{sfn|Evans|2005|pp=659–661}} Multaj judoj perdis la intelektajn rezultojn de sia laboro kaj ankaŭ multaj suferis malfacilaĵojn en la landoj kien ili alvenis. En Francio okazis la [[Konferenco de Évian]] en julio 1938 fare de reprezentantoj de 32 landoj, kiel klopodo helpi la pliiĝantajn rifuĝintojn el Germanio kaj Aŭstrio, sed krom establi la tre senefikan Interregistaran Komitaton por Rifuĝintoj, malmulte estis plenumita kaj plej landoj partoprenintaj ne pliigis la kvoton de rifuĝintoj kiujn ili estis supozitaj akcepti.{{sfn|Niewyk|Nicosia|2000|p=200}}

=== ''Kristallnacht (Kristala Nokto)'' ===
{{Ĉefartikolo|Polenaktion|Kristallnacht}}
[[Dosiero:Le Mémorial aux juifs assassinés dEurope (Berlin) (2704805986).jpg|eta|upright=1.2|maldekstra|Potsdamer Straße 26, Berlino, la tagon post la ''[[Kristallnacht]]'', Novembre 1938.]]
Post la okazaĵoj de la Polenaktion la naziaj aŭtoritatoj komprenis ke ilia celo, la evakuado de la Reich de judoj, ne estus atingita per laŭleĝaj rimedoj sole. La [[7an de novembro]] 1938, [[Herschel Grynszpan]], pola judo, pafis al la germana diplomato [[Ernst vom Rath]] en la germana ambasadejo en [[Parizo]], [[Reprezalio|reprezalie]] pro la forpelo de siaj gepatroj kaj fratoj el Germanio.{{sfn|Cesarani|2016|p=181}} Francio estis planinta procesi Grynszpan pro murdo, sed la germana invado en 1940 interrompis la proceson. Grynszpan estis kaptita de la germanoj, portita al Germanio kaj ekde tiam oni sciis nenion pri li.{{sfn|Friedländer|1997|pp=301–302}} Kiam vom Rath mortis la [[9an de novembro]], la germana registaro uzis lian morton kiel preteksto instigi tutregna pogromon kontraŭ la judoj. La registaro plendis al sia defendo, ke la pogromo estis [[spontanea]], sed fakte ĝi estis ordonita kaj planita de Adolf Hitler kaj [[Joseph Goebbels]], kvankam sen klara celo, laŭ David Cesarani. La rezulto, li verkis, estis &quot;murdo, perforto, rabado, detruo de posedaĵoj kaj teroro je senprecedenca skalo&quot;.&lt;ref&gt;{{harvnb|Cesarani|2016|p=183}}; {{harvnb|Evans|2005|pp=581–582}}.&lt;/ref&gt;

Konata kiel ''[[Kristallnacht]]'' (aŭ &quot;Nokto de Rompitaj Vitroj&quot;), la atakoj de la 9a–10a de novembro 1938 estis parte plenumitaj de la [[Schutzstaffel|SS]] kaj la [[Sturmabteilung|SA]],{{sfn|Evans|2005|pp=583–584}} sed ankaŭ germanaj normaluloj aliĝis al tio; en kelkaj areoj, la perforto eĉ komenciĝis antaŭ la alveno de SS aŭ SA.{{sfn|Bloxham|2009|p=168}} Ĉirkaŭ 7500 vendejoj de judoj (el 9000) estis forrabitaj kaj atakitaj, kaj ĉirkaŭ 1000 [[sinagogo]]j estis damaĝitaj, bruligitaj kaj detruitaj. Grupoj de judoj estis devigitaj de la homamaso ariĝi por rigardi la brulon de iliaj sinagogoj; en [[Bensheim]] ili estis devigitaj danci ĉirkaŭ ĝi, kaj en [[Laupheim]] [[Surgenuiĝado|surgenuiĝi]] antaŭ ĝi.{{sfn|Cesarani|2016|pp=184–185}} Centoj da judoj mortis. La damaĝo estis ĉirkaŭkalkulita je 39&amp;nbsp;milionoj da [[Reichsmark]].{{sfn|Cesarani|2016|pp=184, 187}} Cesarani verkis, ke &quot;la etendo de la detruego ŝokis la loĝantaron kaj plifortigis la reĝimon.&quot;{{sfn|Cesarani|2016|p=183}} Ĝi ŝokis ankaŭ la ceteron de la mondo. ''[[The Times]]'' de Londono skribis la [[11an de novembro]] 1938: &quot;Neniu eksterlanda propagandisto pretis makuli Germanion antaŭ la mondo povu superi la rakonton de la brulado kaj batado, de nigragvardiaj atakoj kontraŭ sendefendaj kaj senkulpaj personoj, kio sengraciigis tiun landon hieraŭ. Ĉu la germanaj aŭtoritatoj estis partio de tiu eksplodo aŭ ties povoj super publika ordo kaj [[Huligano|huligana]] minoritato ne estas tio kion ili fiere fanfaronas.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=A Black Day for Germany |work=The Times |issue=48149 |date=11a de novembro 1938 |page=15}}&lt;/ref&gt;

Inter 9a kaj 16a de novembro, 30,000 judoj estis senditaj al la koncentrejoj de [[Buchenwald]], [[Koncentrejo Dachau|Dachau]], kaj [[Sachsenhausen]].{{sfn|Evans|2005|p=591}} Kelkaj estis liberigitaj post semajnoj; komence de 1939, 2000 restis en la koncentrejoj.{{sfn|Cesarani|2016|p=200}} La germana judaro estis konsiderita kolektive respondeca por la redono de la damaĝo; ili ankaŭ devis pagi &quot;elaĉetan imposton&quot; de ĉirkaŭ mil milionoj da &quot;Reichmark&quot;. Asekuraj pagoj por la damaĝo al iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj de la registaro. Dekreto de la 12a de novembro 1938 malpermesis ke judoj restu el ceteraj okupoj.{{sfn|Evans|2005|pp=595–596}} ''Kristallnacht'' markis la finon de ajna speco de juda publika aktiveco kaj kulturo, kaj la judoj faris ĉiujn eblajn baraktojn por foriri el la lando.{{sfn|Ben-Rafael|Glöckner|Sternberg|2011|pp=25–26}}

=== Resetlado ===
{{Ĉefartikolo|Haavara Interkonsento|Konferenco de Évian|Saint Louis (ŝipo)|Kindertransport}}
Antaŭ la Dua Mondmilito, Germanio konsideris amasdeportadon el Eŭropo de la germana, kaj poste de la eŭropa, judaro.{{sfn|Friedländer |1997|pp=224–225}} Ĉu la plano estas serioze konsiderata, kaj ne nur propagandilo, estas tre dubinda. Inter la areoj konsiderataj kiel ebla resetlejo estis [[Mandata Palestino|Brita Palestino]] kaj, post la komenco de la milito, [[Madagaskaro|Franca Madagaskaro]],{{sfn|Friedländer|1997|pp=62–63, 219, 283, 310}} [[Siberio]], kaj [[Rezervejo|du rezervejoj en Pollando]].&lt;ref&gt;{{harvnb|Cesarani|2016|p=382}}; {{cite web |last=Cesarani |first=David |authorlink= |date=17a de februaro 2011 |title=From Persecution to Genocide |url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/radicalisation_01.shtml |publisher=BBC |work=History: World Wars |accessdate=25a de septembro 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022182910/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/genocide/radicalisation_01.shtml |archive-date=22a de oktobro 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; {{sfn|Cesarani|2016|p=414}} Palestino estis la nura loko al kiu la germana resetloplano produktis rezultojn, pere de la [[Haavara Interkonsento]] fare inter la [[Cionismo|Cionisma]] Federacio de Germanio kaj la germana registaro. Inter novembro 1933 kaj decembro 1939, la Interkonsento rezultis en la elmigrado de ĉirkaŭ 53,000 germanaj judoj, kiuj ricevis permeson transigi 100 milionojn da [[Reichsmark|RM]] el siaj havaĵoj al Palestino aĉetante germanajn varojn, kontraŭ la jud-organizita kontraŭ-Naziisma bojkoto de [[1933]].{{sfn|Nicosia|2008|pp=88–89}}

== En diversaj landoj ==
=== El Pollando ===
{{Ĉefartikolo|Invado en Pollando|Pogromoj de judoj en Lvovo}}
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-134-0791-29A, Polen, Ghetto Warschau, Ghettomauer.jpg|eta|maldekstra|upright=1.2|Muro de la [[Varsovia geto]] dividanta la Placon de la Fera Pordego, 24a de majo 1941; la Palaco Lubomirski (maldekstre) restis ekster la geto.]]
Kiam Germanio invadis Pollandon la [[1an de septembro]] 1939, okazigante [[militdeklaro]]n fare de Francio kaj Britio, ĝi akiris kontrolon de aldonaj du milionoj da judoj, poste limigitaj al ĉirkaŭ 1.7 – 1.8 milionoj en la germania pola zono kiam Sovetunio [[Soveta invado en Pollandon|invadis Pollandon el oriento]] la [[17an de septembro]].&lt;ref&gt;{{harvnb|Browning|2004|p=12}}; {{harvnb|Crowe|2008|pp=158–159}}.&lt;/ref&gt; La Germana armeo, nome la ''[[Wehrmacht]]'', estis akompanita de sep [[Schutzstaffel|SS]] [[Einsatzgruppen]] (&quot;specialtaskaj fortoj&quot;) kaj &quot;Einsatzkommando&quot;, nombre totale 3,000 homoj, kies rolo estis trakti kun &quot;ĉiuj kontraŭ-germanaj elementoj en malamika lando malantaŭ la batalantaj trupoj&quot;. Plej el la komandanoj de la &quot;Einsatzgruppen&quot; estis profesiuloj; 15 el la 25 estroj estis doktoriĝintaj. Je la 29a de aŭgusto, du tagojn antaŭ la invado, ili jam estis havintaj liston de 30 000 personojn sendotajn al koncentrejoj. Dum la unua semajno de la invado, 200 personoj estis ekzekutitaj ĉiutage.{{sfn|Browning|2004|pp=16–17}}

Laŭ letero datita el la [[21a de septembro]] 1939 el SS-''Obergruppenführer'' [[Reinhard Heydrich]], estro de la ''Reichssicherheitshauptamt'' (RSHA aŭ Regna Sekurec-oficejo), instrukciis al la ''Einsatzgruppen'' pri la maniero en kiu judoj devus esti traktitaj direkte al kion li nomis la &quot;fina celo&quot;. La provizaĵoj inkludis kvar ĉefajn gvidliniojn:

# Rapide koncentri la judojn en pluraj grandurboj proksime de fervojkruciĝoj, kaj tiel malplenigi (en nazia lingvo: &quot;purigi&quot;) la teritoriojn de juda ĉeesto;
# Ĉiu geto devis esti regata de ''[[Judenrat]]'', oŭ &quot;Juda Konsilantaro de Maljunuloj&quot;, konsistanta el 24 viraj judoj kun loka influo.&lt;ref&gt;{{harvnb|Trunk|1996|pp=1–3}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Browning|2004|p=26}}.&lt;/ref&gt;
# La translokigo de jud-posedataj fabrikoj kaj komercoj al germanaj manoj, konsiderante la bezonojn de la okupacio kaj la armeo;
# Estas devige sekrete konservi la serĉadon de la &quot;finfina celo&quot;, kontraste al la praktikaj paŝoj, kiuj inkludis la gvidliniojn.

Kelkajn semajnojn post la okupo de Pollando, la Germana Civila Administracio estis organizita, kaj gvidita fare de li. Li publikigis serion de ordoj kaj regularoj, inspiritaj per la letero, kies signifo kaj sekvoj estis:

* La koncentriĝo de la judoj kaj ilia izoliteco (eĉ se unue ne kompleta) de la ĝenerala loka loĝantaro.
* Detruo de la juda ekonomia infrastrukturo, kaj severa puno en kazoj de kaŝado aŭ kontrabando.
* Absoluta neo de ĉiuj civitanrajtoj al judoj.
* Detruo de kulturvivo, inkluzive de la malfermo de judaj instruejoj.
* Markante judojn kun specialaj markostampoj, kiel ekzemple la [[Stelo de Davido|flava insigno]], arestoj, kidnapoj kaj publikaj humiligceremonioj.
* Ampleksa uzo de judoj kiel trudlaboristoj en diversaj laborlokoj (ĉefe punlaboro).
* Kontroli persekutadon kaj misuzon sen klaraj malpermesoj kaj permesoj.

Malgraŭ planoj evakui la Trian Reich el judoj kaj aliaj grupoj, la ideo ekestis ekspluati la laborforton de la okupataj aŭ kondamnitaj popoloj laŭ rasa teorio, aŭ de tiuj perceptataj kiel &quot;malamikoj de la reĝimo&quot; ĝis ilia kompleta fizika erozio. La antaŭmilitaj laborpunejaj koncentrejoj ankaŭ estis funkciigitaj laŭ la ideo de ekstermado per laboro ([[germane]]: Vernichtung durch Arbeit). La laboristoj estis koncentritaj en baritaj tendaroj aŭ forigitaj de ili sub kontrolo (ekzemple, en la Varsovia geto), kaj estis dungitaj en plenumado de gamo da bezonoj de la naziaj aŭtoritatoj, precipe kiel parto de la militpenado, same kiel kun la intenco pliigi la rimedojn kaj havaĵojn de la germana nacio. Punlaborpunejoj estis starigitaj en Pollando kun la eniro de la germana armeo en la okupitajn teritoriojn. La laboristoj estis ekspluatitaj por la militpenado de Nazia Germanio: ili estis dungitaj en starigo de fortikaĵoj proksime de la limo kun Sovet-Unio, pavimado de vojoj, konstruado de pontoj kaj [[ŝvitlaborejo]] kaj industriaj fabrikejoj. La laboroj estis faritaj sen iu mona kompenso, kaj estis akompanitaj per [[humiligo]] kaj korpa damaĝo, sen ĉelaborejaj sekurecaj rimedoj. La vivaj, laboraj, vivaj kaj nutraj kondiĉoj en la laborpunejoj estis ekstreme malbonaj, kaj la kaptitoj ricevis nenion krom la provizo de siaj plej bazaj bazaj bezonoj. Tiel la fortoj de la trudlaboristoj estis rapide eroziitaj, kaj ili suferis de malsaneco kaj de morto je altaj procentoj.

La germanoj eksendis judojn el la teritorioj kiujn ili estis ĵus aneksintaj (Aŭstrio, Ĉeĥoslovakio kaj okcidenta Pollando) al la centraj areoj de Pollando, kion ili nomis la [[Ĝenerala Gubernio]].{{sfn|Black|2016|p=29}} Por faciligi la kontrolon kaj deporti ilin, la judoj estis dekomence koncentritaj en [[geto]]j en la plej gravaj urboj.{{sfn|Browning|2004|p=111}} La germanoj planis krei Judan Rezervejon en sudorienta Pollando ĉirkaŭ la transira koncentrejo de [[Nisko]], sed la &quot;Niskoplano&quot; malsukcesis, parte pro la opozicio fare de [[Hans Frank]], la Ĝeneral-Guberniestro de la nova Ĝenerala Gubernio.{{sfn|Black|2016|p=31}} Meze de oktobro 1940 la ideo estis reprenita, tiam por la [[Lublina provinco]]. Resetlado pluis ĝis januaro 1941 sub regado de la SS oficiro [[Odilo Globocnik]], sed pluaj planoj por la Lublina Rezervejo malsukcesis pro loĝistikaj kaj politikaj kialoj.{{sfn|Cesarani|2016|pp=261–263, 266}}[[Dosiero:Lviv pogrom (June - July 1941).jpg|eta|Virino persekutata de junuloj armitaj per bastonoj dum la [[Pogromoj de judoj en Lvovo]], julio 1941, tiam Okupaciita Pollando, nune [[Ukrainio]].]]Estis kontraŭ-judaj pogromoj en Pollando jam antaŭ la milito, inklude ĉirkaŭ 100 urbojn inter 1935 kaj 1937,&lt;ref&gt;{{harvnb|Pohl|2019|p=32}}; vidu ankaŭ {{harvnb|Gilbert|2004|pp=20–21}} kaj {{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1937/05/16/archives/antisemitic-rioting-spreads-in-poland-building-is-bombed-in.html|titolo=Anti-Semitic rioting spreads in Poland|dato=16a de majo 1937|verkaĵo=The New York Times|paĝo=30}}.&lt;/ref&gt; kaj denove n 1938.{{sfn|Gilbert|2004|p=22}} En junio kaj julio 1941, dum la [[Pogromoj de judoj en Lvovo]] en la tiame pola urbo Lwów (nune [[Lviv]], Ukrajnio), ĉirkaŭ 6000 polaj judoj estis murditaj surstrate fare de la Ukrainia [[Milico|Popolmilico]] kaj de lokuloj.&lt;ref&gt;{{harvnb|Longerich|2010|p=194}}; {{harvnb|Himka|2011|pp=235–236}}.&lt;/ref&gt; En Lvov (Lemberg), oni uzis pretekston ke la soveta [[NKVD]] estis antaŭe mortiginta ĉirkaŭ 3500 prizonulojn kaj estis subpreminta klopodon de ukraina ribelo fare de la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj|OUN]], por komenci pogromojn profite de la okupado de la urbo fare de germanaj trupoj akompanantaj de ukrainaj naciistoj. Tiuj pogromoj okazigis la morton de almenaŭ 4000 personoj, ĉefe judoj kiel supozitaj aliancanoj de sovetoj, fare de lokanoj, dum germanoj observis sen interveni. Poste la Einsatzgruppe C ekkontrolis la organizadon de la amasmurdado: tiuj murdis 2500 ĝis 3500 judojn. Fine de julio, ukrainaj grupoj denove fifaris pluan pogromon subtenatan el la Germana Specialtaska Komando. Dum tiuj 'Petljura Tagoj' pli ol 2000 judoj estis murditaj en Lviv.{{sfn|Longerich|2010|p=194}} Aliaj 2500–3500 judoj mortis en amaspafado fare de Einsatzgruppe C.{{sfn|Longerich|2010|p=194}} Dum la Jedwabne pogromo la 10an de julio 1941, grupo de poloj en [[Jedwabne]] mortigis la urban judan komunumon, multaj el kiuj estis vive bruligitaj en grenstokejo.&lt;ref&gt;{{harvnb|Gross|2002|pp=60–63}}; {{harvnb|Musiał|2004|p=325}}.&lt;/ref&gt; La atako eble estis planita de la [[Sicherheitsdienst|Germana Sekurecpolico]].{{sfn|Longerich|2010|p=196}} Longa debato pri la Jedwabne pogromo estis akrigita en 2001 per la publikigo de verko de la historiisto Jan T. Gross nome ''Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland'', anglalingva traduko de la pola originala versio ''Sąsiedzi: Historia zagłady żydowskiego miasteczka''.&lt;ref&gt;{{harvnb|Polonsky|Michlic|2004|p=xiii}}; {{harvnb|Longerich|2010|p=196}}.&lt;/ref&gt;

==== Getoj, judaj konsilantaroj ====
{{Ĉefartikolo|Judenrat |Ribelo en varsovia geto |Granda Kampanjo}}
:''Kelkaj gravaj getoj: [[Varsovia geto|Varsovio]], [[Lodza geto|Lodza]], [[Krakova geto|Krakovo]], [[Bjalistoka geto|Bjalistoko]]''
[[Dosiero:Razzia_in_een_getto_(detail).jpg|eta|476x476ra|Sennoma juda knabo levas siajn manojn elprenita el bunkero en la varsovia geto - unu el la famaj bildoj de la holokaŭsto]]
Germanoj establis getojn en Pollando, en la aneksigitaj teritorioj kaj en la zono de la Ĝenerala Gubernio, por enfermi la judojn.{{sfn|Black|2016|p=29}} Tiuj estis apartigitaj for el la ekstera mondo en diferencaj momentoj kaj pro diferencaj tialoj.{{sfn|Hilberg|2003|pp=216–7}} Komence de 1941, la Varsovia geto enhavis 445 000 personojn, el kiuj 130 000 el aliloke,{{sfn|Browning|2004|p=124}} dum la dua plej granda, nome la [[Lodza geto]], enhavis 160 000.{{sfn|Yahil|1990|p=165}} Kvankam la Varsovia geto enhavis 30 procenton de la totala loĝantaro de la urbo, ĝi okupis nur 2.5 procenton de ties areo, averaĝe ĉirkaŭ po naŭ personoj por ĉambro.{{sfn|Dwork|van Pelt|2003|p=239}} La amasa [[Troloĝiĝo|troloĝigo]], malbonaj higienaj instalaĵoj kaj manko de manĝo mortigis milojn. Ĉirkaŭ 43 000 loĝantoj mortis en 1941.&lt;ref name=&quot;USHMMDepoWar&quot;&gt;{{cite encyclopedia |title=Deportations to and from the Warsaw Ghetto |url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005413 |encyclopedia=Holocaust Encyclopedia |publisher=United States Holocaust Memorial Museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921004507/http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005413 |archive-date=21a de septembro 2012 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

''Judenräte'' estis responsaj pri la ĉiutagaj getaj operacioj, kiel la distribuado de manĝaĵoj, de akvo, de hejtiloj, de sansistemo kaj de protekto, uzante malarmitan policon de la geto. La germanoj postulis el ili ankaŭ [[Konfisko|konfiski]] posedaĵojn, organizi [[trudlaboro]]n, kaj, finfine, faciligi deportadojn al ekstermejoj.{{sfn|Hilberg|1993|p=106}} La baza strategio de la judaj konsilantaroj konsistis en la klopodo minimumigi la perdojn kunlaborante kun la germanoj, subaĉetante oficirojn, kaj peticiante pli bonajn vivkondiĉojn.{{sfn|Hilberg|1993|p=170}}

=== El Sovetunio ===
{{Ĉefartikolo|Babij Jar}}

=== El Litovio kaj Latvio ===
Vidu artikolojn [[Forbruligo de la sinagogoj de Rigo]] kaj [[Masakro Rumbula]].

=== El Rumanio ===
{{Ĉefartikolo|Pogromo de Iași}}https://es.wikipedia.org/wiki/Pogromo_de_Ia%C8%99i

=== El Jugoslavio (Kroatio kaj Serbio) ===
kroatoj kaj bosnianoj kiuj funkciis kadre de la [[Ustaše|Ustaŝe]] movado starigis koncentrejojn sen helpo de la germanoj, kaj eĉ funkciigis ilin mem. Meze de aŭgusto 1941 ili starigis la laborkoncentrejon &quot;Karafia&quot;, kaj en novembro ili starigis la Jasenovac, kiu estis koncentrejo-ekstermejo ne regata de la nazioj.

=== El Italio ===
=== El Grekio ===
=== El Bulgario ===
=== El Francio kaj la Beneluksaj landoj ===
{{Ĉefartikolo|Batalo de Nederlando|Batalo de Francio|Historio de judoj en Nederlando|Taglibro de Anne Frank|Rastado de la Vintra Ciklodromo}}
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-N0619-506, Paris, Jüdische Frauen mit Stern.jpg|eta|Judaj virinoj vestantaj la flavan markilon en la okupaciita [[Parizo]], junio 1942.]]
En majo 1940, Germanio [[Batalo de Nederlando|invadis Nederlandon]], [[Luksemburgio]]n, [[Belgio]]n, kaj finfine [[Batalo de Francio|Francion]]. Post la kapitulaco de Belgio, la lando estis regata de germana militguberniestro, [[Alexander von Falkenhausen]], kiu aprobis kontraŭ-judajn politikojn kontraŭ 90 000 judoj, multaj el ili rifuĝintoj el Germanio aŭ Orienta Eŭropo.{{sfn|McKale|2002|p=164}}

Francio havis proksimume 300 000 judojn, dividitajn inter la Germani-okupaciita nordo kaj la neokupaciitaj kunlaborismaj sudaj areoj de la [[Reĝimo de Vichy|Viŝia Francio]] (nomita tiel laŭ la urbo [[Vichy]]). La okupaciitaj regionoj estis sub la kontrolo de militista guberniestro, kaj tiel, kontraŭ-judaj politikoj ne estis aplikitaj tiom rapide, kiom estis en la areoj kontrolataj de Viŝia Francio.{{sfn|McKale|2002|pp=165–166}} En julio 1940, la judoj en partoj de [[Alzaco-Loreno]], kiuj estis aneksitaj al Germanio estis elpelitaj al Viŝia Francio.{{sfn|Zuccotti|1993|p=52}} La registaro de [[Viŝia Francio]] plenumis kontraŭ-judajn politikojn ankaŭ en [[Franca Alĝerio]] kaj en la du francaj [[protektorato]]j de [[Franca protektorato de Tunizio|Tunizio]] kaj [[Franca protektorato de Maroko|Maroko]].{{sfn|Bauer|2001|pp=256–257}} Tunizio havis 85 000 judojn, kiam la germanoj kaj italoj alvenis en novembro 1942; ĉirkaŭkalkulitaj 5000 judoj suferis devigan laboron.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tunisia |publisher=Yad Vashem |work=Shoah Resource Center |url=http://www.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205892.pdf |accessdate=20a de junio 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325211156/http://www1.yadvashem.org/odot_pdf/Microsoft%20Word%20-%205892.pdf |archive-date=25a de marto 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

La [[falo de Francio]] kondukis al la [[Madagaskarplano|Madagaskara Plano]] en la somero de 1940, kiam Franca [[Madagaskaro]] en [[Orientafriko|Sudorienta Afriko]] iĝis centro de diskutoj pri la deportado de ĉiuj eŭropaj judoj tien; oni supozis, ke la akraj vivkondiĉoj estus akcelintaj la mortojn.&lt;ref&gt;{{harvnb|Longerich|2010|pp=161–164}}; por mortakceloj, vidu ankaŭ {{harvnb|Browning|2004|pp=88–89}}.&lt;/ref&gt; Kelkaj polaj, francaj kaj britaj estroj estis studantaj la ideon en la [[1930-aj jaroj]], same kiel germanaj estroj el 1938.{{sfn|Browning|2004|pp=81–82}} La oficejo de [[Adolf Eichmann]] ricevis ordonon esplori tiun eblon, sed ne estas pruvo de fakta planado ĝis post la malvenko de Francio en junio 1940.{{sfn|Browning|2004|pp=82–85}} La malkapablo de Germanio venki super Britio, kio estis evidenta al la germanoj ĉirkaŭ septembro 1940, malebligis movadon de judoj transmaren,{{sfn|Browning|2004|p=88}} kaj la germana [[Ministerio de Eksteraj Aferoj]] forlasis la planon en februaro 1942.{{sfn|Longerich|2010|p=164}}

=== El Hungario ===
[[Dosiero:Ferenc Szálasi.jpg|eta|maldekstre|220px|La hungaro [[Ferenc Szálasi]] akcelis la formorton de miloj da hungaraj judoj.]]
La unuaj deportadoj de hungaraj judoj okazis en [[1941]] laŭ freŝa [[leĝo]], post ekatako kontraŭ Sovetunio. Tiam la registaro transportis la judojn – kiuj ne havis ŝtatanecon – al okupaciitaj teritorioj de Sovetunio. Tie la nazioj faris trudlaborojn en la fronto.

La amasa deportado de la hungaraj judoj komenciĝis printempe, frusomere de 1944, post okupo de Hungario ([[19-a de marto]]) fare de Germanio. Inter la [[15-a de majo]] kaj [[9-a de julio]], la nazioj deportis – kun fervora helpo de la hungaraj oficistoj kaj [[ĝendarmo]]j – ĉ. 437.000 judojn al [[Aŭŝvico]]. La deportadon ĉesigis la guberniestro de Hungario, [[Admiralo]] [[Miklós Horthy]] je forta premo ambaŭflanke sed finfine li subiĝis al la minaco de la [[Aliancanoj]]. En tiu deportado suferis unuavice la provincaj judoj, la ĉefurbaj judoj plie saviĝis. La unuaj [[Ŝarĝa vagono|vagonoj]] forlasis Hungarion la [[28-a de aprilo|28-an de aprilo]], la amasa deportado okazis ekde la 15-a de majo.

Post la nazia puĉo de [[Ferenc Szálasi]] ([[15-a de oktobro]] 1944), denove komenciĝis la perforta persekuto de la judoj. La judoj devis eĉ laborservi dum la milito kaj dum la plurtagaj piedmarŝoj multaj mortis.

=== El Nederlando ===
{{Ĉefartikolo|Historio de judoj en Nederlando}}
[[Dosiero:Amsterdam Anne Frank.jpg|eta|dekstre|220px|Tiu [[statuo]] en Amsterdam rememoras [[Anne Frank]], la juda taglibristino kiu kaŝiĝis kun sia familio dum la Dua Mondmilito (kaj kiu estas reprezentata de unu ŝtono en Westerbork).]]
En 1939, estis ĉirkaŭ 140,000 nederlandaj judoj loĝantaj en Nederlando, inter kiuj ĉirkaŭ 25,000 germanaj judaj rifuĝintoj kiuj abandonis Germanion en la [[1930-aj jaroj]] (aliaj fontoj postulas, ke ĉirkaŭ 34,000 judaj rifuĝintoj eniris en Nederlando inter 1933 kaj 1940, ĉefe el Germanio kaj Aŭstrio).&lt;ref&gt;[http://www.jhm.nl/jhm/documenten/InleidingEvV%20cd.eng.pdf Askhenazi Jews in Amsterdam]. Edward van Voolen. Alirita la 21an de Julio 2007.&lt;/ref&gt; La Nazia okupforto metis la nombron de (rase) nederlandaj judoj en 1941 en ĉirkaŭ 154,000. En la Nazia censo, ĉirkaŭ 121,000 personoj deklaris, ke ili estas membroj de (Aŝkenaza) nederland-israela komunumo; 4,300 personoj deklaris ke ili estas membroj de ([[Sefardoj|Sefarda]]) portugal-israela komunumo. Ĉirkaŭ 19,000 personoj informis ke ili havas du judajn geavojn (kvankam ĝenerale oni supozas, ke proporcio de tiu nombro havas fakte tri judajn geavojn, sed malakceptis aserti tiun nombron pro timo ke ili estus viditaj kiel judoj anstataŭ kiel [[Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo)|duonjudoj]] fare de la Naziaj aŭtoritatoj).

En 1945, nur ĉirkaŭ 35,000 el ili estis ankoraŭ vivantaj. La preciza nombro de &quot;tute judoj&quot; kiuj survivis al la Holokaŭsto estas ĉirkaŭkalkulita en 34,379 (el kiuj 8,500 estis parto de ''[[interrasa geedzeco]]'' kaj tiele evitis deportadon kaj eblan morton en la [[naziaj koncentrejoj]]); la nombro de &quot;duonjudoj&quot; kiuj estis en Nederlando fine de la Dua Mondmilito en 1945 estis ĉirkaŭkalkulita en 14,545, la nombro de &quot;kvaronjudoj&quot; 5,990.&lt;ref name=&quot;DEMOS March 2001&quot;&gt;DEMOS Marto 2001. Alirita la 18an de Julio 2007 (nederlande) Arkivita en la 10a de Junio 2007 ĉe Wayback Machine.&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 75% el la judnederlanda loĝantaro mortiĝis, malkutima alta procento kompare al aliaj okupaciitaj landoj en okcidenta Eŭropo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Persecution of the Jews in the Netherlands: A Comparative Western European Perspective|url=https://archive.org/details/european-history-quarterly_1989-07_19_3/page/333|aŭtoro=JCH Blom|dato=Julio 1989|gazeto=European History Quarterly|volumo=19|numero=3|COI=10.1177/026569148901900302|paĝoj=333–351}}. Por pli ĵusaj publikaĵoj, vidu: Pim Griffioen kaj Ron Zeller, &quot;Comparison of the Persecution of the Jews in the Netherlands, France and Belgium, 1940-1945: Similarities, Differences, Causes&quot;, en: Peter Romijn et al., ''The Persecution of the Jews in the Netherlands, 1940–1945. New Perspectives''. Amsterdam: Amsterdam University Press/Vossius Pers/NIOD, 2012, 55–91. Pim Griffioen and Ron Zeller, &quot;Anti-Jewish Policy and Organization of the Deportations in France and the Netherlands, 1940–1944: A Comparative Study&quot;, ''Holocaust and Genocide Studies'' 20 (3), Vintro 2006, 437–473.&lt;/ref&gt;

Ankaŭ ne-nederlandaj judoj estis senditaj al [[Westerbork]]. Aldone, ĉirkaŭ 15,000 judoj estis senditaj al laborejoj. Deportadoj de judoj el Nederlando al Pollando kaj Germanio ekis la 15an de junio 1942 kaj finis la 13an de septembro 1944. Finfine ĉirkaŭ 101,000 judoj estis deportitaj en 98 transportoj el Westerbork al la koncentrejoj en: [[Auschwitz]] (57,800; 65 transportoj), [[Sobibor (koncentrejo)|Sobibor]] (34,313; 19 transportoj), [[Bergen-Belsen]] (3,724; 8 transportoj) kaj [[Theresienstadt]] (4,466; 6 transportoj), laŭ kio plej el ili estis murditaj. Aliaj 6,000 judoj estis deportitaj el aliaj lokoj (kiel [[Vught]]) en Nederlando al la koncentrejoj en: Germanio, Pollando kaj Aŭstrio (kiel [[Koncentrejo Mauthausen-Gusen|Mauthausen]]). Nur 5,200 survivis. La [[nederlanda rezistado]] kaŝis ĉirkaŭ 25,000–30,000 judojn; finfine, ĉirkaŭkalkule 16,500 judoj sukcesis survivi la militon kaŝinte. Ĉirkaŭ 7,000 al 8,000 survivis fuĝinte al landoj kiaj [[Hispanio]], [[Unuiĝinta Reĝlando]], kaj [[Svisio]], aŭ geedzinte al ne-judoj (kio savis ilin el la deportado kaj ebla morto). Samtempe, estis substanca kunlaborado kun la Nazioj fare de membroj de la nederlanda loĝantaro, kiel la Amsterdam-urba administracio, la nederlanda municipa polico, kaj la nederlandaj fervojistoj, kiuj helpis transporti kaj deporti judojn.

=== El Albanio ===
Ĵusaj esploroj montris, ke en [[Albanio]], male al aliaj landoj de Eŭropo, pro heredo fare de [[Otomana Imperio|otomanoj]] de tradicia [[toleremo]] al [[judoj]], eĉ estante la lando okupaciita unue de Italio, kaj poste de Germanio, apenaŭ okazis Holokaŭsto dum la [[Dua Mondmilito]]. La lokaj judoj ne estis subpremitaj kaj eksterlandaj judoj trovis rifuĝon en Albanio, pro kio Albanio estis unu el malmultaj landoj de Eŭropo en kiu la juda komunumo kreskis en tiu epoko. Poste, en la komunisma epoko tiu komunumo suferis la saman persekutadon kiel aliaj {{J|religia komunumo}} kaj post la falo de tiu reĝimo la komunumo elmigris bloke al [[Israelo]].&lt;ref&gt;Tomasz Kamusella, &quot;Albanio: la sola eŭropa lando sen antisemitismo&quot;, tradukita de Bardhyl Adem Selimi, [[Sennacieca Revuo]], (1385-1386), 2020, pp. 24-37.&lt;/ref&gt;

=== Deportado el la ceteraj landoj ===
Resume, en ĉiuj landoj okazis deportadoj, kie Germanio havis potencon aŭ grandan influon. La unusola escepto estis en [[Bulgario]], kie oni kuraĝe respondis neon al la germana ideo. En [[Kroatio]] kaj en [[Slovakio]] en 1942 oni finfaris la deportadojn. En la satelitaj landoj sen &quot;helpemo&quot; de la lokaj instancoj kaj personoj la deportadoj nur parte estus faritaj.

=== El Libio kaj Tunisio ===
=== Kontraŭjudaj okazaĵoj fare de pronaziaj registaroj ===
{{Ĉefartikolo|Ŝanhaja geto|Farhud}}

== Koncentrejoj kaj ekstermejoj ==
[[Dosiero:Buchenwald Corpses 07511.jpg|eta|maldekstre|300px|Usonaj soldatoj rigardas amason de kadavroj ĵus trovitaj en la ĵus liberigita koncentrejo Buchenwald en Aprilo 1945.]]
La diversaj kontraŭjudaj fiagadoj dum la 1930-aj jaroj kondukis al la starigo de [[koncentrejo]]j en Nazia Germanio, la unua inter ili estis [[Koncentrejo Dachau]] kie ekde la unuaj monatoj de la nazia reĝimo judoj estis murditaj, kaj poste en la okupaciitaj landoj dum la [[Dua Mondmilito]], kie oni arigis judojn por disponigi amase el la tuta loĝantaro, forrabi iliajn havaĵojn, ekspluati ilian laborforton, humiligi ilin kiel popolo kaj finfine formortigi ilin. Tio estis procezo de diversa evoluo, rezultoj kaj interveno de multaj militistaj, civilaj, sansistemaj, germanaj kaj surlokaj, eĉ judaj, agantoj. Ĉiuokaze la lasta celo estas forigi el la tuta Eŭropo la judajn loĝantarojn, akuzitajn senbaze de ĉiuj tiamaj malbonoj kaj historie kongrue kun antisemitismaj sintenoj jarmilaj.

La nocio de la [[fina solvo de juda demando]] en la nuna senco aperis unuafoje ĉe [[Hermann Göring]], en letero al [[Reinhard Heydrich]], la 31-an de julio 1941. Post [[invado en Pollandon|atako de Germanio al Pollando]] la 1-an de septembro 1939 (Operaco Fall Weiss), kaj poste la 22-an de junio 1941 al [[Sovetunio]] ([[Operaco Barbaroso]]) sub la germana [[okupado]] ektroviĝis multe da personoj juddevenaj. Decidojn pri la teknikaj detaloj estis priparolitaj dum la [[Wannsee-konferenco]], la 20-an de januaro 1942. Kunvenis en tiu konferenco 15 altrangaj funkciuloj de [[Nazia Germanio]] en vilao borde de la lago ''[[Großer Wannsee]]'' en la sudokcidento de [[Berlino]], por detale organizi la Holokaŭston, do la amasmurdon de la eŭropaj [[judo]]j kaj certigi pri tio la [[Kunlaborado|kunlaboron]] de ĉiuj naziaj instancoj. Gvidanto de la konferenco estis la [[Schutzstaffel]]-&quot;ĉefgrupgvidanto&quot; [[Reinhard Heydrich]].

La finan solvon oni realigis antaŭ ĉio pere de speciale establitaj [[ekstermejo]]j, komencante de la [[masakro]] en [[Kamjanec-Podilskij]], kie dum du tagoj aŭguste 1941 oni murdis 23 600 judojn. En la [[Dua Mondmilito]] germanaj nazioj kaj iliaj [[kunlaborismo|kunlaborantoj]] murdis laŭ diversaj taksoj pli-malpli 6 milionojn de eŭropaj [[judoj]].

Precipa celo de la konferenco kontraŭe al vaste disvastiĝinta opinio ne estis decidi la Holokaŭston - tiu decido per la amasmurdoj de judoj en la nazie okupitaj ŝtatoj de centra kaj orienta Eŭropo dum la jaro [[1941]] fakte jam ekzistis ekde pluraj monatoj - sed fundamente organizi kaj kunordigi la deportadon de la tuta juda loĝantaro de Eŭropo por amasmurdado al ekstermejoj en Orienta Eŭropo. La partoprenantoj decidis pri la temposkemo por la pluaj amasmortigadoj.

== Liberigo de la koncentrejoj ==
{{Ĉefartikolo|Marŝo de morto}}
[[Dosiero:Mauthausen_survivors_cheer_the_soldiers_of_the_Eleventh_Armored_Division.jpg|eta|Tankoj de la 11-a usona kirasita divizio estas enpaŝantaj en koncentrejon Mauthausen; la fotografio estis farita la 6-an de majo 1945]]
La koncentrejo [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]] estis liberigita fare de la [[Ruĝa Armeo]] la [[27-an de januaro]] en [[1945]]. Dum antaŭaj monatoj [[germanoj]] persiste forviŝis spurojn de sia [[genocido]], interalie murdis [[judoj]]n el [[Sonderkommando]] (servistoj de [[krematorio]]j kaj [[gasĉambro]]j), likvidis kavaĵojn kun cindroj de homoj, bruligis dokumentojn, eksplodigis krematoriojn, eĉ - krom rabitaj de la viktimoj havaĵoj - forveturigis al Germanio teknikajn aparatojn el krematorioj kaj fornohaloj.

La tendaroj de Mauthausen-Gusen estis lastaj, kiuj estis liberigitaj dum la [[Dua Mondmilito]]. La [[5-an de majo]] [[1945]] venis en la tendaron Mauthausen soldatoj de la 41-a esploriga taĉmento de la 11-a usona kirasita divizio. Tiuj ĉi taĉmentoj malarmigis la policanojn kaj ili forlasis la tendaron. Plimulto de anoj de SS jam forkuris el la tendaro antaŭ ties liberigo; sed proksimume tridek, kiuj restis, estis fare de la arestitoj mortbatitaj; simila nombro de mortbatitoj estis ankaŭ en Gusen II. Ĝis la [[6-a de majo]] estis escepte de 2 tenadroj en [[Loiblpass]] liberigitaj fare de usona armeo ĉiuj restantaj subkoncentrejoj de la tendarkomplekso Mauthausen-Gusen.

== Rolo kaj pozicio de la katolika eklezio ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1983-0825-303, Gedenkstätte Buchenwald, Wachturm, Stacheldrahtzaun.jpg|eta|[[Gvatoturo]] en [[Buchenwald]], foto de 1983.]]
En septembro 1943, en la koncentrejo-gasejo de Dachau nombriĝis registrataj 2644 katolikaj [[sacerdoto]]j de 24 landoj (el tiuj 868 ne plu revenis). Entute oni kalkulis ke tie estis mortigitaj 2579 katolikaj pastroj, 109 [[evangelia]]j pastoroj kaj 22 ortodoksaj popoj. Aliaj fontoj trovis, ke ĉe la ”blokoj” 26 kaj 28 estis ”gastigitaj” 2644 germanaj kaj 2044 polaj pastroj. (Laŭ historiaj esploroj de historiistino Evghenjia Tokareva).[http://www.lager.it/dachau.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722041229/http://www.lager.it/dachau.html |date=2011-07-22 }}, [http://it.wikipedia.org/wiki/Campo_di_concentramento_di_Dachau kun speciala sektoro por pastroj]

=== Dum la Holokaŭsto ===
La [[Katolika Eklezio|katolika eklezio]] plurfoje, eĉ publike, rifuzis kaj kondamnis naziismon. Menciinda estas la legado, samtempa en ĉiuj germanaj katolikaj preĝejaj [[pupitro]]j, de la [[encikliko]] ''[[Mit brennender Sorge]]''&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/holy_father/pius_xi/encyclicals/documents/hf_p-xi_enc_14031937_mit-brennender-sorge_it.html LETTERA ENCICLICA ''MIT BRENNENDER SORGE'' DEL SOMMO PONTEFICE PIO XI]&lt;/ref&gt; ({{eo}} ''Kun brula zorgo'') de la Papo [[Pio la 11-a]] je la {{dato|14|marto|1937}}. La epizodo okazis kelkajn tagojn post la publikigo de la [[encikliko]] kaj kaŭzis perfortan reagon de la nazia reĝimo kontraŭ la katolikaj institucioj. Intervenoj kaj kondamnoj estis lanĉitaj el diversaj episkoparoj.

Tuj post la tiel nomata [[kristala nokto]] la [[Ŝtatsekretaria Ofico de la Apostola Seĝo|vatikana Ŝtatsekretario]], [[kardinalo]] Pacelli, kiu sekve fariĝu la Papo [[Pio la 12-a]], urĝis ĉe tutmondaj episkoparoj, por ke la judoj trovu rifuĝon kaj protekton.&lt;ref&gt;[http://paparatzinger2-blograffaella.blogspot.com/2009/03/pio-xii-e-gli-ebrei-il-testo-del.html ''Pio XII e gli ebrei (Pio la 12-a kaj la judoj)'']{{it}}&lt;/ref&gt;

La [[31-an de marto]] 1939 kardinalo, [[episkopo]] de [[Munkeno]], [[Michael von Faulhaber]] (kiu aparte kunlaboris kun la nazia reĝimo), kun aprobo de la Vatikano, sukcese pledis por ke la Brazila Prezidento rezervu tri mil anonimajn [[vizo]]jn por «katolikoj nearjaj». La katolika asocio St. Raphael, sekreta mano de la episkoparo germana, antaŭ ol esti malkovrita kaj malfondita de la reĝimo, en 1941 ruze aranĝis elpatrujiĝon de plurmiloj da judoj (vidu Mikael Hesemann, ''Contro la Chiesa'', Kontraŭ la eklezio).

En 1942 la papo energie protestis kontraŭ la registaro de [[Vichy]] pro «senhumanaj arestoj kaj deportadoj de judoj de la zonoj okupitaj». Pro tiu papa protesto [[Joseph Goebbels|Goebbels]] forkolume difinis la papon &quot;protektanto de hebreoj&quot;.

La episkopo de [[Utrecht]] (Nederlando) reagis pro la aresto kaj deportado de judoj malgraŭ la promeso, fare de la germana armeo, ke judoj kristaniĝintaj ne estos trudizolitaj. Protesto kiu faligis sur katolikojn persekutitajn kun la mortigo ankaŭ de la filozofino [[Edith Stein]] kaj montris kiu estus la rezulto de protestoj kiuj ajn. Papo [[Pio la 12-a]], antaŭ la [[Kardinala Kolegio|kardinala kolegio]], la [[2-an de junio]] 1943, aludante al tiu fakto, kaj al aliaj similaj, komprenigis ke kiu ajn lia gesto ŝajnas provoki la plej malbonan.

La 16-an de oktobro 1943, dum la amasa arestado kaj deportado, al Germanio, de romaj judoj, diplomatoj protestis kaj en Berlino kaj ĉe la germana ambasadejo en Romo. Li ne sukcesis bloki la deportadon de 1035 judoj, sed sekrete dissendis inviton al la ekleziaj strukturoj por ke ili sekrete gastigu hebreojn. Postmilite, multaj el tiuj hebreoj publike dankis la papon kaj la rabeno de Romo [[Israel Zolli]] eĉ [[Konverto (religio)|konvertiĝis]] al [[Kristanismo]].

Estis en tiu okazo, somere de 1944, kiam la papo Pio la 12-a, kiel registrite en diversaj tiamaj dokumentoj, diris: «Laŭ jarcentoj la judaro estis maljuste traktita kaj malŝatita, tempo estas, ke hebreoj estu traktitaj kun justeco kaj [[humaneco]]… Jam [[Sankta Paŭlo]] diris ke la hebreoj estas niaj fratoj…».

Kelkaj katolikaj pastroj estas nun honoritaj per la mencio en [[Yad Vashem]] pro sia agado defendanta judojn. Por ĉiuj unu: plurfoje ili, subtenate de la [[Sankta seĝo]], obtenis de sudamerikaj registaroj centojn kaj centojn da anonimajn vizojn, kiuj poste estis utiligitaj por fugigi judojn.

Historiistoj malkovris centojn da similaj sintenoj (oni vidu la draman vikarion&lt;ref&gt;[http://www.corriere.it/Primo_Piano/Spettacoli/2007/05_Maggio/10/vicario_pio_xii_olocausto.shtml ''Il Vicario. Torna il teatro che accusa (La Vikario. Revenas la teatro, kiu akuzas)'']{{it}}&lt;/ref&gt; Rolf Hochhuth&lt;ref&gt;[http://www.hdg.de/lemo/html/biografien/HochhuthRolf/biografieHochhuthRolf.html Biographie: Rolf Hochhuth]&lt;/ref&gt;).

=== Reagoj kaj sintenoj en la eklezio post la Holokaŭsto ===
Papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] dum sia vizito ĉe la [[Muro de lamentadoj]] diris: «…ni estas dolorplenaj, ho [[Dio]], pro la konduto de tiuj, kiuj laŭire tra la historio suferigis tiujn ĉi filojn, kaj al vi pardonpetante, ni volas engaĝiĝi en vera frateco kun la popolo de la Interligo.».&lt;ref name=&quot;esperanto.be&quot;&gt;{{eo}} [https://www.esperanto.be/fel/publika/009762p.php Zecchin A. La papo pardonpetas // Monato. 2009. N 4. p. 13]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt;

En novembro 2008 la denaska brita episkopo [[Richard Williamson]], kiu en 1988 estis [[Ekskomuniko|ekskomunikita]] pro internekleziaj malkonkordoj, diris al sveda televido: «Mi kredas, ke ne estis gasĉambroj dum la Dua Mondmilito». Laŭ li pli ol «300.000 judoj pereis en Naziaj koncentrejoj, sed neniu el ili en gasĉambroj».&lt;ref name=&quot;Angela Merkel protestas&quot;&gt;{{eo}} [http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1380:angela-merkel-protestas-al-vatikano-pri-holokasto&amp;catid=66:socio&amp;Itemid=91 Angela Merkel protestas al Vatikano pri Holokaŭsto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111070315/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1380:angela-merkel-protestas-al-vatikano-pri-holokasto&amp;catid=66:socio&amp;Itemid=91 |date=2012-01-11 }}&lt;/ref&gt; La 21-an de januaro 2009 la papo [[Benedikto la 16-a]] nuligis la ekskomunikon de 67-jaraĝa Richard Williamson ankaŭ tri aliaj membroj de la [[Sacerdota Fratio de Sankta Pio la 10-a]].&lt;ref&gt;{{eo}} [http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1360:la-papo-nuligas-ekskomunikon-de-integrismaj-episkopoj&amp;catid=66:socio&amp;Itemid=91 La Papo nuligas ekskomunikon de integrismaj episkopoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111134628/http://www.eventeo.net/web/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1360:la-papo-nuligas-ekskomunikon-de-integrismaj-episkopoj&amp;catid=66:socio&amp;Itemid=91 |date=2012-01-11 }}&lt;/ref&gt;

La vortoj fare de Richard Williamson kaj la decido de la papo kaŭzis tutmonde multajn protestojn. La papo tuj diris, ke li ne estis informita pri tiuj opinioj de Williamson.&lt;ref&gt;{{eo}} [http://www.radio-vatikana-esperanto.org/elsendo.php?d=2009-01-25 Elsendo de Radio Vatikana (2009-01-25)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120105204426/http://www.radio-vatikana-esperanto.org/elsendo.php?d=2009-01-25 |date=2012-01-05 }}&lt;/ref&gt; Tamen la 27an de januaro Ĉefa Rabenaro de Israelo ŝiris la rilatojn kun [[Vatikano]]. La [[Kanceliero de Germanio|germana kancelierino]] [[Angela Merkel]] deklaras: «Laŭ mia opinio ĉi tiuj klarigoj ankoraŭ ne sufiĉas». Laŭ ŝi: «Ĉi tion oni ne lasu pasi sen sekvoj… Ĉi tio estas ne nur afero, laŭ mia opinio, por la Kristana, Katolika kaj Juda komunumoj en Germanio sed la Papo kaj la vatikana ŝtato devus nepre klarigi sendubasence, ke [[Neado de la Holokaŭsto|nei la Holokaŭston]] ne eblas».&lt;ref name=&quot;Angela Merkel protestas&quot; /&gt;

La 12an de februaro la papo Benedikto la 16-a elpaŝis antaŭ la membroj de la Konferenco de prezidantoj de la plej elstaraj usonaj hebreaj organizaĵoj en la vatikana [[Konsistorio|Konsistoria]] Salono kaj diris: «Kiel faris [[Johano Paŭlo la 2-a|Vojtyla]], mi pardonpetas». Li ankaŭ memorigis la vortojn de Johano Paŭlo la 2-a kaj aldonis: «La malamo kaj malŝato manifestitaj en la Ŝoaho estis [[Krimoj kontraŭ la homaro|krimoj kontraŭ Dio kaj kontraŭ la tuta homaro]]… Kompreneblas, ke kiun ajn provon nei aŭ minimumigi tiun teruran krimon oni ne toleru kaj ne akceptu… La ŝoaho estu admono kontraŭ forgeso kaj obskurigo…».&lt;ref name=&quot;esperanto.be&quot; /&gt;

Kelkaj tagoj post tio Avner Shalev, prezidanto de [[Yad Vashem]], komentis: «Temas pri mesaĝo ege grava por la tuta mondo.»

== Post la Holokaŭsto, la angoroj de la memoro ==
[[Dosiero:Buchenwald Ploemnitz Cemetery.jpg|eta|250px|post milita tombejo de [[Buchenwald]], verŝajne al la liberigitaj kiuj baldaŭ poste mortis. La granda plejmulto el la viktimoj estis entombitaj en [[amastombo]]j]]
La holokaŭsto estas konsiderata nuntempe unu el la plej teruraj okazoj de intenca [[genocido]] en la historio de la homaro, kaj ĝi multe ŝokis la konscion ne nur de la eŭropanoj, kiel najbaroj de la afero, sed de la tuta mondo.

Nuntempe ekzistas ankoraŭ kelkaj historiistoj, ekzemple la brita [[David Irving]], kiuj provas nei la okazon de la naziisma genocido, sed ĉi tiuj tiel nomataj ''negaciistoj'' neniam povis kaŝi la historiajn faktojn. Tio, kio movas ĉi tiujn historiistojn, estas ofte [[antisemitismo]] aŭ simpatio por [[naziismo]].

Ekzistas multaj libroj verkitaj de travivintoj de la Holokaŭsto, inkluzive de la verkaĵoj de la italo [[Primo Levi]].

La hebrea esprimo por ĉi tiu [[genocido]] estas '''Ŝoaho''' (שואה). Ĝia [[Biblio|biblia]] signifo estas proksimume &quot;katastrofo&quot; aŭ ‹detruo›.

Sub la influo de la angla, multaj lingvoj alprenis la nomon ''holokaŭsto'', devenante el la [[helena lingvo]]; ĝi signifas ‹tuta elbruligo› (ὅλος ‹tuta›, καυστός ‹bruligita›) aŭ eĉ ‹brulofero› (greka verbo: ὁλοκαυτεῖν). En kelkaj lingvoj la parencaj vortoj ŝajnas [[eŭfemismo|eŭfemismaj]], sed multlingve ĝi fariĝis senpera referenco al la naziisma amasbuĉado kaj do perdis ĉian eŭfemisman ŝajnon – la antaŭa signifo eĉ perdiĝis.

=== Heredaĵo kaj memoraĵoj ===
{{Div col|cols = 2}}
* [[Florida Holokaŭsta Muzeo]]
* [[Holokaŭsta Eduka Centro (Japanio)]]
* [[Holokaŭsta Memora Centro (Miĉigano)]]
* [[Holokaŭsta Memora Centro por la Judoj de Makedonio]]
* [[Holokaŭsta Memora Sinagogo]] de Moskvo
* [[Holokaŭsta Memoriga Muzeo en Auŝvico]]
* [[Holokaŭsta Muzeo de Grekio]] en [[Tesaloniko]], [[Grekio]]
* [[Holokaŭsta Muzeo de Los-Anĝeleso]]
* [[Holokaŭsta Muzeo de Romo]]
* [[Honkonga Centro pri la Holokaŭsto kaj Toleremo]]
* [[Jad Vaŝem]]
* [[Juda Holokaŭsta Muzeo de Melburno]]
* [[Memora Centro de la Holokaŭsto (Budapeŝto)|Memora Centro de la Holokaŭsto]]
* [[Memora Centro pri la Holokaŭsto de Montrealo]]
* [[Memora halo de Chiune Sugihara]]
* [[Memorigaĵo de la Ŝoaho]]
* [[Muzeo de Holokaŭsto de Ilinojso kaj Eduka Centro]]
* [[Muzeo de Juda Heredo (Novjorko)]]
* [[Muzeo de la Holokaŭsto de Kuritibo]]
* [[Muzeo de la Holokaŭsto (Bonaero)]]
* [[Muzeo de la Holokaŭsto (Gvatemalurbo)]]
* [[Muzeo de la Riga Geto]]
* [[Nacia Muzeo de Itala Judismo kaj la Ŝoaho]] en [[Ferrara]]
* [[Nacia Muzeo de la Holodomora-Genocido]] en [[Kievo]]
* [[Nederlanda Nacia Holokaŭsta Muzeo]]
* [[Rusa Centro pri Esploro kaj Edukado de la Holokaŭsto]]
* [[Usona Holokaŭsta Memora Muzeo]]
* [[Virginia Holokaŭsta Muzeo]]
{{Div col end}}

== Datoj de cigana holokaŭsto ==
* 1926, Bavario: Leĝo kontraŭ «ciganoj, vagabondoj kaj laborevitantoj»
* 1936: kolekto de ciganoj antaŭ la Berlina Olimpio al cigana kampadejo
* ĝis 1941 forpelo poste neniigo
* 1941: neniigo en Treblinka, Sovetunio
* 1942: Lodz: neniigo en gasaj ŝarĝaŭtoj
* 1942–44: neniigo en [[Aŭŝvico]] (23.000 ciganoj el 15 landoj)
* 1944.08.02.: mortis 2.897 ciganoj en Aŭŝvico

== Atestantoj de holokaŭsto ==
* [[Jules Schelvis]]
* [[Witold Pilecki]]
* [[Jankiel Wiernik]]
* [[Arnold Mostowicz]]
* [[Jan Karski]]
* [[Elie Wiesel]]
* [[Primo Levi]]
* [[Paul Celan]]
* [[Abraham Sutzkever]]
* [[Rudolf Kasztner]]
* [[Simon Wiesenthal]]
* [[Samuel Willenberg]]
==La neologismo Holokaŭsto==

La vorto ''holokaŭsto'' ne aperas en frua Esperanto, eĉ ne en la biblia signifo. En Levitiko 6:9 aperas ''la '''brulofero''' restu sur la fajrujo sur la altaro dum tuta nokto''. Laŭ [[Bernard Golden]]&lt;ref&gt;Bernard GOLDEN. [[Boletín]] n304 (jan 1992), pĝ. 10-12&lt;/ref&gt; [[Ido]] akceptis la formon la vorton ''holokausto'' en 1911-1912 kaj [[Novial]] ''holokaŭste'' en 1930, do antaŭ la Dua Mondmilito, kiel ''religia brulofero''. Male, en Esperanto, la vorto aperas nur 1963, do post la historia tragedio, ĉe la angla-esperanta vortaro de [[Fleming Fulcher]] kaj [[Bernard Long]]. Tio verŝajne signifas, ke oni ekuzis ĝin pli frue, sed, ĉiukaze nur post la milito. Jam en 1975 [[Julius Balbin]] verkis poemon titolitan &quot;[[La Vorto]]&quot;, en kiu li demandis, kial &quot;holokaŭsto&quot; ne estas registrita en [[PIV]]. Samjare vortaristo, [[Rikardo Ŝtalo]]  ([[Richard Stahl]]) inkludis ĝin en sia [[Ĉiutagaj vortoj kun difinoj]] kun la sekva difino: &quot;gentocido per fajro, forbruligo de amasaj viktimoj, alikredantoj k.s.&quot;

== Filmoj ==
* [[1945 (filmo de 2017)]]
* [[Schindler's List]]
* ''[[Shoah (filmo)|Ŝoah]]'' de [[Claude Lanzmann]]

== Vidu ankaŭ ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Porajmos]]
* [[Aranĝo T4]]
* [[Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo]]
* [[Fina solvo de juda demando]]
* [[Holokaŭsta inversigo]]
* [[Internacia Holokaŭsta Memora Alianco]]
* [[Juda Virtuala Biblioteko]]
* ''[[Judenrat]]''
* [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]]
* [[Listo de naziaj koncentrejoj]]
* ''[[Maus]]''
* [[Memoraj Tagoj de Holokaŭsto]]
* [[Monumento por la murditaj judoj de Eŭropo]]
* [[Naziaj koncentrejoj]]
* [[Negado de la Holokaŭsto]]
* [[Babij Jar#Memorceremonio de la Babij Jar Masakro 2016|Ekzekutejoj en Orienta Eŭropo dum la Dua Mondmilito]]
* [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]]
* [[Pogromo]]j
* [[Savo de danaj judoj]]
* [[Sonderkommando]]
* [[Stumbliga ŝtoneto]]
* [[Tago de la memoro]]
* [[Varsovia geto]]
* [[Wannsee-konferenco]]
* [[Michel Kichka#Biografio|Michel Kichka]]
* [[Anne Frank]]
* [[Petr Ginz]]
* [[Dawid Rubinowicz]]
* [[Ŝarĝa vagono]]
{{Div col end}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
{{Div col|cols = 3}}
* [https://stanobelov.blogspot.com/2018/10/la-knabo-en-striita-pijamo-rakontu-al.html “La knabo en striita piĵamo” – rakontu al infanoj pri Holokaŭsto!]
* Arad, Yitzhak (1999) [1987]. [https://archive.org/details/belzecsobibortre00yitz Belzec, Sobibor, Treblinka: The Operation Reinhard Death Camps.] Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-21305-1.
* ——— (2009). The Holocaust in the Soviet Union. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 978-0-8032-4519-8.
* ———; Gutman, Yisrael; Margaliot, Abraham, eld. (2014) [1981]. Documents on the Holocaust: Selected Sources on the Destruction of the Jews of Germany and Austria, Poland, and the Soviet Union. Pergamon Press/Elsevier. ISBN 978-0-803-25937-9.
* ——— (2018) [1987]. The Operation Reinhard Death Camps, Belzec, Sobibor, Treblinka (Revised and Expanded ed.). Bloomington, IN: Indiana University Press.
* Bauer, Yehuda; Rozett, Robert (1990). &quot;Appendix 6: Estimated Losses in the Holocaust&quot;. En Gutman, Israel (eld.). [https://archive.org/details/encyclopediaofho0000unse_l4l4/mode/2up Encyclopedia of the Holocaust.] 4. New York: Macmillan Library Reference. pp.&amp;nbsp;1797–1802. ISBN 0-02-896090-4.
* Ben-Rafael, Eliezer; Glöckner, Olaf; Sternberg, Yitzhak (2011). Jews and Jewish Education in Germany Today. Leiden: Brill. ISBN 978-90-04-25329-2.
* Black, Jeremy (2016). The Holocaust: History and Memory. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-02214-1.
* Bloxham, Donald (2009). The Final Solution: A Genocide. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-955034-0.
* Browning, Christopher (2004). [https://archive.org/details/originsoffinalso00brow The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942.] Lincoln and Jerusalem: University of Nebraska Press and Yad Vashem. ISBN 978-0803213272.
* Burleigh, Michael; Wippermann, Wolfgang (2003) [1991]. [https://archive.org/details/racialstate00mich The Racial State: Germany 1933–1945.] Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-39802-9.
* Cesarani, David (2016). ''Final Solution: The Fate of the Jews 1933–1949''. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-1-250-00083-5.
* Crowe, David M. (2008). The Holocaust: Roots, History, and Aftermath. Boulder, CO: Westview Press. ISBN 978-0-8133-4325-9.
* Dean, Martin: ''Robbing the Jews – The Confiscation of Jewish Property in the Holocaust, 1935–1945'', Cambridge University Press, 2008, ISBN 978-0-521-88825-7
* Dwork, Deborah; van Pelt, Robert Jan (2003). [https://archive.org/details/holocausthistory00dwor Holocaust: A History.] New York: W. W. Norton. ISBN 0-393-05188-9.
* Evans, Richard J. (December 1987). &quot;The New Nationalism and the Old History: Perspectives on the West German Historikerstreit&quot;. The Journal of Modern History. 59 (4): 761–797. doi:10.1086/243286. JSTOR 1879952.
* ——— (2004) [2003]. [https://archive.org/details/isbn_9781594200045 The Coming of the Third Reich.] New York: Penguin. ISBN 1-59420-004-1.
* ——— (2005). [https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan The Third Reich in Power.] New York: Penguin. ISBN 1-59420-074-2.
* ——— (2008). [https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 The Third Reich at War.] New York: Penguin. ISBN 978-1-59420-206-3.
* ——— (2015). &quot;Is the &quot;Final Solution&quot; Unique?&quot;. The Third Reich in History and Memory. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0190228392. Revised and extended from Richard Evans (2011). &quot;Wie einzigartig war die Ermordung der Juden durch die Nationalsocialisten?&quot; in Günter Morsch and Bertrand Perz (eds). Neue Studien zu nationalsozialistischen Massentötungen durch Giftgas: Historische Bedeutung, technische Entwicklung, revisionistische Leugnung. Berlin: Metropol Verlag, pp.&amp;nbsp;1–10. ISBN 978-3940938992
* Fischel, Jack R. (1998). [https://archive.org/details/holocaust0000fisc The Holocaust.] Westport, CT: Greenwood Press. ISBN 0-313-29879-3.
* ——— (2020). Historical Dictionary of the Holocaust (Third ed.). Lanham, MD: Rowman &amp; Littlefield. ISBN 978-1-5381-3015-5.
* Friedländer, Saul (1997). [https://archive.org/details/nazigermanyjews00frie Nazi Germany and the Jews: The Years of Persecution 1933–1939.] New York: Harper Collins. ISBN 0-06-019042-6.
* Fritzsche, Peter (2009). [https://books.google.es/books?id=nIUFQGN2y4EC&amp;redir_esc=y Life and Death in the Third Reich.] Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0674033740.
* Hanauske-Abel, Hartmut M. (7a de decembro 1996). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2352969/ &quot;Not a slippery slope or sudden subversion: German medicine and National Socialism in 1933&quot;.] BMJ. 313 (7070): 1453–1463. doi:10.1136/bmj.313.7070.1453. JSTOR 29733730. PMC 2352969. PMID 8973235.
* Gerlach, Christian (Decembro 1998). [https://boris.unibe.ch/74383/1/235167.pdf &quot;The Wannsee Conference, the Fate of German Jews, and Hitler's Decision in Principle to Exterminate All European Jews&quot; (PDF).] The Journal of Modern History. 70 (4): 759–812. doi:10.1086/235167.
* ——— (2016). The Extermination of the European Jews. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-70689-6.
* Gilbert, Martin (2001). &quot;Final Solution&quot;. In Dear, Ian; Foot, Richard D. (eds.). The Oxford Companion to World War II. Oxford, UK: Oxford University Press. pp.&amp;nbsp;285–292. ISBN 0-19-280670-X.
* ——— (2004) [1982]. The Routledge Atlas of the Holocaust (Third ed.). London: Routledge. ISBN 0-415-28145-8.
* ——— (1985). [https://archive.org/details/holocausthistory0000gilb The Holocaust: A History of the Jews of Europe During the Second World War.] New York: Henry Holt. ISBN 0-8050-0348-7.
* Gross, Jan T. (2002) [2001]. Neighbors: The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne, Poland. New York: Penguin Books. ISBN 0-14-20-0240-2.
* Hilberg, Raul (2003) [1961]. The Destruction of the European Jews (3rd ed.). New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-09592-9.
* ——— (1993) [1992]. Perpetrators Victims Bystanders: The Jewish Catastrophe 1933–1945. New York: HarperPerennial. ISBN 0-06-099507-6.
* Himka, John-Paul (2011). &quot;The Lviv Pogrom of 1941: The Germans, Ukrainian Nationalists, and the Carnival Crowd&quot;. Canadian Slavonic Papers. 43 (2/4): 209–243. doi:10.1080/00085006.2011.11092673. JSTOR 41708340. S2CID 159577084.
* Lifton, Robert J. (2000) [1986]. [https://archive.org/details/nazidoctorsmedic0000lift The Nazi Doctors: Medical Killing and the Psychology of Genocide (2000 ed.).] New York: Basic Books. ISBN 978-0-465-04905-9.
* London, Louise (2000). Whitehall and the Jews, 1933–1948: British Immigration Policy, Jewish Refugees and the Holocaust. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0521631877.
* Longerich, Peter (2010). Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280436-5.
* ——— (2012). Heinrich Himmler. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-959232-6.
* Marcuse, Harold (2001). Legacies of Dachau: The Uses and Abuses of a Concentration Camp, 1933–2001. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-55204-4.
* McKale, Donald M. (2002). [https://archive.org/details/hitlersshadowwar0000mcka Hitler's Shadow War: The Holocaust and World War II.] New York: Cooper Square Press. ISBN 0-8154-1211-8.
* Musiał, Bogdan (2004). &quot;The Pogrom in Jedwabne: Critical Remarks about Jan T. Gross's Neighbors&quot;. En Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (eld.). [https://archive.org/details/neighborsrespond00polo The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland.] Princeton and Oxford: Princeton University Press. pp.&amp;nbsp;304–343. ISBN 0-691-11643-1.
* Nicosia, Francis R. (2008). Zionism and Anti-Semitism in Nazi Germany. New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88392-4.
* Niewyk, Donald L.; Nicosia, Francis R. (2000). [https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew The Columbia Guide to the Holocaust.] New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-11200-9.
* Noakes, Jeremy; Pridham, Geoffrey (1983). Nazism: A History in Documents and Eyewitness Accounts, 1919–1945. New York: Schocken Books. OCLC 809750541.
* Pohl, Dieter (2019). &quot;Right-wing Politics and Antisemitism in Europe, 1935–1940: A Survey&quot;. In Bajohr, Frank; Pohl, Dieter (eds.). Right-Wing Politics and the Rise of Antisemitism in Europe 1935–1941. Göttingen: Wallstein Verlag. pp.&amp;nbsp;19–38. ISBN 9783835333475.
* Polonsky, Antony (2001). &quot;Polish Jewry&quot;. In Laqueur, Walter; Baumel, Judith Tydor (eds.). The Holocaust Encyclopedia. New Haven, CT: Yale University Press. pp.&amp;nbsp;486–493. ISBN 0-300-08432-3.
* Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (2004). &quot;Preface&quot;. In Polonsky, Anthony; Michlic, Joanna B. (eds.). The Neighbors Respond: The Controversy over the Jedwabne Massacre in Poland. Princeton and Oxford: Princeton University Press. pp. xiii–xiv. ISBN 0-691-11643-1.
* Snoek, Johan M: ''The Grey Book, (La Griza Libro) pri la konduto de diversaj eŭropaj kirkestroj dum la regado de Hitler'', [http://www.gutenberg.org/ebooks/14764 The Grey Book] op [[project Gutenberg]], Eldonejo van Gorcum, Assen, 1969
* Trunk, Isaiah (1996) [1972]. Judenrat: The Jewish Councils in Eastern Europe under Nazi Occupation. Lincoln, NE: University of Nebraska Press. ISBN 0-8032-9428-X.
* Wachsmann, Nikolaus (2015). KL: A History of the Nazi Concentration Camps. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-11825-9.
* Yahil, Leni (1990). [https://archive.org/details/holocaustfateofe0000yahi The Holocaust: The Fate of European Jewry, 1932–1945.] New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504523-9.
* Zuccotti, Susan (1993). The Holocaust, the French, and the Jews. New York: Basic Books. ISBN 0-465-03034-3.
{{Div col end}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.yadvashem.org Muzeo Yad Vashem] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160204081835/http://www.yadvashem.org/ |date=2016-02-04 }}
* [http://www.ushmm.org Usona Holokaŭsta Memor-muzeo]
* [http://www.ushmm.org/wlc/en Enciklopedio de Holokaŭsto]

{{Projektoj|q=Holokaŭsto|n=Kategorio:Holokaŭsto|ReVo=holokauxst}}

{{Dua Mondmilito}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=The Holocaust |revizio=977009751 }}

{{Havenda artikolo|Holokaŭsto}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Holokaŭsto| ]]
[[Kategorio:Naziismo]]
[[Kategorio:Dua Mondmilito]]
[[Kategorio:Judoj]]
[[Kategorio:Genocidoj]]
[[Kategorio:Militkrimoj]]
[[Kategorio:Historio de Germanio]]
[[Kategorio:Historio de kristanismo]]
[[Kategorio:Historio de judismo]]
[[Kategorio:Etna purigado]]
[[Kategorio:Ciganoj]]
[[Kategorio:Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto]]
[[Kategorio:Persekutado fare de Nazia Germanio]]
[[Kategorio:Persekutado en Germanio]]
[[Kategorio:Antisemitismo en Eŭropo]]
[[Kategorio:Diskriminacio en Eŭropo]]
[[Kategorio:Neniismo]]</text>
      <sha1>n6zij1632be2ic8fngm5nz7ek72ttxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muziknoto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33039</id>
    <revision>
      <id>9479262</id>
      <parentid>9404557</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tbodt</username>
        <id>184195</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Sep notaj nomoj */</comment>
      <origin>9479262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8583" sha1="36vjaui7ekcl7ssjm5ivg6qswbjsqtj" xml:space="preserve">{{Prisupre|ali=Noto|apa=%}}
{{Polurinda}}{{Informkesto organizaĵo}}
'''Muziknoto''' estas aŭ ero de fiksa [[tonalto]] al kiu estis donita nomon, aŭ la grafika figuro de tiu tonalto en [[muzika skribsistemo]], kaj ankaŭ ĝia [[daŭro]]. La generalaj kaj specifikaj signifoj estas libere miksitaj de [[muzikisto]]j, kvankam ili povas esti komence konfuzantaj: &quot;la du unuaj notoj de ''feliĉa naskiĝtago'' estas la sama noto&quot;, signifante, &quot;la du unuaj sonoj de ''feliĉa naskiĝtago'' havas la saman daŭron kaj ne nepre saman tonalton.&quot; Noto estas diskretado (vidu [[muzika analizo#diskretado]]) de muzika aŭ sona fenomena kaj tiele faciligas [[muzika analizo|muzikan analizon]] (Nattiez 1990, p.81n9).

== Sep notaj nomoj ==
En la angla lingvo, al la notoj estis donitaj 7 literaj nomoj: A, B, C, D, E, F, kaj G. En la germana oni uzas plejparte samajn nomojn, sed anstataŭ B aperas H. En romanidaj lingvoj kaj en la rusa la nomoj de la notoj estas Do, Re, Mi Fa, Sol, La, Si.

Ĉiu litera nomo asigniĝas al specifa tonalto sendistinge de la [[oktavo]] kie la tonalto rezidas. Notojn oni uzas kune kiel [[skalon (muzikon)|skalon]] aŭ [[tonan vicon]]. Tamen, ĉar estas efektive 12 notoj bezonataj de [[diatonika skalo|diatonika]] muziko, la 7 literaj nomoj povas ankaŭ sperti modifaĵojn.

La du ĉefaj modifaĵoj estas ''[[bemolo]]j'' kaj ''[[dieso]]j'' kiuj respektive plialtigas aŭ malplialtigas la tonalton de noto po [[duontono]]. Oni uzis ilin por krei la pliajn kvin notojn necesajn por plenigi la [[kromatan skalon]]. La diesa simbolo estas &amp;#9839; (simile al [[Krado (signo)|krado]], #), la bemola simbolo estas &amp;#9837; (simila al minuskla b).

En [[muzika skribsistemo]], noto estas ''diesigata'' or ''bemoligata'' (plialtigata aŭ malplialtigata) per metataj diesa aŭ bemola simboloj ĉiam antaŭe la noto. En kazo de uzado de la litera nomsistemo, la simbolo sekvas la literon, kiel ekzemple A&amp;#9839; por la noto A dieso.

Modifaĵoj povas subiriĝi por la dauro de komponaĵo ke la antaŭa flanko de la stabo tuj post la [[klefo]] kaj antaŭ la [[tempa signo]], en kio kazo ili formas la [[gama signo]]: ekzemple, dieso simbolo sur la F linio indikas ke ĉiu F en la stabo estas kompreniĝanta ke F&amp;#9839; (F dieso). Modifaĵoj kio okazas dum la komponaĵo kaj aliigas specifan noton vokiĝas [[akcidenta noto (muziko)|akcidenta]]. Akcidenta noto staras en efiko ĝis aŭ la fino de la mezuro, aŭ ''naturaligo'' renkontiĝas.

Ankaŭ komuna estas dubemoloj kaj dudiesoj, kio modifas la tonalto de la noto de plenduto, prefere ol duonduto. Estas ankaŭ ''naturaligo'' akcidenta signo en la muzika skribsistemo, kio malfaras la ŝanĝon faranta de antaŭa akcidenta signo aŭ la gama signo mem.

Kiam notoj estas skribataj en ''partituro'', al ĉiu noto estas asignata specifa vertikala pozicio aŭ sur linio, aŭ en spaco inter linioj. Al ĉiu linio aŭ spaco estas asignita nomo de noto, ĉi tiuj nomoj estas parkeritaj de [[muzikisto]]j kaj permesas al ili koni ĉe ekrigardo la taŭgan tonalton, kiun ludi sur la instrumento por ĉiu noto-ĉapo markata sur la paĝo.

[[Dosiero:C Major scale (up and down).svg|center|300px]]

La [[muzika stabo|stabo]] supre montras la notojn C, D, E, F, G, A, B, C kaj tiam en inversa ordo. Estas ne diesoj aŭ bemoloj ĉe la eko de la stabo, indikanta ke ĉi tio estas la [[gamo]] de [[C-maĵoro]]. (Gama signo kun ne diesoj aŭ bemoloj povas ankaŭ indikas la gamo de A minora, kio estas la [[relativa minoro]] de C-maĵoro.)

La proksimumma [[frekvenco]]j de la notoj supre estas:
* C: 262[[Herco|Hz]]
* D: 294Hz
* E: 330Hz
* F: 349Hz
* G: 392Hz
* A: 440Hz
* B: 495Hz

La frekvenco de noto duoblas po oktavo—unu A estas 440Hz kaj la A en la oktavo pli alta estas 880Hz.

== Historio de notaj nomoj ==
=== Laŭ alfabetaj literoj ===
Muzika notaciaj sistemoj uzis literojn de la [[alfabeto]] por jarcentoj. La [[6a jarcento]] filozofo [[Boecio]] uzis la unuajn dek kvin literoj de la alfabeto por nomi la notojn, Tiu sistemo nomiĝas [[BOETH-a skribsistemo]]. Fakte, Boethius, aŭ alia sennomulo pli frue, kopiis la grekan sistemon, kiu, oni scias nuntempe, uzis ankaŭ literojn el Alfa al Gamma.

Pli poste, la sistemo de ripetiĝantaj leteroj A-G en ĉiu oktavo estis enkondukita, la lateroj skribiĝas kiel [[minusklo]]j por la dua oktavo kaj duoblaj minuskloj por la tria. Kiam la kompaso de uzataj notoj plivastigata malalta de un da noto, al G, ĝi doniĝas la Greka G (&amp;#915;), [[gamo (litero)|gamo]]. (Estas el ĉi tio ke la franca vorto por skalo, ''{{fremdlingve|fr|gamme}}'' deriviĝas, kaj la angla vorto ''{{fremdlingve|en|gamut}}'', kaj la Esperanta [[gamo]] en la muzika senco.)

La restanta kvin da notoj de la kromata skalo (la nigraj klavoj sur piana klavaro) aldoniĝas laŭgrade; la unua estis B kio bemoligas en certaj [[modalo (muziko)|modalo]]j eviti la [[disonanca]] [[pligrandiga kvara]] intervalo. Ĉi tio ŝanĝo ne ĉiame vidiĝas en la muzika skribsistemo, sed kiam skribanta, B bemolo skribiĝas ke latina, ronda &quot;b&quot;, kaj B naturaligo [[gotika alfabeto|gotika]] b. Ĉi tiuj evolues en modernajn bemolajn kaj naturaligajn simbolojn respektive. La diesa simbolo leviĝis el la baranta b, vokiĝas la &quot;nuliganta b&quot;.

En partoj de Eŭropo, inkluzive de [[Germanio]], la naturaliga simbolo transformanta en la leteron H: en germania muzika skribsistemo, H estas B naturaligo kaj B estas B bemolo, vidu artikolon [[Notoj B♭, B kaj H]].

=== Laŭ latina nomo ===
Ĉi-kaze la origino estas elekto de [[Guido de Arezzo]], kiu prenis la unuan silabon de ĉiu verso de la Himno al [[Johano la Baptisto]], skribite en la latina:

:: Ut queant laxis
:: Resonare fibris
:: Mira gestorum
:: Famuli tuorum
:: Solve polluti
:: Labii reatum
:: Sancte Ioannes.

Tamen, la noto Ut ŝanĝiĝis sia nomo al Do, ĉar [[Giovanni Battista Doni]] rimarkis malfacilecon por prononci ĝin dum kantado. Li prenis la unuan silabon de sia familia nomo por la nomi la noton. Siaflanke, la noto Si ne venas el la unua silabo de la lasta verso, sed el la unuaj literoj de la vortoj ''Sancte Ioannes''.

== Daŭreco kaj figuroj ==
[[Dosiero:Notes.svg|dekstra|250px|eta|Notoj - de maldekstre: plena noto, duona noto, kvarona noto, okona noto, deksesona noto, tridekduona noto, sesdekkvarona noto.]]
Notoj povas havi daŭrojn po diferencaj frakcioj de bato; dividu la valoro de la noto (t.e. 1/2) de la suba nombro de la [[tempa signo]]. La notaj daŭraj nomoj por komunaj daŭroj kaj iliaj figuroj sur la [[notliniaro]] estas:
* Plena noto kies figuro estas blanka cirklo.
* Duona noto kies figuro estas blanka cirklo kun vertikala linio.
* Kvarona noto kies figuro estas nigra cirklo kun vertikala linio.
* Okona noto kies figuro estas nigra cirklo kun vertikala linio kun unu vosteto.
* Deksesona noto kies figuro nigra cirklo kun vertikala linio kun du vostejoj.
* Tridekduona noto kies figuro nigra cirklo kun vertikala linio kun tri vostetoj.

En la figuroj la vertikala linio ĉeas la dekstran flankon de la cirklo, se la linio iras supren, kaj ĝi ĉeas maldekstre se malsupreniras. La unua vosteto estas en la supra ekstremo ĉe la dekstra flanko de la linio, se la linio supreniras, kaj ĉe la malsupra ekstremo kaj la maldekstra flanko kaj se ĝi malsupreniras. La aliaj vostetoj metiĝas ĉe la linio post la unua vosteto.

== Absolutaj frekvencoj ==
Muzika tono povas ricevi nomon laŭ iu el pluraj ordigaj sistemoj.
Tonon per absoluta frekvenco eblas identigi laŭ:
* [[frekvenco]], nombro da ondoj po sekundo, tio estas [[herco]]j (Hz),
* desegna [[muziknoto]],
* litero (c, d, e, f, g, a, b aŭ h), kie la tono A de centra [[oktavo]] frekvencas 440 hercojn.

== Relativa frekvenco ==
Rilatoj inter tonoj de gamo, sur bazo de elektitaj [[tonalo]] kaj [[melakarto]] aŭ simile, difineblas per:
* [[Intervalo (muziko)|intervaloj]],
* [[tonsilabo]]j,
* [[Cendo (muziko)|cendo]]j aŭ alia logaritma aŭ aritmetika esprimo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Muzika notacio]]
* [[Harmoniscienco]]
* [[Sono]]
* [[Tonaleco]], [[Tonalo]]
* [[Solfeĝo]]
* [[Tonsilabo]]

== Fonto ==
* Nattiez, Jean-Jacques (1987). ''Muziko kaj Diskurso: Al Semiologio de Muziko'' (''Musicologie générale et sémiologue'').

== Externaj ligoj ==
* [http://tonalsoft.com/enc/ Tonalsoft Enciklopedio de Sintonizanta]

&lt;gallery&gt;
Dosiero:C maj.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px| --&gt;
Dosiero:Music notes.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px|_verschiedene_ _Noten_ --&gt;
Dosiero:Onpu001.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px| --&gt;
Dosiero:Onpu002.png|&lt;!-- thumb|maldekstra|180px| --&gt;
&lt;/gallery&gt;

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Muzikaj tonoj]]
[[Kategorio:Muzika notacio]]</text>
      <sha1>36vjaui7ekcl7ssjm5ivg6qswbjsqtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joel Vilkki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35730</id>
    <revision>
      <id>9479090</id>
      <parentid>9478554</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ ligilo Esperanto-movado en Finnlando</comment>
      <origin>9479090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="m0ig6tddusvw25w6xxcolqlcb1h0sdc" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Joel VILKKI''' (naskiĝis la 8-an de aŭgusto [[1899]], mortis la 14-an de julio [[1976]]) estis [[finnoj|finna]] rektoro de [[mezgrada lernejo]] kaj unu el la plej elstaraj figuroj en la [[Esperanto-movado en Finnlando]] post la milito.

Li estis ĉefdelegito de [[UEA]] ([[IEL]]) de 1937 ĝis 1971, dumviva membro, kaj en la lastaj 15 jaroj membro-subtenanto. Kiel estro de mezlernejo li ebligis kaj gvidis eksperimentan instruadon de Esperanto en la urbo [[Somero (urbo)|Somero]] (1958-1963). La eksperimento celis studi la pedagogian kaj lernofaciligan valoron de la Internacia Lingvo (vidu revuon Esperanto 1974, p.&amp;nbsp;43). Dum parto de tiu periodo, la instruado de Esperanto estis deviga kaj ĝin oficiale inspektis la Centra Administrejo de Lernejoj.

En la 1930-aj jaroj Vilkki interesiĝis ankaŭ pri [[Novial]] kaj tradukis lernolibron de la lingvo en la finnan. Li mem priskribis sian rilaton al la du planlingvoj dirante, ke li, kun alia esperantisto samurba, simple konstatis, ke &quot;Esperanto funkcias&quot;.

Li verkis artikolojn kaj informajn broŝurojn pri Esperanto. Lia vortaro ''Suomi-Esperanto-Suomi'' aperis en 1963. Ĝian duan eldonon, kiu aperis post lia morto en 1982, reviziis lia filino Heljä Favén (449&amp;nbsp;p.). Ĝi estas plu uzata kiel la ĉefa vortaro inter la finna kaj Esperanto.

{{bibliotekoj}}
{{vivtempo|Vilkki, Joel}}
[[Kategorio:Finnaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Libroj de Joel Vilkki| ]]
[[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]]</text>
      <sha1>m0ig6tddusvw25w6xxcolqlcb1h0sdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rudi Graetz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36255</id>
    <revision>
      <id>9479562</id>
      <parentid>9224245</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="sepeb1lbq1uev772pp0hbhwqklvp3pk" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Rudi GRAETZ''' (naskiĝis la [[24-a de junio|24-an de junio]] [[1907]] - mortis la [[1-a de oktobro|1-an de oktobro]] [[1977]] en [[Berlino]]) estis diplomato de [[Germana Demokratia Respubliko]], prezidanto de Centra Laborrondo Esperanto en [[Kulturligo de Germana Demokratia Respubliko]] kaj komitatano de UEA.
==Esperanta agado==
Li lernis Esperanton jam kiel junulo kaj estis elstara aktivulo, precipe en la laborista Esperanto-movado inter la du mondmilitoj. Li partoprenis la movadon en [[Mecklenburg]] ekde la 1930-aj jaroj. Post la revigligo de la Movado en [[GDR]], ekde 1965, Graetz estis ĝia ĉefa organizanto kaj reprezentanto en multaj Universalaj Kongresoj kaj aliaj internaciaj kunvenoj. En 1965 Rudi Graetz fariĝis prezidanto de [[Centra Laborrondo Esperanto de Germana Demokratia Respubliko]] en [[Germana Kulturligo]] la unua Esperanto-organizo de GDR. Li estis funkciulo ankaŭ en [[MEM]]; liaj artikoloj ofte aperis en [[Paco]] kaj [[Der esperantist]].

==Politika agado==
Li membriĝis en 1924 al [[Socialdemokratia Partio]] kaj fariĝis en 1930 membro de la tiama [[Komunista Partio de Germanio]]. Li gvidis la Interessocieton por Laborista Kulturo — antaŭulo de la [[Germana Kulturligo]] — en [[Mecklenburg]] (norda Germanio). Dum la jaroj de la naziisma registaro oni arestis lin dum 2 jaroj. Post la fondo de la [[Germana Demokratia Respubliko]] en 1949 li plenumis diversajn ŝtatajn kaj partiajn funkciojn. Specialajn meritojn li akiris kiel diplomato, estro de la komercaj reprezentoj de GDR en Islando (1957—59) kaj [[Danlando]] (1960—64). Plue li direktoris sukcese GDR-foirojn i. a. en [[Budapest]], Accra, Kairo, Tripolis, Bagdad, Damasko kaj Ulan-Bator.

==Omaĝoj==
Por siaj meritoj Rudi Graetz estis distingita per multaj stataj kaj sociaj [[ordeno]]j, i. a. per la „Patrolanda meritordeno“ kaj la „Jöhannes-R.-Becher-medalo“ de GKL en oro.
==Fontoj==
*''LA PREZIDANTO DE CENTRA LABORRONDO DE ESPERANTO DE GDR KOMERCA KONSILISTO RUDI GRAETZ 65-jara''. En: [[Der Esperantist]] - numero 054, Aŭgusto ĝis Oktobro (1972), pĝ. 12.
*Detlev Blanke: ''Okaze de la 80-a naskiĝtago de Rudi Graetz''. En: Der Esperantist - numero 144 (aprilo 1987, kun bibliografio de la publikaĵoj de Rudi Graetz), p 78–80.

{{Vivtempo|Graetz, Rudi}}

[[Kategorio:Germanaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperanto en Berlino]]
[[Kategorio:Esperanto-movado en GDR]]</text>
      <sha1>sepeb1lbq1uev772pp0hbhwqklvp3pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szombathely</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37725</id>
    <revision>
      <id>9479143</id>
      <parentid>9261533</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Globetrotter19</username>
        <id>99843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Megyeháza.jpg]] → [[File: Szombathely, Megyeháza.jpg]] too general</comment>
      <origin>9479143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8345" sha1="o1lcni1t2mcpg0ptfd1iu2awf5dwo2t" xml:space="preserve">{{Granda dosiero|Fő tér Szombathely.jpg|900ra|{{centre|Ĉefplaco de Szombathely}}}}
{{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-VA|situo de=Situo de Szombathely en Hungario|situo sur mapo2=Szombathely|situo de2 =Situa mapo de Szombathely|tipo1=reliefo|zomo=11}}
'''{{lang|hu|Szombathely}}''' [sombathej] estas [[urbo]] en [[Hungario]] en la [[regiono]] [[Okcidenta Transdanubio]], en la [[departemento]] [[Vas (Hungario)]], en la [[Distrikto Szombathely]] kun titolo '''egalrajta al departemento'''. Szombathely estas centro de la departemento kaj la distrikto, fine estas ankaŭ sidloko de [[diocezo]]. Szombathely estas konata germane kiel ''Steinamanger'' [ŝtonoj sur kampo (ruinaĵoj)] kaj kiel ''{{lang|la|Savaria}}'' aŭ ''{{lang|la|Sabaria}}'' en la [[latina lingvo]]. En Esperanto, okaze de la [[Internacia Junulara Kongreso]] en [[2008]], oni ankaŭ sugestis novan laŭsignifan tradukon de la urbonomo, '''Sabatejo'''.
[[Dosiero:Szombathely 2006, Fő tér, Szentháromság-szobor.jpg|eta|maldekstra|La triangula ĉefplaco en Szombathely]]

== Bazaj informoj ==
* [[Areo]]: {{unuo|97.52|km²}}
* [[Loĝantaro]]: {{formatnum:81600}} (2010)&lt;ref&gt;[http://www.tvszombathely.hu/hirek/108346 tvszombathely.hu]&lt;/ref&gt;
* [[Poŝtkodo]]: 9700
* [[Telefonprefikso]]: 94
[[Dosiero: Szombathely, Megyeháza.jpg|eta|dekstra|Departementa domo en Szombathely]]
[[Dosiero:Megyeszékhely - Vas megye - Szombathely.jpg|eta|Aerfoto pri centro en Szombathely]]
[[Dosiero:Szombathelyi Cathedral 2015.jpg|eta|Katedralo en Szombathely]]

== Historio ==
Fondita ankoraŭ dum la Romia epoko kiel ''{{lang|la|Colonia Claudia Savariensum}}'' (en 45 p.K.), ĝi estas la plej antikva urbo en [[Hungario]]; apude pasis la fama '''[[Sukcena Vojo]]''' de la [[romianoj]]. La hungaroj alvenintaj tien fondis urbon, sur la restaĵoj de la romia urbo. La nomo hungare signifas &quot;sabata ejo&quot;, ĉar ĉiusabate okazis tie foiro. La mongola invado en la 13-a jarcento detruis la urbon, sed ĝi estis post nelonge rekonstruita. En 1407 ĝi ricevis urban statuson. La turkoj invadintaj la regionon dufoje en la [[17-a jarcento]] ne sukcesis trapenetri la urbajn muregojn. Ankaŭ la armeo de [[Napoleono]] okupis la urbon en [[1809]]. Pro sia strategia situo ĝi estis peze bombardita en [[1945]] fare de britaj kaj usonaj aviadiloj. Post 1945 {{lang|hu|Szombathely}} situis proksime de la '''[[Ferkurteno]]'''. Ekde [[1989]] la urbo havas viglan fremdultrafikon, kaj precipe la najbaraj aŭstroj ĝuas la regionon.

Intertempe iamaj najbaraj vilaĝoj Olad, Herény, Zanat kaj aliaj aliĝis al Szombathely.

En la urbo funkcias episkopejo kaj universitata [[fakultato]] (pli frue pedagogia altlernejo).

== Vidindaĵoj ==
=== Sakralaj vidindaĵoj ===
* [[Episkopa palaco (Szombathely)]]
* [[Katedralo de Vizito de Maria (Szombathely)]]
* [[Preĝejo Marteno de Tours (Szombathely)]]
* romkatolika [[monaĥejo]] kaj [[Preĝejo de Elizabeto de Hungario (Szombathely)]]
* romkatolika, moderna [[Preĝejo de Dipatrino (Szombathely)]] en loĝkvartalo Olad
* [[Preĝejo Sankta Triunuo (Szombathely)]] en iama vilaĝo Olad
* [[Preĝejo Sankta Kruco (Szombathely)]]
* [[Preĝejo Sankta Kvirino (Szombathely)]]
* [[Preĝejo Koro de Jesuo (Szombathely-Szőllős)]]
* [[Monaĥeja preĝejo Koro de Jesuo (Szombathely)]]
* [[Preĝejo Sankta Ladislao (Szombathely)]] (Zanat)
* [[Luterana kirko (Szombathely)]] de [[1896]], la [[turo]] estas {{unuo|48|m}} alta memore al la hungara [[revolucio]] en [[1848]]
* [[Kalvinana preĝejo (Szombathely)]]
* [[Sinagogo en Szombathely]]

=== Profanaj vidindaĵoj ===
[[Dosiero:Szombathely Main Square.JPG|eta|Ĉefplaco de Szombathely]]
* [[Departementa domo (Szombathely)]]
* [[Teatro Weöres Sándor]]

== Famuloj ==
{{Ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en Szombathely}}
{{Ĉefartikolo|Listo de famuloj mortintaj en Szombathely}}
* En Szombathely naskiĝis kaj mortis:
** [[arkitekto]] [[János Heckenast]]
** [[Ferenc Horváth (arkivisto)]]
** drumisto [[Károly Nádas]]
** [[etnografo]] [[János Bárdosi]]
** [[gitaristo]] [[Ernő Sipőcz]]
** [[János Nagy (lingvisto)]]
** [[arbaristo]] [[Miklós Takács]]
* en Szombathely naskiĝis:
** [[Ladislao Magyar]], kiu esploris la nunan [[Angolo]]n
** [[agronomo]] [[Tamás Németh]]
** [[aktoro]] [[Emil Keres]]
** [[aktorino]] [[Emília Márkus]]
** [[arkeologo]]j [[László Borhy]] kaj [[Miklós Szabó (arkeologo)|Miklós Szabó]]
** [[Gyula Wälder (arkitekto)]]
** [[astronomo]] [[László Detre]]
** [[ĉefministro]] [[László Bárdossy]]
** fabrikestro kaj staĥanovisto [[Ede Horváth]]
** [[episkopo]] [[Imre Gábor Esterházy]]
** [[fiziologio|fiziologo]] [[László Hunyady]]
** [[geologo]]j [[György Bárdossy]] kaj [[Mihály Pósfai]]
** [[inĝeniero]] pri agrario [[Andor Jánossy]]
** inĝeniero [[Miklós Neményi]]
** [[instruisto]] [[Imre Szenczy]]
** [[inventisto]] [[Ernő Hollán]]
** [[kanoniko]] [[Imre Szalay]]
** [[kemiisto]]j [[Sándor Görög]], [[István Náray-Szabó]] kaj [[Gábor Blaskó]]
** literaturhistoriisto [[G. Béla Németh]]
** [[ministro]] [[József Bognár]]
** [[operkantisto]] [[Lajos Miller]]
** [[poeto]]j [[Sándor Weöres]] kaj [[József Elek Horváth]]
** [[politikisto]] [[Boldizsár Horvát]]
* en Szombathely mortis:
** [[arkeologo]] [[Elemér Zalotay]]
** episkopoj [[János Szily]], [[Gábor Balassa]] kaj [[Imre Szabó (episkopo)|Imre Szabó]]
** geologo [[Béla Inkey]]
** [[inĝeniero]] pri [[arbaro]]j [[Adolf Divald]]
* en Herény (iama [[vilaĝo]], nuntempa urboparto) naskiĝis kaj mortis astronomoj [[Jenő Gothard]] kaj [[Sándor Gothard]]

== Eduko ==
En [[2008]] Pedagogia Altlernejo [[Dániel Berzsenyi]] aliĝis al [[Universitato de Okcidenta Hungario]] ([[Sopron]]).

== Famaj nomportantoj ==
* [[Tamás Szombathelyi]]

== Esperanto ==
{{Lang|hu|Szombathely}} estas la loko kie okazis la [[Internacia Junulara Kongreso]] [[2008]].

En la urbo {{lang|hu|Szombathely}} en [[1922]] komenciĝis [[Esperanto-kurso]] kaj fondiĝis grupo de [[HES]]. Sed en la sama jaro aperis kaj eklaboris tie ankaŭ [[József Csatkai]], kiu senlace organizis [[Ido-kurso]]jn kaj fondis la lokan Ido-grupon sub la nomo [[Sabaria Ido-Grupo]]. Fortiĝon de la grupo signis, ke en la proksima urbo [[Sopron]] okazis la unua landa [[Ido-konferenco]] la 1-2-an de aŭgusto [[1923]]. Pro la apero de la du movadoj en la sama urbo aperis ankaŭ la polemiko en la loka gazetaro pri [[Ido]]-Esperanto.

Lasttempe en la nova universitatranga [[katedro]] pri Aplikata [[Lingvistiko]] en la [[Pedagogia altlernejo de Szombathely]] en la unuajaran studprogramon eniris ankaŭ [[interlingvistiko]]. La studentoj estas [[filologio|filologoj]], kiuj krom la fako [[aplikata lingvistiko]] specialiĝos ankaŭ pri la [[angla]] aŭ la [[germana lingvo]]j. Krom la ĝeneralaj lingvistikaj studoj ili konatiĝos ankaŭ pri interlingvistiko, pri kiu dum du semestroj po 2 horoj okazas lekcio kaj seminario. La studprogramon konsistigas lingvopolitikaj demandoj, analizo de aprioraj kaj aposterioraj lingvoprojektoj, dum la dua semestro detala analizo de [[Volapuko]], [[Esperanto]], [[Ido]] kaj kelkaj aliaj artefaritaj lingvoj.

En 1980 okazis en {{lang|hu|Szombathely}} la 2-a [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj]].

=== Esperantistoj de Szombathely ===
* [[József Bognár]];

== Ĝemelurboj ==
* {{ĝemeleco|Ferrara|Italio}}
* {{ĝemeleco|Kaufbeuren|Germanio}}
* {{ĝemeleco|Kolding|Danio}}
* {{ĝemeleco|Sisak|Kroatio}}
* {{ĝemeleco|Lappeenranta|Suomio}}
* {{ĝemeleco|Maribor|Slovenio}}
* {{ĝemeleco|Ramat Gan|Israelo}}
* {{ĝemeleco|Joŝkar-Ola|Rusio}}
* {{ĝemeleco|Kutaisi|Kartvelio}}

== Komunumoj pri szombat (=sabato) en Hungara reĝlando ==
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;2&quot;
|-
| [[Sâmbăta de Jos|Alsószombatfalva]] || [[Bakonyszombathely]] || [[Černelavci|Kisszombat]] || [[Banatska Subotica|Krassószombat]]
|-
| [[Magyarszombatfa]] || [[Murska Sobota|Muraszombat]] || [[Trnava|Nagyszombat]] ||[[Pórszombat]]
|-
| [[Rimavská Sobota|Rimaszombat]] || [[Spišská Sobota|Szepesszombat]] || [[Sumetendorf|Szombatfa]] || [[Szombatfalva]]
|-
| [[Szombathely]] || [[Sobatin|Szombati]] || [[Sâmbăta|Szombatság]] || [[Zalaszombatfa]]
|}

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}
== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{hu}}

{{Hungaraj urboj kun departementrajto}}
{{Gravaj hungaraj urboj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Szombathely| ]]</text>
      <sha1>o1lcni1t2mcpg0ptfd1iu2awf5dwo2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jorge Luis Borges</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38626</id>
    <revision>
      <id>9479588</id>
      <parentid>9325186</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68279" sha1="ng8oe8ix8h0aixpc52oeqyeo4bfmjmw" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Jorge Francisco Isidoro Luis BORGES''' {{prononco|ĥorĥe luis borĥes}} &lt;small&gt;([[Dosiero:Speaker Icon.svg|13px|]] [[Aŭdvidaĵo:Jorge Luis Borges.ogg|audio]])&lt;/small&gt; (naskiĝis la {{daton|24|aŭgusto|1899}} en [[Bonaero]], mortis la {{daton|14|junio|1986}} en [[Ĝenevo]]) estis [[argentino|argentina]] [[verkisto]], kiun oni konsideras unu el la plej elstaraj personoj de la literaturmedio de la [[20-a jarcento]]. Li fariĝis vaste konata ĉefe pro siaj etaj rakontaĵoj kaj fikciaj [[eseo]]j, sed li ankaŭ estis [[poeto]], tradukisto kaj literaturkritikisto. Lin influis la verkoj de, inter aliaj, [[Edgar Allan Poe]], [[Dante Alighieri]], [[Miguel de Cervantes]], [[Franz Kafka]], [[H. G. Wells]] kaj [[G. K. Chesterton]].

Lia verkaro estis fundamenta por la tutmondaj literaturo kaj pensaro, kaj krome estas celo de detalaj analizoj kaj multaj kaj diversaj interpretoj.&lt;ref&gt;Guiñazú, C. 1999. Prologo al ''Congreso Internacional Il secolo di Borges. Letteratura, scienza, filosofía'', okazinta en Venecio el la 25a ĝis la 27a de marto 1999 fare de Il Dipartimento di Studi Anglo-Americani e Ibero-Americani kaj la Universidad Ca'Foscari de Venecio, okaze de la centjariĝo de la nasko de la argentina verkisto. [http://home.uni-leipzig.de/iafsl/Buecher/TCCL20.htm]&lt;/ref&gt; Liaj plej bone konataj libroj, ''[[Ficciones]]'' (''Fikcioj'') kaj ''[[El Aleph]]'' (''La alefo''), publikigitaj en la 1940-aj jaroj, estas kompilaĵoj de mallongaj rakontoj interkonektitaj de oftaj temoj, kiel revoj, sonĝoj, [[labirinto]]j, filozofio, [[biblioteko]]j, [[spegulo]]j, fikciaj verkistoj kaj [[mitologio]].&lt;ref&gt;David Wheatley (Director) (1983). [http://ubu.com/film/borges_portrait.html Profile of a Writer: Borges and I (Feature Documentary).] Arena.&lt;/ref&gt; La verkaro de Borges kontribuis al plibonigo de [[Filozofio|filozofia literaturo]] kaj de la ĝenro de [[fantazio]], kaj estis konsiderata de kelkaj kritikistoj kiel markilo de la komenco de la movado [[magia realismo]] de la 20-a jarcento en la [[Latinamerika literaturo]].&lt;ref name=&quot;Theo L. D'Haen 1995 p. 191&quot;&gt;Theo L. D'Haen (1995) &quot;Magical Realism and Postmodernism: Decentering Privileged Centers&quot;, en: Louis P. Zamora and Wendy B. Faris, ''Magical Realism: Theory, History and Community''. Duhan and London, Duke University Press pp. 191–208.&lt;/ref&gt; Liaj lastaj poemoj temas pri parolado kun kulturaj figuroj kiel [[Spinoza]], [[Luís de Camões|Camões]], kaj [[Virgilio]].

Fantaziaj ontologioj, inventitaj [[genealogio]]j, utopiaj gramatikoj, fikciaj geografioj, multaj tutmondaj historioj, logikaj bestaroj, rakontaj etikoj, imagaj matematikoj, teologiaj konfliktoj, geometriaj inventoj, nerealaj [[rolulo]]j, prezentitaj kiel realaj, kaj inventitaj memoroj estas parto de la enorma panorama mondo kiun en siaj verkoj Borges proponas kaj al la fakuloj kaj al la meza leganto. Sed super ĉio tio, jen [[filozofio]], rigardita kiel perplekseco; la pensaro kiel konjekto, kaj [[poezio]], nome la suprema formo de la racio. Kvankam li estis pura literaturisto, li estas favorata de semiotikistoj, matematikistoj, filologoj kaj filozofoj kaj mitologoj, ĉar Borges havigas — pere de la perfekto de sia lingvaĵo, de sia sciaro, de la [[universalismo]] de siaj ideoj, de la originaleco de siaj fikcioj kaj de la belo de sia poezio — verkaron kiu honorigas la [[hispana]]n lingvon kaj la tutmondan pensaron.&lt;ref&gt;The University of Pittsburgh. [https://www.borges.pitt.edu/english.php «Why Borges?»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190110140812/http://www.borges.pitt.edu/english.php |date=2019-01-10 }} Borges Center. Konsultita la 1an de aprilo 2010.&lt;/ref&gt;

Li ricevis nombrajn premiojn,&lt;ref&gt;[http://www.cervantes.es/bibliotecas_documentacion_espanol/biografias/nueva_york_jorge_luis_borges_premios.htm Jorge Luis Borges. Premios] Alirita la 8an de junio 2016 [[Instituto Cervantes]]&lt;/ref&gt; estis ankaŭ tre polemikiga pro siaj politikaj deklaroj ege konservativaj, kiuj eble estis baro por ne ricevi la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]],&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/1983/10/07/books/83nobel.html BRITON WINS THE NOBEL LITERATURE PRIZE] James M. Markham. [[The New York Times]], 7a de oktobro 1983. Alirita la 5an de septembro 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Feldman, Burton (2000) ''El Premio Nobel: una historia de genio, controversia y prestigio''. Editorial Arcade; p. 81.&lt;/ref&gt; al kiu li estis kandidato dum preskaŭ tridek jaroj.
{{Citaĵo|Ke unuopulo volas veki en alia unuopulo memorojn kiuj apartenis nur al tria unuopulo estas evidenta paradokso. Plenumi senzorge tiun paradokson estas la senkulpa volo de ĉia biografio.|J. L. Borges, ''Evaristo Carriego''&lt;ref&gt;Borges, J.L. 1930. ''Evaristo Carriego''. En ''Obras Completas'', vol. I (1923-1949), Barcelona, Emecé, p. 113.&lt;/ref&gt;|col2=|}}

Naskiĝinta en antaŭurbo de [[Bonaero]], Borges poste translokiĝis kun sia familio al [[Svisio]] en 1914, kie li studis en la [[Collège Calvin|Collège de Genève]]. La familio veturis multe en Eŭropo, ekzemple tra Hispanio. Reveninte al Argentino en 1921, Borges ekpublikigis siajn poemojn kaj eseojn en superrrealismaj literaturaj gazetoj. Li laboris ankaŭ kiel bibliotekisto kaj publika prelegisto. En 1955, li estis nomumita direktoro de la [[Nacia Biblioteko de Argentino|Nacia Biblioteko]] kaj profesoro pri [[angla literaturo]] en la [[Universitato de Bonaero]]. Li iĝis komplete blinda estante 55-jaraĝa. Kelkaj fakuloj sugestis, ke lia progresinta blindeco helpis lin kreadi plinovigajn literaturajn simbolojn pere de la imagopovo.&lt;ref&gt;Pli certe, la blindeco de Borges kondukis lin al favoro por la poezio kaj por pli mallongaj rakontoj super romanoj. Ferriera, Eliane Fernanda C. &quot;O (In) visível imaginado em Borges&quot;. En: Pedro Pires Bessa (eld.). Riqueza Cultural Ibero-Americana. Campus de Divinópolis-UEMG, 1996, pp. 313–14.&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ la 1960-aj jaroj, lia verkaro estis tradukita kaj amplekse publikigita en Usono kaj en tuta Eŭropo, krom en aliaj landoj. Borges mem flue parolis en kelkaj lingvoj.

En 1961, li venis al la internacia atento kiam li ricevis la unuan premion Formentor (nome Premio Internacional), kiun li kunhavis kun [[Samuel Beckett]]. En 1971, li ricevis la premion Jerusalemo. Lia internacia reputacio estis plifirmigita en la 1960-aj jaroj, helpita de liaj verkoj jam disponeblaj en angla, de la [[Latinamerika bum]] kaj de la sukceso de la verko de [[Gabriel García Márquez|García Márquez]] nome ''[[Cent jaroj da soleco]]''.&lt;ref name=&quot;MasinaFive&quot;&gt;Masina, Lea. (2001) &quot;Murilo Rubião, o mágico do conto&quot;. En: ''O pirotécnico Zacarias e outros contos escolhidos''. [[Porto Alegre]]: L &amp; PM, pg. 5.&lt;/ref&gt; Li dediĉis sian finan verkon, nome ''La konspiruloj'', al la urbo [[Ĝenevo]], [[Svisio]].&lt;ref&gt;[http://southerncrossreview.org/48/borges-barili.htm Borges on Life and Death], Intervjuo de Amelia Barili.&lt;/ref&gt; La verkisto kaj eseisto [[J. M. Coetzee]] diris pri li: &quot;Li, pli ol ajnulo, plinovigis la lingvon de fikcio kaj tiel pavis la vojon por rimarkinda generacio de hispanamerikaj romanistoj.&quot;&lt;ref&gt;Coetzee, J.M. &quot;Borges’ Dark Mirror&quot;, ''New York Review of Books'', Volume 45, Number 16. 22a de oktobro 1998.&lt;/ref&gt;

== Vivo ==
=== Familio kaj junaĝo ===
Borges naskiĝis en [[1899]] en [[Buenos Aires]]. Lia kompleta nomo estis '''Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo'''. Laŭ argentina kutimo, li neniam uzis sian kompletan nomon.

La patrino de Borges, Leonor Acevedo Suárez, venis de malnova [[urugvajo|urugvaja]] familio.&lt;ref name=&quot;Zangara&quot;&gt;Borges, Jorge Luis (2014). Rolando Costa Picazo kaj Irma Zangara, ed. Obras Completas I. Colombia: Emecé. p. 58. ISBN 978-950-04-3193-4.&lt;/ref&gt; Lia libro ''Cuaderno San Martín'' ([[1929]]) enhavis poeziaĵon titolitan &quot;Isidoro Acevedo&quot;, memoromaĝe al lia patrinfamilia avo, Isidoro de Acevedo Laprida, soldato en la Armeo de Bonaero, batalinta kontraŭ [[Juan Manuel de Rosas]].&lt;ref&gt;Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa. «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: familia». [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/familia.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221042216/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/familia.html|date=2009-02-21}} Konsultita la 4an de aprilo 2010.&lt;/ref&gt; Ido de la advokato kaj politikisto [[Francisco Narciso de Laprida]], Acevedo partoprenis en la bataloj de [[Batalo de Cepeda (1859)|Cepeda]] ([[1859]]), [[Batalo de Pavón|Pavón]] (1861) kaj [[Batalo de Los Corrales|Los Corrales]] ([[1880]]). Li mortis en [[1905]] pro pulma sangenfluo en la sama domo de la strato Serrano, kie lia nepo Borges naskiĝis.

La patro de Borges, Jorge Guillermo Borges Haslam, estis advokato kaj profesoro pri [[psikoscienco]] kun aspiroj al literaturo. (&quot;…li klopodis fariĝi verkisto kaj fiaskis en la provo&quot;, iam diris Borges, &quot;…[sed] komponis kelkajn tre bonajn [[soneto]]jn&quot;). Lia patro estis parte [[hispanio|hispana]], parte [[portugalio|portugala]],&lt;ref name=&quot;Zangara&quot;/&gt; kaj duone [[unuiĝinta reĝlando|brita]]; lia patrino havis hispanan — kaj eble portugalan — devenon. Hejme, kaj la [[hispana lingvo|hispana]] kaj la [[angla lingvo|angla]] estis parolataj, kaj ekde frua infanaĝo Borges estis [[dulingveco|dulingva]];&lt;ref name=&quot;Ruch&quot;&gt;Allen B. Ruch (septembro 2004). «Jorge Luis Borges Biography». [http://www.themodernword.com/borges/borges_biography.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509185921/http://www.themodernword.com/borges/borges_biography.html|date=2008-05-09}} Konsultita la 25an de septembro 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Konex&quot;&gt;Fundación Konex (1984). «Premios Konex, Jorge Luis Borges, Currículum vítae». Arkivita el la originalo en la 24a de febrŭro 2008. [https://web.archive.org/web/20080224073438/http://www.fundacionkonex.com.ar/premios/curriculum.asp?ID=1889&amp;ano=1984] Konsultita la 31an de Decembro 2017.&lt;/ref&gt; 12-jaraĝe li legis Shakespeare en la angla. Li kreskis en la kvartalo [[Palermo (Bonaero)|Palermo]] (iomete malriĉa kvartalo, tiam), en granda domo havanta ĝardenon kaj grandan anglalingvan bibliotekon.

Jorge Guillermo Borges estis devigata al emeritiĝo el sia oficiala profesio pro la sama misa vidkapablo, kiu poste atingis lian filon, kaj en [[1914]] la familio ekloĝis en [[Ĝenevo]]. La patron traktis loka fakulo pri okuloj, dum la filo kaj ties fratino [[Norah Borges|Norah]] — naskiĝinta la {{daton|4|marto|1901}}&lt;ref name=&quot;Zangara&quot;/&gt; — frekventis lernejon. Tie la filo lernis la [[franca lingvo|francan]], malfacile en la komenco, kaj memlernis la [[germana lingvo|germanan]]. Li finis la [[mezlernejo|mezlernejan]] kurson en la [[Collège de Genève]] en [[1918]].

Post la finiĝo de la [[Unua mondmilito]], la familio Borges dum tri jaroj vivis en multaj lokoj ([[Lugano]], [[Barcelono]], [[Majorko]], [[Sevilo]] kaj [[Madrido]]). En Hispanio, Borges fariĝis ano de la literatura [[avangardo|avangarda]] movado [[ultraismo]]. Lia unua poeziaĵo, &quot;Himno al la Maro&quot;, skribita laŭ la stilo de [[Walt Whitman]], publikiĝis en la revuo &quot;Grecia&quot; (&quot;Grekio&quot;, en la hispana).&lt;ref&gt;La kompleta versio de la poeziaĵo troviĝas en Textos recobrados inter la paĝoj 24 kaj 26, sed ĝi estis publikigita la unuan fojon en ''Grecia, Revista Quincenal de Literatura'', Sevilla, Jaro 2, N.37, 31a de decembro 1919&lt;/ref&gt; Tie li frekventis elstarajn hispanajn verkistojn, ekzemple [[Rafael Cansinos Assens]] kaj [[Ramón Gómez de la Serna]].

=== Frua verkista kariero ===
[[Dosiero:Borges 1921.jpg|eta|200px|Borges en 1921.]]
En [[1921]], Borges reiris kun sia familio al Bonaero, kien li enportis la doktrino de Ultraismo kaj lanĉis sian verkistan karieron per publikigado poeziaĵojn kaj eseojn en literaturaj revuoj. La unua poezia kolekto de Borges estis ''Fervor de Buenos Aires'' (&quot;Bolo Bonaera&quot;, 1923). Li kontribuis por la avangarda recenzrevuo ''[[Martín Fierro (revuo)|Martín Fierro]]'' (kies tendenco al &quot;[[arto cele arton]]&quot; kontraŭstaris tiun de la politikema grupo de [[Boedo]]); kunfondis la revuojn ''Prisma'' (1921-1922, larĝpaĝa presaĵo vaste distribuita per gluado al muroj en Bonaero) kaj ''Prisma'' (1922-1926). Li estis, ekde la unua numero, konstanta kontribuanto de ''[[Sur (revuo)|Sur]]'', tiama plej grava literatura revuo, fondita de [[Victoria Ocampo]] en 1931. Ocampo mem konigis Borges al [[Adolfo Bioy Casares]], alia bone konata gravulo de argentina literatura medio, kiu poste fariĝis ofta kunlaboranto de la revuo kaj kunlaboranto kaj kunverkanto kun Borges mem.&lt;ref&gt;Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa (junio de 1984). «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: 1924-1930». [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1924-1930.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011103116/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1924-1930.html|date=2012-10-11}} Konsultita la 21an de decembro 2008.&lt;/ref&gt;

Dum tiuj jaroj, [[Macedonio Fernández]] fariĝis granda influo sur Borges, kiu heredis lian amikecon de sia patro. Ambaŭ frekventis kafejojn, kunvojaĝis al kamparoj, aŭ iris al eta apartamento de Macedonio en la distrikto [[Balvanera]].

En 1933 Borges ricevis indikon por la literatura suplemento de la ĵurnalo ''Crítica'', en kiu li publikigis la tekstojn, kiujn oni poste kunigis en la kolektaĵon ''Historia universal de la infamia'' inter kiuj ''Hombre de la esquina rosada'', publikita en 1935.&lt;ref&gt;La unua versio de tiu rakonto estis publikita la unuan fojon jam en 1927 sub laŭ la titolo ''Hombres que pelearon''. Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: 1924-1930. Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa. Alirita la 5-1-08. [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1924-1930.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011103116/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1924-1930.html|date=2012-10-11}}&lt;/ref&gt; Dum la sekvantaj jaroj, li laboris kiel literatura konsilisto de la eldonejo [[Emecé Editores]] kaj skribis por posemajnaj rubrikoj de ''[[El Hogar]]'', kiu aperis de 1936 al 1939.

En 1937, amikoj de Borges trovis laborpostenon por li en la Municipa Biblioteko ''Miguel Cané'' de Bonaero. Liaj kolegoj malpermesis, ke li katalogu pli ol po 100 libroj tage, kion li sukcesis fari dum ĉirkaŭ unu horo. Dum la restantaj horoj de sia labortempo, Borges skribis artikolojn kaj historietojn.&lt;ref&gt;Pascual, A.M. 2000. Jorge Luis Borges. Editorial Océano, S.L., Barcelona. ISBN 84-494-1810-0, págs. 33-34&lt;/ref&gt; Kiam [[Juan Domingo Perón]] enposteniĝis kiel [[prezidanto de Argentino]], oni maldungis Borges de la posteno en la biblioteko kaj donis al li postenon de birdo-kontrolisto de la Bonaera municipa merkatejo (de kiu li mem tuj maldungis sin). Liaj ofendoj kontraŭ la [[peronismo|peronistoj]] ĝis tiam ŝajne konsistis nur el subskriboj en por-[[demokratio|demokratiaj]] peticioj, sed tuj post lia sinmaldungo li sendis mesaĝon al la Argentina Akademio de Beletro, en kiu li diris, en sia tipa stilo, ke &quot;diktatoroj apogas subpremon, diktatoroj apogas servutecon, diktatoroj apogas kruelon; plej abomeninda estas la fakto, ke ili apogas idiotecon.&quot;

=== Grava verkisto ===
[[Dosiero:Bioy Casares, Ocampo y Borges.jpg|eta|210px|De maldekstre dekstren, [[Adolfo Bioy Casares]], [[Victoria Ocampo]] kaj Jorge Luis Borges en [[Mar del Plata]] en 1935.]]
La patro de Borges mortis en 1938. Tio ege ŝokis Borges: ambaŭ estis tre intimaj. En la [[kristnasko|kristnaska]] antaŭtago 1938 Borges grave vundiĝis je la kapo en akcidento; dum la kuracado, li preskaŭ mortis pro [[sepso]]. (El tiu okazaĵo li skribis la historieton ''El Sur'' (&quot;La Sudo&quot;, 1944).) Dum li resaniĝis, li ekskribis per stilo, pro kiu li fariĝis fama, kaj lia unua kolektaĵo de historietoj, ''El jardín de senderos que se bifurcan'' (&quot;La ĝardeno de disduiĝantaj vojoj&quot;) aperis en 1941. Kvankam oni bone akceptis la libron, ĝi ne sukcesis gajni literaturajn premiojn, kiujn multaj homoj en lia rondo atendis.

La venontan jaron aperis ''Seis problemas para don Isidro Parodi'' (Ses problemoj por don I.P.), rakontaro kiun li verkis kunlabore kun Bioy Casares. Ili subskribis ĝin per la pseŭdonimo «H. Bustos Domecq», kiu devenas de «Bustos», kordoba praavo de Borges, kaj «Domecq», nome praavo de Bioy Casares. Laŭ lajo titolo ''Poemas'' (Poemoj, 1923-1943) li kunigis en 1943 la poezian verkaron de siaj tri libroj plus la poeziaĵoj publikigitaj en la ĵurnalo ''[[La Nación]]'' kaj en la revuo ''Sur''. Li prezentis, kun Bioy Casares, la antologion ''Los mejores cuentos policiales'' (La plej bonkvalitajn krimrakontojn). Por tiu epoko, Borges jam estis atinginta gravan lokon en la limigita ciklo de la argentina literatura avangardo. Lia verko ''Ficciones'' (Fikcioj) ricevis la Grandan Honoran Premion de la ''[[Sociedad Argentina de Escritores]]'' (SADE, argentina societo de verkistoj). En ties paĝoj troviĝas ''[[Tlön, Uqbar, Orbis Tertius]]'', kortuŝa kaj nesuperebla metaforo de la mondo.&lt;ref name=&quot;MINED1940&quot;&gt;Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa (1984). «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: 1931-1940». [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1931-1940.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221050739/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1931-1940.html|date=2009-02-21}} Konsultita la 21an de decembro 2008.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:JorgeLuisBorges.jpg|eta|upright=0.75|Borges en la 1940-aj jaroj.]]
En kunsido en la hejmo de Bioy Casares kaj Silvina Ocampo, Borges konis en aŭgusto 1944 Estela Canto, seksalloga, inteligenta, klera kaj malmulte konvencia junulino, kiu vekis lian atenton kaj el kiu li enamiĝis sed ne atingis korespondon. Estela estis vanta virino kaj ĝis sia morto fanfaronis ke ŝi konkeris la amon, kaj poste la amikecon de Borges, same kiel ŝi ricevis kolekton de amleteroj kiuj montris ĝis kioma punkto la aŭtoro de ''Ficciones'', kiu malamis la sentimentalecon en literaturo, povis estis profunde sentimentala en la reala vivo.&lt;ref name=&quot;Beccacece&quot;&gt;Beccacece, H. [http://www.lanacion.com.ar/nota.asp?nota_id=31672 Un personaje de película] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200607192131/https://www.lanacion.com.ar/espectaculos/un-personaje-de-pelicula-nid31672/ |date=2020-06-07 }} La Nación, 5a de septembro 2000.&lt;/ref&gt;

La figuro de Estela inspiris al Borges kelkajn aspektojn de ''[[El Aleph]]'', unu el liaj plej bonkvalitaj rakontoj. Li dediĉis al ŝi tiun rakonton kaj eĉ donacis al ŝi la originan manuskripton, kiun Estela aŭkciigis post kvar jardekoj ĉe [[Sotheby's]]; ĝi estis vendita kontraŭ pli ol 25.000 usonaj dolaroj&lt;ref name=&quot;Beccacece&quot; /&gt; al la [[Nacia Biblioteko de Hispanio]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100929183134/http://www.bne.es/es/NavegacionRecursiva/Cabecera/noticias/noticias2010/ComunicadoMCU.html / Biblioteca Nacional de España. Konsultita: 30-03-2.011]&lt;/ref&gt;

Kontraŭ la opinio de sia patrino, por kiu Estela estis senklasulino, Borges proponis al ŝi geedziĝon. Tiu neplenumita amo, ĉiam agonia, finis fine de 1952.&lt;ref&gt;Página 12. 2005. [http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/radar/subnotas/1953-296-2005-01-16.html Borges nene de mamá]. Una guía de las biografías de Borges escritas en la Argentina.&lt;/ref&gt;

Kunlabore kun [[Silvina Bullrich]] Borges publikigis ''El compadrito'' en 1945. Kun Bioy Casares publikigis en 1946 ''Un modelo para la muerte'' (modelo por morto) uzante la pseŭdonimon «B. Suárez Lynch» kaj, kiel H. Bustos Domecq, ''Dos fantasías memorables'' (du memoreblaj fantaziaĵoj), volumo de rakontoj de krima intrigo. Borges klarigis poste ke «Suárez» devenis el lia avo kaj ke «Lynch» reprezentis la irlandan flankon de la familio de Bioy. Li fondis kaj redaktis la revuon ''Los Anales de Buenos Aires'' (bonaeraj analoj, kiu finiĝos, post 23 numeroj, en decembro 1948). En tiu publikaĵo, Borges kaj Bioy kunlaboris laŭ nova pseŭdonimo: «B. Lynch Davis». Inter 1947 kaj 1948 li eldonis la eseon ''Nueva refutación del tiempo'' kaj publikigis siajn ''Obras Escogidas'' (elektitaj verkoj). En 1949 oni eldonis sian faman rakontaron [[El Aleph (libro)|El Aleph]], libro de fantasta ĝenro kaj kiu por kritikistoj estas preskaŭ unuvoĉe liaj plej bonkvalita kolekto de rakontoj.&lt;ref name=&quot;MINED1950&quot;&gt;Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa (1984). «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: 1941-1950». [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1941-1950.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011103142/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1941-1950.html|date=2012-10-11}} Konsultita la 8an de januaro 2008.&lt;/ref&gt;

En 1946 [[Juan Domingo Perón]] estis elektita prezidento, venkinta super la partio Unión Democrática. Borges, kiu estis apoginta tiun laste menciitan, montriĝis klare kontraŭ la nova registaro. Lia famo de kontraŭperonisto akompanis lin dum sia vivo. Borges perdis sian postenon kiel bibliotekisto kaj estis nomumita «Inspektisto de merkatoj de kortobirdoj». Lia patrino kaj fratino, same kontraŭperonistoj, estis arestitaj de la polico.&lt;ref name=&quot;MINED1950&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Lia fratino Norah Borges kaj lia patrino su madre estis arestitaj, akuzitaj pro skandalo en publika loko. Norah Borges (kaj ŝia amikino Adela Grondona) estis portitaj dum kelkaj tagoj al la prizono Buen Pastor (porvirina karcero), kaj la patrino Leonor Acevedo ricevis punon de enhejma arestado pro aĝaj tialoj.&lt;/ref&gt;​ Borges devis dediĉi sin al veturprelegoj tra diversaj provincoj kaj argentinaj kaj urugvajaj. Por tio, devis superi sian balbutadon kaj sian timidecon per kuraca helpo. Li devis ankaŭ dediĉi sin al la instruado, de angla literaturo en la mezlernejo ''Instituto Libre de Segunda Enseñanza'' kaj, poste, en la Katolika Universitato.&lt;ref name=&quot;MINED1950&quot; /&gt;​

=== Matureco ===
Komence de la [[1950-aj jaroj]] venis la rekono de Borges en kaj ekster Argentino. La ''[[Sociedad Argentina de Escritores]]'' nomumis lin sia prezidento en [[1950]], posteno el kiu li demizios tri jarojn poste. Li prelegis en la [[Universidad de la República]] de [[Urugvajo]], kie aperis lia eseo ''Aspectos de la literatura gauchesca'' (aspektoj de la gaŭĉa literaturo). Eldonis en [[Meksiko]] ''Antiguas literaturas germánicas'' (antikvaj ĝermanaj literaturoj), verkita en kunlaboro kun Delia Ingenieros. Samjare publikiĝis en Parizo la unua franca traduko de lia rakontaro (''Fictions'') kaj en Bonaero la serio de rakontoj ''La muerte y la brújula'' (la morto kaj la kompaso). En 1952 aperis la eseoj ''[[Otras inquisiciones]]'' (Aliaj inkvizicioj) kaj oni reeldonis eseon pri bonaera lingviko titolita ''El idioma de los argentinos'' (la lingvo de argentinanoj), kun ''El idioma de Buenos Aires'' (la lingvo de Bonaero) de José Edmundo Clemente. Aperis ankaŭ la dua eldono de ''El Aleph'', kun naŭ rakontoj. Kelkaj rakontoj de tiu libro estis tradukitaj al la franca fare de [[Roger Caillois]] kaj publikigitaj en Parizo en 1953 laŭ la nomo de ''Labyrinthes''. Tiujare Borges publikigis ''El Martín Fierro'', eseo kiu havis duan eldonon ene de la sama jaro. Laŭ zorgo de José Edmundo Clemente, la eldonejo Emecé ekpublikigis liajn ''Obras Completas'' (kompleta verkaro). En 1954 la kinreĝisoro [[Leopoldo Torre Nilsson]] reĝisoris la filmon ''Días de odio'' (malamaj tagoj), bazita sur la rakonto de Borges ''[[Emma Zunz]]''.&lt;ref name=&quot;MINED1960&quot;&gt;Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa (1984). «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: 1951-1960». [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1951-1960.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130507092135/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1951-1960.html|date=2013-05-07}} Konsultita la 20an de januaro 2008.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Archivo General de la Nación Argentina 1962 Jorge Luis Borges es nombrado miembro de la Academia Argentina de Letras.jpg|eta|250px|Borges nomumita membro de la ''[[Academia Argentina de Letras]]''.]]
Post militista puĉo — nomita [[Liberiga Revolucio (Argentino)|Liberiga Revolucio]] — kiu senpovigis la peronisman registaron, Borges estis nomumita en 1955 direktoro de la [[Nacia Biblioteko (Argentino)|Nacia Biblioteko]], posteno kiun li okupos dum 18 jaroj. En decembro samjare li aliĝis al la ''[[Academia Argentina de Letras]]''. Publikigis ''Los orilleros'', ''El paraíso de los creyentes'', ''Cuentos breves y extraordinarios'', ''Poesía gauchesca'', ''La hermana Eloísa'' kaj ''Leopoldo Lugones''. Oni konfirmigis lin krome en la katedron de Germana Literaturo kaj, poste, kiel direktoro de la Instituto de Germana Literaturo en la fakultato pri filozofio kaj beletro de la [[Universitato de Bonaero]]. La revuo ''Ciudad'' (urbo) dediĉis al li kritikan kaj bibliografian volumon pri lia verkaro. Aperis ''Ficciones'' en la itala, laŭ la titolo ''La Biblioteca di Babele''. Post kelkaj akcidentoj kaj operacioj, okulisto malpermesis al li legi kaj skribi. Kvankam li ankoraŭ distingis lumojn kaj ombrojn, tiu malpermeso ŝanĝis profunde lian literaturan praktikon. Borges iom post iom blindiĝis kiel konsekvenco de la denaska malsano kiu jam estis tuŝinta lian patron. Tio ne okazis subite («Se ha extendido desde 1899 sin momentos dramáticos, un lento crepúsculo que duró más de medio siglo» (Disvastiĝis el 1899 sen dramaj momentoj lanta krepusko kiu daŭris pli ol duono da jarcento)),&lt;ref name=&quot;Borges dones&quot;&gt;Borges, Jorge Luis. 1980. ''La ceguera''. En: ''Siete noches'' (Prelegoj fare de Borges en 1977), Fondo de Cultura Económica, Ediciones Nuevo País, Buenos Aires, pp. 144-160. ISBN 950-557-018-4&lt;/ref&gt; sed fakte temis pri procezo; ĉiuokaze, tio ne malebligis lin sekvi kun sia kariero de verkisto, eseisto kaj prelegisto, same kiel ankaŭ ne signifis por li la abandonon de la legado — li legigis onin laŭte — nek la lernadon de novaj lingvoj.&lt;ref name=&quot;MINED1960&quot; /&gt; Esti nomumita direktoro de la Nacia Biblioteko kaj samjare kompreni la profundecon de sia blindeco estis komprenita de Borges kiel kontraŭdiro fare de la destino. Li mem rakontis tion dum prelego post du jardekoj: «Poco a poco fui comprendiendo la extraña ironía de los hechos. Yo siempre me había imaginado el Paraíso bajo la especie de una biblioteca. Ahí estaba yo. Era, de algún modo, el centro de novecientos mil volúmenes en diversos idiomas. Comprobé que apenas podía descifrar las carátulas y los lomos. Entonces escribí el ''Poema de los dones''» (Iom post iom mi ekkomprenis la strangan ironion de la faktoj. Mi ĉiam estis imaginta la Paradizon laŭ speco de biblioteko. Tie mi estis. Estis iel la centro de naŭcent mil volumoj en diversaj lingvoj. Mi konstatis ke apenaŭ povis malĉifri la titolpaĝojn kaj librodrsojn. Tiam mi verkis la poeziaĵon ''Poemo de la donacoj''):&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;Borges, Jorge Luis. 1980. ''La ceguera''. ''En'': ''Siete noches'' (Prelegoj fare de Borges Borges en 1977), Fondo de Cultura Económica, Ediciones Nuevo País, Buenos Aires, p.: 144-160. ISBN 950-557-018-4&lt;/ref&gt;

{{Citaĵo| Nadie rebaje a lágrima o reproche&lt;br /&gt;
esta declaración de la maestría&lt;br /&gt;
de Dios, que con magnífica ironía&lt;br /&gt;
me dio a la vez los libros y la noche.&lt;ref name=&quot;los dones&quot;&gt;(Neniu malaltigu al larmo aŭ riproĉo tiun deklaron de la Dia lerteco, kiu per grandioza ironio donis al mi samtempe librojn kaj nokton) Jorge Luis Borges. [http://www.poemasde.net/poema-de-los-dones-jorge-luis-borges/ ''Poema de los Dones''.]&lt;/ref&gt;}}

En [[1956]] li instruis kurson de [[angla literaturo]] en la [[Universitato de Bonaero]], estis nomumita ĉefprofesoro en la sama universitato, ricevis [[Honora doktoreco|honoran doktorecon]] de la [[Nacia Universitato de Kujo]] kaj estis nomumita prezidanto de la Asocio de Argentinaj Verkistoj. En [[Montevideo]] li kritikis aspre la elpostenigitan peronismon kaj defendis la Liberigan Revolucion. Pro sia aliĝo al la nova registaro li iĝis tre kritikita, inter aliaj, de [[Ernesto Sabato]] kaj [[Ezequiel Martínez Estrada]]. Sabato kaj Borges pluos, se ne malamikiĝintaj, ja «separitaj» pro politikaj tialoj ĝis [[1973]], kiam, okaze de hazarda renkonto en biblioteko, [[Orlando Barone]] decidis organizi serion de kunsidoj, en kiuj ambaŭ verkistoj diskutis pri literaturo, filozofio, kinarto, lingviko kaj aliaj aferoj. La rezulto de tiuj kunsidoj estis la eldono de libro: ''Diálogos: Borges-Sabato''.&lt;ref name=&quot;MINED1960&quot; /&gt;

[[Dosiero:Frondizi y Borges.jpg|eta|maldekstra|250px|Borges kun la prezidento [[Arturo Frondizi]].]]
Inter [[1957]] kaj [[1960]] li publikigis ''[[Manual de zoología fantástica]]'' (manlibro de fantasta zoologio) kaj ''[[El hacedor]]'' (la faristo), nome kolekto de mallongaj tekstoj kaj poeziaĵoj dediĉita al [[Leopoldo Lugones]]. Li faris novan ĝisdatigon de ''Poemas'' kaj publikigis en la ĵurnalo ''La Nación'' la poeziaĵon ''Límites'' (limoj). Sub lia direktoraro komenciĝis la dua epoko de la revuo ''La Biblioteca'' kaj, kunlabore kun Bioy Casares, li eldonis la antologion ''Libro del cielo y del infierno'' (libro de [[La Ĉielo kaj la Infero|la ĉielo kaj la infero]]). Liaj verkoj plue tradukiĝis al diversaj lingvoj:&lt;ref&gt;En 1976 Jorge Luis Borges prezentiĝis en la programo de intervjuoj de Joaquín Soler Serrano. Borges komentis en la intervjuo la efikon kiun la lingvoj havis sur li laŭlonge de lia vivo. Edukita en la kastilia kaj la angla, li dediĉis sin al studo de la angla, franca, germana kaj skandinavaj lingvoj [https://web.archive.org/web/20090508105751/http://homohominilupus.wordpress.com/2008/11/14/entrevista-a-jorge-luis-borges/]&lt;/ref&gt; en tiu periodo partikulare ''Otras inquisiciones'' estis tradukita al la franca laŭ la titolo ''Enquétes'', ''El Aleph'' al la germana laŭ la titolo ''Labyrinthe'' kaj elekto de rakontoj de ''El Aleph'' kaj ''Ficciones'' al la itala kiel ''L'Aleph''. En tiu periodo aperis ankaŭ la volumoj sesa al naŭa de la ''Obras Completas'' (kompleta verkaro). Por [[1960]] li ligiĝis kun la Konservisma Partio.&lt;ref name=&quot;Ruch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MINED1960&quot; /&gt;
Li kunricevis kun [[Samuel Beckett]], en [[1961]], la Internacian Premion de Literaturo (konsistanta en 10 mil dolaroj), havigita de la Internacia Kongreso de Eldonistoj en Formentor, [[Majorko]]. Tiu grava premio famigis lin internacie kaj ebligis la tradukon de liaj verkoj al nombraj lingvoj (angla, franca, germana, sveda, norvega, dana, itala, pola, portugala, hebrea, [[persa]], greka, slovakaj kaj araba, inter aliaj). Aperis lia ''Antología personal'' (persona [[antologio]]), eldinita de la Eldonejo Sur. Li veturis kun sia patrino al Usono, invitita de la [[Universitato de Teksaso]] kaj de la Fondaĵo Tinker, de [[Austin]]. Tie li prelegis kaj instruis kursojn pri argentina literaturo dum ses monatoj. En [[Novjorko]] oni eldonis antologion de liaj rakontoj titolita ''Labyrinths'' kaj oni tradukis al la germana ''Historia universal de la infamia''. En 1962 oni premieris la filmon ''Hombre de la esquina rosada'', bazita sur la samnoma rakonto (viro en rozkolora angulo), kiun reĝisoris [[René Mugica]]. Finigis biografion pri la poeto [[Pedro Bonifacio Palacios|Almafuerte]]. Kun sia patrino, li veturis al Eŭropo en 1963 kaj ege prelegis. Reveninte al Bonaero li finigis antologion pri [[Evaristo Carriego]].&lt;ref name=&quot;MINED1970&quot;&gt;Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa (1984). «Efemérides Culturales Argentinas. Jorge Luis Borges: 1961-1970». [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1961-1970.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110903074656/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/1961-1970.html|date=2011-09-03}} Konsultita la 20an de januaro 2008.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Jorge Luis Borges Hotel.jpg|eta|250px|Jorge Luis Borges en 1969 en [[:en:L'Hôtel|L'Hôtel]] (en), hotelo situa ĉe la strato rue des Beaux Arts, en [[Parizo]] (foto de [[Pepe Fernández]]). Borges montris deziron morti en tiu hotelo, kie estis mortinta [[Oscar Wilde]], kiam la nomo de la establaĵo estis ''Hôtel d'Alsace''.]]
Kun la kunlaboro de [[María Esther Vázquez]] li publikigis ''Introducción a la literatura inglesa'' (enkonduko al la angla literaturo) en 1965 kaj ''Literaturas germánicas medievales'' (mezepokaj ĝermanaj literaturoj) en 1966. Venontjare oni eldonis ''Introducción a la literatura norteamericana'' (enkonduko al la nordamerika literaturo), verkita kunlabore kun Esther Zemborain kaj ''Crónicas de Bustos Domecq'' (kronikoj de B.D.), kun Bioy Casares. Oni eldonis krome liajn milongojn kaj tangojn en la libro ''Para las seis cuerdas'' (por la ses kordoj), ilustrita de [[Héctor Basaldúa]], kaj lian rakonton ''La intrusa'' (la entrudulino).&lt;ref name=&quot;Ruch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MINED1970&quot; /&gt;

[[Dosiero:Borges con el Presidente Illia.jpg|maldekstra|eta|200px|Borges kun la prezidanto Dro. [[Arturo Umberto Illia]].]]
La 21an de septembro [[1967]] Borges, 68-jaraĝa, edziĝis eklezie al [[Elsa Astete Millán]], vidvino 57-jaraĝa. Dum la unua epoko, la paro loĝis ĉe li, kunloĝante kun Leonor Acevedo. En la memoro de Elsa la patrino de la verkisto ne intervenis por damaĝi la rilaton. Tamen, laŭ la amikoj de Borges, la ĵaluzo de Doña Leonor estis terura. Monatojn post la nupto, la paro translokiĝis al apartamento, kie ili por la unua fojo ekloĝis kune kaj solaj, kaj tie la rivaleco inter lia edzino kaj lia patrino akriĝis kaj la verkisto devis ekviziti kaŝe la patrinon Leonor. Tiu sperto, krome, kondukis la paron alfronti definitive la realon: la kunvivado estis netolerebla. En intervjuo publikigita en 1993, Elsa akceptis ke ŝi ne estis feliĉa ĉe Borges: «Era introvertido, callado y poco cariñoso. Era etéreo, impredecible. No vivía en un mundo real» (Li estis introvertito, silentema kaj malmulte afabla. Li estis etera, neantaŭdirebla. Li ne vivis en reala mondo).&lt;ref&gt;Camarasa, C. 2007. [http://archivo.lavoz.com.ar/nota.asp?nota_id=148391 Esa extraña mujer de Borges] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120201230441/http://archivo.lavoz.com.ar/nota.asp?nota_id=148391 |date=2012-02-01 }}. La voz del interior. Suplemento Temas. Konsultita la 1an de aprilo 2010.&lt;/ref&gt; La geedzeco daŭris nur ĝis oktobro [[1970]].

Inter 1967 kaj 1968 la verkisto prelegis en la [[Universitato Harvard]] sesfoje pri [[poezio]], kaj kelkaj el liaj meditadoj pritraktis la temon de la ''perfekta poeziaĵo''. [http://www.lanacion.com.ar/308103-textos-ineditos-de-borges-en-la-nacion] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170808073124/http://www.lanacion.com.ar/308103-textos-ineditos-de-borges-en-la-nacion |date=2017-08-08 }}. En 1968, kun la kunlaboro de Margarita Guerrero, publikigis ampleksigon de ''Manual de zoología fantástica'' laŭ la titolo ''[[El libro de los seres imaginarios]]''. Aperis tiujare lia ''Nueva antología personal''. Veturis al [[Santiago de Chile]] por ĉeesti en la Kongreso de Kontraŭrasismaj Intelektuloj kaj al Eŭropo kaj Israelo por prelegi. La reĝisoro [[Hugo Santiago]] reĝisoris la filmon ''Invasión'', laŭ intrigo de Bioy kaj Borges. En 1969 li ordigis kaj korektis du librojn de poezio: ''El otro, el mismo'' kaj ''Elogio de la sombra'', kiu atingis du eldonojn ene de la sama jaro. Kun ilustraĵoj de la pentristo [[Antonio Berni]], oni eldonis lian tradukon kaj antologion de ''Leaves of Grass'', de [[Walt Whitman]]. Post kelkaj jaroj de nepublikado de rakontoj, li kunigis kelkajn rakontojn en ''[[El informe de Brodie]]'', libro publikigita en aŭgusto de 1970.&lt;ref name=&quot;Ruch&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MINED1970&quot; /&gt;

=== Liaj lastaj jaroj ===
[[Dosiero:Jorge Luis Borges 1963.png|eta|200px|Jorge Luis Borges en 1963, jam kun malfacilo por vidi.]]
[[Dosiero:Tumba de Borges.JPG|eta|Tombo de Jorge Luis Borges en la Tombejo de la Reĝoj en Ĝenevo.]]
En 1971 Borges publikigis en Bonaero la novelo titolita ''[[El congreso]]'' (la kongreso). Venontjare li veturis al [[Usono]], kie li ricevis nombrajn honorojn kaj prelegis en diversaj universitatoj. Reveninte al Bonaero, li publikigis la libron de poezio ''El oro de los tigres'' (la oro de la tigroj) kaj la 24an de aŭgusto, nome sia naskiĝtago, li ricevis senegalan omaĝon: nome la publikigo privatforma de lia rakonto ''[[El otro (Borges)|El otro]]'' (la aliulo). En 1973 li estis nomumita Elstara Civitano de Bonaero kaj, paralele, li postulis sian emeritiĝon kiel direktoro de la Nacia Biblioteko. En 1973 li kunigis por la unua fojo en unu volumo sian ''Obras Completas'' (kompleta verkaro), eldonite de [[Emecé]].

En Milano, Franco Maria Ricci publikigis la rakonton ''El congreso'' en luksega eldono kun oraj literoj. La libro de poezio ''La rosa profunda'' kaj la novelaro '' [[El libro de arena]]'' (la sabla libro) publikiĝis en 1975, kun la kolekto ''Prólogos'' (enkondukoj). Krome premieriĝis la filmo ''El muerto'' (la mortinto), pri samnoma rakonto, reĝisorita de [[Héctor Olivera]].

Pro nova venko de [[peronismo]], Borges insistis rememorigi la unuan registaron de Perón kiel «los años de oprobio» (la malhonoraj jaroj).
[[Dosiero:Borges en Ginebra.jpg|eta|Memortabulo sur la fasado de la loĝejo de Ĝenevo kie loĝis Jorge Luis Borges, ĉe la numero 28a de la Grande Rue.]]
En 1975 mortis lia patrino, 99-jaraĝa. El tiam Borges veturos nur akompanata de eks-lernantino, poste sekretariino kaj —laste, jam en la maljuneco de Borges— sia dua edzino, [[María Kodama]].

En 1986, koninte sin malsanulo pro kancero kaj timante ke lia agonio estu nacia spektaklo,&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/cultura/Borges/agranda/despues/Borges/elpepucul/20110611elpepicul_1/Tes Borges se agranda después de Borges. ''El País'', 11/06/2001.] Konsultita 11/06/2011&lt;/ref&gt; fiksis sian loĝejon denove en [[Ĝenevo]], urbo kiun li amis kaj kiun Borges mem nomumis ''una de mis patrias'' (unu el miaj patrujoj). La 26an de aprilo li edziĝis —per prokuro— kun María Kodama, laŭ Akto de tiu dato en Colonia Rojas Silva, [[Paragvajo]]. Li mortis la 14an de junio [[1986]] 86-jaraĝa, viktimo de kancero de [[hepato]] kaj [[emfizemo]].&lt;ref&gt;Sorela, Pedro (15a de junio 1986). «Jorge Luis Borges murió ayer en Ginebra». Madrid: [[El País]]. [https://elpais.com/diario/1986/06/15/cultura/519170401_850215.html] Konsultita la 4an de Januaro 2018.&lt;/ref&gt; Laŭ [[Adolfo Bioy Casares]], venis al lia morto lia tradukisto al la franca, nome Jean-Pierre Bernès, kiu rakontis ke li «mortis dirinta la Patronia-n. Li diris ĝin en anglosaksa, antikva angla, angla, franca kaj hispana.»&lt;ref&gt;Bioy Casares, Adolfo (2006). Borges. Barcelona: Destino. ISBN 978-84-233-3873-3.&lt;/ref&gt;

Laŭ la lasta volo de Borges, liaj restaĵoj kuŝas en la Tombejo Plainpalais. Pli precize: en la tombo 735 D-6 de la tombejo Plainpalais, dekstre de cipreso.&lt;ref name=&quot;Muñoz Rengel&quot;&gt;Muñoz Rengel, J.J. (1999): ''El último artificio de Borges''. ''A Parte Rei, Revista de Filosofía''. Nº 5, Septembro. [http://serbal.pntic.mec.es/~cmunoz11/artificio.html artículo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070101030844/http://serbal.pntic.mec.es/~cmunoz11/artificio.html |date=2007-01-01 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FB&quot;&gt;Fundación Internacional Jorge Luis Borges. Biografio. [https://web.archive.org/web/20080919134230/http://www.fundacionborges.com/borges/borges.html] Alirita la 5-8-08.&lt;/ref&gt;
La [[tomboŝtono]],&lt;ref&gt;[http://es.youtube.com/watch?v=Kx9YfTEqHNQ Filmeto de la tomboŝtono ambaŭflanke]&lt;/ref&gt; fare de la argentina skulptisto Eduardo Longato, estas el blanka kaj aspra ŝtono. Sur la supro de ĝia antaŭa flanko legeblas ''Jorge Luis Borges'' kaj, malsupre, «''And ne forhtedon na''», ĉe cirkla bildo kun sep militistoj, malgranda kimra kruco kaj la jaroj «1899/1986».&lt;ref&gt;''La República'' (Uruguay).[http://www.larepublica.com.uy/foto/213192-498101-jorge-luisborges-la-tumba-que-guarda-sus-restos-tiene-una-pequena-cruz-de-gales La tumba que guarda sus restos tiene una pequena cruz de Gales]. Konsultita la 3an de julio 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Svisa Portalo de informaro kaj servoj. [http://www.swisslatin.ch/cultura-0618.htm No habían flores amarillas para la tumba de Borges] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170306004803/http://www.swisslatin.ch/cultura-0618.htm |date=2017-03-06 }}. Konsultita la 3an de julio 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Elisabetta Piqué. 1999. [http://www.lanacion.com.ar/150647-borges-sin-flores-en-ginebra Borges, sin flores en Ginebra] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180105011641/http://www.lanacion.com.ar/150647-borges-sin-flores-en-ginebra |date=2018-01-05 }}. ''[[La Nación]]'' (Argentino). Konsultita la 3an de julio 2011.&lt;/ref&gt; La surskribo «''And ne forhtedon na''», formulita en [[Anglosaksa lingvo|anglosaksa]], estus tradukebla kiel «''Ke ili ne timu''». (Tiu frazo referencas al &quot;La balado de Maldon&quot;, nome eposo de la 10-a jarcento kiu priskribas la kunfronton kiu okazis la 10an aŭ 11an de aŭgusto 991 ĉe la rivero Blackwater ([[Essex]], Anglio).&lt;ref name = &quot;cita pie2&quot;&gt;&quot;La balado de Maldon&quot; estas tradukita hispanen kaj klarigita en la libro &quot;Literaturas germánicas medievales&quot; de Jorge Luis Borges kaj María Esther Vázquez.&lt;/ref&gt; En unu el ties fragmentoj oni diras: &quot;Entonces comenzó Byrhtnoth a arengar a los hombres / Cabalgando les aconsejó, enseñó a sus guerreros / Cómo debían pararse y defender sus lugares / Les ordenó que sostuvieran bien sus escudos / con sus puños firmes y '''que no temieran'''. / Entonces cuando sus huestes estuvieron bien ordenadas / Byrhtnoth descansó entre sus hombres donde más le gustaba estar / Entre aquellos guerreros que él sabía más fieles&quot;. Al la dua parto de la kvina verso transskribita apartenas la epitafo de la anverso de la tomboŝtono de Borges.&lt;ref name = &quot;Muñoz Rengel&quot; /&gt; La gravuraĵo de la sep militistoj estas kopio de la gravuraĵo de alia tomboŝtono — eble la tomboŝtono starigita en la 9-a jarcento en la monaĥejo de [[Lindisfarne]], en la nordo de Anglio, kiu rememorigas la atakon fare de [[vikingoj]] suferita de la monaĥejo en la jaro 793 — kiun Borges rilatigis kun &quot;La balado de Maldon&quot;; li mem parolis pri ĝi.&lt;ref name = &quot;Muñoz Rengel&quot; /&gt; La malantaŭ flanko de la tomboŝtono montras la frazon ''Hann tekr sverthit Gram ok leggr í methal theira bert'', kiu korespondas al la 27a ĉapitro de la ''Saga Volsunga'' ([[norvega]] sagao de la 13-a jarcento), tradukebla kiel «Li prenis la glavon, Gram, kaj metis ĝin inter ili elingigita».&lt;ref name = &quot;Muñoz Rengel&quot; /&gt; Tiuj du samaj versoj estis uzataj de Borges ankaŭ kiel citaĵo en sia rakonto ''Ulrica'', inkludita en ''[[El libro de arena]]'', nura amrakonto de la aŭtoro kies protagonisto nomiĝas Javier Otálora. Sub tiu dua surskribo aperas la gravuraĵo de vikinga ŝipo, kaj sub tiu tria surskribo: «De Ulrica a Javier Otárola», kio permesas interpreti tiun lastan surskribon kiel dediĉo de María Kodama al Jorge Luis Borges.&lt;ref name=&quot;Muñoz Rengel&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/opinion/lapida/Borges/elpepuopi/20090224elpepiopi_4/Tes Tras la lápida de Borges (Juan Jacinto Muñoz Rengel) ''El País'' 24/02/2009]&lt;/ref&gt;

En februaro 2009,&lt;ref&gt;[http://www.gacetaeditorial.com/2009/02/un-proyecto-para-repatriar-los-restos.html Proyecto para repatriar los restos de Borges]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; prezentiĝis projekto por translokigi liajn restaĵojn al bonaera tombejo [[Tombejo Rekoleta|Rekoleta]]. Tio generis gravan polemikon,&lt;ref&gt;[http://www.elpais.com/articulo/cultura/cementerio/Borges/queria/descansar/elpepicul/20090212elpepicul_3/Tes El cementerio donde Borges quería descansar]&lt;/ref&gt; lia vidvino María Kodama forte kontraŭis kaj finfine la projekto estis malakceptita.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hispanosnet.com/articulos/2009/febrero/15/borges_seguira_ginebra.html |titolo=Borges seguirá en Ginebra |alirdato=2018-01-04 |arkivurl=https://archive.today/20120628215345/http://www.hispanosnet.com/articulos/2009/febrero/15/borges_seguira_ginebra.html |arkivdato=2012-06-28 }}&lt;/ref&gt;

== Borges kaj ultraismo ==
[[Dosiero:JorgeLuisBorges002.JPG|eta|200px|Jorge Luis Borges.]]
La 25an de januaro 1921 aperis la unua numero de la hispana literatura gazeto ''Ultra'', kiu — kiel lia propra nomo indikas — estis la organo por disvastigo de la movado [[ultraismo]]. Inter la plej elstaraj kunlaborantoj estis Borges mem, [[Rafael Cansinos-Assens]], [[Ramón Gómez de la Serna]] kaj [[Guillermo de Torre]], kiu poste edziĝos al [[Norah Borges]]. Borges mem resumis la trajtojn de la ultraisma movado tiel:
* Redukto de liriko nur al ties ĉefa elemento: la metaforo.
* Forigo de neutilaj mezsignifaj frazoj, ligiloj kaj adjektivoj.
* Abolo de ornamaĵoj, ideologio, cirkonstancoj, predikado kaj troserĉita nebuleco.
* Sintezo de du aŭ pliaj bildoj en unu, kiu tiel plilarĝigas la sugesteblon.&lt;ref&gt;Jorge Luis Borges. 1921. Ultraísmo. Nosotros, 151. Buenos Aires, decembro. [https://web.archive.org/web/20060426193355/http://www.acs.ucalgary.ca/~latorres/Ultraismo.html Originala teksto] Alirita la 5an de Januaro 2018.&lt;/ref&gt;

Post unu jaro Borges publikigis en tiu sama revuo antologion de ultraismaj poeziaĵoj. Post jaroj, Borges malaprezos, kaj eĉ desdegnos ĉiujn tiajn komencojn de sia kariero kaj ĉion rilatan kun la ultraismo. Lia iama entuziasmo —de 1919 al 1922— tuj ŝanĝiĝis en akra malaprobo kaj eĉ en agresemo.&lt;ref&gt;de Torre, G. 1964. Para la prehistoria ultraísta de Borges. Hispania, Vol. 47 (3):457-463. doi:10.2307/336161&lt;/ref&gt;

== Borges kaj la rakontoj ==
Smae kiel sia samaĝulo [[Vladimir Nabokov]] kaj la iom pli aĝa [[James Joyce]], Borges kombinis la intereson por sia naskiĝtero kun interesoj multe pli ampleksaj. Li kunhavis ankaŭ la multlingvemon kaj la ŝaton por ludi per la lingvaĵo, sed diference de Nabokov kaj Joyce, kiuj laŭ la tempopaso kreis pli etendajn verkojn, Borges neniam verkis romanon. Al kiuj riproĉis tiun mankon, Borges respondis ke liaj preferoj estis por la rakonto, kiu estas esenca ĝenro, kaj ne por la romano kiu pelas al plenigo.&lt;ref name=&quot;Cortinez&quot;&gt;Carlos Cortinez. Hacia el éxtasis: ''El congreso'' de Borges. 1986. Hispanic Review, Vol. 54, No. 3, pp. 313-322 (retejo alirita la 18an de novembro 2007). [http://links.jstor.org/sici?sici=0018-2176(198622)54%3A3%3C313%3AHEE%22CD%3E2.0.CO%3B2-F]&lt;/ref&gt; El la aŭtoroj kiuj klopodis ambaŭ ĝenrojn li preferis, ĝenerale iliajn rakontojn aŭ novelojn. De [[Franz Kafka]], por ekzemplo, li asertis ke estis pli bonkvalitaj liaj noveloj ol ''La proceso''.&lt;ref name=&quot;Borges 1935&quot;&gt;Borges, J.L. 1935. ''Las pesadillas y Kafka''. ''La Prensa'', 6a de februaro.&lt;/ref&gt; En la prefaco de ''Ficciones'' li asertis ke estas «laboriga kaj malriĉiga deliro komponi vastajn librojn; pliampleksigi en 500 paĝojn ideon kies perfekta parola ekspono eblas en malmultaj minutoj».&lt;ref&gt;Borges, 1974, p. 429.&lt;/ref&gt;

== Tiutempaj disĉiploj ==
Kvankam Borges ne havis rektajn «disĉiplojn» —ĉar tio supozigus antaŭvideblan estetikon kaj skolon pri kiuj li mem ne kredis— estas tiutempaj aŭtoroj kiuj, laŭ ties kritikistoj, ricevis lian influon rekte. La fakto ke ili konis Borges personale kaj legis lian verkaron en la kastilia, eble influis en la verkoj de [[Ricardo Piglia]],{{Citaĵo|La intereso de Piglia por krei spacon de legado por siaj propraj tekstoj, fondinta tradicion tra la dialogo kiun li establis kun siaj antaŭuloj, estas unu de la ĉefaj fadenoj de la intrigo disvolvigita de Fornet. La observado fare de Jorge Luis Borges pri la fakto ke «ĉiu verkisto kreas siajn antaŭulojn» kaj «ties laboro modifas nian koncepton de la pasinto, kiel modifos la estontecon», estas disvolvigita en la literatura analizo de &quot;Respiración artificial&quot;, &quot;La ciudad ausente&quot; kaj la rakontoj «Nombre falso» y «Prisión perpetua», tekstoj elektitaj por realigi la esploradon.&lt;ref&gt;Mateo Palmer, Margarita. Casa de la Américas, eld. «Las pistas de un enigma: la poética de Ricardo Piglia». [http://www.casadelasamericas.org/publicaciones/revistacasa/245/margaritamateopalmer.pdf] Konsultita la 5an de Januaro 2018.&lt;/ref&gt;}} [[César Aira]], [[Roberto Bolaño]], [[Carlos Fuentes]], [[Orhan Pamuk]], [[Paul Auster]], [[Salman Rushdie]] kaj [[Umberto Eco]], se ne mencii kelkajn el la evidentaj (kiuj krome agnoskis ĝin): [[Ernesto Sabato]], [[Julio Cortázar]], [[Adolfo Bioy Casares]], [[Julio Ramón Ribeyro]], inter aliaj. Elstaras ankaŭ la influo kiun la verkaro de Borges havis sur diversaj tiutempaj pensuloj de aliaj landoj, kiel ĉe [[Gilles Deleuze]] aŭ [[Michel Foucault]].

== La amikoj de Borges ==
[[Dosiero:Adolfo Bioy Casares 1968.png|eta|210px|Unu el la intimaj amikoj de Borges: [[Adolfo Bioy Casares]]. La foto estis farita en 1968.]]
Borges havis du intimajn amikojn dum plej parto de sia vivo: nome la verkistoj [[Adolfo Bioy Casares]] kaj [[Manuel Peyrou]]. Li konis Bioy Casares ĉe sia amikino [[Victoria Ocampo]], Peyrou estis al li prezentita en germana trinkejo de la strato Corrientes ĉe Pueyrredón, en la 1920-aj jaroj. La amikrilato kun ĉiu el ili estis ege diferenca. Kun Bioy temis pri amikeco «je la angla», kiu ekskludis konfidencojn; la amikeco kun Peyrou male inklufis plej intimajn kaj personajn konfesojn. Kiam Borges bezonis helpon de psikiatro —laŭ konfeso de Estela Canto—, estis Peyrou kiu rekomendis tiun al li. Post la morto de sia amiko en 1974, Borges verkis poeziaĵon kun la titolo ''Manuel Peyrou'' kiun li poste publikigis en ''Historia de la noche''.

Borges kultivis ankaŭ la amikecon de la meksika [[Alfonso Reyes Ochoa|Alfonso Reyes]] kiun li konis tra [[Pedro Henríquez Ureña]]. Dum la epoko kiam Reyes estis ambasadoro en Bonaero (el [[1927]] al [[1930]]) ili renkontiĝis ofte, unue en la vilao de Victoria Ocampo kaj poste en la babilrondoj kiun la propra Reyes organizis dimanĉojn en la diplomatia sidejo. Al Borges «ĉefe plaĉegis la rafinita kaj alloga literatura stilo de la meksika verkisto»,&lt;ref name=&quot;Reyes el memorioso&quot;&gt;Braulio Hornedo, [http://www.alfonsoreyes.org/amigo.htm ''Reyes el memorioso''.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181102090939/http://www.alfonsoreyes.org/amigo.htm |date=2018-11-02 }}&lt;/ref&gt; ĝis punkto ke li konsideris lin «la plej bonkvalita prozisto de hispana lingvo en ajna epoko».&lt;ref&gt;Sapa prelego de la ciklo ''Siete noches'', titolita [http://bibliotecaignoria.blogspot.com/2007/04/jorge-luis-borges-de-siete-noches-noche_2744.html «La ceguera»], kiu okazis la 3an de aŭgusto 1977 en la teatro Coliseo de Bonaero.&lt;/ref&gt; En lia memoro Borges verkis la poeziaĵon ''In memoriam''.&lt;ref&gt;Inkludita en [http://www.literatura.us/borges/hacedor.html ''El hacedor''.]&lt;/ref&gt; Por kelkaj kritikistoj, lia rakonto [[Funes el memorioso]] sugestas «kaŝita agnosko kaj omaĝo de la jam matura disĉiplo al sia elvokita mentoro».&lt;ref name=&quot;Reyes el memorioso&quot;/&gt;

Krom tiuj tre proksimaj amikoj —kaj Silvina Ocampo, fratino de Victoria kaj edzino de Bioy—, kiuj estis tio el la komenco de la 1930-aj jaroj al la fino, aliaj kiuj alproksimiĝis al la etoso de tiu grupo —en diversaj epokoj kaj por diversaj tempoj— estis Carlos Mastronardi, Emma Risso Platero, Francisco Luis Bernárdez, Xul Solar, [[Ernesto Sabato]], Enrique Amorim, [[Ricardo Güiraldes]], [[Oliverio Girondo]], Norah Lange, Elvira de Alvear, Ulises Petit de Murat, Santiago Dabove, Alicia Jurado, Julio César Dabove, Gloria Alcorta, Estela Canto, María Esther Vázquez, Néstor Ibarra kaj Héctor Germán Oesterheld. [[Macedonio Fernández]] ne estis strikte amiko sed ia mentoro de Borges, kaj nur dum kelkaj jaroj, ĝis ili distanciĝis pro politikaj tialoj. Kurioze, Fernández gradiĝis kiel advokato en la Universitato de Bonaero en 1897, kun la patroj de Borges kaj Peyrou.&lt;ref&gt;Óscar Peyrou. Borges y Argentina. Los amigos de Borges. Centro Virtual Cervantes. Borges 100 años. [https://cvc.cervantes.es/actcult/borges/espaarge/08a2.htm] alirita la 26-12-07.&lt;/ref&gt;

Maurice Abramowicz estis advokato, verkisto kaj poeto de jud-pola deveno. Borges konis en Ĝenevo en 1914, dum li studis en la Collège Calvin. Estante du jarojn malpli aĝa ol Borges, li iniciatis lin en la legado de Rimbaud kaj korespondis kun li pri literaturaj temoj. En kelkaj rakontoj Borges al li atribuis komentariojn aŭ dediĉis paĝojn. José Bianco (1908-1986) estis argentina verkisto kaj tradukist. Li publikigis, inter aliaj verkoj, ''La pequeña Gyaros'' (rakontoj, 1932), ''Sombras suele vestir'' (1941) kaj ''Las ratas'' (romano, 1941). Li elstare tradukis, kiel ''Otra vuelta de tuerca'', ''La lección del maestro'', ''La muerte del león'' kaj ''Hermosas imágenes''. Borges, estis lia intima amiko kaj enkondukis kelkajn verkojn liajn kaj publikigis, en 1944, revizion de la romano ''Las ratas'' en la prestiĝa revuo ''[[Sur (revuo)|Sur]]''. Susana Bombal estis argentina verkistino. Ŝia amiko Borges, enkondukis ŝian libron ''Tres Domingos'' (1957) en kiu li asertas ke «La rakonta metodo estas tiu de [[Virginia Woolf]]; ni ne ricevas la faktojn rekte sed ties respegulon en konscio kaj la pasion aŭ la pensaron kun la gravaj informoj». En 1969 li ricevis la Municipan Premion de Legata Teatro (''Green wings'', antaŭa versio de tiu verko, verkita angle, estis publikigita de la eldonejo Losange en 1959). ''El cuadro de Anneke Loos'' (rakontoj, 1963) estis premiita de la Argentina Societo de Verkistoj per la Honora Strio. Borges publikigis en 1971 ''El arte de Susana Bombal'', nome eseo pri ŝia verkaro aperinta en la ĵurnalo ''La Nación''.

== Virinoj kaj sekso en la vivo kaj en la verkaro de Borges ==
[[Dosiero:Borgesygroupies.jpg|eta|Borges kaj grupo de admirantinoj.]]
La rolo de la virinoj en la vivo kaj en la verkaro de Borges flugis grandan kvanton da inko. Rilate al lia patrino, por ekzemplo, la skota hispanisto Edwin Williamson atribuis al ŝi fundamentan gravon en sia biografio pri Borges.&lt;ref&gt;Williamson, E. 2004. ''Borges, a life''. Viking, Penguin Group, 492 pp.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Williamson, E. 2007. ''Borges, una vida''. Seix Barral. 640 paĝoj. ISBN 950-731-488-1&lt;/ref&gt; Tiu kvalito de «subpremanta patrino» estis neita de la propra Borges, kiu rekonis ĉiam la aŭtoritaton de lia patro, kiu diference de la «malklera familio de lia patrino» (laŭ lia propra aserto) heredigis al li «mondon intelekte pli kompleksan», la anglan lingvon kaj sian [[biblioteko]]n, la plej grava fakto de sia vivo laŭ lia fama konfeso. Laŭ Emir Rodríguez Monegal, por ekzemplo, la rolo de «Panjo» en la vivo de Borges estis pli malgranda: «la parton kiun Panjo ludas en la persona [[mito]] de Borges: ŝi estas ĉiam tie, ĉiam menciita ĝentile, sed ĉiam plutenita (subtile) en pozicio subigita.» Praktike ĉiuj biografiistoj koincidas en tiu interpreto de la pli malgranda gravo relativa de Leonor Acevedo en la vivo de ŝia filo, escepte Estela Canto kiu estis viktimo de ŝia malaprezo.

Markis lian vivon detaloj de lia estado en Ĝenevo kaj Hispanio dum la adolesko, kiam li havis sian unuan kaj laŭ ĉiuj biografiistoj [[traŭmato|traŭmatan]] seksan esperton, sed kiam li konis sian unuan amon, Emilie, kaj trovis novan literaturon kaj novajn amikojn kun kiu kunhavi ĝin. La surpriza kaj krimfikcieca «pruvaĵo» de la granda amo de Borges —kies identeco estis ĉiam tialo de spekulativado — estas la ŝajna duaranga Norah Lange. Al ŝi, por ekzemplo, laŭ Williamson, estus dediĉitaj la ''Two English Poems'' kaj, ĉefe, ''Historia universal de la infamia''. La profunda spuro kiun okazigis ŝia malakcepto kaj la supozita rivaleco kun la stentora [[Oliverio Girondo]] por la favoroj de Norah evidente vundigis lin. Tiel, variaj virinoj svarmis ĉirkaŭ la vivo de Borges: Emilie, Concepción Guerrero, Norah Lange, Estela Canto, Elsa Astete, María Kodama, al kiuj oni devus aldoni la nomjon de tiuj al kiuj li estus montrinta sian simpation sensukcese: Ema Risso Platero, Marta Mosquera Eastman, Cecilia Ingenieros, Wally Zenner, Sara Diehl, Beatriz Bibiloni, Delia Ingenieros, María Esther Vázquez, Luisa Mercedes Levinson, Esther Zemborain…

[[Sekso]] kaj virinoj estas du problemaj ingrediencoj de la fikcio de Borges: la foresto de tiuj du elementoj, kio povas aspekti hazarda, reale ege strangas.&lt;ref name=&quot;Brant&quot;&gt;Brant, Herbert J. The Queer Use of Communal Women in Borges' ''El muerto'' and ''La intrusa''. Indiana University. [http://lanic.utexas.edu/project/lasa95/brant.html]&lt;/ref&gt; Por ekzemplo, la scenoj de seksa agado estas preskaŭ tute forestaj en la verkoj de Borges (la hazarda seksa [[amoro]] de Emma Zunz kun sennoma maristo estas la plej elstara escepto) kaj eĉ la plej vualitaj sugestoj de amora agado estas limigitaj al malmultaj rakontoj. Tiom foresta kiom tio antaŭe menciita en la verkaro de Borges estas la inaj roluloj kiuj ludas centran rolon en la rakontaro kaj havas personecon sendependan. Ĝenerale hegemonias ties foresto aŭ esto simple ornama.&lt;ref&gt;Ion T. Agheana ''Reasoned Thematic Dictionary of the Prose of Jorge Luis Borges'' (Hanover [NH], Ediciones del Norte, 1990) identigas nur dekunu historiojn en kiuj la virinoj estas gravaj por la organizado de la rakonto: ''La viuda Ching, pirata'', ''Historia del guerrero y de la cautiva'', ''Emma Zunz'', ''Delia Elena San Marco'', ''La intrusa'', ''Juan Muraña'', ''La señora mayor'', ''El duelo'', ''El evangelio según Marcos'', ''La noche de los dones'', kaj ''Los espejos vedados''. Al tiu grupo, H. Brant aldonas ''Hombre de la esquina rosada'', ''El congreso'', kaj ''Ulrica''.&lt;/ref&gt; La fikcia mondo kreita de Borges estas loko kie la virinoj, se ili aperas, ŝajnas ekzisti kiel duarangaj estaĵoj kun la celo havigi al la viroj oportunon por sekso. Sekso kaj virinoj estas uzataj ĉefe kiel negoceroj en la rilato inter viroj, neniam por la generado aŭ la [[plezuro]]. La sekso en la fikcio de Borges, estas nur [[taktiko]], [[strategio]], kiu havigas sencon kaj dinamismon al la interagado inter viroj.&lt;ref name=&quot;Brant&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Altamiranda&quot;&gt;Altamiranda, Daniel. ''Borges, Jorge Luis (Argentina; 1899-1986)''. Latin American Writers on Gay and Lesbian Themes: A Bio-Critical Sourcebook. Ed. David William Foster. Westport: Greenwood P, 1994. 72-83.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Magnarelli&quot;&gt;Magnarelli, Sharon. ''Literature and Desire: Women in the Fiction of Jorge Luis Borges''. Revista/Review Interamericana 13.1-4 (1983): 138-149.&lt;/ref&gt;

== Listo de verkoj ==
[[Dosiero:Jorge Luis Borges.jpg|eta|dekstra|220px|Borges en 1976.]]
{{Div col|cols = 2}}
* ''Fervor de Buenos Aires'' [[1923]]
* ''Luna de enfrente'' [[1925]]
* ''Cuaderno San Martín'' [[1929]]
* ''Evaristo Carriego'' [[1930]]
* ''Discusión'' [[1932]]
* ''Historia universal de la infamia'' [[1935]]
* ''Historia de la eternidad'' [[1936]]
* ''[[Ficciones]]'' [[1944]]
* ''[[El Aleph (libro)|El Aleph]]'' [[1949]]
* ''[[Otras inquisiciones]]'' [[1952]]
* ''[[El hacedor]]'' [[1960]]
* ''El otro, el mismo'' [[1964]]
* ''Para las seis cuerdas'' [[1965]]
* ''Elogio de la sombra'' [[1969]]
* ''[[El informe de Brodie]]'' [[1970]]
* ''El oro de los tigres'' [[1972]]
* ''El libro de arena'' [[1975]]
* ''La rosa profunda'' [[1975]]
* ''La moneda de hierro'' [[1976]]
* ''Historia de la noche'' [[1977]]
* ''Siete noches'' [[1980]]
* ''La cifra'' [[1981]]
* ''Nueve ensayos dantescos'' [[1982]]
* ''La memoria de Shakespeare'' [[1983]]
* ''Atlas'' [[1984]]
* ''Los conjurados'' [[1985]]

Verkoj ekskluditaj de Borges mem el lia ''Plena verkaro'':
* ''Inquisiciones'' [[1925]]
* ''El tamaño de mi esperanza'' [[1926]]
* ''El idioma de los argentinos'' [[1928]]
{{Div col end}}

=== En Esperanto aperis ===
* ''[[La biblioteko de Babelo]].'' [Tradukis [[Giulio Cappa]]]. - En: ''[[Sferoj]],'' sciencfikcio kaj fantasto. Volumo 2, paĝoj 15 - 24.
** Priskribo pri senfina [[biblioteko]] konsistanta el libroj enhavantaj ĉiujn eblajn literkombinojn.
* ''La libro el sablo (El libro de arena).'' [Tradukis [[Liven Dek]]]. - En: ''Sferoj,'' sciencfikcio kaj fantasto. Volumo 4, paĝoj 15 - 20.
* ''[https://web.archive.org/web/20131011043617/http://esperanto-ondo.ru/Tl-hisp2.htm Tri versioj de Judaso.]'' Tradukis [[Fernando de Diego]]. - En: ''[[La Ondo de Esperanto]],'' 1997, numero 7.
* ''[http://esperanto-ondo.ru/Borges.htm La sekreta miraklo.]'' antologio, redaktis [[István Ertl]], tradukis el la hispana [[Jorge Camacho]], [[Giulio Cappa]], [[Tomasz Chmielik]], [[Fernando de Diego]], [[Liven Dek]], [[István Ertl]], [[Higinio García]], [[Kris Long]], [[Gonçalo Neves]], [[Joxemari Sarasua]], [[Francisco Veuthey]]; Antaŭparolo [[Jorge Camacho]]; Notoj [[István Ertl]], [[Aleksandr Korĵenkov]]. — Kaliningrado: Sezonoj, 200 paĝoj. — ([[Serio Mondliteraturo]]; Vol. 16). 2008 [Sur paĝoj 195-196 ĉi tiu libro havas bibliografion de verkoj de Borges en Esperanto.]
* Giulio Cappa, ''Pri kongresoj en Bonaero'', inkludas tradukon de &quot;La kongreso&quot; de Borges kun kritiko, analizo kaj persona rekreado, ''[[Beletra Almanako]]'', nº 19, februaro 2014, Novjorko, Mondial. ISBN 978-1-59569-277-1, ISSN 1937-3325. paĝoj&amp;nbsp;82–107.

==Referencoj==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Borges, Jorge Luis (1974). Obras Completas. Bonaero: eldonejo ''[[Emecé]]''.
* Barnatán, M.R. (1972.). Jorge Luis Borges. Ediciones y Publicaciones Españolas. ISBN 978-84-7067-141-8.
* — (1995.). Borges. Biografía total. Temas de Hoy (Biografías). Madrid.
* Benítez, Luis (2004). Borges, la tiniebla y la gloria. LEA. ISBN 84-96138-15-1. [https://books.google.es/books/about/Jorge_Luis_Borges.html?hl=es&amp;id=jfkaBv1YbmUC] Alirita la 5-an de januaro 2018.
* Bioy Casares, Adolfo (2006). Borges. Destino. ISBN 9788423338733.
* Borges, J.L.; Ferrari, O. (1987.). Diálogos íntimos. Sudamericana. ISBN 950-07-0404-8.
* Bulacio, Cristina; Grima, Donato (1998). Dos Miradas sobre Borges. Bonaero: eldonejo ''Gaglianone''.
* Cervera Salinas, Vicente (1992). La poesía de Jorge Luis Borges: historia de una eternidad. Editum.
* — (1992). La poesía del logos. Editum.
* Gallo, Gastón (1996). Biografía de Jorge Luis Borges. Produktita por el CD-ROM La Biblioteca Total (C) Nicolás Helft / Weber-Ferro. [http://www.mundolatino.org/cultura/borges/borges_1.htm] Alirita la 5-an de januaro 2018.
* Hadis, Martín. La vida y la obra de Jorge Luis Borges. Internetaleph. [http://www.internetaleph.com/] Alirita la 5-an de januaro 2018.
* Ministerio de Educación de la Nación. Subsecretaría de Coordinación Administrativa. Coordinación General de Informática y Telecomunicaciones. Efemérides Culturales Argentinas. [http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/ «Jorge Luis Borges».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160422090739/http://www.me.gov.ar/efeme/jlborges/ |date=2016-04-22 }}
* VVAA. Qué nos queda de Borges?. Suplemento especial. Buenos Aires: Diario Clarín. [http://edant.clarin.com/diario/especiales/Borges/html/Home.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171230120502/http://edant.clarin.com/diario/especiales/Borges/html/Home.html |date=2017-12-30 }} Alirita la 5an de Januaro 2018.
* Fundación Konex. Premio Konex de Platino y el de Brillante 1984. «Jorge Luis Borges. Biografía». Arkivita el la originalo la 23-an de novembro 2007. [https://web.archive.org/web/20071123172138/http://www.fundacionkonex.com.ar/premios/curriculum.asp?ID=1889] Alirita la 5-an de januaro 2018.
* Savater, F. (2002). Borges: la ironía metafísica. Barcelona: Omega. [http://www.ejournal.unam.mx/uni/019/UNI01903.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210117222340/http://www.ejournal.unam.mx/uni/019/UNI01903.pdf |date=2021-01-17 }} Alirita la 5-an de januaro 2018.
* Vaccaro, Alejandro (1996). Georgie 1898-1930. Una vida de Jorge Luis Borges. Buenos Aires: Proa/Alberto Casares.
* — (2006). Borges, vida y literatura. Edhasa. ISBN 950-9009-59-8.
* Williamson, Edwin (2007). Borges, una vida. Seix Barral. ISBN 950-731-488-1.
* «Audios de Jorge Luis Borges». Repositorio Institucional SEDICI. [http://sedici.unlp.edu.ar/discover?query=Jorge%20Luis%20Borges&amp;fq=type_filter%3Aaudio%5C%7C%5C%7C%5C%7CAudio] Alirita la 5-an de januaro 2018.
* ''Labryinths''/publikigita fare de ''New Directions'', 1967 kaj reeldonita en 2007
* ''Jorge Luis Borges (Critical Lives)'' / Jason Wilson, 2006
* ''With Borges'' / [[Alberto Manguel]], 2006
* ''Borges and Dante : echoes of a literary friendship'' / Humberto Núñez-Faraco, 2006
* ''Borges and translation : the irreverence of the periphery'' / Sergio Gabriel Waisman, 2005
* ''Borges : a life'' / Edwin Williamson, 2005
* ''You might be able to get there from here: reconsidering Borges and the postmodern'' / Frisch, Mark F., 2004
* ''Jorge Luis Borges'' (Bloom's BioCritiques) / Bloom, Harold, 2004
* ''Jorge Luis Borges as writer and social critic'' / Racz, Gregary Joseph, 2003
* ''The lesson of the master: on Borges and his work'' / Di Giovanni, Norman Thomas, 2003
* ''Borges, the passion of an endless quotation'' / Block de Behar, Lisa, 2003
* ''Jorge Luis Borges'' (en la serio ''Bloom's Major Short Story Writers'') / Bloom, Harold, 2002
* ''Invisible work: Borges and translation'' / Kristal, Efraín, 2002
* ''Borges and his fiction: a guide to his mind and art'' / Bell-Villada, Gene., 1999
* ''Jorge Luis Borges: thought and knowledge in the XXth century'' / Toro, Alfonso de, 1999
* ''The secret of Borges: a psychoanalytic inquiry into his work'' / Woscoboinik, Julio, 1998
* ''Borges and Europe revisited'' / Fishburn, Evelyn, 1998
* ''Nightglow: Borges' poetics of blindness'' / Yudin, Florence, 1997
* ''The Borges tradition'' / Di Giovanni, Norman Thomas, 1995
* ''Signs of Borges'' / Molloy, Sylvia, 1994
* ''Cervantes and the modernists: the question of influence'' / Williamson, Edwin, 1994
* ''Out of context: historical reference and the representation of reality in Borges'' / Balderston, Daniel, 1993
* ''Jorge Luis Borges: a writer on the edge'' / Sarlo, Beatriz, 1993
* ''Borges' Narrative Strategy'' / Shaw, Donald, 1992
* ''Borges revisited'' / Stabb, Martin S, 1991
* ''The contemporary praxis of the fantastic: Borges and Cortázar'' / Rodríguez-Luis, Julio, 1991
* ''Borges and his successors: the Borgesian impact on literature and the arts'' / Aizenberg, Edna, 1990
* ''Jorge Luis Borges: a study of the short fiction'' / Lindstrom, Naomi, 1990
* ''Borges and the Kabbalah: and other essays on his fiction and poetry'' / Alazraki, Jaime, 1988
* ''The meaning of experience in the prose of Jorge Luis Borges'' / Agheana, Ion Tudro, 1988
* ''Critical essays on Jorge Luis Borges'' / Alazraki, Jaime, 1987
* ''Jorge Luis Borges'' (Modern Critical Views) / Bloom, Harold, 1986
* ''Jorge Luis Borges, life, work, and criticism'' / Yates, Donald, 1985
* ''The prose of Jorge Luis Borges: existentialism and the dynamics of surprise'' / Agheana, Ion Tudro, 1984
* ''The aleph weaver: biblical, kabbalistic and Judaic elements in Borges'' / Aizenberg, Edna, 1984
* ''Borges and his fiction: a guide to his mind and art'' / Bell-Villada, Gene, 1981
* ''Jorge Luis Borges'' / McMurray, George R., 1980
* ''Jorge Luis Borges, A Literary Biography'' / Monegal, Emir Rodriguez, 1978
* ''Paper tigers: the ideal fictions of Jorge Luis Borges'' / Sturrock, John, 1977
* ''The Cardinal points of Borges'' / Dunham, Lowell, 1971
{{Projektoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Adolfo Bioy Casares]]
* [[Stanisław Lem]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.internetaleph.com/ Jorge Luis Borges] - Internetaleph

{{Leginda|2019|08|21}}
{{ADLS|2019|43}} &lt;!-- kaj de semajnoj 44 kaj 45 de tiu jaro --&gt;
{{Bibliotekoj}}
{{Havenda artikolo}}

{{Vivtempo|Borges, Jorge Luis}}

[[Kategorio:Jorge Luis Borges| ]]
[[Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Franclingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Argentinaj verkistoj]]
[[Kategorio:Argentinaj eseistoj]]
[[Kategorio:Argentinaj bibliotekistoj]]
[[Kategorio:Argentinaj scenaristoj]]
[[Kategorio:Blindaj verkistoj]]
[[Kategorio:Agnostikuloj]]
[[Kategorio:Konvertitoj al kristanismo de ateismo aŭ agnostikismo]]
[[Kategorio:Postmodernaj verkistoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]]
[[Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo]]
[[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]]
[[Kategorio:Tradukistoj al la hispana lingvo]]
[[Kategorio:Argentinaj tradukistoj]]
[[Kategorio:Kontraŭkomunistoj]]
[[Kategorio:Premio Cervantes premiitoj]]</text>
      <sha1>ng8oe8ix8h0aixpc52oeqyeo4bfmjmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gvadalaharo (Hispanio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39280</id>
    <revision>
      <id>9479122</id>
      <parentid>9455472</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lojwe</username>
        <id>158154</id>
      </contributor>
      <origin>9479122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83526" sha1="lzulp9fe402ltduyxjlnsmvtud3eq0j" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Guadalajara}}
{{Informkesto urbo
| nomo = Guadalajara
| bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg
| mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| flago = Bandera de Guadalajara.svg
| blazono = Escudo de Guadalajara.svg
| lando = [[Hispanio]]
| regiono = [[Kastilio-Manĉo]]
| provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]]
| titolo de administra unuo1 = Komarko
| administra unuo1 = [[Alkario]]
| estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) &lt;!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --&gt;
| regiono-ISO=ES-CM
| tipo1= reliefo
| situo sur mapo2= Hispanio
| tipo2= reliefo
| zomo = 11
| poŝtkodo = 19001-19005
| TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo]
}}
'''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ({{lang-es|'''Guadalajara'''}}) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [kokín] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon de la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares.

La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, kio faras ĝin la dua plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj antaŭ [[Toledo]]. Kun areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj ĝi havas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi situas 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]].

[[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]]
[[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo &quot;Brianda de Mendoza&quot;}}]]

== Historio ==
Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. paĝo 26.&lt;/ref&gt;

En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.&lt;ref&gt; Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]&lt;/ref&gt;​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. &lt;/ref&gt;​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.&lt;ref&gt; Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la &quot;Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val&quot; (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]&lt;/ref&gt; Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj.

Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero.

La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro.

La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.&lt;ref name=&quot;Ballesteros&quot; /&gt; Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la &quot;Diputación Provincial&quot; (provinca deputitaro aŭ municiparo).&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900.

La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]].

== Fizika geografio ==
=== Situo ===
La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]].

Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].&lt;ref&gt; Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]&lt;/ref&gt;

==== Limoj ====
Por la teritorio de Guadalajara:
{| class=&quot;wikitable&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]]
|-----
| width =&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]]
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudokcidente'' [[Alovera]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]]
|}&lt;/center&gt;

Por la eksklavo [[Usanos]]
{| class=&quot;wikitable&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]]
|-----
| width =&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oriente:'' [[Fontanar]]
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]]
|}&lt;/center&gt;

=== Orografio kaj geologio ===
[[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]]
En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj.

Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos.
&lt;ref name=&quot;MAPA&quot;&gt; Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).&lt;/ref&gt;

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]]
La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].&lt;ref name=&quot;MAPA&quot;/&gt;

Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas.

=== Klimato ===
La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],&lt;ref&gt; Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].&lt;/ref&gt; la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).&lt;ref&gt; Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]&lt;/ref&gt; Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj.

Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento:

* Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012
* Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009
* Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&amp;nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993
* Maksimuma ventero: 101&amp;nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990.

La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.&lt;ref&gt; Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&amp;k=clm&amp;l=3168C&amp;datos=det&amp;x=3168C&amp;m=13&amp;v=todos]&lt;/ref&gt;

=== Flaŭro ===
Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt; Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj.

La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj:

[[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]]
* Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

:Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

* Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

* Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

=== Faŭno ===
&lt;!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn?
[[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]]
[[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]]
[[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]]
--&gt;
La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio.

;Agrikultura zono
: Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro.
: Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt; Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;&gt;Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}&lt;/ref&gt;

;Makisa zono
: Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]].
: Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
: La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

;Ĉerivera zono
: Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo.

: La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

: Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j.

: La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]].

: Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

;Arbaraj zonoj

: La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
: Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

;Urba habitato
: La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj.
: Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]].
: Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
: Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

[[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]]

== Historio ==
=== Antikveco ===
La &quot;Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo &quot;Domiciana&quot; la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].&lt;ref&gt; Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.&lt;ref&gt;Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.&lt;/ref&gt;

Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.&lt;ref&gt;«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 15.&lt;/ref&gt; aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].&lt;ref&gt; Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.&lt;/ref&gt;

Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.&lt;ref&gt; Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 12-16.&lt;/ref&gt;

=== Mezepoka historio ===
;Alandalusa fondepoko
[[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]]
La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.&lt;ref&gt; ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.&lt;/ref&gt; Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 26-28.&lt;/ref&gt; Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 26-28.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.&lt;ref&gt; Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]]
La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 24.&lt;/ref&gt; Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.&lt;ref name=DePaz/&gt; Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro&lt;ref name=TorreonAlvar /&gt; kaj de Alamín;&lt;ref name=TorreonAlamin /&gt; restas ankaŭ tiu de Bejanque.&lt;ref name=Bejanque /&gt; La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 23-26.&lt;/ref&gt;

La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]].

;Kastilia konkero
[[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]]
La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 33.&lt;/ref&gt; Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt; Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt; La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 35.&lt;/ref&gt;

Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 36.&lt;/ref&gt;

La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo &quot;presura&quot; (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. &lt;/ref&gt; Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro &quot;comunidad de villa y tierra&quot; de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron &quot;concejo&quot; [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt; Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj.

;La Renesanco kaj la familio Mendoza
[[Dosiero:Palacio del Infantado.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]]
{{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}}
En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de &quot;ciudad&quot; (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento &quot;Cortes de Castilla&quot;, kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado.

=== Moderna historio ===
&lt;!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.&lt;ref&gt;Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;}}]]--&gt;

[[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]]
Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento.

Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]].

=== Nuntempa historio ===
La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.&lt;ref name=&quot;Ballesteros&quot;&gt; García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt; Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.&lt;/ref&gt; Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.&lt;ref name=Ballesteros /&gt;

&lt;!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --&gt;
Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo.

Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto).

[[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]]
Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro.

== Demografio ==
Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,&lt;ref&gt; Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&amp;cid=1254736177011&amp;menu=resultados&amp;idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]].

La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).&lt;ref&gt; Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&amp;file=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

== Ekonomio ==
La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro.

La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].&lt;ref&gt;La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;

== Vidindaĵoj ==
=== Milita arkitekturo ===
[[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]]
La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.&lt;ref&gt; Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.&lt;/ref&gt;

Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].&lt;ref&gt; Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.&lt;/ref&gt;

La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,&lt;ref name=&quot;Bejanque&quot;&gt; Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj&lt;ref name=&quot;TorreonAlamin&quot;&gt; Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kaj la turego de Álvar Fáñez,&lt;ref name=&quot;TorreonAlvar&quot;&gt; Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].&lt;ref name=&quot;DePaz&quot;&gt; García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.&lt;/ref&gt;

La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.&lt;ref name=DePaz /&gt;

=== Civila arkitekturo ===
Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],&lt;ref&gt; Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.&lt;/ref&gt; kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],&lt;ref&gt; Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura &quot;Marqués de Santillana&quot;. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.&lt;/ref&gt; kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.&lt;ref&gt; Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.&lt;/ref&gt;

Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].&lt;ref name=&quot;piedad&quot;&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan &quot;ĉina salono&quot;, kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino &quot;de la Vega del Pozo&quot;, desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]].

Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]].

=== Religia arkitekturo ===
[[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]]
[[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]]
Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.&lt;ref name=&quot;Antigua&quot;&gt; JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&amp;catid=36%3Ala-alcarria&amp;Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];&lt;ref name=DePaz /&gt; de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);&lt;ref name=piedad /&gt; de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kaj de Carmen (16a jc.).&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&amp;mn=2&amp;mp=57&amp;ms=373&amp;tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; la preĝejo de Sankta Maria Mikaela&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&amp;mn=2&amp;mp=57&amp;ms=373&amp;tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;

En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.&lt;ref name=Antigua /&gt;

[[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]]

=== Arkitekturo en la submunicipoj ===
[[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]]
La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;&lt;ref&gt; Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,&lt;ref&gt; Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j.

En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).&lt;ref&gt; Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. &lt;/ref&gt;

En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.&lt;ref&gt; ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Edificios de la plaza Mayor de Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]]

=== Urbanismo ===
La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.&lt;ref&gt; Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.&lt;/ref&gt; Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko &quot;Plaza de los Caídos en la Guerra Civil&quot; ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple &quot;Plaza de España&quot;, en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la &quot;plaza Mayor&quot; (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto).

Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez.

En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la &quot;Carrera de San Francisco&quot;, el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].&lt;ref&gt;HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt; En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.&lt;ref&gt;HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;

Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.&lt;ref name=TorreonAlamin /&gt; Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.&lt;ref&gt; Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado &quot;Arriaca&quot; en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]]
Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];&lt;ref&gt;GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,&lt;ref&gt; Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj.

== Kulturo ==
=== Muzeoj ===
La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj.

[[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]]
* La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.&lt;ref&gt;«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro.

* La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015&lt;ref&gt;Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro.

* ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.&lt;ref&gt;Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco.

=== Spektaklejoj ===
[[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]]
Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj:

* La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.&lt;ref&gt; Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO &quot;ANTONIO BUERO VALLEJO&quot;, EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.&lt;ref&gt;mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt; Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''.

* La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.&lt;ref&gt;«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015.

* La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.&lt;ref&gt;«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

=== Bibliotekoj kaj arkivoj ===
[[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]]
* La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.&lt;ref&gt; El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.&lt;ref&gt; Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.&lt;ref&gt;Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.&lt;ref&gt;Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto).

=== Kulturaj eventoj ===
Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon:

[[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]]
* La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,&lt;ref&gt; «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.&lt;ref&gt; Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]].

[[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]]
* La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.&lt;ref&gt; Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&amp;tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.&lt;ref&gt; FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.&lt;/ref&gt; nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;

== Famuloj ==
[[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]]
* [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento;
* [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla;
* [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]];
* [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]];
* [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo;
* [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro;
* [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''.

== Provinco ==
Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio.

Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Guadalajara (stacidomo)]]
* [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]]
* [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{es}})
* http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} &lt;!-- guadalajara._interactiva_._org_ --&gt;
* http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }}

{{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]]
[[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]]
[[Kategorio:Vojo de Cido]]
[[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]]</text>
      <sha1>lzulp9fe402ltduyxjlnsmvtud3eq0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479135</id>
      <parentid>9479122</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lojwe</username>
        <id>158154</id>
      </contributor>
      <origin>9479135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83527" sha1="b6w5hdu3ze7kbliffivsw96tywdyqni" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Guadalajara}}
{{Informkesto urbo
| nomo = Guadalajara
| bildo=Guadalajara,_vista_aérea_(tone,_contrast,_color).jpg
| mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| flago = Bandera de Guadalajara.svg
| blazono = Escudo de Guadalajara.svg
| lando = [[Hispanio]]
| regiono = [[Kastilio-Manĉo]]
| provinco = [[provinco Gvadalaĥaro]]
| titolo de administra unuo1 = Komarko
| administra unuo1 = [[Alkario]]
| estro = Ana Guarinos López (2023-2027, [[Partido Popular|PP]]) &lt;!-- krom se iu atentos akualigi la informon post 2027, pli bonas ne indiki ion ĉi tie post 2027... --&gt;
| regiono-ISO=ES-CM
| tipo1= reliefo
| situo sur mapo2= Hispanio
| tipo2= reliefo
| zomo = 11
| poŝtkodo = 19001-19005
| TTTejo = [http://www.guadalajara.es/es/ retejo]
}}
'''Gvadalaharo'''{{mankas fonto}} aŭ '''Gvadalaĥaro''' ({{lang-es|'''Guadalajara'''}}) estas urbo en [[Kastilio-La Manĉo]], en la centro de [[Hispanio]] kaj de [[Iberia Duoninsulo]]. Gvadalaharo estas ĉefurbo de [[Provinco Guadalajara|samnoma provinco]], unu el la plej maldense loĝataj provincoj de Hispanio. Ĝi situas sur monteto sur la maldekstra bordo de la valo de la rivero [[Henares]], en la plej alta parto de la [[Suda Altebenaĵo]] de Kastilio, inter la komarkoj [[Alkario]] kaj [[Campiña del Henares]]. La urbo estis fondita sur altaĵo de la tereno, inter du profundaj ravinoj, nome Alamín kaj Coquín [kokín] aŭ de Sankta Antonio, kiuj alportis akvon de la proksima alkaria altebenaĵo al la rivero Henares.

La alto de la urbo super la marnivelo estas de 708 metroj mezurite en la ĉefa placo. La klimato estas mediteranea kontinenta, kun longaj kaj malvarmaj vintroj, kaj mallongaj kaj tre varmaj someroj. La jara averaĝo de temperaturoj estas de 13,1 ºC kaj de precipitaĵo pli ol 400 l/m². En {{WikidataLoĝantaroDato}} ĝi havis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}}} loĝantojn, kio faras ĝin la dua plej loĝata urbo de Kastilio-Manĉo, post [[Albacete]] kaj antaŭ [[Toledo]]. Kun areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj ĝi havas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi situas 55 kilometrojn for de [[Madrido]], preskaŭ en la influareo de ties [[aglomeraĵo]].

[[Dosiero:Calle Mayor, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|La Calle Mayor (ĉefa strato) estas grava komerca kaj financa akso en la urbo. En dua rango videblas la konstruaĵo de la Trezoro (''Hacienda'')}}]]
[[Dosiero:Convento de la Piedad, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Danke al la postaj ampleksigoj, la palaco de Antonio de Mendoza iĝis la konvento de la Piedad (Pieco). Poste ĝi estis la sidejo de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro de Gvadalaĥaro]] kaj poste de la mezlernejo &quot;Brianda de Mendoza&quot;}}]]

== Historio ==
Kvankam jam antaŭe ekzistis urbo, nome romia setlejo Arriaca, en tiu loko, la nuna urbo estis konstruita de la araboj, kun la nomo ''Wadi-l-Hiyara'' (''Ŭadi-l-Hiĵara'', واد الحجرة aŭ وادي الحجرة) por la rivero Henares kiel ''Ŝtona Rivero''. La urbo atingis ian brilon en la 10-a jarcento, spite sian situacion en teritorio preskaŭ ĉiam en la Mezepoko en milita areo.&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. paĝo 26.&lt;/ref&gt;

En 1085, Guadalajara estis konkerita por la reĝo de Kastilio [[Alfonso la 6-a]], atribuita tiu fakto al la militestro Alvar Fáñez de Minaya.&lt;ref&gt; Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. Konsultita la 14an de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm]&lt;/ref&gt;​ Ekde tiam kaj ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en 1212 la historio de la urbo estis ligita al la irado de la militoj kontraŭ la [[almoravidoj]] kaj [[almohadoj]].&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. p. 36. ISBN 9788496236820. &lt;/ref&gt;​ En 1133 la reĝo [[Alfonso la 7-a]] havigis al la urbo la unuan [[foruo]]n por reguligi la vivon de ĝia komunumo, starigante aron de normigoj, rajtoj kaj privilegioj kaj en 1219, [[Fernando la 3-a]] ampleksigas ĝin per pli ampleksan foruon por la urbo.&lt;ref&gt; Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Aktoj de la &quot;Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val&quot; (Kessel, Germanio: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm]&lt;/ref&gt; Poste la protekto fare de la reĝo [[Alfonso la 10-a]] sekurigis la ekonomian disvolvigon de la urbeto, pere de la defendo de ties komercistoj kaj pere de la aprobo de foiroj kaj merkatoj.

Post la [[14-a jarcento]] la urbo fariĝas grava, pro la influo de la potenca familio Mendoza. De tiu tempo konserviĝas kelkaj imponaj monumentoj, kiel la palaco ''del Infantado''. Estis en la dua duono de la 14-a jarcento kiam establiĝis en Guadalajara la familio Mendoza kiu pro sia posta ascendo okazigis ankaŭ la progreson de la urbo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al la setlejo la titolon de urbo. Laŭlonge de la 16-a jarcento estis epoko de prospero.

La ĝenerala krizo de la 17-a jarcento tuŝis speciale tiun urbon kiu pro la foriro de la familio Mendoza al [[Madrido]] kaj pro la ekonomia falo kaj la senloĝigo la daŭro de la urbo endanĝeriĝis. Komence de la [[18-a jarcento]] kaj post rabado dum la [[Milito de Hispana Sukcedo|milito de Sukcedo]], la urbo suferis sian plej malbonan momenton. Por klopodi bremsi tiun situacion [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] establis la Reĝan Tolfabrikon en la urbo, kiu ĝis komenco de la [[19-a jarcento]] sekurigis la kreskon de la loĝantaro.

La damaĝoj okazigitaj de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj la fermo de la Reĝa Tolfabriko en [[1822]]. okazigis novan malkreskon en la urbo.&lt;ref name=&quot;Ballesteros&quot; /&gt; Ekde tiam, ĝis la dua duono de la [[20-a jarcento]], la urbo survivas danke al sia administracia funkcio, kiel provinca ĉefurbo kaj sidejo de institucioj kiel la Akademio de Militinĝenieroj aŭ la &quot;Diputación Provincial&quot; (provinca deputitaro aŭ municiparo).&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; La kresko, kvankam malrapida, transformis la loĝantaron, kiu atingis nur 11 000 loĝantojn en 1900.

La manko de industria disvolvigo limigis ĝis la mezo de la 20-a jarcento la ŝancojn de la urbo. Kiel en la ĉefa parto de la lando, la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]] kaj la epoko de postmilito estis tempoj ege malfacilaj; dum la milito okazis proksime de Guadalajara batalo, kiu estis unu el malmultaj venkoj de la flanko de la [[Hispana Dua Respubliko|Respubliko]]. En [[1959]] Guadalajara estis inkludita en la planoj por disvolvigo kiel areo de industria malpezigo de Madrido, kio okazigis gravajn indicojn de kresko de la urbo kaj ĝenerale de la nomita [[Koridoro de Henares]].

== Fizika geografio ==
=== Situo ===
La urbo Guadalajara situas en la centro de la [[Iberia Duoninsulo]], sudokcidente de la [[Iberia Sistemo]] kaj nordoriente de la [[Suda Altebenaĵo]]. Ĝi troviĝas okcidente de la samnoma provinco kaj sur la valo de la rivero [[Henares]], alfluanto de [[Jarama]], siavice alfluanto de la ĉefrivero [[Taĵo]].

Ekonomie, ĝi troviĝas ene de la industria areo de la [[Koridoro de Henares]], en la orienta parto de la [[Metropola areo de Madrido]].&lt;ref&gt; Burns, Malcom C.; Roca, Josep; Moix, Montserrat; Ulied, Magda (5-okt-2009). «El sistema metropolitano de la macro-región de Madrid». Universitat Politècnica de Catalunya. Arkivita el la originalo en la 13a de septembro 2016, konsultita la 11an de novembro 2017 [https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/3762331.pdf] [Dialnet-ElSistemaMetropolitanoDeLaMAcrorregiónDeMadrid-3762331-1.pdf]&lt;/ref&gt;

==== Limoj ====
Por la teritorio de Guadalajara:
{| class=&quot;wikitable&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordokcidente:'' [[Fontanar]] kaj [[Marchamalo]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norde:'' [[Tórtola de Henares]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordoriente:'' [[Torija]] kaj [[Aldeanueva de Guadalajara]]
|-----
| width =&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Okcidente:'' [[Cabanillas del Campo]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oriente:'' [[Centenera]] kaj [[Lupiana]]
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudokcidente'' [[Alovera]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sude:'' [[Chiloeches]], [[Pozo de Guadalajara]], [[Pioz]] kaj [[Loranca de Tajuña]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudoriente:'' [[Horche]], [[Yebes]], [[Valdarachas]] kaj [[Aranzueque]]
|}&lt;/center&gt;

Por la eksklavo [[Usanos]]
{| class=&quot;wikitable&quot; width =&quot;60%&quot; border = 2 align=&quot;center&quot;
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordokcidente:'' [[Fuentelahiguera de Albatages]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Norde:'' [[Málaga del Fresno]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Nordoriente:'' [[Yunquera de Henares]]
|-----
| width =&quot;10%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Okcidente:'' [[Galápagos (Guadalajara)]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Oriente:'' [[Fontanar]]
|-----
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudokcidente'' [[Valdeaveruelo]]
| width =&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sude:'' [[Cabanillas del Campo]]
| width =&quot;35%&quot; align=&quot;center&quot; | ''Sudoriente:'' [[Marchamalo]]
|}&lt;/center&gt;

=== Orografio kaj geologio ===
[[Dosiero:Landscape one.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la ebenaĵo de [[Alkario]]}}]]
En la municipo teritorio distingiĝas du zonoj klare diferencitaj pro ties orografio kaj geologio. Unuflanke, la plej parto de la municipo, kaj ankaŭ de la urbo mem, kuŝas sur la tavola reliefo kiu estas formata de [[Alkario]]. En ĝi distingiĝas la [[arbustetaro]] oriente kaj sude ĉirkaŭ la 1000 [[msm]], komponita de konglomeraĵoj el [[kvarcito]] kaj [[kalkoŝtono]], kun tereno malfekunda kaj arida. Inter tiu arbustetaro kaj la [[rivero Henares]] estas [[ravino|ravinaj deklivoj]], kun averaĝa klino de 20 %, kaj la montopiedaj glacisaj montetaj, kie kuŝas la setlejoj, ambaŭ formitaj de [[marno]] kaj lutitoj.

Aliflanke, la plej okcidenta parto de la municipo, en la dekstra bordo de la rivero je malpli ol 700 msm, kaj en la eksklavo [[Usanos]], korespondas al la [[Campiña del Henares]], formas mildajn deklivojn komponitajn el [[argilo]] kaj [[sablo]], en la zonoj proksime de la rivero pli taŭgaj por la [[irigacio]], kaj el [[Grejso|grejso]], inter [[Marchamalo]] kaj Usanos.
&lt;ref name=&quot;MAPA&quot;&gt; Instituto Geológico Nacional. Mapa Geológico Nacional a escala 1:50.000 [mapa]. [http://info.igme.es/cartografiadigital/geologica/Magna50.aspx] Konsultita la 14an de septembro 2016 (por la hispana versio) kaj la 11an de novembro 2017 (por Esperanto).&lt;/ref&gt;

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Río henares.jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|Rivero Henares}}]]
La riveraj fluaĵoj kiuj pasas tra Guadalajara apartenas al la baseno de la rivero Taĵo kaj tiele ili verŝas en la Atlantikon. La ĉefa rivera fluaĵo kiu trapasas la municipon estas la rivero Henares, kiu elfluas en [[Sierra Ministra]] kaj elfluas en la rivero [[Jarama]] en la municipo [[Madrida Regiono|madrida]] nome [[San Fernando de Henares]].&lt;ref name=&quot;MAPA&quot;/&gt;

Ene de la municipa teritorio estas variaj alfluantoj kiuj elfluas en Henares, nome rojoj sezonaj, kiuj parton de la jaro ne havas akvon. En la maldekstra bordo de la rivero oni trovas la nuran alfluanton kiu havas kontinuan fluon, nome la rojo de la Vega. Troviĝas ankaŭ la rojoj Olmeda, Sotillo, Huerta, Limpia, Zarraque, Monjardín kaj Colmenilla.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

Menciindas ankaŭ la rojo Dueñas, kiu fluas laŭ la dekstra bordo de Henares kvankam ĝi ne elfluas en ĝin. Malpli gravaj sed same ne rilataj al Henares estas la rojoj Portillo kaj Peñas.

=== Klimato ===
La situo de Guadalajara, en la centro de la duoninsulo kaj malproksime de la mar, kondiĉigas la reĝimon [[precipitaĵo|precipita]], sufiĉe modera, kaj tiun temperaturan, karakterizata de gravaj osciloj kaj tagaj kaj sezonaj. Kiel konsekvenco el tio, la municipo havas [[Kontinenta-mediteranea klimato|kontinent-mediteranean klimaton]]. Laŭ la kriterioj de modifita [[Klimata klasifiko de Köppen]],&lt;ref&gt; Critchfield, H.J. (1983). «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system». En University of Idaho. General Climatology (angle) (4a eldono). Prentice Hall. Arkivita el la originalo en la 30a de septembro 2009. Konsultita en la 29a de novembro 2012 [https://web.archive.org/web/20090930221104/http://snow.cals.uidaho.edu/Clim_Map/koppen_criteria.htm].&lt;/ref&gt; la klimato de Guadalajara estas de tipo ''Csa'' ([[Mediteranea klimato|mediteranea]]).&lt;ref&gt; Agencia Estatal de Meteorología (eld.). «Atlas climático ibérico». Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160303181337/http://www.aemet.es/documentos/es/conocermas/publicaciones/Atlas-climatologico/Atlas.pdf]&lt;/ref&gt; Longaj someroj, sekaj kaj varmegaj, kaj vintroj same longaj kaj rigoraj, pluas inter mallongaj kaj moderaj printempoj kaj aŭtunoj.

Jene montriĝas kelkajn klimatajn rekordojn registritajn en la meteologia observatorio de la AEMET de El Serranillo (Guadalajara) situa je 639 msm, havitaj el 1985 por la precipitado kaj temperaturo kaj ekde 1986 por la vento:

* Maksimuma absoluta temperaturo: {{GdC|43,5}}, registrita la 10an de aŭgusto 2012
* Minimuma absoluta temperaturo: {{GdC|−12,5}}, registrita la 12an de januaro 2009
* Maksimuma precipitaĵo en unu tago: 71,1&amp;nbsp;mm, registrita la 24an de majo 1993
* Maksimuma ventero: 101&amp;nbsp;km/h, registrita la 23an de julio 1990.

La AEMET disponas ankaŭ de informo de la ekstremaj valoroj klimataj registritaj en la antikva observatorio de la mezlernejo Liceo Carecense situa je 685 msnm, havigitaj el 1920 al 1985 pri la temperaturo kaj al 1986 pri la precipitado, kaj sen informo pri vento. Tamen, neniu registro el la menciitaj de la observatorio de El Serranillo estis superita en la antikva observatorio de la mezlernejo.&lt;ref&gt; Agencia Estatal de Meteorología. «Valores extremos. Guadalajara, El Serranillo». Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. Konsultita en la 14a de septembro 2016. [https://web.archive.org/web/20160306213635/http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/efemerides_extremos*?w=0&amp;k=clm&amp;l=3168C&amp;datos=det&amp;x=3168C&amp;m=13&amp;v=todos]&lt;/ref&gt;

=== Flaŭro ===
Pro la alta nivelo de [[antropizado]] de la medio, konsekvenco de la intensa uzado de la spaco kiun faris la homo laŭlonge de la jarcentoj, la areo de tereno kiu konservas la eblan [[vegetaĵaro]]n de la zono estas klare malpliigita.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt; Oni trovas nur arbarajn zonojn restintajn en la bordoj de la riveroj kaj parte sur la deklivoj kaj la supra parto de la [[paramo]]. La cetero de la areo estas uzata por industriaj, loĝejaj aŭ agrikulturaj celoj.

La vegetalaj komunumoj hegemoniaj estas la jenaj:

[[Dosiero:IMG 0815. Encinar.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Kverkaro}}]]
* Kverkaroj, [[Relikvo (biologio)|relikvoj]] de la [[Klimaksa vegetaĵaro|indiĝena vegetaĵaro]] karakterizita de la hegemonio de la [[verda kverko]], akompanata de aliaj specioj kiel ''[[Portugala kverko|keĥigo]]'' kaj [[Pinus halepensis|kverka pino]]. Ĝi troviĝas ĉefe sur la deklivoj de la paramo de alta misnivelo kiuj ne povis esti uzataj por kultivo, kaj en kelkaj zonoj de la supra parto de tiu. Troveblas ankaŭ malgrandaj kverkaj kernoj sur la ondaĵoj de la paramo en la zono de la rojo de la Vega kaj en la monto Kampo.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

:Situa en la dekstra bordo de la ravino de la rojo de la Vega kaj proksime de la ravino de la Puto, menciindas pinaro de rearbarigo en la variaĵo de la kverka pino.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

* Paŝtejo-makiso, komponita de granda vario de arbustoj kaj herboj kiuj foje estas la unua ŝtupo de regenerado de la indiĝena vegetaĵaro. Troveblas du tipoj de arbustaj kaj paŝtejaj areoj, tiuj apartenantaj al la valo de Henares kaj tiuj de la supra parto de la paramo kaj de kelkaj montetoflankoj. En la unua okazo hegemonias [[genisto]]j kaj [[Esparta ligeo|esparto]], akompanataj de [[Ramno|nigra dorno]] kaj [[dolĉamaro]]; en la dua okazo hegemonias la [[Oficina rosmareno|rosmareno]], la [[lavendo]], la [[ulekso]], la dolĉamaro kaj la genisto, krom la ĝenroj ''[[Poa]]'', ''[[Bromus]]'', ''[[Festuca]]'' kaj ''[[Dactylis]]''.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

* Rivera vegetaĵaro, karakterizita de riveraj arbaroj formitaj de blanka poplo, fraksino, blanka saliko kaj komuna ulmo. Krom estas [[tamariko]], [[Rubuso (genro)|rubuso]], [[rozfrukto]], [[klematido]] aŭ [[dolĉamaro]].&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

=== Faŭno ===
&lt;!-- por tiom dense loĝata urbo tri bildoj de naturaj bestoj ŝajnas maltipe. Indas pripensi kiel aranĝi ilin - eble nur la du birdojn?
[[Dosiero:Ciconia ciconia -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg|eta|Blanka cikonio en paŝtejo.]]
[[Dosiero:Jabalí.jpg|eta|Apro.]]
[[Dosiero:Falco_peregrinus_-_01.jpg|eta|Migrofalko.]]
--&gt;
La faŭno trovebla en la municipa teritorio de Guadalajara varias laŭ la diferencaj habitatoj kiuj en ĝi ekzistas laŭ la karakteroj kaj postuloj de ĉiu specio.

;Agrikultura zono
: Temas pri kultivataj zonoj, malfermaj kaj preskaŭ sen arbara vegetaĵaro.
: Inter mamuloj elstaras nur la [[Mikrotoj|mikroto]] kaj la [[leporo]]. Inter birdoj troveblas [[griza cirkuo|grizaj cirkuoj]], [[blua cirkuo|bluaj cirkuoj]], [[nigra sturno|sturnoj]], [[korvo]]j, [[pigo]]j, [[monedo]]j, [[koturno]]j, [[Ruĝa perdriko|ruĝaj perdrikoj]], [[Blanka motacilo|blankaj motaciloj]], [[pasero]]j, [[hirundo]]j, [[grenemberizo]]j, [[turstrigo]]j kaj [[blanka cikonio|cikonioj]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt; Mangas Morales, Roberto (2005). Guía de aves de la Vega del Henares y de la Campiña. Guadalajara: Aache. ISBN 8496236501.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;&gt;Agenda Local 21. Auditoría de Sostenibilidad de Guadalajara. (PDF), Guadalajara: Ayuntamiento de Guadalajara, 2006, Konsultita la 14an de septembro 2016 [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211101923/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/MedioAmbiente/22341_252252201415226.pdf|date=2015-02-11}}&lt;/ref&gt;

;Makisa zono
: Estas habitato kun malpli da ŝanĝoj produktitaj de homo kiu estas hejmo de abunda faŭno. La mamuloj observeblaj estas al [[kuniklo]], la [[Muso (besto)|maŭra muso]], la [[soriko]] kaj la [[putoro]].
: Inter birdoj menciindas la jenaj specioj: la [[turfalko]], la [[nigra milvo]], la pigo, la [[kaprimulgo]], la [[Eŭropa abelmanĝulo|abelmanĝulo]], la [[purpura silvio]] kaj la [[okulvitra silvio]], la [[kampalaŭdo]], la [[nigragorĝulo]], la [[tufalaŭdo]], la perdriko, la [[mallongbeka tufalaŭdo]], la [[rokpasero]], la [[mallongfingra alaŭdo]], la [[sudgranda lanio]], la [[nigraventra stepkoko]], la [[helbrova mokbirdo]], la [[rokenanto]] kaj la [[mediteranea enanto]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
: La reptilioj kaj amfibioj troveblaj en tiu biotopo estas la jenaj: la kalamita [[bufo]], la [[Lacertedoj|ruĝvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|longvosta lacerteto]], la [[Lacertedoj|hispana lacerteto]], la ocela lacerteto, la montpeliera kolubro, la okcidenta kolubro kaj la blana serpento.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

;Ĉerivera zono
: Tiu biotopo estas grava rifuĝejo de vegetaĵar kaj de faŭno, same kiel utilas kiel ekologia koridoro. La arbaro de Henares estas la ĉefa montro de tia habitato en la municipo.

: La observeblaj birdoj estas la [[merlo]], la [[verda pego]], la [[upupo]], la [[Granda buntpego]], la [[kardelo]], la [[kampopasero]], la [[verda fringo]], la [[oriolo]], la [[kukolo]], la [[troglodito]], la [[ruĝgorĝulo]], la [[ĉetio]], la [[alciono]], la [[fuliko]], la [[platbeka anaso]], la [[verdkrura galinolo]], la [[malgranda grebo]], la [[griza ardeo]] kaj la [[Blankventra tringo]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

: Inter mamuloj troveblas [[kricetedoj]] kaj [[neĝmustelo]]j.

: La amfibioj kaj reptilioj adaptitaj al tiu medio estas la [[komuna bufo]], la spronbufo, la makulbufo, la lepra emido, la hispana [[rano]], la iberia pleŭrodelo kaj la [[natriko]].

: Inter la akva faŭno estas la [[barbio]], la ''Pseudochondrostoma polylepis'', la [[karpo]], la [[soleo]], la [[Gobio (fiŝo)|gobio]], la ''Micropterus salmoides'' aŭ amerika perko kaj la [[ezoko]]&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

;Arbaraj zonoj

: La arbaraj areoj situaj en la municipa teritorio estas hejmoj de granda kvanto da birdoj. La plej elstaraj estas la [[Akcipitroj|akcipitro]], la [[komuna buteo]], la [[griza cirkuo]], la [[nizo]], la [[botaglo]], la [[turfalko]], la [[alaŭdfalko]], la [[migra falko]], la [[malgranda orelstrigo]], la [[arbarstrigo]], la [[orelstrigo]], la [[nigra paruo]], la [[Krucbekuloj|krucbekulo]], la [[arbalaŭdo]], la [[fringo]] aŭ la [[palumbo]]. Oni trovis nestojn de [[reĝa aglo]] kaj [[gufo]] en zonoj limaj al la municipa teritorio, kaj probable tiuj birdoj uzas la habitatojn de la urbo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
: Inter la mamuloj troveblas talpoj kaj musoj, [[sovaĝa kato|sovaĝaj katoj]], [[neĝmustelo]]j, [[vulpo]]j, [[apro]]j, gliroj, [[Genoto|genotoj]], [[foino]]j, [[leporo]]j kaj [[kuniklo]]j.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

;Urba habitato
: La faŭno kiu loĝas en la urbaj zonoj estas adaptitaj al la kunvivado kun la homa estaĵo kaj estas malmulte postulemaj por la kondiĉoj de siaj habitatoj.
: Malmultaj estas la mamuloj troveblaj en la urba habitato, el kiuj menciindas la [[hejma muso]] kaj la [[bruna rato]].
: Inter la birdaro troveblas la turfalko, la [[murhirundo]], la merlo, la sturno, la [[granda paruo]], la blanka motacilo, la [[blua paruo]], la fringo, la [[Eŭropa kanario|serino]], la verda fringo, la ruĝgorĝulo, la dompasero, la [[turka turto]], la [[apuso]], la monedo kaj la [[rokhirundo]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
: Finfine menciindas du specioj de reptilioj, nome la iberia lacerteto kaj la maŭra tarentolo.&lt;ref name=&quot;:Ag21&quot;/&gt;

[[Dosiero:Henares Bridge, Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|La ponto super Henares estas la plej antikva vorko konservita en la urbo. Ĝi estis ĉiam la enirejo al Guadalajara el la vojo el Madrido kaj Toledo kaj ĝi estis celo de nombraj modifoj laŭlonge de sia jarmilo de historio}}]]

== Historio ==
=== Antikveco ===
La &quot;Itineraro de Antonino situigas ĉe la vojo &quot;Domiciana&quot; la iberan setlejon ''[[Arriaca]]'', kiun la historiistoj situigis en la proksimeco de la nuna teritorio de Guadalajara, ĉu norde de la urbo, ĉe la rivero Henares, ĉu ĉe la kvartalo la Alcallería, ĉu inter [[Marchamalo]], [[Usanos]] kaj [[Fontanar]].&lt;ref&gt; Ranz Yubero, José Antonio (1991). «Los nombres Arriaca, Alcarria y Guadalajara: su etimología, significado y otras particularidades». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (18): 475-480. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 6a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160306024847/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad18Ranz.pdf] Konsultita en la 12a de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Tamen, estas arkeologia pruvaro nek de Arriaca nek de alia fiksa setlejo proksime de la urbo Guadalajara laŭ tio malmulta havebla pri la deveno de Guadalajara en Arriaca.&lt;ref&gt;Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. p. 14.&lt;/ref&gt;

Alia hipotezo pri la deveno de Guadalajara rilatas al [[Iberoj|keltiberoj]] pri la ekzisto de la antikva setlejo ''Carae'' aŭ ''Caraca'', priskribita de [[Plutarĥo]] kiel kavoj situaj borde de la rivero Tagonio, identigita poste kiel Henares.&lt;ref&gt;«Guadalajara». Relaciones topográficas de Felipe II. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220239/http://www.uclm.es/ceclm/b_virtual/libros/Relaciones_GU/GUADALAJARA.htm] Konsultita la 12an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Tamen, esplorado de la 20-a kaj 21a jarcentoj situigis tiun setlejon en la [[Madrida Regiono|madrida]] setlejo [[Carabaña]], borde de la rivero Tajuña, kun kiu estis identigita la rivero Tagonio,&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 15.&lt;/ref&gt; aŭ en la guadalajara [[Driebes]], borde de la rivero [[Taĵo]].&lt;ref&gt; Fernández Monge, Nuria (20a de februaro 2017). «Descubierta en Driebes una ciudad romana similar a Segóbriga». Guadalajara Diario. [http://www.guadalajaradiario.es/provincia/21146-descubierta-en-driebes-una-ciudad-romana-similar-a-segobriga.html] Konsultita la 21an de februaro 2017.&lt;/ref&gt;

Tamen, kvankam ne estas absoluta certeco pri la situo de tiuj du setlejoj en la proksimeco de la urbo Guadalajara, ja oni malkovris en la valo de la rivero Henares arkeologiajn restaĵojn de diversaj epokoj, el la [[Neolitiko]] al la epoko de la [[visigotoj]], nome [[nekropolo]], [[ceramiko]] aŭ kelkaj partoj [[Romia Hispanio|romiaj]] de la ponto de Henares.&lt;ref&gt; Fernández-Galiano, Dimas; Garcés Toledano, A. (1978). «Problemática y estado actual de los yacimientos arqueológicos en el corredor Madrid-Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de Estudios de Guadalajara (5): 7-34. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807220342/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad05Fernandezestado.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Spite ĉion, ne estas indikiloj por certigi pri permanenta setlejo de loĝantaro en la areo de la nuna Guadalajara antaŭ la [[8-a jarcento]] kiam oni fondis la ''madīnat al-Faray'' en la teritorio de la tiama [[Al-Andalus]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 12-16.&lt;/ref&gt;

=== Mezepoka historio ===
;Alandalusa fondepoko
[[Dosiero:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]] sur la ravino Alamín, je la enirejo de la urbo el Madrido, estas unu el malmultaj restaĵoj kiuj pluas el la antikva ''wād al-ḥaŷara''}}]]
La plej fruaj spuroj de la aktuala urbo Guadalajara datas el la [[8-a jarcento]], kiel urbo ene de [[murego]] de la korao de Šantabarīa, en la Meza Marko de [[Al-Andalus]], nomita ''madīnat al-Faray'', borde de la ''wād al-ḥaŷara'', aktuala rivero [[Henares]] kiu iom poste nomigos la urbon.&lt;ref&gt; ''Madīnat al-Faray, que ahora se llama Guadalajara, se encuentra situada al nordeste de Córdoba, en la orilla del wād al-ḥaŷara.'' De Ahmad al-Razi, apud. ORTIZ (2006), paĝo 22.&lt;/ref&gt; Ekde tiam ekformiĝas longeca urbo sur monteto ĉe la rivero, kiu iĝos fortikita urbo kiam estis finigita en la [[9-a jarcento]] la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|alkazaro]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 26-28.&lt;/ref&gt; Dum tiu periodo, en Gvadalaĥaro okazis luktoj por la povo fare de la diversaj [[klano]]j nome [[berberoj|berberaj]] Banu Salim kaj [[Muladioj|muladiaj]] Banu Musa. Ĉirkaŭ [[862]] la armeo de Musa ibn Musa sieĝis la urbon kaj atakis la alkazaron, kie loĝis lia bofilo nome Izraq ibn Muntil, poro ekhavi la kontrolon de Gvadalaĥaro. Musa estis vundita en la batalo kaj mortiĝis post alveni al [[Tudela]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 26-28.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (1990). «Noticias en tormo a la Wad-al-Hayara musulmana: la muerte en sus muros de Muza Beni-Quasi». Wad-Al-Hayara (17): 307-310. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160807064232/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad17Ortiz.pdf] Konsultita la 12an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

La kalifo [[Abd ar-Rahman la 3-a]] vizitis la urbon ofte kaj utiligis la alkazaron kiel milita bazo ĉar estis pasejo al la [[batalo]]j kontraŭ la kristanaj regnoj de la nordo de la [[Iberia Duoninsulo]]. En [[920]], dum la kampanjo de Muez, Abd ar-Rahman la 3-a utiligis la alkazaron kiel bazo de operacoj por plani la strategiojn de la bataloj.&lt;ref&gt; Vallvé, Joaquín (2003). Abderramán III: Califa de España y Occidente (912-961). Barcelona: Ariel. ISBN 9788434466821.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Cacharrerías, Guadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kvartalo Alcallería estas la origino de ''madīnat al-Faray'' kaj dum multa tempo, elde la ampleksigo de la urbo trans la alkazaro, estis hejmo de la metiaj atelieroj}}]]
La historio de Gvadalaĥaro dum la alandalusa epoko estas malmulte konata krom tiuj faktoj. Tamen, estas rekonebla de tiu epoko la ponto de Henares, la alkazaro, la bazo de la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva moskeo, kaj la urba strukturo de la historia centro de la urbo. Pri tiu, la urbo staris sur [[rivera teraso]] protektita de la ravino Alamín nordoriente kaj de la ravino Coquín [koKIN] sudokcidente, separata en du partoj. Unuflanke, la kvartalo Alcallería ĉe la enirejo de la urbo ekde la rivero, kiu etendiĝis laŭ mallarĝa zono el la ponto al la alkazaro kaj kiu troviĝis ĉirkaŭita de malforta [[murego]]. Ĝi konsistis el industria zono de variaj atelieroj de [[metiisto]]j.&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 24.&lt;/ref&gt; Aliflanke, la setlejo, ĉirkaŭita de dika murego kaj kelkaj turegoj. La murego havis kvin alirajn pordegojn al la urbo el kiuj unu ligis Alcallería kun la cetero de la urbo, nome la pordego de Bradamarte. Tiuj kiuj ebligis la aliron al la urbo estis la pordego de la Ponto, en la Alcallería, la pordego de la Foiro sudokcidente, la pordego de la Merkato kaj la pordego de Bejanque oriente kaj pordego de Alamín nordoriente.&lt;ref name=DePaz/&gt; Ĉiu pordego estis protektita de turego, el tiuj kiuj ankoraŭ staras tiuj de la Foiro&lt;ref name=TorreonAlvar /&gt; kaj de Alamín;&lt;ref name=TorreonAlamin /&gt; restas ankaŭ tiu de Bejanque.&lt;ref name=Bejanque /&gt; La stratoj estis labirintaj kaj mallarĝaj por ĝusta protekto antaŭ malamika invado.&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 23-26.&lt;/ref&gt;

La alandalusa kontrolo de la urbo daŭris preskaŭ kvar jarcentoj, ĝis kiam fine de la [[11-a jarcento]] pasis al regado de [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]].

;Kastilia konkero
[[Dosiero:Concatedral Guadalajara.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La [[Kunkatedralo de Sankta Maria de Gvadalaĥaro|preĝejo de Sankta Maria]] estis simbolo de la kristana nova povo en la urbo ĉar ĝi estis instalita sur antikva [[moskeo]]}}]]
La konkero de Gvadalaĥaro fare de la [[Regno Kastilio]] enkadriĝas ene de la procezo de konkero de la [[Tajfo de Toledo]]. Gvadalaĥaro estis celo de kelkaj invadoj de [[marodado]] zorge de [[Fernando la 1-a (Leono)|Fernando la 1-a de Kastilio]] fine de la [[1050-aj jaroj]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 33.&lt;/ref&gt; Tamen, ĝis fino de la [[11-a jarcento]] Gvadalaĥaro ne pasis al la reĝo de Kastilio, tiam [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 6-a de Kastilio]]. Kaj la supozita aŭtoreco kaj la fakto mem de la konkero definitiva de la urbo ne estas klaraj kaj okazigis diversajn legendojn ne pruvitaj. La plej konataj indikas al Álvar Fáñez, leŭtenanto de [[Cido]], kiel la estro de la kastiliaj trupoj en la konkero de la urbo en la printempo de [[1085]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt; Antonio Herrera Casado (24a de novembro 1999). «Algunas claves de la Historia de Guadalajara. Texto íntegro de la lección inaugural del curso 1999-2000 de la UNED». Aache Ediciones. Arkivita el la originalo en la 3a de aprilo 2016. [https://web.archive.org/web/20160403044630/http://www.aache.com/docs/uned99.htm] Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt; La plej ĵusaj studoj indikas ke Al-Mamun, reĝo de la tajfo de Toledo, donis la urbon kaj aliajn proksimajn lokojn al Alfonso la 6-a kun la celo helpi lin okupi la tronon de Kastilio antaŭ sia frato Sanĉo la 2-a, pro kio la urbo pasis al kastilia povo tuj kiam Alfonso supreniris al trono en [[1072]].&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 35.&lt;/ref&gt;

Pots la falo de la [[tajfo de Toledo]], la urbo suferis riskon esti rekonkerita de la [[almoravidoj]] en [[1110]] kaj [[1113]] post la antaŭeniro de ties trupoj post la [[batalo de Zalaka]], kaj de la [[almohadoj]] en [[1196]], ĝis la [[batalo de Las Navas de Tolosa]] en [[1212]] malproksimigis definitive la landlimon de [[Al-Andalus]] for de la Kastilia Ekstremaduro (trans-dourio).&lt;ref&gt; Ortiz García, 2006, p. 36.&lt;/ref&gt;

La reloĝado de la teritorio de Gvadalaĥaro laŭ la sistemo &quot;presura&quot; (prendo) estis komencita jam en tempo de Alfonso la 6-a, sed [[Urraca la 1-a (Leono)|Urraca la 1-a]] [uRAka] kaj, ĉefe, [[Alfonso la 7-a de Leono kaj Kastilio|Alfonso la 7-a]] pelis ĝin pere de la alveno de francaj [[soldato]]j kiuj serĉis la militrabadon de la militoj kontraŭ la almohadoj kaj de grandaj familioj serĉe de novaj teroj devenantaj de la nordo de [[Regno de Kastilio|Kastilio]] kaj de [[Regno Navara|Navarra]], kiel la familioj Orozco kaj [[familio Mendoza|Mendoza]].&lt;ref&gt; Ortiz García, Antonio (2006). Historia de Guadalajara. Guadalajara: AACHE. pp. 37-38. ISBN 9788496236820. &lt;/ref&gt; Alfonso la 7-a ankaŭ donis al Guadalajara unuan [[foruo]]n en [[1133]], per kiu li faris ĝin ĉefurbo de urba komunumaro &quot;comunidad de villa y tierra&quot; de reĝa respondeco, kiu poste estis anstataŭita en [[1219]] per alia nova, konata kiel ''fuero largo'', donita de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]], en kiu oni establis urvan konsilantaron &quot;concejo&quot; [konZEĥo] kaj oni ampleksigis ĝian jurisdikcion.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt; Herrera Casado, Antonio (1989). «Los Comunes de Villa y Tierra de Guadalajara». Actas del Simposio Internacional en homenaje a Manuel Criado de Val (Kessel, Alemania: Reichenberger). Arkivita el la originalo en la 3a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160303190141/http://www.aache.com/docs/comunes.htm] Konsultita la 13an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Dum la regado de [[Alfonso la 10-a (Kastilio)|Alfonso la 10-a]], la protektado fare de la reĝo sekurigis la ekonomian disvolvigon de la setlejo, pere de la defendo de ties komercistoj kaj la rajtigo de foiroj kaj merkatoj.

;La Renesanco kaj la familio Mendoza
[[Dosiero:Palacio del Infantado2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Fasado de la [[palaco Infantado]]}}]]
{{Ĉefartikolo|Familio Mendoza}}
En la dua duono de la 14-a jarcento setlis en Gvadalaĥaro la familio [[Familio Mendoza|Mendoza]], kies destino ekde tiam markis ankaŭ tiun de la urbo. Inter la membroj de tiu familio menciindas [[Íñigo López de Mendoza]], nome [[Markizo de Santillana]] (1398-1458), kaj [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), grava [[kardinalo]] de Hispanio kaj konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]]. La ascendo de la familio Mendoza, kiu ekde 1475 ĝuis la titolon de Duklando de Infantado, okazigis ke la [[kortego]] de la dukoj iĝu ekonomia motoro de la urba vivo. En 1460, la reĝo [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] donis al Gvadalaĥaro la titolon de &quot;ciudad&quot; (urbo) kaj konfirmis ties voĉdonrajton en la regna kvazaŭ-parlamento &quot;Cortes de Castilla&quot;, kun okazo de la nupto de sia [[favoratulo]] [[Beltrán de la Cueva]] kun Mencía de Mendoza y Luna, nome filino de [[Diego Hurtado de Mendoza y Figueroa|Diego Hurtado de Mendoza]], 1-a duko de Infantado.

=== Moderna historio ===
&lt;!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: Dosiero:Anthonis van den Wijngaerde (1565) Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1565, laŭ desegnaĵo de Anton van den Wyngaerde.&lt;ref&gt;Sergio Álvarez García (7a de majo de 2012). «GUADALAJARA (Anton Van Der Wyngaerde, 1565) | La Ciudad en el Arte». La Ciudad en el Arte. [http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822032155/http://sites.cardenalcisneros.es/ciudadarte/2012/05/07/guadalajara-wyngaerde1565/|date=2016-08-22}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Vista de Guadalajara (1565) - Enciclopedia de Guadalajara». Enciclopedia de Guadalajara. [http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171114040558/http://enwada.es/wiki/Vista_de_Guadalajara_(1565)|date=2017-11-14}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;}}]]--&gt;

[[Dosiero:Juan Francisco Leonardo (1687) Mapa del arzobispado de Toledo. Guadalajara.png|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Panoramo de Guadalajara en 1687, laŭ gravuraĵo de Juan Francisco Leonardo}}]]
Post la prospero de la 16-a jarcento, dum la venonta jarcento la familio Mendoza translokigis sian sidejon al [[Madrido]], kio brmesis la disvolvigon de la urbo. Dum la [[Milito de hispana sukcedo]] Gvadalaĥaro estis rabita. En la 18-a jarcento [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] ordonis la establon de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, kiu funkciis en la Alkazaro ĝis komenco de la 19-a jarcento.

Menciindas du reĝaj nuptoj kiuj okazis en la urbo. La unua inter [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kaj Izabela de Valois en 1559 kaj la dua inter [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] kaj Izabela de Farnesio en 1714, ambaŭ okazis en la [[Palaco de Infantado]].

=== Nuntempa historio ===
La [[19-a jarcento]] komencis per du malbonaĵoj por la urbo: unuflanke, en [[1808]] Gvadalaĥaro estis konkerita de la franca armeo estrita de la generalo [[Joseph Léopold Sigisbert Hugo]], patro de la posta verkisto [[Victor Hugo]], dum la [[Milito de Hispana Sendependigo]] kaj estis parte detruita en [[1813]]; kaj aliflanke, la fermo de la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj en [[1822]] ĉar ĝi malmulte enspezis kaj la falo de la [[Metio|metieco]] kaj de la [[komerco]] pro la forta allogo de la merkato de [[Madrido]] kio okazigis fortan elmigradon kaj la fakton ke pli kaj pli Gvadalaĝaro dependas el Madrido.&lt;ref name=&quot;Ballesteros&quot;&gt; García Ballesteros, Aurora (1975). «La guerra de la Independencia y sus consecuencias para el desarrollo de la ciudad de Guadalajara». Wad-al-Hayara: Revista de estudios de Guadalajara (2): 27-38. ISSN 0214-7092. Arkivita el la originalo en la 7a de aŭgusto 2017. [https://web.archive.org/web/20160807220650/http://biblioteca2.uclm.es/biblioteca/CECLM/ARTREVISTAS/Wad/wad02Garcia.pdf] Konsultita la 13an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

En [[1812]] estis kreita la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro kun Molino]] kaj la [[teritoria divido de Hispanio de 1833]] desegnita de [[Javier de Burgos]] establis la administran unuon de la [[provinco Gvadalaĥaro]], kiu en [[1840]] fiksigis definitive la ĉefurbon de la provinco kiel sidejo de publikaj institucioj en la urbo Gvadalaĥaro, malprofite por [[Molina de Aragón]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt; Ballesteros San-José, Plácido; Rodríguez Panizo, Paloma; Sanz Establés, Carlos (1991). Guía Histórica de la Diputación Pronvicial de Guadalajara(1813-2001). Guadalajara: Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 9788487791444.&lt;/ref&gt; Tamen, la aparta situacio de la ĉefurbo de provinco tiom etenda kaj kun tiom malbonaj komunikvojoj, okazigas ke ĝi ne povas plenumi veran influon sur granda parto de la provinco, ĉefe antaŭ la forta historia gravo de [[Sigüenza]] kaj de Molina, pro kio, male al tio kio okazas ĉe aliaj novaj provincaj ĉefurboj, tiu funkcio ne generas baldaŭan industrian kaj komercan disvolvigon.&lt;ref name=Ballesteros /&gt;

&lt;!-- estas tro da bildoj - provizore elpreniĝas tiu ĉi: [[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-P0214-516, Spanien, Schlacht um Guadalajara.jpg|eta|dekstra|Atako de italaj tankaĵoj de la [[Corpo Truppe Volontarie|CTV]] dum la Batalo de Gvadalaĥaro.]] --&gt;
Oni instalis la Akademion de Militinĝenieroj, La kresko, dum la dua duono de la 19a jarcento ĝis mezo de la 20a jarcento, esta malrapida, centrita en la agado de administracia sidejo kaj sen industria disvolvigo.

Dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939), okazis la [[Batalo de Gvadalaĥaro]], kiu estis unu el malmultaj venkoj de la armeo de la [[Dua Hispana Respubliko]] kontraŭ la armeo de Franco kaj ĉefe kontraŭ la italaj trupoj de Mussolini, kiu helpis tiun. La italoj perdis milojn da soldatoj kaj grandan kvanton de armilaro, ĉefe pro la malbonaj veterkondiĉoj (koto).

[[Dosiero:Guadalajara-aire.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Guadalajara el aero, kie videblas la novaj urbanizaj areoj}}]]
Post la milito, kiu okazigis gravajn damaĝojn al la urbo, en 1959 Gvadalaĥaro estis inkludita en la frankismaj disvolvigaj planoj kiel zono por industria malpezigo de Madrido, kaj ekde tiam la urbo en la lastaj jaroj atingis unu el plej grandaj indicoj de relativa kresko el Hispanio. Aktuale ĝi troviĝas ene de planoj de urbaniza disvolvigo kiuj permesas la pliigon de la loĝantaro konsiderinde. Oni inaŭguris novajn kvartalojn, kiel Aguas Vivas en la nordo de la urbo. Tiele en la lastaj jaroj oni registris grandan urbanizan disvolvigon, pro kio okazis konsekvenca pliigo de la prezoj de la loĝejaro.

== Demografio ==
Laŭ la [[Popolnombrado|censo]] de 2015 de la [[Nacia Instituto de Statistiko (Hispanio)|INE]], la municipo Gvadalaĥara havis 83 391 loĝantojn, el kiuj 40 278 (48,30 %) estis viroj kaj 43 113 (51,70 %) estis virinoj,&lt;ref&gt; Instituto Nacional de Estadística, España. «Padrón. Población por municipios». [http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&amp;cid=1254736177011&amp;menu=resultados&amp;idp=1254734710990] Konsultita la 14-an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kio faras ĝin la plej loĝata municipo el la provinco kaj la tria de la regiono [[Kastilio-Manĉo]]. Pri distribuado, 81 160 loĝis en Gvadalaĥaro mem, 837 en [[Iriepal]], 514 en [[Taracena]], 212 en [[Usanos]] kaj 168 en [[Valdenoches]].

La eksterlanda loĝantaro censita en 2015 sumis totalon de 10 020 loĝantoj (12,01 % de la totalo), el kio la plej nombraj ŝtatanecoj estas la [[Rumanio|rumana]] (3 481 loĝantoj), la [[Maroko|maroka]] (1 896 loĝantoj), la [[Peruo|perua]] (486 loĝantoj), la [[Ĉinio|ĉina]] (436 loĝantoj) kaj la [[Bulgario|bulgara]] (407 loĝantoj).&lt;ref&gt; Instituto Nacional de Estadística, España (2015). «Estadística del Padrón Continuo a 1 de enero de 2015. Datos por municipios. Guadalajara». [http://www.ine.es/dynt3/inebase/index.htm?type=pcaxis&amp;file=pcaxis&amp;path=%2Ft20%2Fe245%2Fp05%2F%2Fa2015] Konsultita la 14-an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

== Ekonomio ==
La ekonomio de Gvadalaĥaro estas markita de ĝia situo, en la [[Koridoro de Henares]], nome unu el la zonoj plej industriigitaj de [[Hispanio]], kaj pro ties kondiĉo de provinca ĉefurbo. Ĝis la [[1970-aj jaroj]] ĝi estis administracia kaj [[komerco|komerca]] urbo. La loĝantara saturiĝo de [[Madrido]] kaj la etendo de ties [[Metropola areo de Madrido|metropola areo]] okazigis transformon de Gvadalaĥaro en [[industrio|industria]] kaj [[dormurbo|dormeja urbo]] de la ŝtata ĉefurbo, kun la sekva plibonigo de la komunikvojoj inter ambaŭ urboj kaj la industria etendo de Gvadalaĥaro. Ekde tiam, la dependo de Madrido estas kio difinas la ekonomon de Gvadalaĥaro.

La industria kresko de Gvadalaĥaro estas markita de la konstruo de du industriaj zonoj: nome la zono de Henares, dediĉita ĉefe al la duonpeza kaj [[Peza industrio|peza]] industrio, kaj la zono El Balconcillo [la balkoneto], por la malpeza industrio. Al tiuj aldoniĝos la zono Ruiseñor [najtingalo], kiu dediĉos sin al la [[loĝistiko]], al entreprena parko kaj al la alta [[teknologio]].&lt;ref&gt;La Crónica de Guadalajara (25a de februaro de 2009). «Los técnicos municipales dan la bendición definitiva al proyecto de urbanización del Ruiseñor». [https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115020927/https://www.lacronica.net/los-tecnicos-municipales-dan-la-bendicion-definitiva-al-proyecto-de-urbanizacion-30499.htm|date=2017-11-15}} Konsultita la 14an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Europa Press (28a de aprilo de 2009). «EBarreda pondrá mañana la primera piedra del Parque Tecnológico y Empresarial del Polígono 'El Ruiseñor' en Guadalajara». [http://www.europapress.es/castilla-lamancha/noticia-barreda-pondra-manana-primera-piedra-parque-tecnologico-empresarial-poligono-ruisenor-guadalajara-20090428143315.html] Konsultita la 14an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;

== Vidindaĵoj ==
=== Milita arkitekturo ===
[[Dosiero:Torreón de Álvarez Fáñez2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La turego de Álvar Fáñez formis parton de la Pordego de la Foiro, unu de la enirejoj de la enmurega urbo okcidente}}]]
La plej antikva restaĵoj de la [[Alkazaro de Gvadalaĥaro|Reĝa Alkazaro]] datas de la [[9-a jarcento]]. Laŭlonge de la tempo, tiu estis uzata kiel milita [[alkazabo]], reĝa [[alkazaro]], [[fabriko]] de [[teksilo]]j kaj aerarmea [[kazerno]], kaj estis detruita preskaŭ komplete en la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|Milito de Sendependiĝo]] kaj en la [[Hispana Enlanda Milito|Enlanda Milito]]. Ekde [[1998]] oni faris [[arkeologio|arkeologiajn elfosaĵojn]] kie aperis diversajn elementojn de diversaj epokoj en kiuj estis uzata la konstruaĵo de la alkazaro.&lt;ref&gt; Pradillo y Estebán, Pedró José (2007). «El Alcázar Real de Guadalajara. Crónica de un monumento milenario». Guadalajara. pp. 31-38.&lt;/ref&gt;

Ĉe tiu, aperas la restaĵoj de la mezepoka [[murego]] kiu ĉirkaŭis la tutan urbon, same kiel kelkaj el ties pordegoj kaj [[Loĝejturo|ĉefturoj]] kiuj protektis ĝin. La plej parto de la murego estis detruita dum la [[19-a jarcento]] por ebligi la ampleksigon de la urbo en la suda plilarĝiĝejo, ĉe la vojo al [[Cuenca (Hispanio)|Cuenca]], kaj por malfermi ĉirkaŭvojon al nordoriento en la vojo de [[Zaragozo]].&lt;ref&gt; Pradillo y Esteban, Pedro José (2002). «Las murallas de Guadalajara en el siglo XIX. De su destrucción a los primeros estudios». Actas del primer Simposio de Arqueología de Guadalajara: Sigüenza, 4-7 octubre de 2000. 1. Ayuntamiento de Sigüenza. pp. 137-144. ISBN 84-88223-26-9.&lt;/ref&gt;

La restaĵoj de la murego kiu restis estas malabundaj, sed staras ankoraŭ la pordego de Bejanque,&lt;ref name=&quot;Bejanque&quot;&gt; Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puerta de Bejanque». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822080213/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=166] Konsultita la 14an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; la turego Alamín ĉe la ponto de la Infantinoj&lt;ref name=&quot;TorreonAlamin&quot;&gt; Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón del Alamín». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822084217/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=168] Konsultita la 14an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kaj la turego de Álvar Fáñez,&lt;ref name=&quot;TorreonAlvar&quot;&gt; Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Torreón de Alvar Fáñez». Arkivita el la originalo en la 22a de aŭgusto 2016. [https://web.archive.org/web/20160822092306/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=167] Konsultita la 14an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kvankam tiuj ne estis la nuraj kiujn havis origine la murego de la urbo. Oni trovis ankaŭ la fundamentojn de la antikva murego de la Alcallería, kiu fermis la kvartalon Cacharrerías, unu el la plej antikvaj zonoj de la urbo, sur la vojo de [[Madrido]].&lt;ref name=&quot;DePaz&quot;&gt; García de Paz, José Luis (2007). Castillos y fortificaciones de Guadalajara. Guadalajara: Nueva Alcarria. pp. 206-224.&lt;/ref&gt;

La plej ĵusa fortikaĵo de la urbo estas la Fortikaĵo de Sankta Francisko, konstruita en la [[19-a jarcento]] profite de la antikva konvento de Sankta Francisko, de la [[14-a jarcento]]. Ĉe la konstruaĵoj de la konvento, kiuj reformiĝis komplete, foje sen respekto al sia origina strukturo, stariĝis helpaj pavilonoj kaj murego kun gvatoturoj.&lt;ref name=DePaz /&gt;

=== Civila arkitekturo ===
Gvadalaĥaro el la [[Renesanco]] estis urbo kie setlis [[nobelo]]j kaj [[hidalgo]]j, inter kiuj elstaris ĉefe la familioj [[familio Mendoza|Mendoza]] kaj Guzmán, inter aliaj. La unua estis influa familio en la Kortego de la [[Reĝo de Kastilio]],&lt;ref&gt; Nader, Helen (1985). Los Mendoza y el Renacimiento español (Jesús Valiente Malla, trad.). Guadalajara: Institución Provincial de Cultura Marqués de Santiallana. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 84-505-3156-X.&lt;/ref&gt; kaj la dua pliriĉiĝis per la [[konkero de Ameriko]],&lt;ref&gt; Blázquez, Adrián (1993). Guadalajara y el Nuevo Mundo. Nuño Beltrán de Guzmán. Guadalajara: Institución Provincial de Cultura &quot;Marqués de Santillana&quot;. Diputación Provincial de Guadalajara. ISBN 978-84-87791-07-9.&lt;/ref&gt; kaj ambaŭ, kaj ties postaj stirpoj, konstruis en la urbo variajn palacojn, ĉu elmontremaj ĉu pli modestaj, el kiuj ankoraŭ restas ekzemploj en la urbo. Elstaras ĉefe la [[palaco de la Dukoj de la Infantado]], civila verko pinta de la eŭropa [[malfrugotika]] kaj pintigita en [[renesanca arkitekturo|renesanca stilo]]. Ĝi estis konstruigita de la [[markizo de Santillana]] en la [[15-a jarcento]] sub estrado de Juan Guas, kaj reformita en la [[1580-aj jaroj]]. Ene de la palaco elstaras la korto de la Leonoj kaj la salonoj de la Duko, kaj ĉe tiu la ĝardenoj.&lt;ref&gt; Layna Serrano, Francisco (2006). El palacio del Infantado. Guadalajara: Aache. ISBN 978-84-87743-78-8.&lt;/ref&gt;

Alia elstara palaco estas la palaco de Antonio de Mendoza, konstruita komence de la [[16a jarcento]] laŭ planoj de Lorenzo Vázquez kaj ampleksigita poste laŭ ordono de Brianda de Mendoza por [[konvento]] de [[franciskanoj]] sub direktorado fare de [[Alonso de Covarrubias]].&lt;ref name=&quot;piedad&quot;&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de la Piedad». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=147] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014324/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=147|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Originala de la [[17-a jarcento]] estas la palaco de la Cotilla, kiu estis reformita en la [[19-a jarcento]] fare de la markizoj de Villamejor, gepatroj de la grafo de Romanones. Tiu lasis en ties interno la nomitan &quot;ĉina salono&quot;, kies muroj estas ornamitaj per ĉina pentrita murpapero.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Folleto informativo. Palacio de la Cotilla». [http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083510/http://www.guadalajara.es/recursos/doc/Turismo/Monumentos_guias/10261_107107201794016.pdf|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Kaj de la 19-a jarcento estas la lasta granda palaco de la urbo, nome la palaco de la grafino &quot;de la Vega del Pozo&quot;, desegnita de [[Ricardo Velázquez Bosco]] sur antikva konvento de la [[16-a jarcento]], kiu karakteriziĝas per sia [[Eklektika arkitekturo|eklektikismo]] kaj per la flaveca koloro de ties eksteraj muroj.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=161] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115082809/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=161|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Al tiuj palacoj aldoniĝas aliaj minoraj kiel la palaco de Dávalos, de la 16-a jarcento komplete restaŭrita fine de la [[20-a jarcento]] por gastigi la sidejon de la [[publika biblioteko]],&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Palacio de Dávalos». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=160] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115083312/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=160|date=2017-11-15}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; aŭ la palaco de la grafoj de Coruña, ankaŭ de la 16-a jarcento apuda al la preĝejo de Sankta Nikolao la Reĝa. Tamen estas ankaŭ aliaj, kiel la granda palaco de Montesclaros, de la 16-a jarcento, kiu estis ankaŭ sidejo de la Akademio de Militinĝenieroj kaj kiu estis detruita de incendio en [[1924]].

Aliaj civilaj historiaj konstruaĵoj kiuj troviĝas en Gvadalaĥaro estas la [[urbodomo]], konstruita en [[1906]] laŭ eklektika stilo; la palaco de la [[Provinca Deputitaro de Gvadalaĥaro|Deputitaro]], konstruita en la [[19-a jarcento]] kiel sidejo de la provinca registaro; la provinca prizono aŭ la Gastejo de la Horloĝo, antikva domego de la [[17-a jarcento]], komplete rekonstruita komence de la [[21-a jarcento]].

=== Religia arkitekturo ===
[[Dosiero:Iglesia de San Ginés2.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La preĝejo de San Ginés estis situa dekomence ekstermurege de la urbo kaj ĉe tiu estis okazigitaj merkatoj kaj foiroj, ĝis en la 19-a jarcento oni detruis la muregojn kaj ĝi aliĝis al la cetero de la urbo}}]]
[[Dosiero:CapillaLuisdeLucena2006.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|La kapelo de Luis de Lucena, verko de la renesanco, formis parton de la antikva preĝejo de Sankta Mikaelo. Nuntempe estas hejmo de arkeologia ekspozicio pri la antikvaj [[Mudeĥara arto|mudeĥaraj]] preĝejoj de la urbo}}]]
Je la ascendo de la nobelaro de Gvadalaĥaro en la Malalta [[Mezepoko]], ekis periodo de konstruado de grandaj [[preĝejo]]j, plejparte financitaj de tiu, kaj tre ofte apudaj al konventoj. En la [[14-a jarcento]], apude al la nuntempe malaperinta konvento de Sankta Klara oni konstruis la preĝejon de Santiago, kiu miksis la stilojn [[Mudeĥara arto|mudeĥara]] kaj malfru-[[gotika]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santiago». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=159] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822115614/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=159|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Estas mudeĥaraj ankaŭ la restaĵoj de la preĝejo de Sankta Ĝilo, de la [[12-a jarcento]], kiu estis ankaŭ sidejo de la municipa konsilantaro el kiu restas stare nun la [[absido]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Gil». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=139] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822105454/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=139|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Sed, de tiu epoko, elstaras ĉefe la [[Kunkatedralo de Sankta Maria (Gvadalaĥaro)|Kunkatedralo de Sankta Maria]], konstruita sur antikva [[moskeo]] ekde fino de la [[13-a jarcento]] ĝis la [[16-a jarcento]] kunigante tri arkitekturajn stilojn: nome mudeĥara, [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] kaj [[baroko|baroka]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Concatedral de Santa María». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=156] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160822112043/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=156|date=2016-08-22}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Iom antaŭa al tiuj ĉiuj estas la sanktejo de la Virgulino Antigua, de la [[13-a jarcento]], kvankam tre transformita en la postaj jarcentoj.&lt;ref name=&quot;Antigua&quot;&gt; JUAN-GARCÍA, Ángel de (1997). «Nuestra Señora de la Antigua (Guadalajara capital)». Ermitas de Guadalajara (un paseo por la historia). Henares al día. ISBN 84-605-6382-0. [http://henaresaldia.com/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=151%3Anuestra-senora-de-la-antigua-guadalajara-capital&amp;catid=36%3Ala-alcarria&amp;Itemid=60] Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

De la [[Renesanca arkitekturo|Renesanco]] de la [[16-a jarcento]] kaj de la [[baroko]] de la [[17-a jarcento]], koincide kun la nobela hegemonio de Gvadalaĥaro, estas la plej parto de la antikvaj preĝejoj de la urbo, kiel la preĝejo de Sankta Ĝilo (16a jc.),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de San Ginés». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=154] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013218/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=154|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; la preĝejo de Sankta Mikaelo (16a jc.), el kiu staras reste nur la kapelo de Luis de Lucena,&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Capilla de Luis de Lucena». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=145] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013336/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=145|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; aŭ la preĝejo de Remedios (16a jc.), parto de antikva konvento kaj aktuala aŭlo de la [[Universitato de Alcalá de Henares]].&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de los Remedios». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=153] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919012637/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=153|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; El tiu periodo estas ankaŭ la konventoj de Sankta Francisko (16a jc.), poste pafilista fuorto kiu estas hejmo de la panteono de la familio Mendoza, fare imite de la panteono de la Reĝoj de la [[Monaĥejo de El Escorial]];&lt;ref name=DePaz /&gt; de la Piedad (Pieco), antaŭ palaco de Antonio de Mendoza (16a jc.);&lt;ref name=piedad /&gt; de Sankta Jozefo, aŭ de la Karmelaninoj de Malsupre (16a jc.),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento de las Carmelitas de San José». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=146] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919013753/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=146|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; kaj de Carmen (16a jc.).&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Convento del Carmen». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=148] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919014729/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=148|date=2016-09-19}} Konsultita la 15an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

En la [[19-a jarcento]], la mecenatino María Diega Desmaissières, grafino de la Vega del Pozo kaj dukino de Sevillano, konstruigis en bieno de sia posedaĵo sude de la urbo laŭ desegnoj de [[Ricardo Velázquez Bosco]], ŝian panteonon,&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Panteón de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=165] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232547/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=165&amp;mn=2&amp;mp=57&amp;ms=373&amp;tr=c|date=2016-03-04}} Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; la preĝejo de Sankta Maria Mikaela&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Iglesia de Santa María Micaela». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=158] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160306172244/http://guadalajara.es/es/index.asp?idr=158&amp;mn=2&amp;mp=57&amp;ms=373&amp;tr=c|date=2016-03-06}} Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj la lernejon de la monaĥina ordeno Adoratrices, honore al sia onklino Micaela Desmaissières.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Fundación de la Condesa de la Vega del Pozo». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=152] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305061020/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=152|date=2016-03-05}} Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;

En Gvadalaĥaro troviĝis ankaŭ kelkaj ermitejoj kiuj malaperis laŭlonge de la tempo. Oni konservas nur du: la ermitejo de Sankta Roque, en la parko kiun ĝi nomiĝis kaj ĉe la panteono de la Dukino de Sevillano, kaj la ermitejo de Sankta Sebastiano, ene de la palaco de la grafino de la Vega del Pozo.&lt;ref name=Antigua /&gt;

[[Dosiero:Guadalajara Panteon1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|[[Panteono]] de la Grafino de Sevilo}}]]

=== Arkitekturo en la submunicipoj ===
[[Dosiero:Usanos Iglesia.jpg|eta|La preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria) de [[Usanos]] estas la plej bona ekzemplo de religia arkitekturo en la submunicipoj de Gvadalaĥaro.]]
La submunicipoj [[Iriépal]], [[Taracena]], [[Usanos]] kaj [[Valdenoches]] estas malgrandaj vilaĝoj de agrikultura deveno, ĉiam dependaj de la ekonomia agado de Gvadalaĥaro kaj kun malabunda historia arkitekturo, ĝenerale nur malriĉa [[mezepoka]] aŭ [[Moderna Epoko|moderna]] preĝejo. Tiele, en Iriépal estas la preĝejo de la Concepción (Koncipiĝo de Maria), verko de la [[16-a jarcento]], kie elstaras la [[mudeĥara]] turo;&lt;ref&gt; Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: IRIEPAL». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/05/iriepal.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; en Taracena staras la preĝejo de la Purísima (plej pura), de la [[17-a jarcento]], en stilo [[Renesanca arkitekturo|renesanca]] tre simpla,&lt;ref&gt; Belinchón, José Serrano. «GUADALAJARA-PLAZA MAYOR: TARACENA». GUADALAJARA-PLAZA MAYOR. [http://guplazamayor.blogspot.com.es/2009/11/taracena.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj en Usanos, la preĝejo de la Asunción (ĉieliro de Maria), [[Romanika arkitekturo|romanika]] de la [[13-a jarcento]], tre reformita en postaj epokoj kaj kie elstaras la turo kun [[krenelo]]j.

En aliaj medioj, elstaras ankaŭ la lavejo de Iriépal, verko de [[1910]] laŭ [[Historiismo (arthistorio)|historiisma stilo]] danke al la financado fare de la Fondaĵo de José Santa María de Hita, kaj la [[Fontano|fontanoj]] de Iriépal ([[1858]]) kaj Valdenoches ([[1656]]).&lt;ref&gt; Bermejo Millano, Juan José (2002). Fuentes de Guadalajara. Guadalajara: Aache. pp. 51 kaj venontaj. ISBN 84-95179-84-9. &lt;/ref&gt;

En ĉiuj submunicipoj troviĝas kelkaj ekzemploj de kastiliaj domegoj, tre malriĉaj kompare kun tiuj de urboj. Laste, elstaras la setlejo Villaflores, nome agrikultura setlejo konstruita en [[1887]] laŭ desegno de [[Ricardo Velázquez Bosco]] kaj laŭ mendo de María Diega Desmaissières.&lt;ref&gt; ABC. «El poblado de Villaflores, declarado como Bien de Interés Cultural». Arkivita el originalo en la 22a de februaro 2016. [https://web.archive.org/web/20160222025819/http://www.abc.es/local-guadalajara/20150421/abci-villaflores-bien-interes-cultural-201504211840.html] Konsultita la 16an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Edificios de la plaza Mayor de Guadalajara.jpg|eta|La portikaraj konstruaĵoj en la ĉefa placo konstituas ekzemplon de la arkitekturo de loĝejoj de komenco de la 20a jarcento.]]

=== Urbanismo ===
La urba aspekto de la historia centro de Gvadalaĥaro estas tipa de alandalusa urbo, kun mallongaj kaj mallarĝaj [[strato]]j kaj variaj [[placo|placetoj]]. La ĉefa vojo de la urba centro estas la ĉefa strato nome ''Calle Mayor'' [KAlje maĜOR] (nome ankaŭ ''calle de Miguel Fluiters'' en ties malsupra parto), kiu trapasas ĝin el nordokcidente al sudoriento. Ĝi estis malfermita ĉefe dum la [[17-a jarcento]] kiel parto de la reĝa vojo el Madrido al Zaragozo, kiu trapasis la urbon, kaj inter fino de la [[19-a jarcento]] kaj komenco de la [[20-a jarcento|20-a]] suferis grandan stetikan ŝanĝon pro la starigo de novaj konstruaĵoj por [[loĝejo]]j.&lt;ref&gt; Aguilar, Pedro (1999). Vivir Guadalajara. Maorí. p. 18. ISBN 84-603-9442-5.&lt;/ref&gt; Ĝi kunigas la du plej grandajn placojn de la historia centro de la urbo, nome tiu nomita dum la frankisma epoko &quot;Plaza de los Caídos en la Guerra Civil&quot; ((frankismaj) falintoj dum la enlanda milito) kaj nun simple &quot;Plaza de España&quot;, en la malsupra parto ĉe la [[palaco Infantado]], kaj la placo de Sankta Dominiko en la supra parto ĉe la preĝejo de Sankta Ĝeneso. Ĉe la mezo de la strato troviĝas du aliaj placoj, nome la &quot;plaza Mayor&quot; (plej granda placo), kie estas la urbodomo, kaj la placo de la Jardinillo [ĥardiNIjo] (Ĝardeneto).

Aliaj minoraj placoj de la urba centro kiuj formas parton de ties aspekto estas tiuj de la Concejo [konZEĥo] (Konsilantaro), de Dávalos, de Marlasca, de Moreno, de San Esteban (Sankta Stefano) aŭ de Francisco Beladíez.

En la urba centro troviĝas ankaŭ la strato Bardales, ekzemplo de mallarĝa komerca strato en kiu estis la atelieroj de [[esparto]]. Pere de la malmuntado de la antikvaj [[murego]]j en la [[18-a jarcento]], profite de ties antikva itinero, oni malfermis du el la ĉefaj vojoj de la urbocentro: nome la &quot;Carrera de San Francisco&quot;, el la placo de Sankta Dominiko al la Pordego Bejanque [beĤANke] ĉe la Parko Concordia, kaj la antikva ŝoseo N-II kiel ĉirkaŭirejo de la urbo oriente. Kiel sekvo de la Carrera de San Francisco el la placo de Sankta Dominiko al la okcidento, oni malfermis en la [[1950-aj jaroj]] la promenejo de la Doktoro Fernández Iparraguirre (konata populare kiel ''promenejo de la Krucoj''), nome [[bulvardo]] desegnita de Antoni Batlle Punyed kaj inspirita de [[La Rambla]] de [[Barcelono]].&lt;ref&gt;HERRERA CASADO, Antonio (29a de novembro 2003). «El paseo de la Cruces, una joya de la ciudad». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111225231912/http://alcarria.com/2003/11/29/el-paseo-de-la-cruces-una-joya-de-la-ciudad/ |date=2011-12-25 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt; En ĝi staras el majo [[2003]] ankaŭ kolekto de [[busto]]j de gravuloj el la urbo faritaj de Luis Sanguino.&lt;ref&gt;HERRERA CASADO, Antonio (11a de majo 2003). «Nueve caras para Guadalajara». Alcarria.com. [http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100729093638/http://www.alcarria.com/2003/05/11/nueve-caras-para-guadalajara/ |date=2010-07-29 }} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;

Kiel inĝenieriaj verkoj plej antikvaj de Gvadalaĥaro estas la ponto de Henares, nome enirejo al la urbo veninte el [[Toledo]] tra la kvartalo La Alcallería, starigita en la [[10-a jarcento]], kvankam tre transformita en postaj jarcentoj,&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Monumentos. Puente del Henares». [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=174] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918235355/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=174|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj la ponto de la Infantas (Infantinoj), ĉe la turego de Alamín kaj ĉe la ravino de Alamín.&lt;ref name=TorreonAlamin /&gt; Pli ĵuse, de komenco de la [[21-a jarcento]], estas la ponto Arriaca, nome [[Stajponto|staja viadukto]] situa norde de la urbo, ĉe la novaj urbanizitaj areoj.&lt;ref&gt; Sánchez de León, Ramón; Bernal Pérez, Christian. «Puente atirantado &quot;Arriaca&quot; en Guadalajara». Asociación Científico-Técnica del Hormigón Estructural. Arkivita el la originalo en la 4a de marto 2016. [https://web.archive.org/web/20160304195102/http://e-ache.com/modules/ache/ficheros/Realizaciones/Obra74.pdf] Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|eta|maldekstra|250ra|{{centre|San Nicolás El Real}}]]
Krom tiuj kiuj estas sur la promenejo de la Krucoj, aliaj [[skulptaĵo]]j rimarkindaj en la urbo estas la monumento al la Grafo de Romanones, en la ĝardenoj de la placo de Sankta Dominiko, farita de Miguel Blay en [[1914]];&lt;ref&gt;GÓMEZ, Pablo (2009). «Monumento al Conde de Romanones». Escultura Urbana (1a de marto). ISSN 1988-5954. [http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924002041/http://www.esculturaurbana.com/paginas/blam005.htm|date=2015-09-24}} Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; ''La brakumo'', monumenta skulptaĵo de Francisco Sobrino Ochoa, starigita en la [[1980-aj jaroj]] ĉe unu el la enirejoj al la urbo el la ŝoseo A-2,&lt;ref&gt; Aache. «Francisco Sobrino». [http://www.aache.com/alcarrians/sobrino.htm] Konsultita la 18an de novembro 2016.&lt;/ref&gt; kaj la busto de José Antonio Ochaíta, fare de Antonio Navarro Santafé, ĉe la konvento de la Karmenaninoj, inter aliaj.

== Kulturo ==
=== Muzeoj ===
La urbo disponas el diversaj muzeoj kaj muzeaj ekspoziciejoj.

[[Dosiero:Doña Aldonça de Mendoza. Sepulcro.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Tombo de la dukino Aldonza de Mendoza, kiu estis filino de Diego Hurtado de Mendoza, admiralo de Kastilio, kaj edzino de Fadrique Enríquez de Castilla, duko de Arjona kaj grafo de Trastámara. La tombo devenas el la monaĥejo de Sankta Bartolomé de Lupiana kaj troviĝas en la Muzeo de Guadalajara}}]]
* La Muzeo de Gvadalaĥaro, konata ankaŭ kiel Provinca Muzeo de Gvadalaĥaro, estas la provinca muzeo plej antikva el Hispanio, ĉar estis fondita en 1838.&lt;ref&gt;«Patrimonio Histórico de Castila-La Mancha. Museo de Guadalajara». Patrimonio Histórico CLM. [http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160917092901/http://www.patrimoniohistoricoclm.es/museo-de-guadalajara/|date=2016-09-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Ĝi dependas de la regiona registaro Junta de Castilla-La Mancha kaj ĝia sidejo estas en la [[Palaco Infantado]]. Ĝi inkludas kolektojn ĉefe de belartoj, akiritaj pere de la ''[[desamortización]]'' de ekleziaj havaĵoj fare en la 19a jarcento, arkeologio, akirite el arkeologiaj elfosaĵoj faritaj en la provinco, kaj etnologio, kio kolektas objektojn rilatajn al popolaj artoj kaj kutimoj de la provinco Gvadalaĥara. Ĝi estas hejmo ankaŭ de kelkaj portempaj ekspozicioj laŭlonge de la jaro.

* La Muzeo Francisco Sobrino, kiu estis inaŭgurita en 2015&lt;ref&gt;Clemente, Elena. «El Museo Francisco Sobrino abre al público - Culturaenguada.es». CulturaEnGuada. [http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171201042226/http://culturaenguada.es/arte/3085-el-museo-francisco-sobrino-abre-al-publico|date=2017-12-01}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; en la historiaj navoj de la Municipa Buĉejo. Ĝi estas dediĉita al la figuro kaj verkaro de Francisco Sobrino Ochoa, skulptisto naskiĝinta en la urbo Gvadalaĥaro.

* ''Guadalajara en la Historia'', muzea kolekto de la Municipo de Gvadalaĥaro situa en la centro Eduardo Guitian.&lt;ref&gt;Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Información / Noticias». Ayuntamiento de Guadalajara. [https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918015021/https://guadalajara.es/es/Presentada-la-exposicion-Guadalajara-en-la-Historia|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Tiu ekspozicio montras iradon de la historio de la urbo, el ties deveno kaj unua setlejo, la transformo en rimarkinda ĉefurbo de al-Andalus, la aligo al la regno Kastilio, la influo de la familio Mendoza, la brilaj jaroj ligitaj al la Reĝa Fabriko de Tolaĵoj, la alveno de la Militinĝenieroj kaj de la aŭta kaj aviadila industrioj, la katastrofo de la Enlanda Milito kaj, laste, la renaskiĝo pere de la rekuperado de la demokratia libereco.

=== Spektaklejoj ===
[[Dosiero:Buero Vallejo Theatre, interior.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Multuza salono kaj enirejo de la Teatro Auditorio Antonio Buero Vallejo}}]]
Inter la spektaklejoj el kiuj disponas la urbo menciendas la jenaj:

* La '''Teatro Auditorio Buero Vallejo''', dediĉita al la ĝvadalaĥara dramaturgo [[Antonio Buero Vallejo]], okupas modernan konstruaĵon kiu estis inaŭgurita en 2002.&lt;ref&gt; Mancha, Gobierno de Castilla-La. «JOSÉ BONO INAUGURÓ EL TEATRO &quot;ANTONIO BUERO VALLEJO&quot;, EN GUADALAJARA | Gobierno de Castilla-La Mancha». Gobierno de Castilla-La Mancha. [www.castillalamancha.es/actualidad/notasdeprensa/jos%25C3%25A9-bono-inaugur%25C3%25B3-el-teatro-antonio-buero-vallejo-en-guadalajara] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Ĝi disponas el sidlokaro por 1 003 personoj, scenejon de 465 m² kaj orkestran fosaĵon.&lt;ref&gt;mipuntomap (11a de aprilo de 2015). «Teatro Buero Vallejo Guadalajara». [http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160921032928/http://www.mipuntomap.com/city/guadalajara-spain/listing/teatro-auditorio-buero-vallejo/|date=2016-09-21}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt; Krome ĝi disponas el la '''Sala Tragaluz''', nome aŭlo kun 133 sidlokoj kaj multuza salono por portempaj ekspozicioj kaj aliaj eventoj de 188 m². Ĝi estas administrata de la ''Patronato Municipal de Cultura''.

* La '''Teatro Moderno''', estis inaŭgurita en 1924 kaj disponas el sidlokaro por 208 personoj. Ĝi troviĝas en la historia kvartalo de la urbo, ĉe la placo de Sankta Stefano.&lt;ref&gt;«Centro Cultural Guadalajara | Teatro Moderno». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916024117/http://guadalajaracultura.com/centro/teatro-moderno/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Post unu jaro de riparado estis reinaŭgurita en 2015.

* La Spaco TYCE, municipa kulturejo situa en la navoj de la Fuorto de Sankta Francisko, enhavas salonojn por trejnado, ekspozicioj, de informadiko, multuzaj krom koncertejo kun scenejo de 185,71 m² kun sidlokaro por 218 personoj aŭ enhavo por 650 starantoj.&lt;ref&gt;«Centro Cultural Guadalajara | Espacio TYCE». Centro Cultural Guadalajara. [http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160916030701/http://guadalajaracultura.com/centro/espacio-tyce/|date=2016-09-16}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

=== Bibliotekoj kaj arkivoj ===
[[Dosiero:Claustro_del_palacio_de_Dávalos_(Guadalajara)_tras_su_restauración.jpg|eta|dekstra|250ra|{{centre|Klostro de la Palaco de Dávalo kie troviĝas la Biblioteko de Gvadalaĥaro}}]]
* La Publika Biblioteko de la Ŝtato en Gvadalaĥaro, historie situa en la [[Palaco de la Infantado]] ĝis 2004 kiam ĝi translokiĝis al la rehabilitita Palaco de Dávalos. Ĝi estis fondita en 1837 kaj malfermita kvar jarojn poste. Ĝi havas 5 800 kvadratajn metrojn kun 200 000 volumoj. En 2012 ĝi havis 30 laboristojn. Estas nemalhavebla elemento la kultura, eduka kaj distra vivo de Gvadalaĥaro.&lt;ref&gt; El País (eld.). «Guadalajara, la biblioteca que resiste». [https://elpais.com/cultura/2012/10/13/actualidad/1350148036_241892.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La Historia Provinca Arkivo de Gvadalaĥaro, konservas dokumentaron el la Mezepoko ĝis la aktualo rilata kun la provinco Gvadalaĥara. Ĝia celo estas meti tiun dokumentaron je la servo de la civitano kaj doni apogon al la administracio, al la informado, al la esplorado kaj al la kulturo. Ĝi estis fondita en 1931 kaj troviĝas en moderna konstruaĵo stara en la strato Julián Besteiro kun areo de 7 227 konstruitaj metroj, el kiuj preskaŭ la duono estas destinitaj al dokumentarejo.&lt;ref&gt; Ministerio de Educación, Cultura y Deporte (eld.). «Archivo Histórico Provincial de Guadalajara (España)». [http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=51684] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La Ĝenerala Militarkivo de Gvadalaĥaro, situa sur la loko kie troviĝis la antikva Akademio de Inĝenieroj, estas centro de la Ministerio de Defendo, kreita en 1967 por malpezigi parton de la dokumentaro konservita de la Arkivo de la Ministerio de la Armeo.&lt;ref&gt;Ministerio de Defensa (eld.). «Archivo General Militar de Guadalajara». [http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160918040117/http://www.ejercito.mde.es/unidades/Madrid/ihycm/Archivos/agm-guadalajara-index.html|date=2016-09-18}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La Municipa Arkivo de Gvadalaĥaro, estas la administra fako kiu zorgas pri la gardado, organizado kaj disvastigo de la dokumenta havaĵo de la Municipo de Gvadalaĥaro.&lt;ref&gt;Guadalajara, Ayuntamiento de. «Ayuntamiento de Guadalajara / Ayuntamiento / Administración / Administración Central / Archivo Municipal». Ayuntamiento de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160919235555/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Archivo-Municipal-3|date=2016-09-19}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Estas formita de la dokumentoj de ajna epoko, bazo kaj formato, kiujn la municipo produktis, ricevis kaj konservis kiel atestilo de sia agado, rajtoj kaj devoj. Ĝi inkludas aliajn kolektojn, devenajn el aliaj institucioj aŭ personoj por garantii ties konservadon. La plej antikva dokumento estas plumbohabanta letero de [[Ferdinando la 3-a (Kastilio)|Ferdinando la 3-a]] kiu datas el la jaro 1251; troviĝas ankaŭ en la kolekto de la arkivo la letero de [[Henriko la 4-a (Kastilio)|Henriko la 4-a]] kiu havigis la titolon de [[urbo]] al la ĝis tiam nur ''villa'' (urbeto).

=== Kulturaj eventoj ===
Dum la tuta jaro diversaj organismoj kaj asocioj organizas aŭ patronas kulturan agadon ĉiatipan. La jena listo indikas kelkajn el plej konataj kaj referencataj kiuj ĝuas plej grandan tradicion kaj kontinuecon:

[[Dosiero:Panoramica del Palacio del Infantado durante el maraton de los cuentos.jpg|eta|maldekstra|450ra|{{centre|La Rakonta Maratono ne haltas la tutan tagon kaj vespere estas kiam plej alfluo de ĉeestantoj venas}}]]
* La '''Rakonta Maratono''' estas parola festivalo kiu okazas ĉiujare en la palaco de la Infantado dum la dua aŭ tria semajnfino de junio. Ĝi arigas rakontantojn el la tuta mondo kiu rakontas seninterrompe dum la fin de semajnfino. Iniciatita en 1992,&lt;ref&gt; «Historia - Maratón de los Cuentos». Maratón de los cuentos de Guadalajara. [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; la Rakonta Maratono de Gvadalaĥaro okazas ĉiujare ekde tiam. Ĝi atingis 25an fojon en 2016 atingante 46 horojn de rakontado seninterrompa.&lt;ref&gt; Maratón de los Cuentos (ed.). «El Maratón de los Cuentos celebrará sus 25 años con un maratón tuitero y una explosión de poesía oral». [http://www.maratondeloscuentos.org/] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; Foje ankaŭ esperantistoj partoprenis per rakonto legita en [[Esperanto]].

[[Dosiero:Tenorio Mendocino en la Cotilla 7183.jpg|eta|Ludado de la dua sceno de la ''Tenorio Mendocino'' en la Palaco de la Cotilla.]]
* La ''Tenorio Mendocino'', nome ludado de la teatraĵo ''[[Don Juan Tenorio]]'' de [[José Zorrilla]] kiu okazas ĉiujare ĉirkaŭ la 1a de novembro sur la stratoj kaj ĉe la ĉefaj monumentoj de la urbo Gvadalaĥaro. Ĝi konsistas el miksaĵo de la [[rolulo]]j de la teatraĵo ''Don Juan Tenorio'' kun tiuj de la familio Mendoza, la hegemonia kaj plej riĉa de Gvadalaĥaro en la [[16a jarcento]], kiam supozeble okazas la agado de la teatraĵo. La ludado estas farita de amatoraj aktoroj. Ĝi estas deklarita kiel Festo de Regiona Turisma Intereso. La unua fojo okazis en 1992.&lt;ref&gt; Diario Oficial de Castilla-La Mancha (eld.). «Resolución de 01/10/2010, de la Dirección General de Turismo y Artesanía, por la que se otorga el Título de Fiesta de Interés Turístico Regional al Tenorio Mendocino de Guadalajara. [2010/18260]». [http://docm.jccm.es/portaldocm/descargarArchivo.do?ruta=2010/10/29/pdf/2010_18260.pdf&amp;tipo=rutaDocm] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

* La '''Festivalo de Solidareca Kinarto de Gvadalaĥaro''', iniciatita de la asocio Cinefilia en 2003 kaj okazinta ekde tiam ĉiujare, naskiĝis kun la celo montri kaj helpi tipon de kinarto alternativa al tiu ofta kiu facile alvenas al la kinejoj, gvidite samtempe de spirito kiu postulas por kino fundamentan rolon en la konscio pri la problemoj kiuj tuŝas la homojn, helpe al la solidareco kaj al la esplorado de agado kaj vidpunktoj alternativaj.&lt;ref&gt; FESCIGU (eld.). «Edición 2003». [http://www.fescigu.com/2003/edicion2003.html] Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt;

Krom tiuj eventoj menciendas la ''Solsticio Folk'' (Folklora Solstico),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Solsticio Folk. Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 18an de novembro 2017.&lt;/ref&gt; nome festivalo de kelta muziko kiu okazas ĉiusomere, la ''Veladas de Arte Sacro'' (Vesperoj de Religia Arto),&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Veladas de Arte Sacro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2017.&lt;/ref&gt; nome muzikaj vesperoj okazintaj en novembro en la diversaj preĝejoj de la ĉefurbo aŭ la Librofoiro, okazinta en majo.&lt;ref&gt;Ayuntamiento de Guadalajara. «Feria del Libro - Ayuntamiento de Guadalajara». [http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171017063053/http://www.guadalajara.es/es/ayuntamiento/Cultura-2/index.asp?TR=A&amp;IDR=13|date=2017-10-17}} Konsultita la 14an de septembro 2016.&lt;/ref&gt;

== Famuloj ==
[[Dosiero:Marques de Santillana detalle.jpg|eta|[[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana.]]
* [[Íñigo López de Mendoza]], markizo de Santillana (1398-1458), poeto kaj politikisto de la 15a jarcento;
* [[Diego Hurtado de Mendoza (1417-1479)]], nobelo, unu grafo de Tendilla;
* [[Pedro González de Mendoza]] (1428-1495), kardinalo kaj ĉefa konsilisto de la [[Katolikaj Gereĝoj]];
* [[Francisco Fernández Iparraguirre]] (1852-1889), botanikisto, lingvisto kaj [[volapuko|volapukisto]];
* [[Antonio Buero Vallejo]] (1916-2000), poeto kaj dramaturgo;
* [[Camilo José Cela]] (1916-2002), verkisto kiu loĝis grandparte de sia vivo en Gvadalaĥaro;
* [[Fernando de Diego]] (1919-2005), ĵurnalisto kaj filologo, tradukisto de la angla kaj de la franca kaj ĉefa tradukisto de verkoj de literaturo en hispana al [[Esperanto]]. Honora membro de [[UEA]], kaj aŭtoro de la ''Gran Diccionario Español-Esperanto''.

== Provinco ==
Gvadalaĥaro estas ĉefurbo de [[Provinco Gvadalaĥaro|samnoma provinco]], havanta 175.000 loĝantojn, unu el la plej senloĝataj provincoj de Hispanio.

Ĉefaj vilaĝoj estas jenaj: [[Sigüenza]], [[Pastrana]], [[Molina de Aragón]] kaj [[Azuqueca de Henares]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Guadalajara (stacidomo)]]
* [[Guadalajara-Yebes (stacidomo)]]
* [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{es}})
* http://guadalajara.interactiva.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829043022/http://www.guadalajara.interactiva.org/ |date=2012-08-29 }} &lt;!-- guadalajara._interactiva_._org_ --&gt;
* http://www.guadalfaxara.es.vg {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070308150110/http://www.guadalfaxara.es.vg/ |date=2007-03-08 }}

{{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro }}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gvadalaharo (Hispanio)| ]]
[[Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj]]
[[Kategorio:Vojo de Cido]]
[[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]]</text>
      <sha1>b6w5hdu3ze7kbliffivsw96tywdyqni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szymon Datner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39381</id>
    <revision>
      <id>9479308</id>
      <parentid>9091946</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1788" sha1="mdedlmk2a7e2cqgvt2qfhrkrmm11rf8" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Kongresa Libreto Bialystok 1931-1.jpg|eta|250ra|Szymon Datner estis aktiva esperantisto. En 1931 li laboris en la Organiza Komitato de la 2-a Internacia Postkongreso en Bjalistoko]]
'''Szymon DATNER''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[8-a de decembro|8-an de decembro]] [[1989]] en [[Varsovio]], [[Pollando]]) estis [[pola esperantisto]] kaj [[historiisto]].

Li estis unu el la ĉefagantoj de [[Zamenhofa Esperanto-Societo]] en [[Bjalistoko]] en la dudekaj kaj tridekaj jaroj.

Li postvivis la [[Dua Mondmilito|Duan Mondmiliton]] en la arbaroj de orienta [[Pollando]], batalante en diversaj partizanaj grupoj. Li ankaŭ helpis liberigi diversajn homojn el la [[bjalistoka geto]] je la 24-a de majo [[1943]]

Post la Dua Mondmilito li dediĉis sin al esplorado de naziaj krimoj en Pollando, verkante centojn da studoj kaj 18 librojn. Li estis ankaŭ elstara konanto kaj aktivulo de la juda kulturo.

== En Esperanto aperis ==
* Szymon Datner: ''Batalo kaj pereo de la bjalistoka geto''. En Esperanton tradukis Przemysław Wierzbowski. [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], 2023 {{ISBN|9788396222282}}&lt;ref&gt;[https://espero.bialystok.pl/pl/produkt/szymon-datner-walka-i-zaglada-bialostockiego-ghetta ''Batalo kaj pereo de la bjalistoka geto'']{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la retejo de Bjalistoka Esperanto-Societo&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
[https://mondmilito.hypotheses.org/4727 Szymon Datner,] esplorprojekto Militrakonto el transnacia vidpunkto{{Projektoj}}
{{Ĝermo|esperantisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Unua}}
{{Vivtempo|Datner, Szymon}}

[[Kategorio:Polaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Polaj historiistoj]]
[[Kategorio:Bjalistokanoj]]
[[Kategorio:Esperanto-movado en Bjalistoko]]</text>
      <sha1>mdedlmk2a7e2cqgvt2qfhrkrmm11rf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anemio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39462</id>
    <revision>
      <id>9479439</id>
      <parentid>9472254</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51199" sha1="7b950r5puk1hoejymnxznbspldekk5k" xml:space="preserve">{{Informkesto malsano}}'''Anemio'' estas malpliigo de la totala kvanto de eritrocitoj (globuloj) aŭ hemoglobino en la sango, [3] [4] aŭ malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Kiam anemio aperas malrapide, la simptomoj ofte estas neklaraj kaj povas inkludi senton de laco, malforto, spirmanko kaj malbona kapablo ekzerciĝi. [1] Kiam la anemio rapide ekestas, simptomoj povas inkluzivi konfuzon, kapturnon, perdiĝon de konscio kaj pliigita soifo. [1] Anemio devas esti signifa antaŭ ol persono fariĝas videble pala. [1] Pliaj simptomoj povas okazi laŭ la suba kaŭzo. [1] Por homoj, kiuj bezonas operacion, antaŭoperacia anemio povas pliigi la riskon postuli sangotransfuzon post operacio. [6]

Anemio povas esti kaŭzita de sangado, malpliigo de produktado de eritrocitoj kaj pliigita kolapso de eritrocitoj. [1] Kaŭzoj de sangado inkluzivas traŭmaton kaj gastro-intestan sangadon. [1] Kialoj de malpliigita produktado inkluzivas fermankon, vitaminan B12-mankon, talasemion kaj kelkajn neoplasmojn de la [[osta medolo]]. [1] Kialoj de pliigita kolapso inkluzivas genetikajn kondiĉojn kiel serpoĉela anemio, infektoj kiel [[malario]] kaj iuj aŭtoimunaj malsanoj. [1] Anemio ankaŭ povas esti klasifikita laŭ la grandeco de la eritrocitoj kaj kvanto de hemoglobino en ĉiu ĉelo. [1] Se la ĉeloj estas malgrandaj, ĝi nomiĝas mikrocita anemio; se ili estas grandaj, ĝi nomiĝas makrocita anemio; kaj se ili estas normalgrandaj, ĝi nomiĝas normocita anemio. [1] La diagnozo de anemio ĉe viroj baziĝas sur hemoglobino malpli ol 130 ĝis 140 g / L (13 ĝis 14 g / dL); ĉe virinoj, ĝi estas malpli ol 120 ĝis 130 g / L (12 ĝis 13 g / dL). [1] [7] Pliaj provoj tiam necesas por determini la kaŭzon. [1] [8]

Iuj grupoj de individuoj, kiel gravedaj virinoj, profitas de la uzo de feraj piloloj por antaŭzorgo. [1] [9] Dieta suplemento, sen determini la specifan kaŭzon, ne estas rekomendinda. [1] La uzo de sangotransfuzoj estas tipe bazita sur la signoj kaj simptomoj de persono. [1] Ĉe tiuj sen simptomoj, ili ne rekomendas, krom se hemoglobina nivelo estas malpli ol 60 ĝis 80 g / L (6 ĝis 8 g / dL). [1] [10] Ĉi tiuj rekomendoj ankaŭ validas por iuj homoj kun akra sangado. [1] Agentoj stimulantaj eritropoezon rekomendas nur ĉe tiuj kun severa anemio. [10]

Anemio estas la plej ofta sangomalsano, influanta proksimume trionon de la tutmonda populacio. [1] [2] [11] Fera manko-anemio tuŝas preskaŭ 1 miliardon da homoj. [12] En 2013, anemio pro fera manko rezultigis ĉirkaŭ {{unuo|183000}} mortojn - malpli ol {{unuo|213000}} mortoj en 1990. [13] Ĝi estas pli ofta en virinoj ol viroj, [12] dum gravedeco, kaj en infanoj kaj maljunuloj. [1] Anemio pliigas kostojn de medicina prizorgo kaj malaltigas la produktivecon de homo per malpliigita laborkapablo. [7] La nomo devenas de malnovgreka: ἀναιμία anaimia, kiu signifas &quot;manko de sango&quot;, de ἀν- an-, &quot;ne&quot; kaj αἷμα haima, &quot;sango&quot;. [14]

Anemio estas unu el la ses tutmondaj nutraj celoj de OMS por 2025 kaj dietaj tutmondaj NIM-celoj por 2025, aprobitaj de Monda Asembleo de Sano en 2012 kaj 2013. Klopodoj atingi tutmondajn celojn kontribuas al atingado de Daŭripovaj Celoj (SDG), [15] kun anemio kiel unu el la celoj en SDG 2. [16]

== Signoj kaj simptomoj ==
Anemio restas nerimarkita ĉe multaj homoj kaj simptomoj povas esti etaj. La simptomoj povas esti rilataj al suba kaŭzo aŭ la anemio mem. Plej ofte homoj kun anemio raportas sentojn de malforto aŭ laceco, kaj kelkfoje malbonan koncentriĝon. Ili ankaŭ povas raporti spirmankon dum fortostreĉo.

En tre severa anemio, la korpo povas kompensi la mankon de oksigeno-portanta kapablo de la sango per pliigo de korfluo. La paciento povas havi simptomojn rilatajn al ĉi tio, kiel palpitoj, angino (se antaŭekzista kormalsano ĉeestas), intermita klaĉado de la kruroj kaj simptomoj de kornesufiĉo. Dum ekzameno, la signoj elmontritaj povas inkluzivi palecon (pala [[haŭto]], tega mukozo, konjunktivo kaj ungaj litoj), sed ĉi tio ne estas fidinda signo. Blua kolorigo de la sklero povas esti rimarkita en iuj kazoj de fermanko-anemio. [18] Povas esti signoj de specifaj kaŭzoj de anemio, ekzemple kojlonikio (en manko de fero), iktero (kiam anemio rezultas de eksternorma disfalo de eritrocitoj - en hemoliza anemio), ostaj misformaĵoj (troviĝantaj en talasemio grava) aŭ ulceroj de kruroj (vidita en serpoĉela malsano). En severa anemio, povas esti signoj de hiperdinamika cirkulado: takikardio (rapida korfrekvenco), limiga pulso, fluaj murmuroj kaj kora ventrikla hipertrofio (pligrandigo). Eble estas signoj de kornesufiĉo. Pikao, la konsumo de ne-manĝaĵoj kiel glacio, sed ankaŭ papero, vakso aŭ herbo, kaj eĉ haroj aŭ grundo, povas esti simptomo de fera manko, kvankam ĝi ofte okazas ĉe tiuj, kiuj havas normalajn nivelojn de hemoglobino. Kronika anemio povas rezultigi kondutajn perturbojn en infanoj kiel rekta rezulto de difektita neŭrologia disvolviĝo en beboj, kaj reduktita akademia agado en infanoj en lerneja aĝo. Sindromo de malkvietaj kruroj estas pli ofta ĉe homoj kun fermanko-anemio ol ĉe la ĝenerala loĝantaro. [19]

== Kaŭzoj ==
La kaŭzoj de anemio povas esti klasifikitaj kiel difektita produktado de eritrocitoj, pliigita detruo de eritrocitoj (hemolizaj anemioj), sangoperdo kaj fluida troŝarĝo (hipervolemio). Pluraj el ĉi tiuj povas interagi por kaŭzi anemion. La plej ofta kaŭzo de anemio estas sangoperdo, sed ĉi tio kutime ne kaŭzas daŭrajn simptomojn krom se relative difektita eritrocito-produkto disvolviĝas, siavice, plej ofte per manko de fero. [3]

=== Difektita produktado ===
Ĝenado de proliferado kaj diferencigo de stamĉeloj

* Pura eritrocita aplazio [21]
* Aplasta anemio [21] efikas sur ĉiaj sangoĉeloj. Fanconi-anemio estas [[hereda malsano]] aŭ difekto kun aplasta anemio kaj diversaj aliaj anomalioj.
* Anemio de rena malsufiĉo [21] pro nesufiĉa produktado de la hormono eritropoetino Anemio de endokrina malsano [22]

Ĝenado de proliferado kaj maturiĝo de eritroblastoj

* Malutila anemio [21] estas formo de megaloblasta anemio pro manko de vitamino B12 dependa de difektita sorbado de vitamino B12. Manko de dieta B12 kaŭzas ne-malutilan megaloblastan anemion
* Anemio de manko de folato, [21] same kiel kun vitamino B12, kaŭzas megaloblastan anemion
* Anemio de antaŭtempeco, per malpliigita eritropoietina respondo al malkreskantaj hematokritaj niveloj, kombinita kun sangoperdo pro laboratoria testado, ĝenerale okazas ĉe trofruaj beboj en aĝo de du ĝis ses semajnoj
* Feran manko-anemion, rezultigante mankan hemosintezon [21]
* Talasemioj, kaŭzantaj mankan sintezon de globinoj [21]
* Denaskaj diseritropoetikaj anemioj, kaŭzante neefikan eritropoezon
* Anemio de rena malsufiĉo [21] (ankaŭ kaŭzanta misfunkcion de stamĉeloj)

Aliaj mekanismoj de difektita eritrocito-produktado

* Mieloftisa anemio [21] aŭ mieloftiso estas severa speco de anemio rezultanta de la anstataŭigo de osta medolo per aliaj materialoj, kiel malignaj tumoroj, fibrozo aŭ granulomoj.
* Mielodisplasta sindromo [21]
* Anemio de kronika inflamo [21]
* Leukoeritroblasta anemio estas kaŭzita de spacokupaj lezoj en la osta medolo, kiuj malhelpas normalan produktadon de sangoĉeloj. [23]

=== Pliigita detruo ===
Anemioj de pliigita detruo de ruĝaj globuloj estas ĝenerale klasifikitaj kiel hemodissolvaj anemioj. Ĉi tiuj ĝenerale havas ikteron kaj altajn nivelojn de laktata dehidrogenazo. [24] [25]

* Enecaj (intrakorpuskulaj) anomalioj [21] kaŭzas antaŭtempan detruon. Ĉiuj ĉi tiuj, krom paroksisma nokta hemoglobinurio, estas heredaj genetikaj malordoj. [26]
** Hereda sferocitozo [21] estas hereda difekto, kiu rezultigas difektojn en la ĉela membrano de la eritrocitoj, kio kaŭzas la eritrocitojn sekvestri kaj detrui de la lieno.
** Hereda eliptocitozo [21] estas alia difekto en membranaj skeleto-proteinoj.
** Abetalipoproteinemia, [21] kaŭzante difektojn en membranaj lipidoj
** Enzimaj mankoj
*** Mankoj de Piruvato-kinazo kaj heksokinazo, [21] kaŭzante difektan glikolizon
*** Manko de glukozo-6-fosfata dehidrogenazo kaj manko de glutationa sintetazo, [21] kaŭzante pliigitan oksidativan streson.
** Hemoglobinopatioj
*** Serpoĉela anemio [21]
*** Hemoglobinopatioj kaŭzantaj malstabilajn hemoglobinojn [21]
** Paroksisma nokta hemoglobinurio [21]
* Eksteraj (eksterkorpuskaj) anomalioj
** Antikorpo mediaciita
*** Varma aŭtoimuna hemodissolva anemio estas kaŭzita de aŭtoimuna atako kontraŭ ruĝaj globuloj, ĉefe de IgG. Ĝi estas la plej ofta el la aŭtoimunaj hemolizaj malsanoj. [27] Ĝi povas esti idiopata, tio estas, sen iu ajn konata kaŭzo, medikamenta aŭ sekundara al alia malsano kiel ĉiea lupo eritemato, aŭ maligneco, kiel kronika limfocita leŭkemio. [28]
*** Malvarma aglutinina hemodissolva anemio estas ĉefe mediaciita per IgM. Ĝi povas esti idiopata [29] aŭ rezulti de suba kondiĉo.
*** Rh-malsano, [21] unu el la kaŭzoj de hemoliza malsano de la novnaskito
*** Reago de transfuzo al sangotransfuzoj [21]
** Mekanika traŭmato al ruĝaj globuloj
*** Mikroangiopataj hemoliziaj anemioj, inkluzive trombotan trombocitopenan purpuron kaj disvastigitan intraangian koaguliĝon [21]
*** Infektoj, inkluzive de malario [21]
*** Hemodializo [kuracista citaĵo bezonata]

=== Sangoperdo ===
* Anemio de antaŭtempeco, de ofta sangospecimenigo por testado en laboratorio, kombinita kun nesufiĉa produktado de eritrocitoj
* Traŭmato [21] aŭ kirurgio, kaŭzanta akran sangoperdon
* Lezoj de gastro-intesta vojo, [21] kaŭzante aŭ akrajn sangojn (ekz. Varikaj lezoj, stomakaj ulceroj) aŭ kronikan sangoperdon (ekz. Angiodisplazio)
* Ĝinekologiaj perturboj, [21] ankaŭ ĝenerale kaŭzas kronikan sangoperdon
* De menstruo, plejparte inter junaj virinoj aŭ pli maljunaj virinoj, kiuj havas fibromojn
* Multaj specoj de kanceroj, inkluzive de kolorekta kancero kaj kancero de la urina veziko, povas kaŭzi akran aŭ kronikan sangoperdon, precipe en progresintaj stadioj.
* Infekto per intestaj nematodoj manĝantaj sangon, kiel ankilostomoj [30] kaj la vipvermo ''Trichuris'' ''trichiura'' [31]
* Iatrogena anemio, sangoperdo pro ripetaj sangofluoj kaj medicinaj proceduroj. [32] [33]
La radikoj de la vortoj anemio kaj iskemio ambaŭ rilatas al la baza ideo de &quot;manko de sango&quot;, sed anemio kaj iskemio ne samas en moderna medicina terminologio. La vorto anemio uzata sole implicas ĝeneraligitajn efektojn de sango, kiu aŭ estas tro malabunda (ekz. sangoperdo) aŭ estas malfunkcia en sia oksigena provizo (pro kia ajn speco de hemoglobino aŭ eritrocita problemo). En kontrasto, la vorto iskemio rilatas nur al la manko de sango (malbona trafluo). Tiel iskemio en korpoparto povas kaŭzi lokalizitajn anemiajn efikojn ene de tiuj histoj.

=== Fluida superŝarĝo ===
Fluida troŝarĝo (hipervolemio) kaŭzas malpliigitan hemoglobinan koncentriĝon kaj ŝajnan anemion:

* Ĝeneralaj kaŭzoj de hipervolemio inkluzivas troan konsumadon de natrio aŭ likvaĵo, natrian aŭ akvan retenadon kaj fluidan ŝanĝon en la intraangian spacon. [34]
* De la 6-a semajno de gravedeco, hormonaj ŝanĝoj kaŭzas pliiĝon de la sanga volumo de la matro pro plialtigo de plasmo. [35]

=== Intesta inflamo ===
Iuj gastro-intestaj malordoj povas kaŭzi anemion. La mekanismoj implikitaj estas multfakturaj kaj ne limigitaj al malabsorcio sed ĉefe rilataj al kronika intesta inflamo, kiu kaŭzas malreguligon de hepcidino, kiu kaŭzas malpliigitan aliron de fero al la cirkulado. [36] [37] [38]
* ''Helicobacter pylori''-infekto. [39]
* Gluten-rilataj malordoj: netraktita celia malsano [38] [39] kaj ne-celiaka gluten-sentemo. [40] Anemio povas esti la sola manifestiĝo de celiaka malsano, sen manko de gastro-intesta aŭ de iuj aliaj simptomoj. [41]
* Inflama intesta malsano. [42] [43]

== Diagnozo ==
=== Difinoj ===
Estas kelkaj difinoj de anemio; recenzoj donas komparon kaj kontraston de ili. [44] Strikta sed larĝa difino estas absoluta malkresko de ruĝa globula maso, [45] tamen pli larĝa difino estas malpliigita kapablo de la sango porti oksigenon. [5] Funkcia difino estas malpliigo de sangokona hemoglobina koncentriĝo de pli ol 2 normaj devioj sub la meznombro de aĝa kaj seksa kongrua referenca gamo. [46]

Estas malfacile rekte mezuri eritrocitan mason, [47] do la hematokrito (kvanto de eritrocitoj) aŭ la hemoglobino (Hb) en la sango estas ofte uzataj anstataŭ nerekte taksi la valoron. [48] Hematokrito; tamen dependas de koncentriĝo kaj do ne estas tute preciza. Ekzemple, dum gravedeco virina eritrocita maso estas normala sed pro pliiĝo de sangovolumeno la hemoglobino kaj hematokrito estas diluitaj kaj tiel malpliiĝas. Alia ekzemplo estus sangado kie la eritrocita maso malpliiĝus sed la koncentriĝoj de hemoglobino kaj hematokrito komence restas normalaj ĝis fluidoj ŝanĝiĝas de aliaj korpopartoj al la intraangia spaco.

La anemio ankaŭ estas klasifikita laŭ severeco en milda (110 g/L al normala), modera (80 g/L ĝis 110 g/L), kaj severa anemio (malpli ol 80 g/L) en plenkreskaj maskloj kaj plenkreskaj ne gravedaj inoj. . [49] Malsamaj valoroj estas uzataj en gravedeco kaj infanoj. [49]

=== Provado ===
Anemio estas kutime diagnozita kun kompleta sangoĉel-nombrado. Krom raporti la nombron de eritrocitoj kaj la nivelon de hemoglobino, la aŭtomataj kalkuliloj ankaŭ mezuras la grandecon de la eritrocitoj per fluocitometrio, kiu estas grava ilo por distingi inter la kaŭzoj de anemio. Ekzameno de makulita sangomakulo per mikroskopo ankaŭ povas esti helpema, kaj ĝi foje estas neceso en regionoj de la mondo, kie aŭtomata analizo estas malpli alirebla. [Kuracista citaĵo bezonata]

En modernaj sumigiloj, kvar parametroj (eritrocita kalkulo, hemoglobina koncentriĝo, MKV kaj LDE) estas mezuritaj, permesante al aliaj (hematokrito, MKH kaj MKHK) esti kalkulitaj, kaj kompare kun valoroj ĝustigitaj laŭ aĝo kaj sekso. Iuj kalkuliloj taksas hematokriton de rektaj mezuroj. [Medicina citaĵo necesas]

Retikulocitaj kalkuloj, kaj la &quot;kineta&quot; aliro al anemio, fariĝis pli oftaj ol en la pasinteco en la grandaj medicinaj centroj de Usono kaj iuj aliaj riĉaj landoj, parte ĉar iuj aŭtomataj kalkuliloj nun havas la kapablon inkluzivi kalkulojn de retikulocitoj. Retikulocita kalkulo estas kvanta mezuro de la produktado de ostaj medoloj de novaj eritrocitoj. La indekso de produkto de retikulocitoj estas kalkulo de la rilatumo inter la nivelo de anemio kaj la mezuro laŭ kiu la retikulocita kalkulo kreskis responde. Se la grado de anemio estas signifa, eĉ &quot;normala&quot; retikulocita kalkulo efektive povas reflekti neadekvatan respondon. Se aŭtomata kalkulo ne disponeblas, retikulocita kalkulo povas esti farita permane post speciala makulo de la sanga filmo. En mana ekzameno, agado de la osta medolo ankaŭ povas esti mezurita kvalite per subtilaj ŝanĝoj en la nombroj kaj la morfologio de junaj globuloj per ekzameno sub mikroskopo. Lastatempe formitaj eritrocitoj estas kutime iomete pli grandaj ol pli malnovaj eritrocitoj kaj montras polikromasion. Eĉ kie la fonto de sangoperdo estas evidenta, taksado de eritropoezo povas helpi taksi ĉu la osta medolo povos kompensi la perdon kaj kun kiu rapideco. Kiam la kaŭzo ne estas evidenta, klinikistoj uzas aliajn testojn, kiel: ESR, feritino, seruma fero, transferino, eritrocita folata nivelo, seruma vitamino B12, hemoglobina elektroforezo, rena funkcio-testoj (ekz. seruma kreatinino) kvankam la testoj dependos de la klinika hipotezo esplorata. Kiam la diagnozo restas malfacila, osta medola ekzameno permesas rektan ekzamenon de la antaŭuloj al ruĝaj ĉeloj, kvankam malofte estas uzata kiel dolora, invada kaj tial rezervita por kazoj, kie severa patologio devas esti determinita aŭ ekskludita. [Kuracista citaĵo bezonata]

=== Grandeco de ruĝaj globuloj ===
En la morfologia aliro, anemio estas klasifikita per la grandeco de ruĝaj globuloj; ĉi tio estas aŭ farita aŭtomate aŭ ĉe mikroskopa ekzameno de ekstercentra sanga ŝmirmakulo. La grandeco reflektas en la meza korpuskula volume o (MKV). Se la ĉeloj estas pli malgrandaj ol normalo (malpli ol 80 fl), la anemio laŭdire estas mikrocita; se ili estas normala grandeco (80-100 fl), normocitaj; kaj se ili estas pli grandaj ol normalo (pli ol 100 fl), la anemio estas klasita kiel makrocita. Ĉi tiu plano rapide elmontras iujn el la plej oftaj kaŭzoj de anemio; ekzemple, mikrocita anemio ofte estas la rezulto de fera manko. En klinika laborado, MKV estos unu el la unuaj disponeblaj informoj, do eĉ inter klinikistoj, kiuj konsideras la &quot;kinetan&quot; aliron pli utila filozofie, morfologio restos grava elemento de klasifiko kaj diagnozo. Limigoj de MKV inkluzivas kazojn, kie la suba kaŭzo estas pro kombinaĵo de faktoroj - kiel fera manko (kaŭzo de mikrocitozo) kaj manko de vitamino B12 (kaŭzo de makrocitozo), kie la neta rezulto povas esti normocitaj ĉeloj. [kuracista citaĵo bezoneta]

=== Produktado kontraŭ detruo aŭ perdo ===
La &quot;kineta&quot; aliro al anemio donas verŝajne la plej klinike gravan klasifikon de anemio. Ĉi tiu klasifiko dependas de pritakso de pluraj hematologiaj parametroj, precipe la sango-retikulocito (antaŭulo de maturaj globuloj). Ĉi tio tiam donas la klasifikon de difektoj per malpliigita produktado de eritrocitoj kontraŭ pliigita detruo aŭ perdo de eritrocitoj. Klinikaj signoj de perdo aŭ detruo inkluzivas eksternorman ekstercentran sangomakulon kun signoj de hemolizo; levita LDH sugestanta detruon de ĉeloj; aŭ klinikaj signoj de sangado, kiel ekzemple guaiakopozitiva feko, radiografiaj rezultoj aŭ sincera sangado. [kuracista citaĵo bezonata]

Aliaj karakterizaĵoj videblaj ĉe la ekstercentra ŝmirmakulo povas doni valorajn indicojn pri pli specifa diagnozo; ekzemple, eksternormaj blankaj globuloj povas indiki kaŭzon en la osta medolo.

'''Mikrocita'''
Mikrocita anemio estas ĉefe rezulto de malsukceso/nesufiĉeco de hemoglobina sintezo, kiu povus esti kaŭzita de pluraj etiologioj:

* Hemosinteza difekto
** Fermanko-anemio (mikrocitozo ne ĉiam ĉeestas)
** Anemio de kronika malsano (pli ofte prezentata kiel normocita anemio)
* Globina sintezdifekto
** Alfa- kaj beta-talasemio
** HbE-sindromo
** HbC-sindromo
** Diversaj aliaj malstabilaj hemoglobinaj malsanoj
* Sideroblasta difekto
** Hereda sideroblasta anemio
** Akirita sideroblasta anemio, inkluzive plumban toksecon [51]
** Reversible sideroblasta anemio
Fermanko-anemio estas la plej ofta speco de anemio ĝenerale kaj ĝi havas multajn kaŭzojn. Eritrocitoj ofte aspektas hipokromaj (pli palaj ol kutime) kaj mikrocitaj (pli malgrandaj ol kutime) kiam rigardataj per mikroskopo.

Fermanko-anemio ŝuldiĝas al nesufiĉa manĝokvanto aŭ sorbado de fero por kontentigi la korpajn bezonojn. Beboj, infanetoj kaj gravedaj virinoj havas pli ol mezajn bezonojn. Pliigita fero-ingestaĵo ankaŭ bezonas por kompensi sangajn perdojn pro digestaj vojoj, oftaj sangdonacoj aŭ pezaj menstruaj periodoj. [52] Fero estas esenca parto de hemoglobino, kaj malaltaj feraj niveloj rezultigas malpliigitan aliĝon de hemoglobino en eritrocitojn. En Usono, 12% de ĉiuj virinoj en fekunda aĝo havas fermankon, kompare kun nur 2% de plenkreskaj viroj. La efiko estas tiel alta kiel 20% inter afro-usonaj kaj meksik-usonaj virinoj. [53] Studoj montris fermankon sen anemio kaŭzas malbonan lernejan rendimenton kaj malpli altan IK ĉe adoleskulinoj, kvankam tio povas esti pro sociekonomikaj faktoroj. [54] [55] Fermanko estas la plej ĝenerala manka ŝtato sur la mondo. Ĝi estas kelkfoje la kaŭzo de eksternorma fendado de la angulaj sekcioj de la lipoj (angula stomatito).

En Usono, la plej ofta kaŭzo de fermanko estas sangado aŭ sangoperdo, kutime de la gastro-intesta vojo. Feka okulta sangotestado, supra endoskopio kaj malsupra endoskopio devas esti faritaj por identigi sangantajn lezojn. Ĉe pli maljunaj viroj kaj virinoj, la ŝancoj estas pli grandaj, ke sangado de la gastro-intesta vojo povus esti pro kolonaj polipoj aŭ kolorekta kancero.
Tutmonde la plej ofta kaŭzo de fermanko-anemio estas parazita infestiĝo (ankilostomoj, amebiazo, skistosomiazo kaj vipvermoj). [56]

La indico Mentzer (averaĝa ĉela volumo dividita per la kalkulo eritrocita) antaŭdiras ĉu mikrocita anemio povas esti pro fermanko aŭ talasemio, kvankam ĝi postulas konfirmon. [57]

'''Makrocita'''
* Megaloblasta anemio, la plej ofta kaŭzo de makrocita anemio, estas pro manko de vitamino B12, folia acido aŭ ambaŭ. Manko de folato aŭ vitamino B12 povas ŝuldiĝi aŭ al neadekvata konsumado aŭ nesufiĉa sorbado. Folato-manko normale ne produktas neŭrologiajn simptomojn, dum B12-manko.
** Perna anemio estas kaŭzita de manko de interna faktoro, kiu necesas por sorbi vitaminon B12 de manĝaĵoj. Manko de interna faktoro povas ekesti de aŭtoimuna kondiĉo celanta la parietajn ĉelojn (atrofan gastriton), kiuj produktas internan faktoron aŭ kontraŭ interna faktoro mem. Ĉi tiuj kaŭzas malbonan sorbadon de vitamino B12.
** Makrocita anemio ankaŭ povas esti kaŭzita de la forigo de la funkcia parto de la stomako, kiel dum stomaka koronaroperacio, kaŭzante reduktitan B12-vitaminan/folatan absorbadon. Sekve, oni devas ĉiam konscii pri anemio post ĉi tiu procedo.
* Hipotiroidismo
* Alkoholismo ofte kaŭzas makrocitozon, kvankam ne specife anemion. Aliaj specoj de hepata malsano ankaŭ povas kaŭzi makrocitozon.
* Medikamentoj kiel metotreksato, zidovudino kaj aliaj substancoj povas malhelpi reproduktadon de DNA kiel pezaj metaloj.

Makrocita anemio povas esti plue dividita en &quot;megaloblasta anemio&quot; aŭ &quot;nemegaloblasta makrocita anemio&quot;. La kaŭzo de megaloblasta anemio estas ĉefe malsukceso de DNA-sintezo kun konservita RNA-sintezo, kiu rezultigas limigitan ĉeldividiĝon de la praĉeloj. La megaloblastaj anemioj ofte prezentas kun neutrofila hipersegmentado (ses al 10 loboj). La nemegaloblastaj makrocitaj anemioj havas malsamajn etiologiojn (t.e. nedifektita DNA-globina sintezo), kiuj okazas, ekzemple, en alkoholismo. Aldone al la nespecifaj simptomoj de anemio, specifaj ecoj de manko de vitamino B12 inkluzivas ekstercentran neuropation kaj subakutan kombinitan degeneron de la ŝnuro kun rezultaj ekvilibraj malfacilaĵoj de malantaŭa kolumna mjela patologio. [58] Aliaj ecoj povas inkludi glatan, ruĝan langon kaj glositon. La kuracado por anemia manko de vitamino B12 unue estis elpensita de William Murphy, kiu sangis hundojn por igi ilin anemiaj, kaj poste nutris al ili diversajn substancojn por vidi, kio (se io ajn) igus ilin sanaj denove. Li malkovris, ke ingesti grandajn hepatajn kvantojn resanigas la malsanon. George Minot kaj George Whipple tiam ekis izoli la resanigan substancon kemie kaj finfine povis izoli la vitaminon B12 de la hepato. Ĉiuj tri dividis la Nobel-Premion pri medicino en 1934. [59]

'''Normoctita'''
Normocita anemio okazas kiam la ĝeneralaj hemoglobinaj niveloj malpliiĝas, sed la grandeco de eritrocitoj (averaĝa korpuskula volumeno) restas normala. Kaŭzoj inkluzivas:
* Akra sangoperdo
* Anemio de kronika malsano
* Aplasta anemio (osta medola malsukceso)
* Hemodissolva anemio

'''Dimorfa'''
Dimorfa apero sur ekstercentra sangomakulo okazas kiam ekzistas du samtempaj populacioj de eritrocitoj, tipe de malsama grandeco kaj hemoglobina enhavo (ĉi tiu lasta trajto influas la koloron de la eritrocito sur makulita ekstercentra sangomakulo). Ekzemple, persono ĵus transfuzita pro manko de fero havus malgrandajn, palajn, ferajn mankhavajn de eritrocitoj (globuloj) kaj la donacantajn globulojn de normala grandeco kaj koloro. Simile, persono transfuzita pro severa folato aŭ vitamino B12-manko havus du ĉelajn populaciojn, sed, en ĉi tiu kazo, la globuloj de la paciento estus pli grandaj kaj pli palaj ol la globuloj de la donacanto. Persono kun sideroblasta anemio (difekto en hemosintezo, ofte kaŭzita de alkoholismo, sed ankaŭ drogoj/toksinoj, nutraj mankoj, kelkaj akiritaj kaj maloftaj denaskaj malsanoj) povas havi dimorfan ŝmirmakulon de la sideroblasta anemio sole. Indico pri multnombraj kaŭzoj aperas kun levita eritrocito-distribua larĝo (EDL), indikante pli larĝan ol normala gamo de ruĝaj ĉelaj grandecoj. [Citaĵo bezonata]

'''Heinz-korpa anemio'''
Heinz-korpoj formiĝas en la citoplasmo de globuloj kaj aperas kiel malgrandaj malhelaj punktoj sub la mikroskopo. Ĉe bestoj, Heinz-korpa anemio havas multajn kaŭzojn. Ĝi povas esti drog-indukta, ekzemple ĉe katoj kaj hundoj de acetaminofeno (paracetamolo), [60] aŭ povas esti kaŭzita de manĝado de diversaj plantoj aŭ aliaj substancoj:
* Ĉe katoj kaj hundoj post manĝado de krudaj aŭ kuiritaj plantoj de la genro ''Allium'', ekzemple cepoj aŭ ajloj. [61]
* Ekzemple ĉe hundoj post ingesto de zinko, post manĝado de usonaj pencoj monfaritaj post 1982. [60]
* Ĉe ĉevaloj, kiuj manĝas sekajn aŭ velkintajn ruĝajn acerajn foliojn. [62]

=== Hiperanemio ===
Hiperanemio estas severa formo de anemio, en kiu la hematokrito estas sub 10%. [63]

=== Obstina anemio ===
Obstina anemio, anemio, kiu ne respondas al kuracado, [64] estas ofte vidata malĉefa al mielodisplastaj sindromoj. [65] Fermanko-anemio ankaŭ povas esti obstina kiel manifestiĝo de gastro-intestaj problemoj, kiuj interrompas feran sorbadon aŭ kaŭzas okultan sangadon. [66]

=== Transfuza dependa ===
Transfuza dependa anemio estas formo de anemio, kie daŭra sangotransfuzo necesas. [67] Plej multaj homoj kun mielodisplasta sindromo disvolvas ĉi tiun staton iam ajn. [68] Beta talasemio ankaŭ povas rezultigi transfuzan dependecon. [69] [70] Zorgoj pro ripetaj sangotransfuzoj inkluzivas feran troŝarĝon. [68] Ĉi tiu fera troŝarĝo povas postuli kelatan terapion. [71]

== Terapio ==
Terapio por anemio dependas de kaŭzo kaj severeco. Vitaminaj suplementoj donitaj buŝe (folia acido aŭ vitamino B12) aŭ intramuskole (vitamino B12) anstataŭos specifajn mankojn. [1]

=== Buŝa fero ===
Nutra fermanko oftas en evoluantaj landoj. Oni taksas, ke ĉirkaŭ du trionoj de infanoj kaj virinoj en fekunda aĝo en plej multaj evoluantaj landoj havas fermankon sen anemio; triono de ili havas fermankon kun anemio. [72] Fermanko pro neadekvata manĝfero estas malofta ĉe viroj kaj postmenopaŭzaj virinoj. La diagnozo de fermanko postulas serĉadon de eblaj fontoj de sangoperdo, kiel gastro-intesta sangado de ulceroj aŭ kojlokancero.

Milda ĝis modera fermanka anemio estas traktata per buŝa fera suplemento kun fera sulfato, fera fumarato aŭ fera glukonato. Ĉiutagaj feraj suplementoj montriĝis efikaj por redukti anemion en virinoj en aĝo de fekundeco. [73] Kiam oni prenas ferajn suplementojn, oni ofte spertas stomakan ĉagrenon aŭ malheliĝon de la feko. La stomakan ĉagrenon povas mildigi prenante la feron kun manĝaĵoj; tamen ĉi tio malpliigas la kvanton de fero absorbita. Vitamino C helpas la korpan kapablon sorbi feron, do preni buŝajn ferajn suplementojn kun oranĝa suko utilas. [74]

En la anemio de kronika rena malsano, rekombina eritropoetino aŭ epoetina alfa rekomendas stimuli produktadon de eritrocitoj, kaj se ankaŭ ekzistas manko de fero kaj inflamo, ankaŭ rekomendas samtempan parenteran feron. [75]

=== Injektebla fero ===
En kazoj kie buŝa fero aŭ montriĝis neefika, estus tro malrapida (ekzemple antaŭ-operacie), aŭ kie absorbado malhelpas (ekzemple en kazoj de inflamo), parenteraj feraj preparoj povas esti uzataj. Parentera fero povas plibonigi ferajn stokojn rapide kaj ankaŭ efikas por trakti homojn kun postnaska hemoragio, inflama intesta malsano kaj kronika kornesufiĉo. [6] La korpo povas absorbi ĝis 6 mg da fero ĉiutage de la gastro-intesta vojo. En multaj kazoj, la paciento havas deficiton de pli ol 1,000 mg da fero, kiu postulus plurajn monatojn anstataŭigi. Ĉi tio povas esti donita samtempe kun eritropoetino por certigi sufiĉan feron por pliigitaj rapidoj de eritropoezo. [76]

=== Sangotransfuzoj ===
Sangotransfuzoj ĉe tiuj sen simptomoj ne rekomendas ĝis hemoglobino estas sub 60 ĝis 80 g/L (6 ĝis 8 g/dL). [1] Ĉe tiuj kun koronaria malsano, kiuj ne aktive sangas transfuzojn, estas rekomendataj nur kiam hemoglobino estas sub 70 ĝis 80g/L (7 ĝis 8 g/dL). [10] Transfuzado pli frue ne plibonigas supervivon. [77] Aliaj transfuzoj devas esti faritaj nur en kazoj de kardiovaskula malstabileco. [78]

Revizio de 2012 finis, ke kiam oni konsideras sangotransfuzojn por anemio ĉe homoj kun progresinta kancero, kiuj havas lacecon kaj senspirecon (ne rilataj al kancera kuracado aŭ hemoragio), oni devas konsideri ĉu ekzistas alternativaj strategioj provindaj antaŭ sangotransfuzo. [ 79]

=== Agentoj stimulaj de eritropoezo ===
La celo por la administrado de agento stimulaj de eritropoezo (ASE) estas konservi hemoglobinon ĉe la plej malalta nivelo, kiu ambaŭ minimumigas transfuzojn kaj plenumas la bezonojn de la individuo. [80] Ili ne estu uzataj por milda aŭ modera anemio. [77] Ili ne estas rekomendataj ĉe homoj kun kronika rena malsano, krom se hemoglobinaj niveloj estas malpli ol 10 g/dL aŭ se ili havas simptomojn de anemio. Ilia uzo devas esti kune kun parentera fero. [80] [81] La revizio de Cochrane Anesthesia Review Group de 2020 pri eritropoetino plus fero kontraŭ kontrolo-traktado inkluzive de placebo aŭ fero por antaŭoperaciaj anemiaj plenkreskuloj sub nekardia kirurgio [82] montris, ke pacientoj multe malpli postulas supozeble transfuzon de ruĝaj ĉeloj kaj en tiuj transfuzitaj, la volumoj estis senŝanĝa (averaĝa diferenco -0,09, 95% CI -0,23 ĝis 0,05). Antaŭ-operacia Hb-koncentriĝo pliiĝis ĉe tiuj, kiuj ricevis &quot;altan dozon&quot; EPO, sed ne &quot;malaltan dozon&quot;.

=== Hiperbara oksigeno ===
Traktado de escepta sangoperdo (anemio) estas agnoskita kiel indiko por hiperbara oksigeno (HBO) de la Undersea and Hyperbaric Medical Society. [83] [84] La uzo de HBO estas indikita kiam oksigena liverado al histo ne sufiĉas en pacientoj, al kiuj ne povas doni sangotransfuzoj pro kuracaj aŭ religiaj kialoj. HBO povas esti uzata pro kuracaj kialoj kiam minaco de sangprodukta nekongruo aŭ zorgo pri transdonebla malsano estas faktoroj. [83] La kredoj de iuj religioj (ekzemple: Atestantoj de Jehovo) eble postulos, ke ili uzu la metodon HBO. [83] Revizio de la uzo de HBO en severa anemio en 2005 trovis, ke ĉiuj eldonaĵoj raportis pozitivajn rezultojn. [85]

=== Antaŭoperacia anemio ===
Laŭtaksaj 30% de plenkreskuloj, kiuj bezonas nekardian kirurgion, havas anemion. [86] Por determini taŭgan antaŭoperacian kuracadon, oni sugestas, ke oni unue determinu la kaŭzon de anemio. [87] Estas modera nivelo medicina evidenteco, kiu subtenas kombinaĵon de fera suplemento kaj eritropoetina kuracado por helpi redukti la postulon de ruĝaj globulaj transfuzoj post kirurgio ĉe tiuj, kiuj havas antaŭoperacian anemion. [86]

== Epidemiologio ==
Modera grado de fermanko-anemio tuŝis ĉirkaŭ 610 milionojn da homoj tutmonde aŭ 8,8% de la loĝantaro. [12] Ĝi estas iomete pli ofta ĉe inoj (9,9%) ol maskloj (7,8%). [12] Milda fermanko-anemio influas pliajn 375 milionojn. [12]

== Historio ==
Signoj de severa anemio en homaj ostoj de antaŭ 4000 jaroj estis malkovritaj en Tajlando. [88]

== Referencoj ==
# a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x Janz TG, Johnson RL, Rubenstein SD (November 2013). &quot;Anemia in the emergency department: evaluation and treatment&quot;. Emergency Medicine Practice. 15 (11): 1–15, quiz 15–16. PMID 24716235. Retrieved 28 June 2021.
# a b GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators (October 2016). &quot;Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015&quot;. Lancet. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMC 5055577. PMID 27733282.
# a b &quot;Anemia&quot;. www.nhlbi.nih.gov. NHLBI. Retrieved 26 May 2021.
# Stedman's Medical Dictionary (28th ed.). Philadelphia: Lippincott Williams &amp; Wilkins. 2006. p. Anemia. ISBN 978-0-7817-3390-8.
# a b Rodak BF (2007). Hematology: Clinical Principles and Applications (3rd ed.). Philadelphia: Saunders. p. 220. ISBN 978-1-4160-3006-5. Archived from the original on 2016-04-25
# a b Ng, Oliver; Keeler, Barrie D.; Mishra, Amitabh; Simpson, J. A.; Neal, Keith; Al-Hassi, Hafid Omar; Brookes, Matthew J.; Acheson, Austin G. (December 2019). &quot;Iron therapy for preoperative anaemia&quot;. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 12: CD011588. doi:10.1002/14651858.CD011588.pub3. ISSN 1469-493X. PMC 6899074. PMID 31811820.
# a b Smith RE (March 2010). &quot;The clinical and economic burden of anemia&quot;. The American Journal of Managed Care. 16 Suppl Issues: S59–66. PMID 20297873.
# Rhodes, Carl E.; Varacallo, Matthew (2019-03-04). &quot;Physiology, Oxygen Transport&quot;. NCBI Bookshelf. PMID 30855920. Retrieved 2019-05-04.
# Bhutta ZA, Das JK, Rizvi A, Gaffey MF, Walker N, Horton S, Webb P, Lartey A, Black RE (August 2013). &quot;Evidence-based interventions for improvement of maternal and child nutrition: what can be done and at what cost?&quot;. Lancet. 382 (9890): 452–477. doi:10.1016/S0140-6736(13)60996-4. PMID 23746776. S2CID 11748341.
# a b c Qaseem A, Humphrey LL, Fitterman N, Starkey M, Shekelle P (December 2013). &quot;Treatment of anemia in patients with heart disease: a clinical practice guideline from the American College of Physicians&quot;. Annals of Internal Medicine. 159 (11): 770–779. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00009. PMID 24297193.
# Peyrin-Biroulet, Laurent; Williet, Nicolas; Cacoub, Patrice (2015-12-01). &quot;Guidelines on the diagnosis and treatment of iron deficiency across indications: a systematic review&quot;. The American Journal of Clinical Nutrition. 102 (6): 1585–1594. doi:10.3945/ajcn.114.103366. ISSN 0002-9165. PMID 26561626.
# a b c d e Vos T, et al. (December 2012). &quot;Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010&quot;. Lancet. 380 (9859): 2163–2196. doi:10.1016/S0140-6736(12)61729-2. PMC 6350784. PMID 23245607.
# GBD 2013 Mortality Causes of Death Collaborators (January 2015). &quot;Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990–2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013&quot;. Lancet. 385 (9963): 117–171. doi:10.1016/S0140-6736(14)61682-2. PMC 4340604. PMID 25530442.
# &quot;anaemia&quot;. Dictionary.com. Archived from the original on 14 July 2014. Retrieved 7 July 2014.
# &quot;WHO | Interventions by global target&quot;. www.who.int. World Health Organization.
# 15: &quot;The case for action on anemia&quot;. Devex. 14 June 2016.
# eMedicineHealth &gt; anemia article Archived 2009-04-17 at the Wayback Machine Author: Saimak T. Nabili, MD, MPH. Editor: Melissa Conrad Stöppler, MD. Last Editorial Review: 12/9/2008. Retrieved on 4 April 2009.
# Weksler, Babette (2017). Wintrobe's Atlas of Clinical Hematology. Lippincott Williams &amp; Wilkins. p. PT105. ISBN 9781451154542.
# Allen, RP; Auerbach, S; Bahrain, H; Auerbach, M; Earley, CJ (April 2013). &quot;The Prevalence and Impact of Restless Legs Syndrome on Patients with Iron Deficiency Anemia&quot;. Am J Hematol. 88 (4): 261–264. doi:10.1002/ajh.23397. PMID 23494945. S2CID 35587006.
# &quot;Sickle Cell Disease&quot;. www.nhlbi.nih.gov. NHLBI. Retrieved 27 July 2021. ^ Jump up to: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa Table 12-1 in: Mitchell RS, Kumar V, Abbas AK, Fausto N (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Philadelphia: Saunders. ISBN 978-1-4160-2973-1. ^ Gregg, XT; Prchal, JT (2007). &quot;Anemia of Endocrine Disorders&quot;. Williams Hermatology. McGraw-Hill. ^ &quot;the definition of leukoerythroblastosis&quot;. www.dictionary.com. Retrieved 2018-12-02. ^ Despotovic, J; Mahoney, D; Armsby, C (2021). &quot;Overview of hemolytic anemias in children&quot;. The Lecturio Medical Concept Library. UpToDate. Retrieved 28 June 2021. ^ Capriotti, Theresa (2016). Pathophysiology : introductory concepts and clinical perspectives. Frizzell, Joan Parker. Philadelphia. ISBN 978-0-8036-1571-7. OCLC 900626405. ^ Mitchell RS, Kumar V, Abbas AK, Fausto N (2007). Robbins Basic Pathology (8th ed.). Philadelphia: Saunders. p. 432. ISBN 978-1-4160-2973-1. ^ Cotran RS, Kumar V, Fausto N, Robbins SL, Abbas AK (2005). Robbins and Cotran pathologic basis of disease. St. Louis, Mo: Elsevier Saunders. p. 637. ISBN 978-0-7216-0187-8. ^ &quot;Autoimmune Hemolytic Anemia (AIHA)&quot; By J.L. Jenkins. The Regional Cancer Center. 2001 Archived October 7, 2009, at the Wayback Machine ^ Berentsen S, Beiske K, Tjønnfjord GE (October 2007). &quot;Primary chronic cold agglutinin disease: an update on pathogenesis, clinical features and therapy&quot;. Hematology. 12 (5): 361–370. doi:10.1080/10245330701445392. PMC 2409172. PMID 17891600. ^ Brooker S, Hotez PJ, Bundy DA (September 2008). &quot;Hookworm-related anaemia among pregnant women: a systematic review&quot;. PLOS Neglected Tropical Diseases. 2 (9): e291. doi:10.1371/journal.pntd.0000291. PMC 2553481. PMID 18820740. ^ Gyorkos TW, Gilbert NL, Larocque R, Casapía M (April 2011). &quot;Trichuris and hookworm infections associated with anaemia during pregnancy&quot;. Tropical Medicine &amp; International Health. 16 (4): 531–537. doi:10.1111/j.1365-3156.2011.02727.x. PMID 21281406. S2CID 205391965. ^ Whitehead, Nedra S.; Williams, Laurina O.; Meleth, Sreelatha; Kennedy, Sara M.; Ubaka-Blackmoore, Nneka; Geaghan, Sharon M.; Nichols, James H.; Carroll, Patrick; McEvoy, Michael T.; Gayken, Julie; Ernst, Dennis J.; Litwin, Christine; Epner, Paul; Taylor, Jennifer; Graber, Mark L. (2019). &quot;Interventions to prevent iatrogenic anemia: a Laboratory Medicine Best Practices systematic review&quot;. Critical Care. 23 (1): 278. doi:10.1186/s13054-019-2511-9. ISSN 1364-8535. PMC 6688222. PMID 31399052. ^ Martin, Niels D.; Scantling, Dane (2015). &quot;Hospital-Acquired Anemia&quot;. Journal of Infusion Nursing. 38 (5): 330–338. doi:10.1097/NAN.0000000000000121. ISSN 1533-1458. PMID 26339939. S2CID 30859103. ^ &quot;Fluid imbalances&quot;. Portable Fluids and Electrolytes (Portable Series). Hagerstwon, MD: Lippincott Williams &amp; Wilkins. 2007. p. 62. ISBN 978-1-58255-678-9. ^ &quot;ISBT: 8. Obstetric anaemia&quot;. www.isbtweb.org. Retrieved 2018-05-22. ^ Verma S, Cherayil BJ (February 2017). &quot;Iron and inflammation - the gut reaction&quot;. Metallomics (Review). 9 (2): 101–111. doi:10.1039/c6mt00282j. PMC 5321802. PMID 28067386. ^ Guagnozzi D, Lucendo AJ (April 2014). &quot;Anemia in inflammatory bowel disease: a neglected issue with relevant effects&quot;. World Journal of Gastroenterology (Review). 20 (13): 3542–3551. doi:10.3748/wjg.v20.i13.3542. PMC 3974521. PMID 24707137. ^ Jump up to: a b Leffler DA, Green PH, Fasano A (October 2015). &quot;Extraintestinal manifestations of coeliac disease&quot;. Nature Reviews. Gastroenterology &amp; Hepatology (Review). 12 (10): 561–571. doi:10.1038/nrgastro.2015.131. PMID 26260366. S2CID 15561525. Archived from the original on 2016-03-12. Malabsorption of nutrients is not the only cause of anaemia in coeliac disease, the chronic inflammatory process in the intestine contributes as well. ^ Jump up to: a b Stein J, Connor S, Virgin G, Ong DE, Pereyra L (September 2016). &quot;Anemia and iron deficiency in gastrointestinal and liver conditions&quot;. World Journal of Gastroenterology (Review). 22 (35): 7908–7925. doi:10.3748/wjg.v22.i35.7908. PMC 5028806. PMID 27672287. ^ Catassi C, Bai JC, Bonaz B, Bouma G, Calabrò A, Carroccio A, Castillejo G, Ciacci C, Cristofori F, Dolinsek J, Francavilla R, Elli L, Green P, Holtmeier W, Koehler P, Koletzko S, Meinhold C, Sanders D, Schumann M, Schuppan D, Ullrich R, Vécsei A, Volta U, Zevallos V, Sapone A, Fasano A (September 2013). &quot;Non-Celiac Gluten sensitivity: the new frontier of gluten related disorders&quot;. Nutrients (Review). 5 (10): 3839–3853. doi:10.3390/nu5103839. PMC 3820047. PMID 24077239. ^ James, Stephen P. (April 2005). &quot;National Institutes of Health Consensus Development Conference Statement on Celiac Disease, June 28-30, 2004&quot;. Gastroenterology (Review). 128 (4 Suppl 1): S1–9. doi:10.1053/j.gastro.2005.02.007. PMID 15825115. ^ Lomer MC (August 2011). &quot;Dietary and nutritional considerations for inflammatory bowel disease&quot;. The Proceedings of the Nutrition Society (Review). 70 (3): 329–335. doi:10.1017/S0029665111000097. PMID 21450124. ^ Gerasimidis K, McGrogan P, Edwards CA (August 2011). &quot;The aetiology and impact of malnutrition in paediatric inflammatory bowel disease&quot;. Journal of Human Nutrition and Dietetics (Review). 24 (4): 313–326. doi:10.1111/j.1365-277X.2011.01171.x. PMID 21564345. ^ Beutler E, Waalen J (March 2006). &quot;The definition of anemia: what is the lower limit of normal of the blood hemoglobin concentration?&quot;. Blood. 107 (5): 1747–1750. doi:10.1182/blood-2005-07-3046. PMC 1895695. PMID 16189263. ^ Maakaron, Joseph (30 September 2016). &quot;Anemia: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiology&quot;. Emedicine. Archived from the original on 14 October 2016. Retrieved 30 October 2016. ^ Pomeranz AJ, Sabnis S, Busey S, Kliegman RM (2016). Pediatric Decision-Making Strategies (2nd ed.). Elsevier. ISBN 978-0-323-29854-4. ^ Polin RA, Abman SH, Rowitch D, Benitz WE (2016). Fetal and Neonatal Physiology (5 ed.). Elsevier Health Sciences. p. 1085. ISBN 978-0-323-35232-1. Archived from the original on 2016-10-31. ^ Uthman E (2009). Understanding Anemia. Univ. Press of Mississippi. p. 23. ISBN 978-1-60473-701-1. Archived from the original on 2016-10-31. ^ Jump up to: a b &quot;Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity&quot; (PDF). Archived (PDF) from the original on 2016-11-30. ^ World Health Organization (2008). Worldwide prevalence of anaemia 1993–2005 (PDF). Geneva: World Health Organization. ISBN 978-92-4-159665-7. Archived (PDF) from the original on 12 March 2009. Retrieved 2009-03-25. ^ Caito S, Almeida Lopes AC, Paoliello MM, Aschner M (2017). &quot;Chapter 16. Toxicology of Lead and Its Damage to Mammalian Organs&quot;. In Astrid S, Helmut S, Sigel RK (eds.). Lead: Its Effects on Environment and Health. Metal Ions in Life Sciences. 17. de Gruyter. pp. 501–534. doi:10.1515/9783110434330-016. ISBN 9783110434330. PMID 28731309. ^ Recommendations to Prevent and Control Iron Deficiency in the United States Archived 2007-04-20 at the Wayback Machine MMWR 1998;47 (No. RR-3) p. 5 ^ Centers for Disease Control Prevention (CDC) (October 11, 2002). &quot;Iron Deficiency – United States, 1999–2000&quot;. MMWR. 51 (40): 897–899. PMID 12418542. Archived from the original on 5 May 2012. Retrieved 21 April 2012. ^ Halterman JS, Kaczorowski JM, Aligne CA, Auinger P, Szilagyi PG (June 2001). &quot;Iron deficiency and cognitive achievement among school-aged children and adolescents in the United States&quot;. Pediatrics. 107 (6): 1381–1386. doi:10.1542/peds.107.6.1381. PMID 11389261. S2CID 33404386. ^ Grantham-McGregor S, Ani C (February 2001). &quot;A review of studies on the effect of iron deficiency on cognitive development in children&quot;. The Journal of Nutrition. 131 (2S–2): 649S–666S, discussion 666S–668S. doi:10.1093/jn/131.2.649S. PMID 11160596. ^ &quot;Iron Deficiency Anaemia: Assessment, Prevention, and Control: A guide for programme managers&quot; (PDF). Archived (PDF) from the original on 2011-05-16. Retrieved 2010-08-24. ^ Mentzer WC (April 1973). &quot;Differentiation of iron deficiency from thalassaemia trait&quot;. Lancet. 1 (7808): 882. doi:10.1016/s0140-6736(73)91446-3. PMID 4123424. ^ eMedicine – Vitamin B-12 Associated Neurological Diseases: Article by Niranjan N Singh, MD, DM, DNB Archived 2007-03-15 at the Wayback Machine July 18, 2006 ^ &quot;Physiology or Medicine 1934 – Presentation Speech&quot;. Nobelprize.org. 1934-12-10. Archived from the original on 28 August 2010. Retrieved 2010-08-24. ^ Jump up to: a b Harvey JW (2012). Veterinary hematology: a diagnostic guide and color atlas. St. Louis, MO: Elsevier/Saunders. p. 104. ISBN 978-1-4377-0173-9. ^ Hovda L, Brutlag A, Poppenga RH, Peterson K, eds. (2016). &quot;Chapter 69: Onions and garlic&quot;. Blackwell's Five-Minute Veterinary Consult Clinical Companion: Small Animal Toxicology (2nd ed.). John Wiley &amp; Sons. pp. 515–520. ISBN 978-1-119-03652-4. ^ Peek SF (2014). &quot;Chapter 117: Hemolytic disorders&quot;. In Sprayberry KA, Robinson NE (eds.). Robinson's Current Therapy in Equine Medicine (7th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 492–496. ISBN 978-0-323-24216-5. ^ Wallerstein RO (April 1987). &quot;Laboratory evaluation of anemia&quot;. The Western Journal of Medicine. 146 (4): 443–451. PMC 1307333. PMID 3577135. ^ &quot;MedTerms Definition: Refractory Anemia&quot;. Medterms.com. 2011-04-27. Archived from the original on 2011-12-08. Retrieved 2011-10-31. ^ &quot;Good Source for later&quot;. Atlasgeneticsoncology.org. Archived from the original on 2011-11-03. Retrieved 2011-10-31. ^ Mody RJ, Brown PI, Wechsler DS (February 2003). &quot;Refractory iron deficiency anemia as the primary clinical manifestation of celiac disease&quot;. Journal of Pediatric Hematology/Oncology. 25 (2): 169–172. doi:10.1097/00043426-200302000-00018. PMID 12571473. S2CID 38832868. ^ Gale RP, Barosi G, Barbui T, Cervantes F, Dohner K, Dupriez B, et al. (January 2011). &quot;What are RBC-transfusion-dependence and -independence?&quot;. Leukemia Research. 35 (1): 8–11. doi:10.1016/j.leukres.2010.07.015. PMC 8215731. PMID 20692036. ^ Jump up to: a b Melchert M, List AF (2007). &quot;Management of RBC-transfusion dependence&quot;. Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2007: 398–404. doi:10.1182/asheducation-2007.1.398. PMID 18024657. ^ Hillyer CD, Silberstein LE, Ness PM, Anderson KC, Roback JD (2006). Blood Banking and Transfusion Medicine: Basic Principles and Practice. Elsevier Health Sciences. p. 534. ISBN 9780702036255. ^ Mandel J, Taichman D (2006). Pulmonary Vascular Disease. Elsevier Health Sciences. p. 170. ISBN 978-1416022466. ^ Ferri FF (2015). BOPOD – Ferri's Clinical Advisor 2016. Elsevier Health Sciences. p. 1131.e2. ISBN 978-0323378222. ^ West CE (November 1996). &quot;Strategies to control nutritional anemia&quot;. The American Journal of Clinical Nutrition. 64 (5): 789–790. doi:10.1093/ajcn/64.5.789. PMID 8901803. ^ Low, MS; Speedy, J; Styles, CE; De-Regil, LM; Pasricha, SR (18 April 2016). &quot;Daily iron supplementation for improving anaemia, iron status and health in menstruating women&quot;. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 4: CD009747. doi:10.1002/14651858.CD009747.pub2. PMID 27087396. ^ Sezer S, Ozdemir FN, Yakupoglu U, Arat Z, Turan M, Haberal M (April 2002). &quot;Intravenous ascorbic acid administration for erythropoietin-hyporesponsive anemia in iron loaded hemodialysis patients&quot;. Artificial Organs. 26 (4): 366–370. doi:10.1046/j.1525-1594.2002.06888.x. PMID 11952508. ^ &quot;Anaemia management in people with chronic kidney disease | Guidance and guidelines | NICE&quot;. Archived from the original on 2013-06-24. Retrieved 2013-08-09. ^ Auerbach M, Ballard H (2010). &quot;Clinical use of intravenous iron: administration, efficacy, and safety&quot;. Hematology. American Society of Hematology. Education Program. 2010: 338–347. doi:10.1182/asheducation-2010.1.338. PMID 21239816. ^ Jump up to: a b Kansagara D, Dyer E, Englander H, Fu R, Freeman M, Kagen D (December 2013). &quot;Treatment of anemia in patients with heart disease: a systematic review&quot;. Annals of Internal Medicine. 159 (11): 746–757. doi:10.7326/0003-4819-159-11-201312030-00007. PMID 24297191. ^ Goddard AF, James MW, McIntyre AS, Scott BB (October 2011). British Society of Gastroenterology. &quot;Guidelines for the management of iron deficiency anaemia&quot;. Gut. 60 (10): 1309–1316. doi:10.1136/gut.2010.228874. PMID 21561874. ^ Preston, Nancy J.; Hurlow, Adam; Brine, Jennifer; Bennett, Michael I. (2012-02-15). &quot;Blood transfusions for anaemia in patients with advanced cancer&quot;. The Cochrane Database of Systematic Reviews (2): CD009007. doi:10.1002/14651858.CD009007.pub2. ISSN 1469-493X. PMC 7388847. PMID 22336857. ^ Jump up to: a b Aapro MS, Link H (2008). &quot;September 2007 update on EORTC guidelines and anemia management with erythropoiesis-stimulating agents&quot;. The Oncologist. 13 Suppl 3 (Supplement 3): 33–36. doi:10.1634/theoncologist.13-S3-33. PMID 18458123. ^ American Society of Nephrology, &quot;Five Things Physicians and Patients Should Question&quot; (PDF), Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation, American Society of Nephrology, archived (PDF) from the original on April 16, 2012, retrieved August 17, 2012 ^ Kaufner L, Heymann C (2020). &quot;Erythropoietin plus iron versus control treatment including placebo or iron for preoperative anaemic adults undergoing non‐cardiac surgery&quot;. Cochrane Database of Systematic Reviews. 8: CD012451. doi:10.1002/14651858.CD012451.pub2. PMC 8095002. PMID 32790892. ^ Jump up to: a b c Undersea and Hyperbaric Medical Society. &quot;Exceptional Blood Loss – Anemia&quot;. Archived from the original on July 5, 2008. Retrieved 2008-05-19. ^ Hart GB, Lennon PA, Strauss MB (1987). &quot;Hyperbaric oxygen in exceptional acute blood-loss anemia&quot;. J. Hyperbaric Med. 2 (4): 205–210. Archived from the original on 2009-01-16. Retrieved 2008-05-19. ^ Van Meter KW (2005). &quot;A systematic review of the application of hyperbaric oxygen in the treatment of severe anemia: an evidence-based approach&quot;. Undersea &amp; Hyperbaric Medicine. 32 (1): 61–83. PMID 15796315. Archived from the original on 2009-01-16. ^ Jump up to: a b Kaufner, Lutz; von Heymann, Christian; Henkelmann, Anne; Pace, Nathan L.; Weibel, Stephanie; Kranke, Peter; Meerpohl, Joerg J.; Gill, Ravi (2020-08-13). &quot;Erythropoietin plus iron versus control treatment including placebo or iron for preoperative anaemic adults undergoing non-cardiac surgery&quot;. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 8: CD012451. doi:10.1002/14651858.CD012451.pub2. ISSN 1469-493X. PMC 8095002. PMID 32790892. ^ Kotzé, Alwyn; Harris, Andrea; Baker, Charles; Iqbal, Tariq; Lavies, Nick; Richards, Toby; Ryan, Kate; Taylor, Craig; Thomas, Dafydd (November 2015). &quot;British Committee for Standards in Haematology Guidelines on the Identification and Management of Pre-Operative Anaemia&quot;. British Journal of Haematology. 171 (3): 322–331. doi:10.1111/bjh.13623. ISSN 1365-2141. PMID 26343392. S2CID 37709527. ^ Tayles N (September 1996). &quot;Anemia, genetic diseases, and malaria in prehistoric mainland Southeast Asia&quot;. American Journal of Physical Anthropology. 101 (1): 11–27. doi:10.1002/(SICI)1096-8644(199609)101:1&lt;11::AID-AJPA2&gt;3.0.CO;2-G. PMID 8876811.

== Eksteraj ligiloj ==
* http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands.jspzQzpgzEzzSzppdocszSzuszSzcommonzSzdorlandszSzdorlandzSzdmd_a_37zPzhtm
* http://www.uptodate.com &lt;!-- en:Up-to-Date   en-&gt;eo:Supren-al-(Dato, Dati, Rendevuo, Daktilarbo, daktilujo, Daktilo) --&gt;
* http://www.emedicine.com/med/topic1188.htm &lt;!-- en:Iron Deficiency Anemia   en-&gt;eo:(Fero, Fera, Gladi) _Deficiency_ Anemio --&gt;
* http://www.aafp.org/afp/990315ap/1598.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060925091618/http://www.aafp.org/afp/990315ap/1598.html |date=2006-09-25 }} &lt;!-- en:Ambulatory Management of Common Forms of Anemia   en-&gt;eo:_Ambulatory_ Regado de (Komuna, Vulgara) (Formoj, Formularoj, Knedas) de Anemio --&gt;
&lt;br /&gt;
{{Projektoj|ReVo=anemi}}
{{Ĝermo|malsano|interna medicino}}{{Medicinaj temoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Anemioj| ]]
[[Kategorio:Simptomoj]]
[[Kategorio:Hematologio]]</text>
      <sha1>7b950r5puk1hoejymnxznbspldekk5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramona van Dalsem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42937</id>
    <revision>
      <id>9479382</id>
      <parentid>9360878</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51162-22</username>
        <id>263733</id>
      </contributor>
      <origin>9479382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="ck74fnhm2t1ug8tdh0pxlc5x4kd5gx6" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo}}
'''Ramona van DALSEM''' (naskiĝis dum [[1928|1929]] en [[Nederlanda Hindio]], mortis la {{Daton|7|1|1997}} en [[Zoetermeer]]) estis [[Nederlando|nederlanda]] esperantisto kaj kantisto.

Post translokiĝo al [[Nederlando]] el sia naskiĝlando [[Indonezio]], Esperanto donis al ŝi &quot;la mankintan ekvilibron&quot;, kiel ŝi diris en intervjuo al [[Pola Radio]]. Ĉar ŝi &quot;trovis, ke ne ekzistas multaj originalaj E-kantoj&quot;, ŝi en 1967 registris ĉe UEA la diskon ''La feliĉo'' kaj samjare prezentiĝis al la Esperanto-publiko en la [[UK 1967|Universala Kongreso de Esperanto]] en Roterdamo. Sekvis la disko ''Donu al mi vian manon'' (1970), la kantaroj ''Simplaj floroj'' (1969), ''Roseroj'' kaj ''Kantu kun Ramona'' (1974), kaj la kasedo ''En fora lando'' (1988). Ŝi estis membro de UEA ekde 1963 kaj ofte donacis al la Asocio.

== Eldonoj ==

* ''La feliĉo'' (1967)
* ''Simplaj floroj'' (1969)
* ''Donu al mi vian manon'' (1970)
* ''Roseroj'' kaj ''Kantu kun Ramona'' (1974)
* ''En fora lando'' (1988)

{{vivtempo|Dalsem, Ramona van}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Indoneziaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj|Dalsem, Ramona van]]</text>
      <sha1>ck74fnhm2t1ug8tdh0pxlc5x4kd5gx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479554</id>
      <parentid>9479382</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Robert Weemeyer</username>
        <id>407</id>
      </contributor>
      <origin>9479554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1236" sha1="l2ui0cqq2hjixwqtwis63hp0554oz8d" xml:space="preserve">{{unua}}
{{Informkesto homo}}
'''Ramona van DALSEM''' (naskiĝis la {{daton|26|januaro|1929}} en [[Malang]], [[Nederlanda Hindio]], mortis la {{Daton|7|1|1997}} en [[Zoetermeer]], [[Nederlando]]) estis nederlanda esperantisto kaj kantisto.

Post translokiĝo al Nederlando el sia naskiĝlando [[Indonezio]], Esperanto donis al ŝi &quot;la mankintan ekvilibron&quot;, kiel ŝi diris en intervjuo al [[Pola Radio]]. Ĉar ŝi &quot;trovis, ke ne ekzistas multaj originalaj E-kantoj&quot;, ŝi en 1967 registris ĉe UEA la diskon ''La feliĉo'' kaj samjare prezentiĝis al la Esperanto-publiko en la [[UK 1967|Universala Kongreso de Esperanto]] en Roterdamo. Sekvis la disko ''Donu al mi vian manon'' (1970), la kantaroj ''Simplaj floroj'' (1969), ''Roseroj'' kaj ''Kantu kun Ramona'' (1974), kaj la kasedo ''En fora lando'' (1988). Ŝi estis membro de UEA ekde 1963 kaj ofte donacis al la Asocio.

== Eldonoj ==

* ''La feliĉo'' (1967)
* ''Simplaj floroj'' (1969)
* ''Donu al mi vian manon'' (1970)
* ''Roseroj'' kaj ''Kantu kun Ramona'' (1974)
* ''En fora lando'' (1988)

{{vivtempo|Dalsem, Ramona van}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Nederlandaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Indoneziaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj|Dalsem, Ramona van]]</text>
      <sha1>l2ui0cqq2hjixwqtwis63hp0554oz8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romanido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44777</id>
    <revision>
      <id>9479396</id>
      <parentid>9426200</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6752" sha1="8o0scnea8fjiiqc990j0irlay2d5q4m" xml:space="preserve">'''Romanido''' (Romanid) estas [[naturalisma planlingvo|naturalisma]] [[latinidara helplingvo]], proponita de [[hungario|hungaro]] [[Zoltán Magyar]], el [[Debrecen]] ([[Hungario]]), en [[1958]]. La lingvo evoluas dum la tempo kaj ĝia lasta versio estas de [[1984]].

== Gramatiko ==
La gramatiko de Romanid estas derivita de la [[Latinida lingvaro|romanaj lingvoj]].
=== Alfabeto kaj prononco ===

Romanid uzas la [[latina alfabeto|latinan alfabeton]]. Malsame al [[Esperanto]]:

*''C'' antaŭ ''a'', ''o'' kaj ''u'' kaj post vokaloj (''politic'') havas sonon /k/ kaj antaŭ ''e'' kaj ''i'', /c/;
*''Ch'' oni prononcu /ĉ/;
*''Sh'' oni prononcu /ŝ/;
*''U'' havas la sonon /ŭ/ post vokaloj;
*''Cz'' oni prononcu /c/ (''quarcz'' = /karc/);
*''Qu'' havas la sonon /k/;
*''Gu'' antaŭ ''e'' kaj ''i'' havas la sonon /gŭ/ (''guera''=/gŭera/) sed antaŭ ''a'', ''o'' kaj ''u'' havas la sonon /gv/ (''lingua''= /lingva/);
*''Ll'' oni prononcu kiel en la hispana (iomete /lj/);
*''Ny'' oni prononcu kiel la hispana ''[[ñ]]'' aŭ la portugala ''nh'' (iomete /nj/);
*''Su'' antaŭ vokalo oni prononcu /sv/ (''Suedia'' = /svedia/);
*''X'' oni prononcu /ks/;
*''ZZ'' oni prononcu /s/;

La akcenta sistemo estas tre simila al la hispana aŭ la [[portugala lingvo]]j. La lasta silabo estas forta se la vorto finiĝas per konsonanto (escepte de ''-er'', ''-z'', ''-s'' kaj ''-m''), ''-ta'', ''-ee'', ''-i'' aŭ ''-u''. La antaŭlasta silabo estas forta se la vorto finiĝas per ''-a'', ''-e'', ''-o'', aŭ ''-s''. Se la vorto finiĝas per du malsamaj vokaloj, aŭ per ''-er'', ''-um'', ''-ul'', ''-im'', aŭ ''-iz''. Estas ankaŭ kromaj reguloj.

Estas ankaŭ reguloj pri [[interpunkcio]].

=== Morfologio ===


Romanid havas difinajn kaj nedifinajn artikolojn. Difinaj artikoloj estas ''el'' (vira), ''la'' (ina) kaj ''les'' (plurala). Antaŭ abstraktaj vortoj venas la difina artikolo ''lo'' (lo bel = la belo). Nedifina artikolo estas ''un'' (vira), ''una'' (ina) kaj ne havas pluralon. Prepozicio povas kombiniĝi al artikolo.

----

La substantivoj havas du nenaturajn ĝenrojn (vira kaj ina) tiuj ĝenroj ne estas naturaj, kiel en latinidaj lingvoj. Estas malsimplaj reguloj bazitaj en finaĵoj de vorto kaj etimologio por determini la genron.


Pluralon ĝenerale oni faras per -s, sed estas esceptoj.

---- 

La adjektivo ne varias.

----

Personaj pronomoj havas tri kazojn: [[nominativo]]n, [[akuzativo]]n kaj [[dativo]]n.


{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-----
! nominativo
! akuzativo
! dativo
|-----
| ''yo'' (mi) || me (min) || me (al mi)
|-----
| ''tu'' (ci) || te (cin) || te (al ci)
|-----
| ''il'' (li) || le (lin) || lui (al li)
|-----
| ''ella'' (ŝi) || la (ŝin) || lui (al ŝi)
|-----
| ''id'' (ĝi) || ed (ĝin), lo (abstrakta ĝin) || lui (al ĝi)
|-----
| ''nos'' (ni) || nos (nin) || nos (al ni)
|-----
| ''vos'' (vi) || vos (vin) || vos (al vi)
|-----
| ''iles'' (vira ili) || les (vira ilin) || lor (al ili)
|-----
| ''ellas'' (ina ili) || las (ina ilin) || lor (al ili)
|}

Notinde ke la lingvo ne havas neŭtran genron, sed havas neŭtran pronomon. Alie tiu pronomo ''id'' ne estas seksneŭtrala ([[ri]]), se oni ne konas la sekson aŭ ne volas distingi ĝin oni uzu  ''il''. Estas ankaŭ la refleksiva persona pronomo &quot;se&quot;, kiu ne havas nominativon, kiel en la latina kaj latinidaj lingvoj.

Posedaj adjektivaj pronomoj estas mi (mia), tu (cia), su (lia, ŝia, ĝia, sia), nostre (nia), vostre (via), lor (ilia, sia). Por fari substantivajn posedajn pronomojn oni metu -e: mie (la mia), tue (la cia) ktp.

Demonstraj pronomoj sekvas la francan uzon (pronomoj por proksimaj aŭ malproksimaj aferoj) kiel [[Esperanto]], ne la hispanan aŭ portugalan de tri pozicioj (proksima al mi, proksima al vi, malproksima): estes (ĉi tio), aquel (tio); sed uzas la hispandevenan &quot;esto&quot; (ĝi, neŭtra tio). Demandaj kaj relativaj pronomoj sekvas tre proksime la hispanan lingvon.

Estas ankaŭ nedifinaj kaj emfazaj pronomoj, kiuj sekvas tre proksime la latinan lingvon.

----

La verboj en Romanid sekvas la tri konjugaciojn de portugala kaj [[hispana lingvo]]j (infinitivaj vokaloj -a-, -e-, -i-), sed la konjugacio estas tre miksita. Ĝi similas al la franca lingvo (laŭ la prononco, ne laŭ la skribo) en la prezenco. En la estinta tempo, ĝi uzas la -d de la [[angla lingvo]] aŭ, pli bone, de [[Novialo]] (''parlad''= &quot;parolis&quot;, ''finid'' = &quot;finis&quot;). La estonta tempo similas al la skriba franca uzante -ra (parlara, finira = &quot;parolos&quot;, &quot;finos&quot;) en singularo kaj -ran en pluralo (parlaran, finiran). La  perfekto similas al la angla uzante la helpan verbon ''haver'' (havi). La imperativo estas simila al infinitivo en singularo (radiko + [[infinitiva vokalo]]) kaj kun aldono de -te kiel en latina lingvo: parla, fini; parlate, finite.

Ne estas subjunktiva modo, kiel en la ĝermanaj lingvoj, sed estas refleksivaj verboj kiel en latinidaj lingvoj (lavar se = &quot;laviĝi&quot;). Estas &quot;ĥortativa-konjunktiva&quot; formo, kiun  eble oni uzas kiel la subjunktivan.

La pasiva voĉo estas analiza kun helpverbo &quot;ser&quot; (esti) kiel en [[Esperanto]].

Romanid havas tri neregulajn verbojn: ir (iri), dicer (diri), facer (fari).

----

La adverboj estas formataj de adjektivoj per aldono de la sufikso -mente: gravemente, gravissimamente.

=== Sintakso ===

Romanid, kiel latinidaj lingvoj, pli aŭ malpligrade, uzas ambaŭ la sistemojn SVO (subjekto verbo objekto) kaj OVS (objekto verbo subjekto). Ne estas sintaksa malsamo inter demandaj kaj asertaj frazoj. Neajn frazojn oni faras per simpla &quot;no&quot; (ne). La kunmeto de frazoj estas iom malsimpla kaj tre simila al latinidaj lingvoj.

==Specimenoj==

*&quot;Moy lingva project nominad Romanid fu publicad ja in may de pasad ano cam scientific studium in hungar lingva&quot; (versio de 1958); &quot;Mi lingua project nominat Romanid esed publicat ja in may de pasat an cam scientific studio in hungar lingua...&quot; (versio de 1984). T
: (''Mia lingva projekto nomata Romanid estas publikita jam en majo de pasinta jaro kiel scienca studo en [[hungara lingvo]])''.
*Antifashist literatura responded validmente a vital questiones de nostre populo et kontribuid a reaquisto de un pur demokratik nacional konscience&quot; 
:(''La antifaŝista literaturo respondis valide al vivaj postuloj de nia popolo kaj kontribuis al la akiro de pure demokrata nacia konscio'')

== Bibliografio ==

Zoltán Magyar. ''A Romanid nyelv rövid nyelvtana''. Debrecen, 1958.

Der Esperantist. ''Adli kaj Romanid''. n132 apr.1985, p. 80.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 418 “1958” de [[Biblioteko Butler]].

== Eksteraj ligiloj ==

[http://romanid.online Romanid Documentations Project v2.0] Retejo pri Romanid, de unu interesanto. {{hu}}, {{en}}

{{Planlingvoj}}

[[Kategorio:Planlingvoj]]
[[Kategorio:Hungario]]</text>
      <sha1>8o0scnea8fjiiqc990j0irlay2d5q4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ultraviola radiado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47749</id>
    <revision>
      <id>9479462</id>
      <parentid>9462633</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40307" sha1="62ej1wyqi5hmf6sr03txek5lusu67fd" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:UV-handlamp_hg.jpg|eta|Portebla ultraviola lampo]]
'''Ultraviola''' aŭ '''transviola radiado''' (mallongigite '''UV''') estas [[elektromagneta radiado]] kun [[ondolongo]] inter 380 [[nm]] kaj 10 [[nm]].

La supran limon de ĝia ondolongaro formas la viola [[lumo]], kiu estas la plej [[frekvenco|altfrekvenca]] [[lumo]] videbla por la homa [[okulo]]. La suba limo estas arbitre fiksita; radiadon kun pli mallongaj ondoj oni nomas [[rentgena radiado|rentgena]] aŭ X-radiado.

Ofte oni jene dividas la ultraviolajn radiojn (UV) laŭ la ondolongo:
* '''UVA''', 380–315 nm; nomataj ankaŭ &quot;nigra lumo&quot;; tiaj radioj trairas ordinaran [[vitro]]n kaj bronzigas la homan [[haŭto]]n. Ili estas uzataj ankaŭ por [[fluoresko|fluoreskigi]] certajn substancojn. Interalie ili lumigas [[dento]]jn kaj tolaĵojn lavitajn per modernaj [[lavmaŝino]]j
* '''UVB''', 315–280 nm; tiaj radioj ne trairas ordinaran vitron; ili bronzigas, sed ankaŭ brulumigas la homan haŭton kaj kaŭzas haŭtan [[kancero]]n.
* '''UVC''', 280–10 nm; ĝi utilas por mortigi malutilajn [[mikroorganismo]]jn; tiu efiko baziĝas sur la alta [[energio]] de la ultraviolaj [[fotono]]j, kiu kapablas difekti la strukturon de vivantaj [[ĉelo]]j; sub 200 nm ĝi kapablas [[jono|jonigi]] [[atomo]]jn. [[Aero]] [[sorbo|sorbas]] radiadon sub ondolongo de 200 nm. Pura [[nitrogeno]] tamen tralasas UV-radiojn ĝis ondolongo de 150 nm.

UV-radiado ĉeestas en sunlumo, kaj konsistigas ĉirkaŭ 10% de la tuta elektromagneta radiado eligita de la [[Suno]]. Tiu ĉi elradias ĉiujn tri specojn, sed pro la ŝirmo de la [[atmosfero]] preskaŭ nur UVA atingas la surfacon de la [[Tero]]; nur 1 % estas UVB kaj UVC. Pro la difektiĝo de la [[ozona tavolo]] tiu parto nun pligrandiĝas.

Kvankam long-ondolonga ultraviola ne estas konsiderata [[joniga radiado]] ĉar al ĝiaj fotonoj mankas la energio por ionigi atomojn, ĝi povas kaŭzi kemiajn reakciojn kaj kaŭzas multajn substancojn brili aŭ fluoriĝi . Sekve, la kemiaj kaj biologiaj efikoj de UV estas pli grandaj ol simplaj varmaj efikoj, kaj multaj praktikaj aplikoj de UV-radiado devenas de ĝiaj interagoj kun organikaj molekuloj. UV-lumo permesas al [[korpo (biologio)|korpo]] produkti [[D-vitamino]]n (specife per UVB), kiu estas esenca al vivo; tamen ekscesa eksponiĝo produktas [[noca|nocajn]] efikojn, kiuj tipe superas la avantaĝojn&lt;ref name=&quot;who.int&quot;&gt;[http://www.who.int/uv/faq/uvhealtfac/en/index1.html &quot;The known health effects of UV, Ultraviolet radiation and the INTERSUN Programme&quot; (La konataj sanefikoj de ultraviola radiado]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|titolo= Arkivo de MOS|url= http://www.who.int/uv/faq/uvhealtfac/en/index1.html|dato= 16a de oktobro 2016 , [[Monda Organizaĵo pri Sano]].|alirdato= 2019-06-21|arkivurl= https://web.archive.org/web/20161016090300/http://www.who.int/uv/faq/uvhealtfac/en/index1.html|arkivdato= 2016-10-16}}&lt;/ref&gt;.

Mallongonda ultraviola lumo damaĝas DNA kaj steriligas surfacojn, kun kiuj ĝi kontaktiĝas. Por homoj, sunbruno kaj sunbruligo estas konataj efikoj de ekspozicio de la haŭto al UV-lumo, kune kun pliigita risko de haŭta kancero. La kvanto de UV-lumo produktita de la Suno signifas, ke la Tero ne povus subteni vivon sur seka grundo, se la plej granda parto de tiu lumo ne estus filtrita de la atmosfero. Pli energia, pli mallonga ondolonga &quot;ekstrema&quot; UV sub 121 nm jonigas aeron tiel forte, ke ĝi estas sorbita antaŭ ol ĝi atingas la teron.

Aliflanke, brila [[sunlumo]] produktas [[serotonino]]n, kiu agas sur homan [[humoro]]n. La produktado de serotonino estas rekte proporcia al la kvanto da sunlumo, kiun ricevas la korpo&lt;ref&gt;Korb, Alex, [https://www.psychologytoday.com/blog/prefrontal-nudity/201111/boosting-your-serotonin-activity &quot;Boosting Your Serotonin Activity&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url= https://www.psychologytoday.com/blog/prefrontal-nudity/201111/boosting-your-serotonin-activity|titolo= Aktivigi serotoninoproduktadon|dato= 17a de novembro 2011|alirdato= 1a de aŭgusto 2017 . ''Psychology Today''.|arkivurl= https://archive.is/20170801135657/https://www.psychologytoday.com/blog/prefrontal-nudity/201111/boosting-your-serotonin-activity|arkivdato= 2017-08-01}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Pipefitter welder kutzo.jpg|eta|altdekstre|315ra|UV-radiado ankaŭ estas produktita per elektraj arkoj. Arkveldistoj devas porti okulan protekton kaj kovri sian haŭton por eviti fotokeratiton kaj seriozan sunbruligon.]]
Krom la suno, UV ankaŭ estas produktita per elektraj arkoj kaj specialigitaj lumoj, kiel ekzemple hidrarg-vaporaj lampoj, sunbrunigaj lampoj kaj nigraj lumoj .

La pli malalta ondolonga limo de homa vizio estas kutime laŭ 400 nm, do ultraviolaj radioj estas nevideblaj por homoj, kvankam iuj homoj povas percepti lumon je iomete pli mallongaj ondolongoj ol tiuj. Insektoj, birdoj kaj iuj mamuloj povas vidi preskaŭ transviolan lumon (t.e., iom pli mallongajn ondolongojn ol tio, kion homoj povas vidi).

== Malkovro ==
La malkovro de la ultraviola radiado estas asociita al la eksperimentado de la malheligo/malheliĝo de la arĝentosaloj se eksponitaj al la sunlumo. En 1801 la germana fizikisto [[Johann Wilhelm Ritter]] malkovris, ke la nevideblaj radioj situaj ĝuste malantaŭ la viola ekstremo de la [[videbla spektro]] estas speciale efikaj malheligante paperon trempitan je [[Arĝenta klorido]]. Li nomis tiujn radiojn &quot;desoksidaj radioj&quot; por emfazi ilian kemian reaktivecon kaj por distingi ilin disde la «varmaj radioj» (malkovritaj de [[William Herschel]]) kiuj troviĝas ĉe la mala flanko de la videbla spektro. Tuj poste oni adoptis la terminon «kemiaj radioj». Tiu du terminoj restis sufiĉe popularaj laŭlonge de la 19-a jarcento. Finfine tiuj terminoj estis anstataŭitaj per pli modernaj terminoj, kiaj estas ''ultraviola radiado'' kaj ''[[infraruĝa radiado]]'' respektive.&lt;ref name=&quot;hockberger&quot;&gt; Hockberger, P. E. (2002). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve%5C&amp;db=pubmed%5C&amp;dopt=Abstract%5C&amp;list_uids=12511035 «A history of ultraviolet photobiology for humans, animals and microorganisms».] Photochem. Photobiol. 76. 561-579. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Beeson|first1=Steven|last2=Mayer|first2=James W|title=Patterns of light: chasing the spectrum from Aristotle to LEDs|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-0-387-75107-8|page=149|chapter=12.2.2 Discoveries beyond the visible|date=2007-10-23}}&lt;/ref&gt; En 1878, la steriliga efiko de kurtondolonga lumo per mortigado de bakterioj estis malkovrita. Ĉirkaŭ 1903, la plej efikaj ondolongoj povis esti proksimume de 250 nm. En 1960, oni establis la efikon de ultraviola radiado sur [[DNA]].&lt;ref&gt;{{cite book |first1=James |last1=Bolton |first2=Christine |last2=Colton |title=The Ultraviolet Disinfection Handbook |publisher=American Water Works Association |year=2008 |isbn=978-1 58321-584-5 |pages=3–4}}&lt;/ref&gt;

La malkovro de la ultraviola radiado kun ondolongoj sub 200 nm, nomita &quot;vakua ultraviola&quot; ĉar ĝi estas forte sorbita de la oksigeno en aero, estis farita en 1893 fare de germana fizikisto Victor Schumann.&lt;ref name=&quot;Lyman&quot;&gt; La [[ozona tavolo]] protektas vivantajn estaĵojn kontraŭ tio.{{Cite journal
 | last = Lyman
 | first = Theodore
 | author-link = Theodore Lyman IV
 | title = Victor Schumann
 | journal = The Astrophysical Journal
 | volume = 38
 | issue = 1
 | pages = 1–4
 | year = 1914
 | bibcode = 1914ApJ....39....1L
 | doi = 10.1086/142050
 | doi-access = free
 }}&lt;/ref&gt; La divido de UV en UVA, UVB, kaj UVC estis decidita &quot;unuanime&quot; fare de komitato de la Dua Internacia Kongreso pri Lumo la 17-an de aŭgusto 1932, ĉe la Kastelo de [[Christiansborg]] en [[Kopenhago]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Coblentz |first=W. W. |date=1932-11-04 |title=The Copenhagen Meeting of the Second International Congress on Light |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.76.1975.412 |journal=Science |language=en |volume=76 |issue=1975 |pages=412–415 |doi=10.1126/science.76.1975.412 |issn=0036-8075}}&lt;/ref&gt;

== Videbleco ==
La ultraviolaj radioj estas nevideblaj por la majoritato de la homaj estaĵoj. La [[kristalino|homa okullenso]] blokas la plej parton de la radiado en la ondolonga rango de 300-400 nm (nanometroj); la pli mallongaj ondolongoj estas blokitaj fare de la [[korneo]].&lt;ref&gt; M A Mainster (2006). [[iarchive:sim_british-journal-of-ophthalmology_2006-06_90_6/page/784/mode/2up|«Lentes intraoculares bloqueadoras de la luz violeta y azul: fotoprotección frente a fotorrecepción».]] British Journal of Ophthalmology 90 (6): 784-792. PMC 1860240. PMID 16714268. doi:10.1136/bjo.2005.086553. &lt;/ref&gt; Al homoj mankas ankaŭ adaptaĵoj kiel kolorriceviloj por ultraviolaj radioj. Tamen, la [[lumsensilo]]j de la [[retino]] estas sensiblaj al la proksimaj ultraviolaj radioj, kaj la personoj al kiuj mankaj kristalino (kondiĉo konata kiel &quot;afaĥio&quot;) perceptas la proksimaj ultraviolaj radioj kiel blankecblua aŭ blankecviola.&lt;ref&gt; David Hambling (29a de Majo 2002). [https://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research «Let the light shine in».] The Guardian. Arkivita el la originalo la 23an de Novembro 2014. Konsultita la 2an de Januaro 2015. &lt;/ref&gt; En kelkaj kondiĉoj, la infanoj kaj junaj plenkreskuloj povas vidi ultraviolan ĝis ondolongoj de ĉirkaŭ 310 nm.&lt;ref name=&quot;LynchLivingston2001&quot;&gt; Lynch, David K.; Livingston, William Charles. [https://books.google.es/books?id=4Abp5FdhskAC&amp;pg=PA231&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Koloro kaj lumo en la naturo] (eldono de 2001). Cambridge: Cambridge University Press. p. 231. ISBN 978-0-521-77504-5. Arkivita el la originalo la 31an de Decembro 2013. Konsultita la 12an de Oktobro 2013. «La limoj de la totala rangaro de sensebleco de la okulo etendiĝas el ĉirkaŭ 310 ĝis 1050 nanometroj». &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dash2009&quot;&gt; Dash, Madhab Chandra; Dash, Satya Prakash (2009). [https://web.archive.org/web/20131231214338/http://books.google.com/books?id=7mW4-us4Yg8C&amp;pg=PA213#v=onepage&amp;q&amp;f=false Fundamentals Of Ecology 3E] Tata McGraw-Hill Education. p. 213. ISBN 978-1-259-08109-5. Arkivita el google.com/books?id=7mW4-us4Yg8C&amp;pg=PA213 el la originalo la 31an de Decembro 2013. Konsultita la 18an de Oktobro 2013.. «Normale la homa okulo reagas al lumradioj de 390 ĝis 760 nm. Tio povas esti pliampleksita al rango de 310 ĝis 1.050 nm en artefaritaj kondiĉoj. » &lt;/ref&gt; La preskaŭ-ultraviola radiado estas videbla ĉe insektoj, kelkaj mamuloj kaj [[birdoj]]. La malgrandaj birdoj havas kvaran kolor-ricevilon por ultraviolaj radioj; tio havigas al birdoj «veran» ultraviolan vidkapablon.&lt;ref&gt; Bennington-Castro, Joseph. [https://web.archive.org/web/20160507082220/http://io9.gizmodo.com/want-ultraviolet-vision-youre-going-to-need-smaller-ey-1468759573 «Want ultraviolet vision? You're going to need smaller eyes.».] Arkivita el la originalo la 7an de Majo 2016. Alirita la 10an de Aŭgusto 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HuntCarvalho2009&quot;&gt; Hunt, D. M.; Carvalho, L. S.; Cowing, W. L.; Davies (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2781856/ «Evolution and spectral tuning of visual pigments in birds and mammals».] Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences 364 (1531): 2941-2955. ISSN 0962-8436. PMC 2781856. PMID 19720655. doi:10.1098/rstb.2009.0044. &lt;/ref&gt;

==Sundevena ultraviola radiado==
[[File:Ozone altitude UV graph.svg|thumb|maldekstre|Niveloj de ozono je variaj altitudoj ([[w:Dobson unit|DU/km]]) kaj blokado de diferencaj gamoj de ultraviola radiado: Esence, la tuta UVC estas blokita de diatoma oksigeno (100–200 nm) aŭ de ozono (triatoma oksigeno) (200–280 nm) en la atmosfero. La ozona tavolo tiam blokas plej multe de UVB. Dume, UVA estas apenaŭ tuŝita de ozono, kaj la plej granda parto de ĝi atingas la Teron. UVA konsistigas preskaŭ la tutan UV-lumon kiu penetras la atmosferon de la Tero.]]
Tre varmaj objektoj elsendas UV-radiadon (vidu artikolon pri [[Nigra-korpa radiado]]). La [[Suno]] elsendas ultraviolan radiadon je ĉiuj ondolongoj, inkluzive de la ekstrema ultraviola kie ĝi krucas en ikso-radiojn je 10 nm. Ekstreme varmaj [[stelo]]j (kiel ekzemple tiuj de O- kaj B-specoj) elsendas proporcie pli da UV-radiado ol la Suno. [[Sunlumo]] en spaco ĉe la supro de la atmosfero de Tero estas kunmetita de proksimume 50% da infraruĝa lumo, 40% da videbla lumo, kaj 10% ultraviola lumo, por totala intenseco de proksimume 1400 W/m² en vakuo.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Solar radiation |url=http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101070344/http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf|archive-date=1a de Novembro 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

La atmosfero blokas proksimume 77% de la UV de la Suno, kiam la Suno estas plej alta sur la ĉielo (ĉe [[zenito]]), kun sorbado pliiĝanta ĉe pli mallongaj UV-ondlongoj. Ĉe grundnivelo kun la suno ĉe zenito, sunlumo estas 44% da videbla lumo, 3% da ultraviola, kaj la cetero infraruĝa.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Introduction to Solar Radiation|url=http://www.newport.com/Introduction-to-Solar-Radiation/411919/1033/content.aspx |website=newport.com|url-status=live|archive-date=29a de Oktobro 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029234117/http://www.newport.com/Introduction-to-Solar-Radiation/411919/1033/content.aspx}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5|url=http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/|access-date=2009-11-12|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928011257/http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/ASTMG173/ASTMG173.xls|archive-date=28a de Septembro 2013}}&lt;/ref&gt; De la ultraviola radiado kiu atingas la surfacon de la Tero, pli ol 95% estas la plej longaj ondolongoj de UVA, kaj la malgranda cetero UVB. Preskaŭ neniu UVC atingas la surfacon de la Tero.&lt;ref name=&quot;Skin Cancer Foundation&quot;&gt;{{citation|url=http://www.skincancer.org/prevention/uva-and-uvb/understanding-uva-and-uvb|title=Understanding UVA and UVB|access-date=2012-04-30|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501231522/http://www.skincancer.org/prevention/uva-and-uvb/understanding-uva-and-uvb|archive-date=1a de Majo 2012}}&lt;/ref&gt; 

La frakcio de UVA kaj UVB kiu restas en UV-radiado post trapasado de la atmosfero estas tre dependa de nubkovraĵo kaj atmosferaj kondiĉoj. En &quot;parte nubaj&quot; tagoj, ankaŭ pecetoj de blua ĉielo montriĝanta inter nuboj estas fontoj de (disaj) UVA kaj UVB, kiuj estas produktitaj per [[Disĵeto de Rayleigh|Rayleigh-disvastigo]] laŭ la sama maniero kiel la videbla blua lumo de tiuj partoj de la ĉielo. UVB ankaŭ ludas gravan rolon en plantevoluo, ĉar ĝi influas la plej multajn el la plantaj hormonoj.&lt;ref name=&quot;Vanhaelewyn et al. 2016&quot;&gt;{{citation|url=https://academic.oup.com/jxb/article/67/15/4469/1750169|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708010101/https://academic.oup.com/jxb/article/67/15/4469/1750169|title=Hormone-controlled UV-B responses in plants|bibcode=2016JEBot..67.4469V |url-status=dead|archive-date=8a de Julio 2016 |last1=Vanhaelewyn |first1=Lucas |last2=Prinsen |first2=Els |last3=Van Der Straeten |first3=Dominique |last4=Vandenbussche |first4=Filip |journal=Journal of Experimental Botany |date=2016 |volume=67 |issue=15 |pages=4469–4482 |doi=10.1093/jxb/erw261 |pmid=27401912 |hdl=10067/1348620151162165141 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; Dum totala nuba kovro, la kvanto de sorbado pro nuboj estas tre dependa de la dikeco de la nuboj kaj latitudo, kaj neniu klara mezurado korelacias specifan dikecon kaj sorbadon de UVA kaj UVB.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Calbó |first1=Josep|last2=Pagès|first2=David|last3=González|first3=Josep-Abel|date=2005|title=Empirical studies of cloud effects on UV radiation: A review |journal=Reviews of Geophysics|language=en|volume=43|issue=2|at=RG2002 |doi=10.1029/2004RG000155|bibcode=2005RvGeo..43.2002C |issn=1944-9208|hdl=10256/8464|s2cid=26285358 |hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

La pli mallongaj grupoj de UVC, same kiel eĉ pli-energia UV-radiado produktita de la Suno, estas absorbitaj de oksigeno kaj generas la [[ozono]]n en la [[ozontavolo]] kiam solaj oksigenatomoj produktitaj per UV-[[fotolizo]] de dioksigeno reagas kun pli da dioksigeno. La ozona tavolo estas precipe grava en blokado de plejparto de UVB kaj la cetera parto de UVC ne jam blokita de ordinara oksigeno en aero.

== Blokiloj, absorbiloj kaj fenestroj ==
[[Dosiero:Sunbum sunscreen spf 30.jpg|eta|dekstre|160ra|Tuboskatolo SPF 30 vendata en Usono. Sunprotektiloj kontraŭ la UV radiado gravas por la sano.]]
Ultraviolaj absorbiloj estas molekuloj uzataj en organikaj materialoj ([[polimero]]j, [[farbo]]j, ktp.) por absorbi UV-radiadon por redukti la UV-degeneron (foto-oksidado) de materialo. La absorbiloj povas mem degradiĝi laŭ la tempopaso, do monitorado de absorbilniveloj en vetersuferantaj materialoj estas necesa.

En [[Sunprotektilo|sunkremo]], ingrediencoj kiuj sorbas UVA/UVB-radiojn, kiel ekzemple avobenzono, oksibenzono&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Burnett |first1=M. E. |last2=Wang |first2=S. Q. |year=2011 |title=Current sunscreen controversies: a critical review |journal=Photodermatology, Photoimmunology &amp; Photomedicine |volume=27 |issue=2| pages=58–67 |doi=10.1111/j.1600-0781.2011.00557.x |pmid=21392107| s2cid=29173997 |doi-access=}}&lt;/ref&gt; kaj oktila metoksicinamato, estas [[Organika kombinaĵo|organikaj kemiaj]] absorbiloj aŭ &quot;blokiloj&quot;. Ili estas komparataj al neorganikaj absorbiloj/&quot;blokiloj&quot; de UV-radiado, kiel ekzemple [[titana dioksido]] kaj zinkoksido.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Dransfield |first=G.P. |date=2000-09-01 |title=Inorganic Sunscreens |url=https://academic.oup.com/rpd/article-abstract/91/1-3/271/1727863?redirectedFrom=fulltext |journal=Radiation Protection Dosimetry |volume=91 |issue=1–3 |pages=271–273 |doi=10.1093/oxfordjournals.rpd.a033216 |issn=0144-8420}}&lt;/ref&gt;

Por vestaĵo, la ultraviola protektofaktoro (UPF) reprezentas la rilatumon de sunbruliga UV sen kaj kun la protekto de la [[ŝtofo]], simila al sunprotekta faktoro (SPF) rangigoj por [[sunprotektilo]]. Normaj someraj ŝtofoj havas UPF-ojn de ĉirkaŭ 6, kio signifas, ke ĉirkaŭ 20% de UV trapasos.

Suspenditaj [[nanopartiklo]]j en vitralo malhelpas UV-radiojn kaŭzi kemiajn reakciojn kiuj ŝanĝas bildkolorojn. Aro da vitralaj kolor-referencaj ĉipoj estas planita por esti uzata por kalibri la kolorfotilojn por la 2019-datita [[Eŭropa Kosma Agentejo|EKA]] Mars-rover-misio, ĉar ili restos nevelkitaj pro la alta nivelo de UV ĉeestanta sur la surfaco de [[Marso (planedo)|Marso]].

Ordinara vitro, kiel fenestrovitro, estas parte [[Travideblo|travidebla]] al UVA, sed estas [[Opakeco|opaka]] al pli mallongaj ondolongoj, pasigante proksimume 90% de la lumo super 350 nm, sed blokante pli ol 90% de la lumo sub 300 nm.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Soda Lime Glass Transmission Curve | url = http://www.sinclairmfg.com/datasheets/optical3.html | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120327213950/http://www.sinclairmfg.com/datasheets/optical3.html | archive-date = 27a de Marto 2012 | access-date = 20a de Januaro 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/B270_kurve.html|title=B270-Superwite Glass Transmission Curve|website=Präzisions Glas &amp; Optik|access-date=2017-01-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709022735/https://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/B270_kurve.html|archive-date=9a de Julio 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/whitefl_kurve.html|title=Selected Float Glass Transmission Curve|website=Präzisions Glas &amp; Optik|access-date=2017-01-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151019025929/http://www.pgo-online.com/intl/katalog/curves/whitefl_kurve.html|archive-date=19a de Oktobro 2015}}&lt;/ref&gt; Studo trovis ke aŭtofenestroj permesas, ke 3-4% de ĉirkaŭa UV trapasas, precipe se la UV estis pli granda ol 380 nm.&lt;ref name=&quot;UV exposure in cars&quot;&gt;{{cite journal |last1=Moehrle |first1=Matthias |last2=Soballa |first2=Martin |last3=Korn |first3=Manfred |title=UV exposure in cars |journal=Photodermatology, Photoimmunology &amp; Photomedicine |date=2003 |volume=19 |issue=4 |pages=175–181 |doi=10.1034/j.1600-0781.2003.00031.x |pmid=12925188 |s2cid=37208948 |language=en |issn=1600-0781}}&lt;/ref&gt; Aliaj specoj de aŭtaj fenestroj povas redukti transdonon de UV pli granda ol 335 nm.&lt;ref name=&quot;UV exposure in cars&quot; /&gt; Kunfandita kvarco, depende de kvalito, povas esti travidebla eĉ por vakui UV-ondolongojn. Kristala [[kvarco]] kaj kelkaj kristaloj kiel CaF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; kaj MgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; transdonas bone malsupre de 150 nm aŭ 160 nm ondolongoj.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.newport.com/n/optical-materials | title=Optical Materials | publisher=Newport Corporation | access-date=14a de Junio 2020 | archive-date=11a de Junio 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200611014515/https://www.newport.com/n/optical-materials | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

La vitro de Wood estas profunda violblua bari-natria silikata [[vitro]] kun proksimume 9% da nikela (II) oksido evoluigita dum la [[Unua Mondmilito]] por bloki videblan lumon por sekretaj komunikadoj. Ĝi permesas kaj infraruĝan taglumon kaj ultraviolajn noktajn komunikadojn ĉar ĝi estas travidebla inter 320 nm kaj 400 nm kaj ankaŭ la pli longajn infraruĝajn kaj ĝust-apenaŭ videblajn ruĝajn ondolongojn. Ĝia maksimuma UV-transsendo estas je 365 nm, unu el la ondolongoj de [[Hidrargovapora lampo|hidrargaj lampoj]].

== Artefaritaj fontoj ==

=== &quot;Nigraj lumoj&quot; ===
[[Dosiero:Two black light lamps.jpg|eta|maldekstre|200ra|Du nigralumaj lampoj]]
''Nigraluma lampo'' elsendas long-ondan UVA-radiadon kaj malmulte da videbla lumo. Fluoreskaj nigralumaj lampoj funkcias simile al aliaj [[ampolo|fluoreskaj lampoj]], sed uzas [[fosforo]]n sur la interna tubsurfaco kiu elsendas UVA-radiadon anstataŭe de videbla lumo. Kelkaj lampoj uzas optikan filtrilon de tre blupurpura Wood-vitro, kiu blokas preskaŭ ĉiun videblan lumon kun ondolongoj pli longaj ol 400 nanometroj.&lt;ref&gt;
{{cite web
 |title=Insect-O-Cutor
 |url=http://www.insect-o-cutor.com/ioclibrary/blacklight.pdf
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604215247/http://www.insect-o-cutor.com/ioclibrary/blacklight.pdf
 |archive-date=4a de Junio 2013
}}&lt;/ref&gt; La purpura brilo eligita de tiuj tuboj ne estas la ultraviola mem, sed videbla purpura lumo de la 404 nm spektra linio de hidrargo kiu eskapas filtrita per la tegaĵo. Aliaj nigraj lumoj uzas simplan vitron anstataŭe de la pli multekosta Wood-vitro, tiel ke ili prezentiĝas helbluaj al la okulo dum funkciado.

Oni produktas ankaŭ inkandeskajn nigrajn lumojn, uzante filtriltegaĵon sur la koverto de inkandeska ampolo kiu absorbas videblan lumon. Ĉi tiuj estas pli malmultekostaj sed tre malefikaj, elsendante nur malgrandan frakcion de procento de sia potenco kiel UV. Hidrargo-vaporaj nigraj lumoj en rangigoj ĝis 1 kW kun UV-eliganta fosforo kaj koverto el la vitro de Wood estas uzitaj por teatraj kaj koncertoj.

Nigraj lumoj estas uzitaj en aplikoj en kiuj ekstera videbla lumo devas esti minimumigita; ĉefe por observi ''[[fluoresko]]n'', la koloran brilon, kiun multaj substancoj eligas kiam elmetitaj al UV-lumo. Ankaŭ UVA / UVB elsendantaj bulboj estas venditaj por aliaj specialaj celoj, kiel sunbrunigaj lampoj kaj reptili-bredado.

===Kurtondaj ultraviolaj lampoj===
[[Dosiero:Кварцевая лампа.JPG|eta|desktre|220ra|Komerca ĝermocida lampo en viandovendejo.]]

Kurtondaj UV-lampoj estas faritaj uzanta lampotubon sen fosfortegaĵo, kunmetita el fandita kvarco aŭ ''vycor'', ĉar ordinara vitro sorbas UVC. Tiuj lampoj elsendas ultraviolan lumon kun du pintoj en la UVC-gamo ĉe 253.7 nm kaj 185 nm pro la [[hidrargo]] ene de la lampo, same kiel iom da videbla lumo. De 85% ĝis 90% de la UV produktita per tiuj lampoj estas je 253.7 nm, dum nur 5-10% estas je 185 nm.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rodrigues |first1=Sueli |last2=Fernandes |first2=Fabiano Andre Narciso |title=Advances in Fruit Processing Technologies |date=18a de Majo 2012 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-5153-1 |page=5 |url=https://books.google.com/books?id=XyXOBQAAQBAJ |language=en |access-date=22a de Oktobro 2022 |archive-date=5a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305221819/https://books.google.com/books?id=XyXOBQAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; La kunfandita kvarctubo pasigas 253.7 nm da radiado, sed blokas 185 nm ondolongon. Tiaj tuboj havas du aŭ tri fojojn la UVC-potencon de regula fluoreska lampa tubo. Tiuj malaltpremaj lampoj havas tipan efikecon de ĉirkaŭ 30-40%, signifante ke por 100 vatoj da elektro konsumita per la lampo, ili produktos po ĉirkaŭ 30-40 vatojn da totala UV-produktaĵo. Ili ankaŭ elsendas bluetblankan videblan lumon, pro la aliaj spektraj linioj de hidrargo. Tiuj &quot;ĝermocidaj&quot; lampoj estas uzataj vaste por desinfektado de surfacoj en laboratorioj kaj nutraĵ-prilaboraj industrioj.&lt;ref&gt;Minkin, J. L., &amp; Kellerman, A. S. (1966). ''A bacteriological method of estimating effectiveness of UV germicidal lamps''. Public Health Reports, 81(10), 875.&lt;/ref&gt;

===Inkandeskaj lampoj===
[[Dosiero:Germicidal UV discharge tube glow.jpg|eta|150ra|maldekstre|Bakteri-mortigaj lampoj estas simplaj malaltpremaj hidrargaj vaporsenŝargoj en fuzikvarca koverto.]]
Ankaŭ &quot;nigralumaj&quot; [[ampolo|inkandeskaj lampoj]] estas faritaj el inkandeska ampolo kun filtrila tegaĵo kiu sorbas plej videblan lumon. Halogenlampoj kun fuzikvarcaj kovertoj estas utiligitaj kiel nekostaj UV-lumfontoj en la proksima UV-intervalo, de 400 ĝis 300 nm, en kelkaj sciencaj instrumentoj. Pro sia [[Nigra korpo|nigrakorpa]] spektro, filamenta ampolo estas tre malefika ultraviola fonto, elsendante nur frakcion de procento de sia energio kiel UV, kiel klarigite per la nigrakorpa spektro.

===Gas-ŝargigaj lampoj===
{{Ĉefartikolo|Gas-ŝargiga lampo}}
Specialigitaj UV-[[Gas-ŝargiga lampo|gasŝargigaj lampoj]] enhavantaj malsamajn gasojn produktas UV-radiadon ĉe specialaj spektraj linioj por sciencaj celoj. [[Argono|Argonaj]] kaj [[deŭterio|deŭteriaj]] arklampoj estas ofte uzitaj kiel stabilaj fontoj, ĉu senfenestraj aŭ kun diversaj fenestroj kiel ekzemple magnezia fluorido.&lt;ref&gt; Klose, Jules Z.; Bridges, J. Mervin; Ott, William R. (Junio 1987). [https://www.nist.gov/system/files/documents/calibrations/sp250-3.pdf Radiometric standards in the V‑UV (PDF).] ''NBS Measurement Services'' (Report). NBS Special Publication. U.S. National Institute of Standards and Technology. 250–3. Arkivita (PDF) el la originalo la 11an de Junio 2016.&lt;/ref&gt; Tiuj ofte estas la elsendantaj fontoj en UV-spektroskopia ekipaĵo por kemia analizo.

Aliaj UV-fontoj kun pli kontinuaj elsendospektroj inkludas ksenonajn arklampojn (ofte uzitajn kiel sunlumsimuliloj), deŭteriajn arklampojn, hidrarg-ksenonajn arklampojn, kaj metal-halogenidajn arklampojn.

La ekscimerlampo, UV-fonto evoluigita en la komenco de la [[2000-aj jaroj]], vidas kreskantan uzon en sciencaj kampoj. Ĝi havas la avantaĝojn de alta intenseco, alta efikeco, kaj funkciado ĉe diversaj ondolongaj gamoj en la vakuan ultraviolan radiadon.

===Ultraviolaj LED-oj===
[[File:UV LED Fluoresence.jpg|thumb|upright|A 380&amp;nbsp;nanometer UV LED makes some common household items fluoresce.]]
[[Lum-eliganta diodo|Lum-elsendantaj diodoj]] (LED-oj) povas esti produktitaj por elsendi radiadon en la ultraviola gamo. En 2019, post signifaj progresoj dum la antaŭaj kvin jaroj, UVA-LED-oj de 365 nm kaj pli longa ondolongo estis haveblaj, kun efikecoj de 50% ĉe 1.0 W-produktado. Nuntempe, la plej oftaj specoj de UV LED-oj estas en 395 nm kaj 365 nm ondolongoj, el kiuj ambaŭ estas en la UVA-spektro. La taksita ondolongo estas la pinta ondolongo kiun la LED-oj estingas, sed lumo ĉe kaj pli altaj kaj pli malaltaj ondolongoj ĉeestas.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bhattarai |first1=Trailokya |last2=Ebong |first2=Abasifreke |last3=Raja |first3=M.Y.A. |title=A Review of Light-Emitting Diodes and Ultraviolet Light-Emitting Diodes and Their Applications |journal=Photonics |date=May 2024 |volume=11 |issue=6 |page=491 |doi=10.3390/photonics11060491 |doi-access=free |bibcode=2024Photo..11..491B }}&lt;/ref&gt;

La pli malmultekostaj kaj pli oftaj 395 nm UV LED-oj estas multe pli proksimaj al la videbla spektro, kaj eligas purpuran koloron. Aliaj UV LED-oj pli profunde en la spektron ne elsendas tiom da videbla lumo.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=What is the difference between 365&amp;nbsp;nm and 395&amp;nbsp;nm UV LED lights?
 |website=waveformlighting.com
 |url=https://www.waveformlighting.com/tech/what-is-the-difference-between-365-nm-and-395-nm-uv-led-lights
 |access-date=2020-10-27
 |archive-date=22 May 2021
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522101632/https://www.waveformlighting.com/tech/what-is-the-difference-between-365-nm-and-395-nm-uv-led-lights
 |url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; LED-oj estas uzataj por aplikoj kiel UV-kuracaj aplikoj, ŝargado de brilantaj objektoj kiel pentraĵoj aŭ ludiloj, kaj lumoj por detektado de falsa mono kaj korpaj fluidoj. UV LED-oj estas uzataj ankaŭ en ciferecaj presaplikoj kaj inertaj UV-kuracaj medioj. Ĉar teknologiaj progresoj komenciĝantaj en la komenco de la 2000-aj jaroj plibonigis sian produktadon kaj efikecon, ili fariĝis ĉiam pli realigeblaj alternativoj al pli tradiciaj UV-lampoj por uzado en UV-kuracado-aplikoj, kaj la evoluo de novaj UV-LED-kuracsistemoj por pli alte intensecaj aplikoj estas grava temo de esplorado en la kampo de UV-kuraca teknologio.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Patil |first1=Renuka Subhash |last2=Thomas |first2=Jomin |last3=Patil |first3=Mahesh |last4=John |first4=Jacob |title=settings Order Article Reprints Open AccessReview To Shed Light on the UV Curable Coating Technology: Current State of the Art and Perspectives |journal=Journal of Composites Science |date=2023 |volume=7 |issue=12 |pages=513 |doi=10.3390/jcs7120513 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

UVC-LED-oj disvolviĝas rapide, sed eble postulas provojn por kontroli efikan desinfektadon. Citaĵoj por grand-area desinfektado estas por ne-LED UV-fontoj&lt;ref&gt;
{{cite journal
 |last1=Boyce |first1=J.M.
 |year=2016
 |title=Modern technologies for improving cleaning and disinfection of environmental surfaces in hospitals
 |journal=Antimicrobial Resistance and Infection Control
 |volume=5 |issue=1
 |page=10
 |pmid=27069623 |pmc=4827199 |doi=10.1186/s13756-016-0111-x
|doi-access=free
 }}
&lt;/ref&gt; konataj kiel ĝermocidaj lampoj.&lt;ref name=&quot;Liverpool, UVGI&quot; &gt;
{{cite web
 |title=Ultraviolet germicidal irradiation  |page=3
 |publisher=[[University of Liverpool]]
 |url=https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/radiation/pdf/UV_germicidal.pdf
 |url-status=dead
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160806185506/https://www.liverpool.ac.uk/media/livacuk/radiation/pdf/UV_germicidal.pdf
 |archive-date=2016-08-06
}}
&lt;/ref&gt; Krome, ili estas uzataj kiel liniofontoj por anstataŭigi deŭteri-lampojn en likvokromatografiaj instrumentoj.&lt;ref&gt;
{{cite news
 |title=UV‑C LEDs Enhance Chromatography Applications
 |website=GEN Eng News
 |url=http://www.genengnews.com/gen-articles/uvc-leds-enhance-chromatography-applications/5880
 |url-status=live
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104020423/http://www.genengnews.com/gen-articles/uvc-leds-enhance-chromatography-applications/5880
 |archive-date=4a de Novembro 2016
}}
&lt;/ref&gt;

===Ultraviolaj laseroj===
Gasaj laseroj, laseraj diodoj kaj solidsubstancaj laseroj povas esti produktitaj por elsendi ultraviolajn radiojn, kaj estas haveblaj laseroj, kiuj kovras la tutan UV-gamon. La nitrogengasa lasero uzas elektronikan ekscitadon de nitrogenmolekuloj por elsendi radion kiu estas plejparte UV. La plej fortaj ultraviolaj linioj estas de 337.1 nm kaj 357.6 nm en ondolongo. Alia speco de altenergiaj gaslaseroj estas ekscimer-laseroj. Ili estas vaste uzataj laseroj elsendantaj en ultraviolaj kaj vakuaj ultraviolaj ondolongoj. Nuntempe, UV-argon-fluoridaj ekskimeraj laseroj funkciigantaj ĉe 193 nm estas rutine uzitaj en [[Integra cirkvito|integracirkvita]] produktado per fotolitografio. La nuna ondolonga limo de produktado de kohera UV estas proksimume 126 nm, karakterizaĵo de la Ar&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;* ekscimera lasero.

Rektaj UV-elsendantaj laserdiodoj estas haveblaj je 375 nm.&lt;ref&gt;{{cite web
 | title=UV laser diode: 375&amp;nbsp;nm center wavelength
 | website=Thorlabs
 | location=United States / Germany
 | series=Product Catalog
 | language=en
 | url=http://www.thorlabs.de/newgrouppage9.cfm?objectgroup_id=5400
 | access-date=14a de Decembro 2014
 | archive-date=15a de Decembro 2014
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141215055051/http://www.thorlabs.de/newgrouppage9.cfm?objectgroup_id=5400
 | url-status=live
 }}&lt;/ref&gt; UV-diod-pumpitaj solidsubstancaj laseroj estis montritaj uzante [[cerio]]-ŝanĝitajn litiajn stronci-aluminiajn fluorkristalojn (Ce:LiSAF), procezon evoluigitan en la 1990-aj jaroj ĉe la [[Nacia Laboratorio Lawrence Livermore]].&lt;ref name=&quot;Marshall1996&quot;&gt; Marshall, Chris (1996). [https://web.archive.org/web/20080920155324/https://www.llnl.gov/str/Marshall.html ''A simple, reliable ultraviolet laser: The Ce:LiSAF'' (Report).] [[Nacia Laboratorio Lawrence Livermore]]. Arkivita el la originalo la 20an de Septembro 2008. Alirita la 11an de Januaro 2008.&lt;/ref&gt; Ondolongoj pli mallongaj ol 325 nm estas komerce generitaj en diod-pumpitaj solidsubstancaj laseroj. Ultraviolaj laseroj povas esti faritaj ankaŭ aplikante frekvenckonverton al malalt-frekvencaj laseroj.

Ultraviolaj laseroj havas aplikojn en [[industrio]] (laser-gravurado), [[medicino]] ([[dermatologio]], kaj keratektomio), [[kemio]] (MALDI), liberaera sekura komunikado, [[komputado]] (optika stokado), kaj fabrikado de [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]].

===Agordebla vaku-ultraviola radiado (VUV)===
La gamo de vakua ultraviola radiado (V-UV, 100-200 nm) povas esti generita per ne-linia 4-onda miksado en gasoj per suma aŭ subtraha frekvencmiksado de 2 aŭ pli pli longaj ondolongaj laseroj. Tiu generado estas ĝenerale farita en gasoj (ekz. [[kriptono]], [[hidrogeno]], kiuj estas du-fotonaj resonancaj proksime de 193 nm)&lt;ref name=straussfunk/&gt; aŭ metalvaporoj (ekz. [[magnezio]]). Farante unu el la laseroj agordebla, la V-UV povas esti agordebla. Se unu el la laseroj resonancas kun transiro en gaso aŭ vaporo tiam la V-UV-produktado estas intensigita. Tamen, resonancoj generas ankaŭ ondolongan disvastigon, kaj tiel la fazkongruo povas limigi la agordeblan gamon de la 4-onda mikso. Diferenca frekvencmikso (t.e., f{{sub|1}} + f{{sub|2}} − f{{sub|3}}) havas avantaĝon super suma frekvencmiksado ĉar la fazkongruo povas havigi pli grandan agordon.&lt;ref name=straussfunk/&gt;

Aparte, diferencfrekvenco miksanta du fotonojn de [[Argono|Ar]]-[[Fluoro|F]] (193 nm) ekscimera lasero kun agordebla videbla aŭ proksime de IR-lasero en hidrogeno aŭ kriptono havigas resonance plifortigitan agordeblan V-UV-kovron de 100 nm ĝis 200 nm.&lt;ref name=straussfunk&gt;{{cite journal
 |last1        = Strauss
 |first1       = C.E.M.
 |last2        = Funk
 |first2       = D.J.
 |year         = 1991
 |title        = Broadly tunable difference-frequency generation of VUV using two-photon resonances in H{{sub|2}} and Kr
 |journal      = Optics Letters
 |volume       = 16
 |issue        = 15
 |pages        = 1192–4
 |doi          = 10.1364/ol.16.001192
 |pmid         = 19776917
 |bibcode      = 1991OptL...16.1192S
 |url          = https://www.osapublishing.org/ol/fulltext.cfm?uri=ol-16-15-1192&amp;id=10705
 |access-date  = 2021-04-11
 |archive-date = 29a de Majo 2024
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20240529134804/https://opg.optica.org/captcha/(S(c0bdkdggeh50wqakxbxp1vlf))/?guid=AEC4DC11-0A8D-48DC-8B6E-84817B588FB2
 |url-status   = live
|url-access= subscription
 }}&lt;/ref&gt; Praktike, la manko de taŭgaj gas/vaporĉelaj fenestromaterialoj super la litia fluorida detranĉa ondolongo limigas la agordan gamon al pli longa ol proksimume 110 nm. Agordeblaj V-UV-ondlongoj ĝis 75 nm estis atingitaj uzante senfenestrajn konfiguraciojn.&lt;ref name=&quot;O2Ar&quot;&gt;{{Cite journal
 |last1        = Xiong
 |first1       = Bo
 |last2        = Chang
 |first2       = Yih-Chung
 |last3        = Ng
 |first3       = Cheuk-Yiu
 |year         = 2017
 |title        = &quot;Quantum-state-selected integral cross sections for the charge transfer collision of O+2 (a4 Π u 5/2,3/2,1/2,−1/2: v+=1–2; J+) [O+2 (X2 Π g 3/2,1/2: v+=22–23; J+) ] + Ar at center-of-mass collision energies of 0.05–10.00 eV&quot;
 |journal      = Phys. Chem. Chem. Phys.
 |volume       = 19
 |issue        = 43
 |pages        = 29057–29067
 |bibcode      = 2017PCCP...1929057X
 |pmid         = 28920600
 |doi          = 10.1039/C7CP04886F
 |url          = http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2017/cp/c7cp04886f
 |url-status   = live
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20171115202941/http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2017/cp/c7cp04886f
 |archive-date = 15a de Novembro 2017
 |url-access   = subscription
}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171115202941/http://pubs.rsc.org/-/content/articlehtml/2017/cp/c7cp04886f |date=2017-11-15 }}&lt;/ref&gt;

===Plasmaj kaj sinkrotronaj fontoj de ekstrema UV===
Laseroj estis uzitaj por nerekte generi ne-koheran ekstreman UV (E-UV) radiadon je 13.5 nm por ekstrema ultraviola litografio. La E-UV ne estas elsendita per la lasero, sed prefere per elektrontransiroj en ekstreme varma [[stano]] aŭ ksenona [[plasmo]], kiu estas ekscitita per ekscimera lasero.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=E‑UV nudges toward 10&amp;nbsp;nm
 |website=EE Times
 |url=http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1322626
 |url-status=dead |access-date=26a de Septembro 2014
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015014640/http://www.eetimes.com/document.asp?doc_id=1322626
 |archive-date=15a de Oktobro 2014
}}
&lt;/ref&gt; Tiu tekniko ne postulas sinkrotronon, tamen povas produkti UV ĉe la rando de la ikso-radia spektro. Sinkrotronaj lumfontoj povas produkti ankaŭ ĉiujn ondolongojn de UV, inkluzive de tiuj ĉe la limo de la UV kaj ikso-radiaj spektroj je 10 nm.

== Aplikaĵoj ==
La ultraviola lumo povas utili al nombraj praktikaj aplikaĵoj. Oni uzas ĝin por la steriligo de akvo kaj manĝaĵoj, por la [[lutado]] de industria arko, por traktado lumkemia de inkoj, farboj, plastoj, por medicina traktado de [[diagnozo]] kaj terapio, kiel ĉe la ultraviolaj lampoj uzitaj en dermatologio kaj kosmetika bronzigo (kvazaŭsunbruneciĝo).&lt;ref&gt; Sliney, David H. (2003). [https://web.archive.org/web/20161130190429/http://www.insht.es/InshtWeb/Contenidos/Documentacion/TextosOnline/EnciclopediaOIT/tomo2/49.pdf «Radiación Ultravioleta».] Enciclopedia de Seguridad y Salud en el Trabajo de la OIT 49: 49.7. Arkivita el la originalo la 30an de Novembro 2016. Konsultita la 28an de Februaro 2016. &lt;/ref&gt;​

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Hu, S; Ma, F; Collado-Mesa, F; Kirsner, R. S. (Julio 2004). [https://jamanetwork.com/article.aspx?doi=10.1001/archderm.140.7.819 &quot;UV radiation, latitude, and melanoma in US Hispanics and blacks&quot;.] Arch. Dermatol. 140 (7): 819–824. doi:10.1001/archderm.140.7.819. PMID 15262692.
* Strauss, CEM; Funk, DJ (1991). &quot;Broadly tunable difference-frequency generation of VUV using two-photon resonances in H2 and Kr&quot;. Optics Letters. 16 (15): 1192–4. Bibcode:1991OptL...16.1192S. doi:10.1364/ol.16.001192. PMID 19776917.
* Hockberger, Philip E. (2002). &quot;A History of Ultraviolet Photobiology for Humans, Animals and Microorganisms&quot;. Photochemistry and Photobiology. 76 (6): 561–569. doi:10.1562/0031-8655(2002)0760561AHOUPF2.0.CO2. PMID 12511035. S2CID 222100404.
* Allen, Jeannie (6a de Septembro 2001). [https://earthobservatory.nasa.gov/features/UVB Ultraviolet Radiation: How it Affects Life on Earth.] Earth Observatory. [[NASA]], USA.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=ultraviol|ReVo titolo=Ultraviola}}
* [[Fluoresko]]
* [[Infraruĝa radiado]]
* [[Lumo]]
* [[Melatonino]]

* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Radiación ultravioleta|revizio=145066366}}
{{Havenda artikolo|Ultraviola radiado}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ultraviola radiado| ]]
[[Kategorio:Elektromagneta radiado]]
[[Kategorio:Optiko]]</text>
      <sha1>62ej1wyqi5hmf6sr03txek5lusu67fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĉinghajo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50125</id>
    <revision>
      <id>9479592</id>
      <parentid>9332127</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:08:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8377" sha1="iwemntheotkz9avc0ghkghdm8ugk04o" xml:space="preserve">{{Informkesto Ĉina provinco
|sen banderolo = jes
|EsperantaNomo=Ĉinghajo
|ĈinaNomo= 青海省
|PinjinaNomo= Qīnghǎi Shěng
|Mallongigo= : 青 (Qīng)
|LokaNomo=
|LokaLingvo=
|LokaTransskribo=
|Mapo= China_Qinghai.svg
|MapoGrandeco= 275px
|MapoEtikedo=
|SignifodeNomo= 青 qīng - bluaverda &lt;br /&gt;海 hǎi - maro&lt;br /&gt;[[Lago Ĉinghajo]]
|AdministraSpeco= Provinco
|Ĉefurbo= [[Ŝjinino]]
|PlejgrandaUrbo = [[Ŝjinino]]
|Provincestro = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
|Areo= 721 000
|Latitudo= 31° 32' N al 39° 20' N
|Longitudo= 089° 24' E al 103° 04' E
|LoĝJaro= {{WikidataLoĝantaroDato}} 
|Loĝantaro= {{WikidataLoĝantaro}}
|Loĝdenso= {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}}
|EkoJaro= [[2009]]
|MEP= [[renminbio|CNY]] 108,1 miliardoj
|MEPpokapo= [[renminbio|CNY]] 19 407
|HDI= 0,720
|HDINivelo= &lt;font color=&quot;#ffcc00&quot;&gt;meza&lt;/font&gt;
|HDIJaro= [[2008]]
|Etnoj= [[Hanoj]] - 54%&lt;br /&gt;[[Tibetanoj]] - 21%&lt;br /&gt;[[Hujoj]] - 16%&lt;br /&gt;[[Tuoj]] - 4%&lt;br /&gt;[[Salaroj]] - 1.8%&lt;br /&gt;[[Mongoloj]] - 1.8%
|ISOMallongigo= 63
|Retejo= http://www.qh.gov.cn/
|kesteroj=
{{Informkesto geografiaĵo|administra unuo
|subŝablono=jes
|kategorio=Provinco
|lando         = Ĉinio
|mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
|mapo priskribo=
|ĉefurbo       = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P36}}]]
|regiono-ISO   = CN-QH
|mapo1 lokumilo = Ĉinghajo
|kodo          = CN-QH
|kodo tipo     = [[ISO 3166-2]]
|areo_kodo  = 
|establita    = 
|establita tipo = Fondo
|mapligilo     = jes
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|zomo          = 4
|parenco       = 
|parenco_tipo  = 
|loĝantaro denseco = auto
|ĉefulo       = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
|ĉefulo tipo  = Guberniestro
}}}}

[[Dosiero:Qinghai lake.jpg|eta|275ra|dekstra|Grava vidindaĵo [[Lago Ĉinghajo]]]]
'''Ĉinghajo''' ({{lang-zh|青海|p=''Qīnghǎi''}}) estas [[Provincoj de Ĉinio|provinco]] kiu situas en nordoriento de la [[Tibeta Altebenaĵo|Ĉinghaja-Tibeta Altebenaĵo]], okcidenta [[Ĉinio]]. Tie estas fontejoj de [[Jangzio]], la [[Flava Rivero]] kaj [[Mekongo|Lancangjiang]], tial oni nomas ĝin ankaŭ &quot;fonto de la riveroj&quot;. 

Kun areo de 720 mil kvadrataj kilometroj ĝi okupas la kvaran lokon de Ĉinio. La provinco estas averaĝe pli ol 3000 [[metro]]j super la [[marnivelo]], kaj 54% de ĝia areo estas en la lokoj 4000-5000 m. super la marnivelo. La ĉefurbo estas [[Ŝjinino]].

== Historio ==
== Naturaj riĉfontoj ==
=== Minaĵoj ===
Ĉinghajo estas abunda je minaĵoj. Tie oni jam trovis 123 specojn de minaĵoj, el kiuj la rezervokvanto de 50 specoj estas inter la unuaj 10 lokoj de Ĉinio. La mondfama Qaidam estas riĉa je oleo kaj natura gaso. Tie kuŝas 30 sallagoj, kun totala sala rezervokvanto de 70 miliardoj da tunoj.

=== Akvoenergio ===
Ĉinghajo estas avantaĝa pro la [[akvoenergio|hidroelektra]] fonto en la supra baseno de la Flava Rivero. Tie estas 178 hidroelektrejoj kun totala generatora kapacito de 21.66 milionoj da [[kilovato|kW]]. Tie estas ankaŭ abundo da sunenergio, ventenergio kaj tervarmo.

=== Herbejoj ===
En Ĉinghajo naturaj herbejoj estas multaj. La teritorio estas unu el la 5 plej grandaj paŝtejoj de la lando. La totala areo de la herbejoj estas 36.466 milionoj da hektaroj, kiuj konsistigas 50.54 % de la totala areo de la provinco.

=== Sovaĝaj bestoj kaj vegetaloj ===
En Ĉinghajo vivas 411 specoj de sovaĝaj vertebruloj. Inter la sovaĝaj vegetaloj oni jam trovis 1 mil specojn de industriaj vegetaloj kaj 680 specojn de farmaciaj. El la 411 specoj de sovaĝaj vertebruloj 21 estas protektataj de la ŝtato kaj 22 -- enlistigitaj en apendiciojn I kaj II de &quot;la Internacia Komerca Traktato pri la Pereontaj Animaloj kaj Vegetaloj&quot;.

=== Medio ===
Grunda erozio, trosekeco, reduktiĝo de arbaroj, malboniĝo de la [[ekologio|ekologia]] medio.

Pro sia situo ĉe la fontejo de riveroj, Ĉinghajo estas tre grava geografie. En la estontaj 15 jaroj ĝi dediĉos grandan atenton al protekto de la ekologia medio kaj batalo kontraŭ [[grunda erozio]] ĉe la fontejoj de Yangzi-rivero, la Flava Rivero kaj en la loko ĉirkaŭ Ĉinghaj-lago, trosekeca montregiono en la provinca oriento, akvorezervejo Longyanĝia kaj Qaidam-baseno, al protekto de la naturaj arbaroj, stepoj, sovaĝaj animaloj kaj vegetaloj, restaŭro de la degenerintaj stepoj kaj akcelo de la kampŝirmaj forstoj, pliigo de la kapablo de akvo-ter-konservado kaj protekto de akvofontoj por ke en la mezo de la 21-a jc. La provinco fariĝos bela loko kun ideala ekologia medio.

== Loĝantaro ==
Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la provinco vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². En 2009 la loĝantaro estis 5,57 milionoj.
=== Urboj ===
* [[Ŝjinino]] (prefektujnivela sidejo)
* [[Golmud]] (prefektujnivela urbego)
* [[Hajdun]] (prefektujnivela urbego)
* [[Hajŝji]] (prefektujnivela aŭtonomio)

=== Nacioj ===
En Ĉinghajo vivas 44 nacioj, el kiuj la nacimalplimultanoj konsistigas 44.1% de la tuta loĝantaro de la provinco. Tie de generacio al generacio vivas [[hanoj]], [[tibetanoj]], [[hujoj]], [[tuoj]], [[salaroj]] kaj [[mongoloj]].

== Ekonomio ==
　
* Enlanda totala produktovaloro: 108,1 miliardoj da [[renminbio|juanoj]] (en 2009)
* Pokapa produktovaloro: 19 407 juanoj (en 2009)

Ĉefaj industrioj estas la agrikultura, hidroelektra, salkemia, nemetala kaj ole-gasa.

=== Ekstera komerco ===
En 1999 la totala eksporta valoro de la provinco estis 86,86 milionoj da {{J|usona dolaro}} kaj en la pasintaj 20 jaroj la provinco eksportis varojn de 1,64 miliardoj da usonaj dolaroj.

=== Fremda investo ===
Ĝis la fino de 1999 la provinco uzis entute 275 milionojn da {{J|usona dolaro}}. (235 milionoj da usonaj dolaroj elspezitaj por la ŝtataj entreprenoj en Ĉinghajo ne estas enkalkulitaj). La provinco sankciis entute 197 fremdajn entreprenojn kun totala investo de 547 milionoj da usonaj dolaroj. Kaj krome, oni plenumis kaj plenumas fremdajn projektojn kun totala investo de 50.94 milionoj da usonaj dolaroj.

Ĝis la fino de 1999 la provinco komencis 67 projektojn helpitajn de alilandanoj kun investo de 63.26 milionoj da usonaj dolaroj, el kiuj 14 estas plenumataj en 1999. Ili estas Projekto de Sinteza Agrikultura Disvolvo Haidong, helpita de la Monda Nutraĵo-programo; Projekto de Disvolvo de Brutoj kaj Terpomoj en Ĉinghajo, helpita de la [[Eŭropa Unio]]; Kvartala Disvolvo helpita de [[Aŭstralio]].

=== Projektoj bezonantaj fremdan investon ===
Dum 20 jaroj (1980-2000) Ĉinghajo estis tre alloga al alilandaj entreprenistoj, kiuj investis malpez-industrion, tekstiladon, maŝinfaradon, elektronikon, sal-kemian industrion, neferan industrion, agrikulturon, transporton kaj fuelon, el kiuj 60% estas ekspluataj kaj produktaj.

=== Turismo ===
En Ĉinghajo estas multaj vidindaĵoj, originalaj naciaj moroj sur altebenaĵo, birda insulo en Ĉinghaj-lago, Natura Parko Mengda, landfama lamaisma templo en Huangzhong, islama Moskeo Dongguan, unu el la 4 grandaj moskeoj en nordokcidento de Ĉinio, neĝmonto A'nyemaqen tre taŭga por alpismo kaj turismo.

== Transportado kaj Telekomuniko ==
=== Telekomuniko ===
Estas kompare progresaj la poŝta kaj komunika instalaĵoj. Per la programregaj telefonoj en Ŝjiningo kaj plejparto de la subprovincoj kaj gubernioj oni povas kontakti ĉiujn lokojn de Ĉinio, 160 landoj kaj regionoj de la mondo.

=== Fervojoj ===
La [[Lanĝoŭo|Lanĝoŭa]]-Ĉinghaja kaj Ĉinghaj-Tibeta Fervojoj kaj 4 branĉaj, 59 specialaj fervojoj iras de oriente okcidenten en la provinco kun totala longeco de 1300 km. Ĝis la fino de 1999 la kapablo de pasaĝera kaj var-transportado atingis 2 milionojn da homoj kaj 5.85 milionojn da tunoj respektive.

=== Ŝoseoj ===
17200 km. La ŝosea reto ligas Ŝiningo kun la tuta provinco.

=== Aviado ===
Per aviadilo oni povas flugi de Ŝiningo rekte al [[Pekino]], [[Urumĉio]], [[Lanĝoŭo]], [[Ŝiano]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], [[Ĉengduo]], [[Ŝanhajo]], Golmud kaj [[Lasao]].

{{Provincoj de Ĉinio}}
{{-}}
{{Commons|Qinghai}}

[[Kategorio:Ĉinghajo| ]]</text>
      <sha1>iwemntheotkz9avc0ghkghdm8ugk04o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magneta resonanca bildigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51445</id>
    <revision>
      <id>9479466</id>
      <parentid>9144977</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="2tr6h6tkzomaj6z7h38srezfp93im77" xml:space="preserve">[[Dosiero:User-FastFission-brain.gif|eta|dekstra|220px|&lt;center&gt;MRB-grafikaĵo de homa [[cerbo]]]]
'''Magneta resonanca bildigo''' (MRB) aŭ '''magneta resonanca [[tomografio]]''' (alilingve ekzemple [[angle]] ''magnetic resonance imaging'', MRI, aŭ [[germane]] ''Magnetresonanztomographie'', MRT) estas sen-[[operacio|operacia]] [[diagnozo]]-serĉa metodo de la [[medicino|medicina]] subfako [[radiologio]]. La metodo baziĝas sur tio, ke la [[atomo]]j (ĉefe [[hidrogeno]]) en forta magneta kampo vibras per frekvenco depende de la forto de magneta kampo. Se la atomoj sorbas samfrekvencajn radioondojn, ili venas al indukta stato, de kie revenante al la pli frua stato, ili eligas radioondojn.

En [[Usono]] dum la jaro [[2005]] funkciis ĉirkaŭ 10.000 aparatoj.

== Danĝeroj ==
Ĉar la aparato ne uzas {{N|joniga radiado}}, kiu havas statistikan riskon kaŭzi kanceron, la metodo estas sendanĝera.

Sed povas okazi akcidentoj kaŭzitaj de la tre fortaj magnetaj fortoj.
Sed ju pli forta estas la magneta kampo, des pli bona bildo estas farebla. Pro tio la novaj MRB-oj havas magnetan forton (ĝis 11,7 [[Teslo (mezurunuo)|tesloj]] pri apartaj klinikaj analizoj) pli grandan ol tiun, kiun havas la levaj aparatoj de aŭtovrakejoj.

Oni malvarmigas la elektromagnetan bobenon de la modernaj MRB-aparatoj per likva [[heliumo]], tiel la aparato funkcias plu, se oni jam malŝaltis la kurentofonton (pro la [[superkonduktiveco]] de la apartaj [[kablo]]j de la elektromagneto). Tion ne scias – aŭ forgesas – kelkaj, tiel okazas akcidentoj. Okazis, ke la aparato altiregis polvosuĉilon el mano de laboristo. Okazis eĉ tragedioj. Unufoje la aparato altiregis [[Acetileno|acetilenan]] botelon de tubomuntisto kaj la valvo derompiĝis, la gaso ekflamis, la hospitalo neniiĝis en incendio.

La plej fifama afero okazis en [[2001]], kiam oni operaciis sesjaran knabon kaj samtempe kontrolis per la MRB-aparato. Malpleniĝis la oksigeno, [[anestezisto]] enportis ŝtalan oksigenan botelon. La botelo forflugis el liaj manoj kaj trafis la knabon, kiu tuj mortis.

&lt;!--- Tiajn akcidentojn kaŭzas ĉiam homaj eraroj, ĝenerale okazas unu akcidento ĉe unu aparato.
Komento de korektanto: La lasta frazo ŝajnas dubinda. Mi esperas trovi klarigon ĉe alilingva vikipedio por konfirmo aŭ ŝanĝo. ---&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:MRI head side.jpg|&lt;center&gt;MRB-bildo de [[cerbo]]
Dosiero:MRI brain.jpg|&lt;center&gt;plia MRB-bildo de cerbo
Dosiero:3Dbrain.gif|&lt;center&gt;tridimensia cerbo-MRB
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea magneta resonanco]]
* [[Tomografio]]
* [[Komputila tomografio]]
* [[Biofiziko]]
* [[Apopleksio]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.magnetic-resonance.org MRI: A Peer-Reviewed, Critical Introduction]. European Magnetic Resonance Forum (EMRF)/The Round Table Foundation (TRTF); Peter A. Rinck (editor)
* [http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetacademy/mri/ A Guided Tour of MRI: An introduction for laypeople] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130412192930/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetacademy/mri/ |date=2013-04-12 }} National High Magnetic Field Laboratory
* [https://web.archive.org/web/20070413032705/http://www.emrf.org/FAQs%20MRI%20History.html A SHORT HISTORY OF MAGNETIC RESONANCE IMAGING FROM A EUROPEAN POINT OF VIEW]
* [http://www.cis.rit.edu/htbooks/mri/ The Basics of MRI]. ''Underlying physics and technical aspects''.
* [http://www.imrser.org/PatientVideo.html Video: What to Expect During Your MRI Exam] from the Institute for Magnetic Resonance Safety, Education, and Research (IMRSER)
* [http://www.vega.org.uk/video/programme/73 Royal Institution Lecture – MRI: A Window on the Human Body]
* [http://aidb.crbs.ucsd.edu/sand/index.jsp Animal Imaging Database (AIDB)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140126081203/http://aidb.crbs.ucsd.edu/sand/index.jsp |date=2014-01-26 }}
* [http://www.howequipmentworks.com/physics/medical_imaging/mri/magnetic_resonance_imaging.html How MRI works explained simply using diagrams] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150206035041/http://www.howequipmentworks.com/physics/medical_imaging/mri/magnetic_resonance_imaging.html |date=2015-02-06 }}
* [http://www.biomednmr.mpg.de/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=132&amp;Itemid=39 Real-time MRI videos: Biomedizinische NMR Forschungs GmbH].

(same germane)
{{Medicinaj temoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Magneta resonanca tomografio| ]]</text>
      <sha1>2tr6h6tkzomaj6z7h38srezfp93im77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479467</id>
      <parentid>9479466</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4520" sha1="di40ubqrt2nzi463qmu9azrbzn7zbpe" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:User-FastFission-brain.gif|eta|dekstra|220px|&lt;center&gt;MRB-grafikaĵo de homa [[cerbo]]]]
'''Magneta resonanca bildigo''' (MRB) aŭ '''magneta resonanca [[tomografio]]''' (alilingve ekzemple [[angle]] ''magnetic resonance imaging'', MRI, aŭ [[germane]] ''Magnetresonanztomographie'', MRT) estas sen-[[operacio|operacia]] [[diagnozo]]-serĉa metodo de la [[medicino|medicina]] subfako [[radiologio]]. La metodo baziĝas sur tio, ke la [[atomo]]j (ĉefe [[hidrogeno]]) en forta magneta kampo vibras per frekvenco depende de la forto de magneta kampo. Se la atomoj sorbas samfrekvencajn radioondojn, ili venas al indukta stato, de kie revenante al la pli frua stato, ili eligas radioondojn.

En [[Usono]] dum la jaro [[2005]] funkciis ĉirkaŭ 10.000 aparatoj.

== Danĝeroj ==
Ĉar la aparato ne uzas {{N|joniga radiado}}, kiu havas statistikan riskon kaŭzi kanceron, la metodo estas sendanĝera.

Sed povas okazi akcidentoj kaŭzitaj de la tre fortaj magnetaj fortoj.
Sed ju pli forta estas la magneta kampo, des pli bona bildo estas farebla. Pro tio la novaj MRB-oj havas magnetan forton (ĝis 11,7 [[Teslo (mezurunuo)|tesloj]] pri apartaj klinikaj analizoj) pli grandan ol tiun, kiun havas la levaj aparatoj de aŭtovrakejoj.

Oni malvarmigas la elektromagnetan bobenon de la modernaj MRB-aparatoj per likva [[heliumo]], tiel la aparato funkcias plu, se oni jam malŝaltis la kurentofonton (pro la [[superkonduktiveco]] de la apartaj [[kablo]]j de la elektromagneto). Tion ne scias – aŭ forgesas – kelkaj, tiel okazas akcidentoj. Okazis, ke la aparato altiregis polvosuĉilon el mano de laboristo. Okazis eĉ tragedioj. Unufoje la aparato altiregis [[Acetileno|acetilenan]] botelon de tubomuntisto kaj la valvo derompiĝis, la gaso ekflamis, la hospitalo neniiĝis en incendio.

La plej fifama afero okazis en [[2001]], kiam oni operaciis sesjaran knabon kaj samtempe kontrolis per la MRB-aparato. Malpleniĝis la oksigeno, [[anestezisto]] enportis ŝtalan oksigenan botelon. La botelo forflugis el liaj manoj kaj trafis la knabon, kiu tuj mortis.

&lt;!--- Tiajn akcidentojn kaŭzas ĉiam homaj eraroj, ĝenerale okazas unu akcidento ĉe unu aparato.
Komento de korektanto: La lasta frazo ŝajnas dubinda. Mi esperas trovi klarigon ĉe alilingva vikipedio por konfirmo aŭ ŝanĝo. ---&gt;

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:MRI head side.jpg|&lt;center&gt;MRB-bildo de [[cerbo]]
Dosiero:MRI brain.jpg|&lt;center&gt;plia MRB-bildo de cerbo
Dosiero:3Dbrain.gif|&lt;center&gt;tridimensia cerbo-MRB
&lt;/gallery&gt;
{{-}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea magneta resonanco]]
* [[Tomografio]]
* [[Komputila tomografio]]
* [[Biofiziko]]
* [[Apopleksio]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.magnetic-resonance.org MRI: A Peer-Reviewed, Critical Introduction]. European Magnetic Resonance Forum (EMRF)/The Round Table Foundation (TRTF); Peter A. Rinck (editor)
* [http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetacademy/mri/ A Guided Tour of MRI: An introduction for laypeople] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130412192930/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/magnetacademy/mri/ |date=2013-04-12 }} National High Magnetic Field Laboratory
* [https://web.archive.org/web/20070413032705/http://www.emrf.org/FAQs%20MRI%20History.html A SHORT HISTORY OF MAGNETIC RESONANCE IMAGING FROM A EUROPEAN POINT OF VIEW]
* [http://www.cis.rit.edu/htbooks/mri/ The Basics of MRI]. ''Underlying physics and technical aspects''.
* [http://www.imrser.org/PatientVideo.html Video: What to Expect During Your MRI Exam] from the Institute for Magnetic Resonance Safety, Education, and Research (IMRSER)
* [http://www.vega.org.uk/video/programme/73 Royal Institution Lecture – MRI: A Window on the Human Body]
* [http://aidb.crbs.ucsd.edu/sand/index.jsp Animal Imaging Database (AIDB)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140126081203/http://aidb.crbs.ucsd.edu/sand/index.jsp |date=2014-01-26 }}
* [http://www.howequipmentworks.com/physics/medical_imaging/mri/magnetic_resonance_imaging.html How MRI works explained simply using diagrams] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150206035041/http://www.howequipmentworks.com/physics/medical_imaging/mri/magnetic_resonance_imaging.html |date=2015-02-06 }}
* [http://www.biomednmr.mpg.de/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=132&amp;Itemid=39 Real-time MRI videos: Biomedizinische NMR Forschungs GmbH].

(same germane)
{{Medicinaj temoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Magneta resonanca tomografio| ]]</text>
      <sha1>di40ubqrt2nzi463qmu9azrbzn7zbpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kormoranoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54630</id>
    <revision>
      <id>9479250</id>
      <parentid>9471429</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50844-07</username>
        <id>263713</id>
      </contributor>
      <origin>9479250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21991" sha1="js6ee3utyct62rulm3s0otvg6bma5o7" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kormoranoj
|dosiero = Microcarbo melanoleucos Austins Ferry 3.jpg
|dosiero larĝo = 270px
|priskribo de dosiero = [[Blanknigra kormorano]]
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|regno2 = animalo
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes''
|familio = [[Falakrokorakedoj]] ''Phalacrocoracidae''
|genro = '''Kormoranoj''' ''Phalacrocorax''
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
[[Dosiero:Red-faced Cormorant.jpg|eta|[[Ruĝvizaĝa kormorano]].]]
'''Kormorano''' (''Phalacrocorax'') estas genro de grandaj [[akvobirdoj]], preskaŭ tute nigraj, el la ordo de [[pelikanoformaj]], kies ĉiuj piedfingroj estas kunligitaj per haŭto.&lt;ref&gt;[[PIV2]], p. 610.&lt;/ref&gt; Ordinare oni nomas komorananoj ankaŭ aliajn [[falakrokorakedoj]]n ne apartenantajn al la genro ''Phalacrocorax''. Ĝenerale oni parolas pri ĉirkaŭ 40 specioj kaj oni proponis kelkajn diferencajn klasigojn de la tuta [[Familio (biologio)|familio]], kaj tiele la nombro de genroj estas disputata.

Kormoranoj kaj [[tufkormorano]]j estas grandaj aŭ mezgrandaj [[Marbirdoj|marbirdoj]]. La plej granda parto, inter ili ĉiu [[Norda duonglobo|nordhemisfera]] specio, havas ĉefe malhelan plumaron, sed kelkaj [[Suda hemisfero|sudhemisferaj]] estas blankanigraj kaj kelkaj, kiel la novzelanda [[Punktokormorano]], estas pli koloraj. Multaj specioj havas zonojn de kolora haŭto en [[vizaĝo]] ([[vango]] kaj [[gorĝo]]) kiuj povas esti brile bluaj, oranĝaj, ruĝaj aŭ flavaj, pli brilkolora dum la [[reprodukta sezono]]. La [[beko]] estas longa, pinta kaj akre hokoforma. La piedoj estas kvarfingraj kaj membranretaj.

Ili estas pli marbordaj ol oceanaj kaj kelkaj koloniis internajn akvojn. Ili vivas tutmonde, krom sur la centraj [[pacifikaj insuloj]].

Ĉiuj manĝas [[fiŝoj]]n, [[Angilo|angiletojn]], [[serpentoj]]n ktp. Ili plonĝas, ne de alte kiel [[suloj]], sed de la surfaco; kelkaj specioj duonsaltas por eniri en akvon pli sagece. Enakve ili subnaĝas per piedimpeto.

Post fiŝkaptado kormoranoj iras surborde por sekigi la flugilojn streĉante ilin antaŭ la [[suno]]. La [[plumaro]] de la kormoranoj ne estas akvorezista. Tio helpas por subnaĝado, ĉar la [[plumo]]j ne portas [[aerbobelo]]jn.

Kormoranoj estas koloniaj kaj por nestumado uzas arbojn, rokajn insuletojn, [[klifo]]jn ktp. La ovoj estas blublankecaj. Ili reproduktiĝas unufoje jare. La idoj estas manĝigitaj per [[regurgitado|elbuŝigo]].

Tradicie kormoranoj estis uzataj de homoj en [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]] por [[Kormorana fiŝkaptado|fiŝkaptado]], kie ili estas enhejmigitaj kaj trejnitaj por alporti fiŝojn al la posedantoj. Tio okazas ekzemple en Inujama, gubernio de [[Aiĉi]] en Japanio aŭ en rivero [[Li Jiang|Lijiang]] en Gilin en Ĉinio. Kelkaj surmetas ferringon ĉirkaŭ la birda kolo por ke tiu ne englutu la predon kaj alportu ĝin al la [[fiŝkaptisto]], kiu poste donas al la kormorano kiel rekompencon fiŝeton kiun ja ĝi povas engluti.

== Priskribo ==
[[Dosiero:Phalacrocorax carbo ja01.jpg|eta|maldekstra|[[Granda kormorano]] en [[Gubernio Hjogo|Hjogo]], Japanio.]]
Kormoranoj kaj tufkormoranoj estas mez- al grandaj marbirdoj, 55–100&amp;nbsp;cm longaj, kun [[enverguro]] de 95–160&amp;nbsp;cm, kaj pezo de 0.52–3.6&amp;nbsp;kg. La plej malgranda en la genro estas la [[nigra kormorano]] (''P. sulcirostris''), kaj la plej granda estas [[granda kormorano]] (''P. carbo'').&lt;ref name=&quot;HBW&quot;&gt;{{cite book |title=Handbook of the Birds of the World: orders Struthioniformes, Tinamiformes, Sphenisciformes, Gaviiformes, Podicipediformes, Procellariiformes, Pelecaniformes, Ciconiiformes, Phoenicopteriformes and Anseriformes |publisher=Lynx edicions |publication-place=Barcelona |date=1992 |isbn=84-87334-10-5 |pages=326–353}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BWP&quot;&gt;{{cite book |last=Cramp |first=Stanley |title=Handbook of the birds of Europe, the Middle East, and north Africa: the birds of the western Paleartic |publisher=Oxford university press |publication-place=Oxford London New York |date=1986 |isbn=0-19-857358-8 |page=}}&lt;/ref&gt; 
[[Plumaro]]j de ĉiuj specioj estas nigra kun varia kvanto de blanka. Nigraj plumoj estas ofte [[irizeco|irizecaj]], kun verdeca aŭ bronzeca tono en brila lumo sur flugiloj kaj la purpureca sur korpo kaj kapo, aparte rimarkebla dum reprodukta sezono. Vintre la plumaro ofte iĝas malpli irizeca kaj malpli kontrasta. Okuloj de plimultaj specioj estas intense bluece verdaj, sed ĉe iuj ili estas nigraj. La [[banka kormorano]] (''P. neglectus'') havas flavajn okulringojn. Junuloj estas malpli brilaj ol plenkreskuloj, ofte sen tre difinite kontrasta limo inter blankaj kaj nigraj partoj.&lt;ref name=&quot;HBW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BWP&quot;/&gt; 

Ĉiuj specioj estas dependaj de akvo por nutraĵo. Iuj specioj, aparte [[Sokotra kormorano]] (''P. nigrogularis'') kaj banka kormorano (''P. neglectus''), estas preskaŭ ekskluzive marbordaj; aliaj koloniis kaj salajn, kaj nesalajn akvujojn. Plejparto de [[dieto (biologio)|dieto]] de ĉiuj specioj konsistas je [[fiŝo]]j, sed ili ankaŭ manĝas malgrandajn [[angilo]]jn, kaj eĉ akvajn serpentojn. Ili plonĝas el la surfaco, kvankam multaj specioj faras tipan salteton por plonĝadi, supozeble por havigi pli elanan eniron en la akvo. Subakve ili elpeliĝas per siaj piedoj. Kiel kutimas por akvaj birdoj, iliaj piedoj estas larĝaj relative al la korpo kaj havas naĝhaŭtojn inter ĉiuj kvar fingroj.&lt;ref name=&quot;HBW&quot;/&gt; 

Post fiŝkaptado, kormoranoj eliras, kaj estas ofte vidataj tenantaj siajn flugilojn malferme sub la suno. Ĉiuj kormoranoj havas [[sekreciaĵo]]jn de [[Uropiga glando|uropigaj glandoj]] kiuj estas uzataj por teni la plumojn netrempitaj. Kelkaj fontoj&lt;ref&gt;Cramp S, Simmons KEL 1977 Handbook of the Birds of the Western Palearctic Volume 1, Oxford University Press&lt;/ref&gt; asertas, ke kormoranoj havas akvoprotektajn plumojn, dum aliaj diras, ke ili havas akvo''permeablajn'' plumojn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=The water repellency and feather structure of cormorants, Phalacrocoracidae|aŭtoro=Rijke AM|jaro=1968|gazeto=J. Exp. Biol.|volumo=48|paĝoj=185–189}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Vol 1A.|aŭtoro=Marchant S. M. kaj Higgins, P. J.|jaro=1990|eldoninto=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;  Alternativaj funkcioj sugestas, ke por la flugiletenda sinteno oni inkludas, ke ĝi helpas [[termoregulado]]n,&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Curry-Lindahl, K|year=1970|title=Spread-wing postures in Pelecaniformes and Ciconiiformes|journal=Auk|volume=87|pages=371–372|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n02/p0371-p0372.pdf|format=PDF|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-11-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120603185547/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n02/p0371-p0372.pdf|arkivdato=2012-06-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120603185547/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n02/p0371-p0372.pdf |date=2012-06-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n02/p0371-p0372.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120603185547/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v087n02/p0371-p0372.pdf |arkivdato=2012-06-03 }}&lt;/ref&gt; [[digestado]]n, ekvilibron de la birdo aŭ indikas ĉeeston de fiŝoj. Detala studo de la Granda kormorano konkludas ke ĝi estas sendube&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Wing-spreading behavior of the cormorant ''Phalacrocorax carbo''|aŭtoro=Sellers, R. M.|jaro=1995|gazeto=Ardea|volumo=83|paĝoj=27–36}}&lt;/ref&gt; por sekigi la plumaron.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Pelicans, Cormorants and Their Relatives: Pelecanidae, Sulidae, Phalacrocoracidae, Anhingidae, Fregatidae, Phaethontidae|url=https://archive.org/details/pelicanscormoran0000nels|aŭtoro=J. Bryan Nelson|jaro=2005|eldoninto=Oxford University Press|ISBN=0-19-857727-3|paĝoj=[https://archive.org/details/pelicanscormoran0000nels/page/162 162]–163}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Bernstein, N. P &amp; S J Maxson|year=1982|title=Absence of Wing-spreading Behavior in the Antarctic Blue-eyed Shag (''Phalacrocorax Atriceps Bransfieldensis'')|journal=The Auk|volume=99|issue=3|pages=588–589|url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v099n03/p0588-p0589.pdf|format=PDF|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2012-11-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120603185534/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v099n03/p0588-p0589.pdf|arkivdato=2012-06-03}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120603185534/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v099n03/p0588-p0589.pdf |date=2012-06-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v099n03/p0588-p0589.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-11-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120603185534/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v099n03/p0588-p0589.pdf |arkivdato=2012-06-03 }}&lt;/ref&gt;

Kormoranoj estas koloniaj nestumantoj, kiuj uzas arbojn, rokajn insuletojn aŭ klifojn. La [[ovo]]j estas kalkec-bluaj. Estas kutime unu [[Ovodemeto|ovodemetado]] jare. La junuloj estas nutrataj per [[regurgitado (digestado)|regurgitado]]. Ili tipe havas profundajn, svagajn bekojn, montrantaj pli grandan similon kun tiuj de la [[pelikanoj]], al kiuj ili rilatas, ol evidentas ĉe plenkreskuloj.

== Taksonomio ==
=== Nomoj ===
La [[genro (biologio)|genron]] ''Phalacrocorax'' unue enkondukis franca zoologo [[Mathurin Jacques Brisson]] en jaro [[1760]], kaj li deklaris ĝia [[tipo (biologio)|tipa]] specio {{N|granda kormorano}} (''Phalacrocorax carbo'').&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Brisson | first=Mathurin Jacques | author-link=Mathurin Jacques Brisson | year=1760 | title=Ornithologie, ou, Méthode Contenant la Division des Oiseaux en Ordres, Sections, Genres, Especes &amp; leurs Variétés | language=fr, la | at=[https://biodiversitylibrary.org/page/36010460 Vol. 1, p. 60], [https://biodiversitylibrary.org/page/36211493 Vol. 6, p. 511] | place=Paris | publisher=Jean-Baptiste Bauche }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=Ernst | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G. William | year=1979 | title=Check-list of Birds of the World | volume=1 | edition=2nd | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=163 |url=https://biodiversitylibrary.org/page/16108803 }}&lt;/ref&gt; 
''Phalacrocorax'' estas [[latina]] vorto por kormorano,&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=301 |url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n301/mode/1up }}&lt;/ref&gt;
kiu estas [[latinigo]] de {{J|antikva greka}} vortoj ''φαλακρός'' (''falakros'', &quot;senhara&quot;) kaj ''κόραξ'' (''korax'', &quot;korako&quot;).&lt;ref name=woodhouse1910&gt;{{citaĵo el libro
|titolo = English-Greek Dictionary
|aŭtoro = S. C. Woodhouse
|loko = London
|jaro = 1910
|eldoninto = George Routledge &amp; Sons
|url = https://archive.org/details/woodhouse-1910-english-attic-greek-dictionary/page/n1/mode/2up
}}&lt;/ref&gt; 
Tio estas ofte supozate aludanta al la kremoblanka [[makulo]] de la vangoj de plenkreskulo de [[Granda kormorano]], aŭ al la ornamaj blankaj kapoplumoj elstaraj ĉe la mediteraneaj birdoj de tiu specio, sed certe ne estas uniforma trajto de kormoranoj. &quot;Kormorano&quot; estas [[lingva kuntiriĝo|kuntiriĝo]] devena el la latina esprimo ''corvus marinus'', &quot;mara [[korako]]&quot;. Tiele, &quot;mara korako&quot; aŭ similaj terminoj estis la kutimaj aludoj al kormoranoj en [[Ĝermana lingvaro]] kaj en aliaj ĝis post la [[Mezepoko]]. La franca esploristo [[André Thévet]] komentis en 1558 ke &quot;...la beko [estas] simila al tiu de kormorano aŭ alia [[Korvedoj|korvedo]],&quot; kio montras ke la erara miskredo ke tiuj birdoj rilatas al korakoj daŭris almenaŭ ĝis la [[16a jarcento]]. Eĉ en [[Esperanto]] [[PIV]] mencias arĥaan kaj evitendan nomon &quot;markorvo&quot; por kormorano.&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#markorvo_kd Markorvo] ĉe reta versio de [[PIV 2020]]&lt;/ref&gt;

=== Sistematiko ===
Historie, en la genron ''Phalacrocorax'' oni metis preskaŭ ĉiujn membrojn de la [[familio (biologio)|familio]] ''[[Phalacrocoracidae]]'', kun la sola escepto de [[Galapaga kormorano]], kiu havis sian propran genron ''Nannopterum''.&lt;ref name=&quot;HBW&quot;/&gt; 
[[Gerard Frederick van Tets]] en [[1976]] proponis dividi la tiaman en du [[genro]]jn kaj ligi la nomon &quot;kormorano&quot; al unu kaj la nomon &quot;tufkormorano&quot; al la alia,&lt;ref name=tets1976&gt;{{citaĵo el gazeto
|aŭtoro = van Tets, G. F.
|titolo = Australasia and the origin of shags and cormorants, ''Phalacrocoracidae''
|gazeto = In Proceedings of the XVI International Ornithological Congress, Canberra, Australia, 1974
|jaro = 1976
|paĝoj = 121–124
}}
&lt;/ref&gt;
sed tiu ĉi propono ne estis vaste adoptita. Esploro el jaro [[1988]], kiu kunigis skeletan [[morfologio (biologio)|morfologion]] kaj [[ekologio|ekologiajn]] konsiderojn, rekomendis disdividi la genron je ne du sed pluraj genroj,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Siegel-Causey |first=Douglas |title=Phylogeny of the Phalacrocoracidae |journal=The Condor |volume=90 |issue=4 |date=1988 |issn=1938-5129 |doi=10.2307/1368846 |pages=885–905 |url=https://academic.oup.com/condor/article/90/4/885-905/5189161 |access-date=2026-04-29|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; 
sed tio ĉi ankaŭ ne estis vaste akceptate. Posta esploro helpis apartigi genron ''[[Microcarbo]]'', kiu estas morfologie distinga kaj disiĝis de aliaj kormoranoj relative frue.

Esploro de [[2014]] trovis, ke ''Phalacrocrax'' estas aparta sed [[frata grupo|frata]] genro al ''[[Urile]]'', kiu apartiĝis de ĝi antaŭ 8.9–10.3
[[jarmiliono]]j.&lt;ref name=kennedy2014&gt;{{Cite journal | last1=Kennedy | first1=M. | last2=Spencer | first2=H.G. | date=2014 | title=Classification of the cormorants of the world | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=79 | pages=249–257 | doi=10.1016/j.ympev.2014.06.020| pmid=24994028 | bibcode=2014MolPE..79..249K }}&lt;/ref&gt; 
[[IOC]] acceptis apartecon de kaj ''[[Leucocarbo]]'', kaj ''Microcarbo'', sed lasis ĉiujn aliajn grupojn en ''Phalacrocorax'', kaj rezulte la ĉi-lasta estis [[parafiletika]]. Sed iom post iom, pro disvolvoj de [[molekula filogenetiko]], pli malpli ĉiuj birdosistematikaj aŭtoritatoj, interalie IOC, akceptis la sep genrojn: ''[[Microcarbo]]'', ''[[Poikilocarbo]]'', ''Phalacrocorax'', ''[[Urile]]'', ''[[Gulosus]]'', ''[[Nannopterum]]'', kaj ''[[Leucocarbo]]''.&lt;ref name=kennedy2014/&gt;

=== Specioj ===
Laŭ la [[molekula filogenetiko|molekulfilogenetika]] esploro de [[2014]], la genro ''Phalacrocorax'' enhavas 12 speciojn.&lt;ref name=kennedy2014/&gt; 
Tiun ĉi taksonomion akceptis unue [[IUCN Red List]] kaj [[BirdLife International]], poste [[International Ornithologists' Union]],&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web | editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=August 2022 | title=Storks, frigatebirds, boobies, darters, cormorants | work=IOC World Bird List Version 12.2 |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/storks/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=21 November 2022 | archive-date=20 August 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190820135338/https://www.worldbirdnames.org/bow/storks/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
kaj iam ankaŭ [[AviList]].&lt;ref name=OT&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?gid=329342492#gid=329342492 Ornitologia taksonomio] surbaze la listo de [[AviList]] kun Esperantaj nomoj far Alain Gerard&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Komuna nomo !! Scienca nomo !! Distribuo
|-
|[[File:Phalacrocoraxneglectus.jpg|120px]] 
|| [[Borda kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax neglectus''
|| [[File:Phalacrocorax neglectus map.svg|180px]] 
|-
|[[File:Cape cormorant 2011 07 10 03481.jpg|120px]] 
|| [[Kaba kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax capensis''
|| [[File:CapeCormorantMap.jpg|180px]] 
|-
|[[File:Aogu Wetlands and Forest Part Yi-Cheng, Chen 555593995 - 12.jpg|120px]] 
|| [[Japania kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax capillatus''
|| [[File:Phalacrocorax capillatus distribution.png|180px]] 
|-
|[[File:Phalacrocorax carbo Vic.jpg|120px]] 
|| [[Granda kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax carbo''
|| [[File:PhalacrocoraxCarbo.png|180px]] 
|-
|[[File:Socotra Cormorant.jpg|120px]] 
|| [[Sokotra kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax nigrogularis''
|| [[File:Sokotramap.jpg|180px]] 
|-
|[[File:Phalacrocorax featherstoni 1.jpg|120px]] 
|| [[Pita kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax featherstoni''
|| [[File:Phalacrocorax featherstoni map.svg|180px]] 
|-
|[[File:Spotted shag.NZ (Stictocarbo punctatus) (11415901286).jpg|120px]] 
|| [[Punkta kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax punctatus''
|| [[Aotearoo]]
|-
|[[File:Indian cormorant1 bySaptarshiGayen.jpg|120px]] 
|| [[Hindia kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax fuscicollis''
|| [[File:Phalacrocorax fuscicollis map.svg|180px]] 
|-
|[[File:Little Black Cormorant RWD2.jpg|120px]] 
|| [[Nigra kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax sulcirostris''
|| [[Aŭstralio]] kaj norda Aotearoo
|-
|[[File:Phalacrocorax fuscescens - Derwent River Estuary crop2.jpg|120px]] 
|| [[Tasmania kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax fuscescens''
|| [[File:Black-faced Comorant.png|180px]] 
|-
|[[File:DSC 6990 (9405320049).jpg|120px]] 
|| [[Aŭstralia kormorano]] 
|| ''Phalacrocorax varius''
|| [[File:Elsterscharbe.jpg|180px]] 
|-
|}

== Kormorana fiŝkaptado ==
[[Dosiero:Cormorant chinese.JPG|eta|maldekstra|Ĉina fiŝkaptisto kun siaj du kormoranoj]]
[[Dosiero:Japan bird fishing.jpg|eta|dekstra|Japano plenumante la antikvan kormoranan noktan [[fiŝkaptado]]n.]]
{{Ĉefa|Kormorana fiŝkaptado}}
'''Kormorana fiŝkaptado''' estas tradicia fiŝkaptada metodo laŭ kiu fiŝkaptistoj uzas trejnitajn kormoranojn por fiŝkaptadi en riveroj. Historie, kormorana fiŝkaptado okazis en [[Japanio]] kaj [[Ĉinio]] el ĉirkaŭ 960 p.K.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|titolo=Fishing with cormorants|aŭtoro=Jackson, CE|jaro=1997|gazeto=Archives of Natural History|volumo=24|numero=2|paĝoj=189–211}}&lt;/ref&gt; kaj registrita el aliaj lokoj tutmonde.

Por kontroli la birdojn, la fiŝkaptistoj ligas ŝnuron ĉe la bazo de la birda gorĝo. Tio evitas ke la birdo englutu la plej grandajn fiŝojn, kiuj restas en ties gorĝo, sed la birdoj povas engluti pli malgrandajn fiŝojn. Kiam kormorano kaptis fiŝon en sia gorĝo, la fiŝkaptisto alportas la birdon reen al la [[boato]] kaj prenas la fiŝon el la birda gorĝo, plej verŝajne profitante la [[Reflekso|refleksan]] movon de [[regurgitado]]. Kvankam la kormorana fiŝkaptado iam estis sukcese fruktodona industrio, ties tradicia uzado nune utilas ĉefe al la turisma industrio.

== Kormoranoj ĉe homa kulturo ==
[[Dosiero:Cormorant skin Pelerine.jpg|eta|dekstra|Kormorana [[pelto]].]]{{Projektoj|commonscat=Phalacrocorax|ReVo=kormor}}
* Kormoranoj aperas tre ofte en [[heraldiko]] kaj mezepoka ornamado, kutime en sia &quot;flugilsekigada&quot; sinteno, kie oni volis vidi reprezenton de la kruco de [[kristanismo]]. Ekzemple, la norvegaj municipoj de [[Røst]], [[Loppa]] kaj [[Skjervøy]] havas kormoranojn en siaj [[blazono]]j. La specio aperanta en heraldiko estas plej verŝajne la [[Granda kormorano]], nome la plej familiara specio en Eŭropo.
* En la unua parolado de [[Perditaj amopenoj]] de [[William Shakespeare]], la reĝo Ferdinando de [[Navaro]] diras: &quot;When, spite of cormorant devouring Time,/The endeavor of this present breath may buy/That honour which shall bate his scythe's keen edge/And make us heirs of all eternity&quot; (kiam, spite la kormoranon vorante la Tempon, La klopodo de ĉi tiu nuna spiro povas aĉeti, Tiun honoron, kiu venkos la akran randon de lia falĉilo, Kaj faru nin heredantojn de la tuta eterneco).
* En 1853, indiĝena virino vestanta [[mantelo]]n el kormoranaj plumoj estis trovata en la [[Insulo San Nicolas]], ĉe la suda marbordo de [[Kalifornio]]. Ŝi estis kunkudrinta la plumojn uzante balenajn [[tendeno]]jn. Ŝi estis konata kiel la [[Solulo (birdo)|Solulino]] de San Nicolas kaj estis renomita &quot;[[Juana Maria]]&quot; (ĉar perdiĝis ŝia origina nomo kaj ŝi malkapablis komuniki ĉar neniu tie parolis sian lingvon). La virino estis vivanta sole en la insulo dum 18 jaroj antaŭ esti “savita”.
* Tiu birdo inspiris nombrajn verkistojn, inklude [[Amy Clampitt]], kiu verkis [[poemo]]n nome &quot;The Cormorant in its Element&quot; (la kormorano en sia elemento). Kiun specion ŝi aludas ne evidentas, ĉar ĉiuj membroj de la familio kunhavas la karakterajn [[kutimaro]]n kaj [[Morfologio (biologio)|morfologion]] kiujn la poemo celebras. La kombino de &quot;svelta kapo [...] [[vermilion]]e-nuance&quot; kaj &quot;nigraj grandaj piedoj&quot; eble indikas al la [[Pelaga kormorano]], kiu estas la ununura specio loĝanta en la [[moderklimata]] [[Usono]] kun tiuj trajtoj.
* Kormorano estis la maskovesto uzata de [[Satano]] en ''[[Perdita Paradizo|Perdita paradizo]]'' de [[John Milton|Milton]]. La kormorano estis signifa simbolo de vera vivo kaj estis ironie uzata de Satano. Satano sidiĝis pinte de la [[vivarbo]] kiel kormorano en sia unua koplodo trompi [[Eva]].
* Estas kormorano portretita en la unua de la fikciaj pentraĵoj de [[Jane Eyre]] en la novelo de [[Charlotte Bronte]], reprezentante al Blanche Ingram.
* En Esperanto aperis en 1991 &quot;La kormoranoj ankoraŭ ne revenis&quot; de [[Nándor Gion]], novelo en kiu aro da knaboj ĉefrolulas dum la flugo de kormoranoj altiras ĉiesan atenton.&lt;ref&gt;[[Nándor Gion]], &quot;La kormoranoj ankoraŭ ne revenis&quot;, KLEKS, 1991. ISBN 83-85159-01-0&lt;/ref&gt; 
* La mita ''Liver Bird'', nome simbolo de [[Liverpool]] estas ofte konsiderata mikso de [[aglo]] kaj kormorano.
* Kormorano utilis kiel [[termoradiila figuro]] por la [[aŭtomarko]] [[Packard]].

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Pelikanoformaj birdoj}}

[[Kategorio:Falakrokorakedoj]]
[[Kategorio:Kormoranoj| ]]</text>
      <sha1>js6ee3utyct62rulm3s0otvg6bma5o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Polimeraza ĉen-reakcio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56953</id>
    <revision>
      <id>9479452</id>
      <parentid>9455927</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="nx6xijhcpikdpabucjkghhab40sea7y" xml:space="preserve">[[Dosiero:Eppendorf Mastercycler Pro S.jpg|eta|dekstra|200px|Termociklilo por '''PĈR''' ('''PĈR-ilo''')]]

'''Polimeraza ĉen-reakcio,''' mallongigo '''PĈR''' (angle '''PCR''') estas tekniko kiu ebligas amplifi envitre malgrandan kvanton de DNA, por rapide fari milionojn aŭ miliardojn da kopioj. PĈR estis inventita en 1984 de la usona biokemiisto [[Kary Mullis]] ĉe la firmao [[Cetus Corporation]]. Ĝi estas fundamenta por multe de genetika testado inkluzive de analizo de antikvaj specimenoj de DNA kaj identigo de infektaj agentoj.

La plej multaj PĈR-metodoj dependas de termaj cikloj. Tiuj termaj cikloj ripete varmiĝas kaj malvarmiĝas la reakciilojn, ebligante temperatur-dependaj reakcioj: DNA denaturo, kaj DNA replikiĝo fare de enzimo. La principaj reakciiloj en PĈR estas [[prajmilo]]j (mallongaj unufadenaj DNA fragmentoj kiuj estas komplementa al la celita [[DNA]]-sinsekvo) kaj [[DNA-polimerazo]]. En la unua paŝo de PĈR, la du fadenoj de la DNA estas disigitaj je alta temperaturo. Tiu procezo nomiĝas DNA denaturo. En la dua paŝo, la temperaturo malaltiĝas kaj la prajmiloj ligas al siaj komplementaj [[DNA]]-sinsekvoj. La du DNA-fadenoj tiam fariĝas ŝablonojn por [[DNA-polimerazo]], kiu faras novan [[DNA]]-fadenon per kunmeto de [[nukleotido]]j (la bazaj eroj de DNA). Dum PĈR progresas, la novfarita DNA estas mem uzata kiel ŝablono por replikiĝo, ekigante reakcion en kiu la originala [[DNA]]-ŝablono estas [[Eksponenta funkcio|eksponenciale]] amplifita.

La malkovro de varmoŝatanta eŭbakterio ''Thermus aquaticus'', kiu vivas en varmaj akvo-fontoj (70 ĝis 75&amp;nbsp;°C) en la nacia usona parko Yellowstone, kaj la posta uzado de ties polimerazo, stabila ĝis temperaturoj proksimaj de 100&amp;nbsp;°C, estas origino de la disvolviĝo de PĈR. Antaŭ la uzo de tiu varmostabila polimerazo, DNA-polimerazo devis esti aldonita je ĉiun ciklon, kio estis teda kaj multekosta procezo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto | doi=10.1525/abt.2012.74.4.9| titolo=Determining Annealing Temperatures for Polymerase Chain Reaction| url=https://archive.org/details/sim_american-biology-teacher_2012-04_74_4/page/256| gazeto=The American Biology Teacher| volumo=74| numero=4| paĝoj=256–260| jaro=2012| familia nomo1=Enners| persona nomo1=Edward| familia nomo2=Porta| persona nomo2=Angela R.}}&lt;/ref&gt;

Aplikoj de la tekniko inkluzivas DNA [[klonado]] por [[DNA-vicrivelado|vicrivelado]] kaj [[gentekniko]]; konstruado de DNA-bazitaj filogenioj, aŭ funkcia analizo de [[geno]]j; diagnozo kaj monitorado de {{J|hereda malsano}}; amplifo de antikva DNA;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro | titolo=Fundamental Laboratory Approaches for Biochemistry and Biotechnology | jaro=2009| paĝoj=408-410 | eldoninto=Wiley | loko=Usono | familia nomo1=Ninfa| persona nomo1=Alexander| familia nomo2=Ballou| persona nomo2=David| familia nomo3=Benore| persona nomo3=Marilee}}&lt;/ref&gt; analizo de genetikaj fingrospuroj, uzata ekzemple en [[krimoscienco]] kaj testado de [[parenceco]]; kaj detekto de [[Infekta agento|patogenaj agentoj]] por la diagnozo de [[Infekta malsano | infektaj malsanoj]].

{{-}}

== Principo ==
[[Dosiero:PĈR_eo.gif|eta|dekstra|300px|Etapoj de '''PĈR''']]

La envitra amplifa principo baziĝas je ripetado de 3 procezoj:

* denaturo de ambaŭ [[DNA]]-fadenoj je alta temperaturo (ĉirkaŭ 95&amp;nbsp;°C) por disigi DNA-fadenojn kaj ekhavi unufadenajn DNA-molekulojn.

* prajmila komplementa hibridiĝo de unufadena celita [[DNA]]-sinsekvo (temperaturo tiam estas ŝanĝita al valoro inter 40&amp;nbsp;°C kaj 65&amp;nbsp;°C por ebligi bonan prajmil-fiksiĝon).

* la plilongiga reakcio per termostabila [[DNA]]-polimerazo (la Tak-polimerazo) realiĝas je plejefika temperaturo je 72&amp;nbsp;°C.

La produktaĵoj el tiu unua ciklo estas poste denaturitaj per varmo. Prajmiloj rehibridiĝas kun DNA-fadenoj devenintaj el la unua amplifa ciklo, ĉiu fadeno servas kiel matrico al la polimerazo. Je ĉiu ciklo, la kopi-nombro de la DNA-fragmento duobliĝas: 2&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt; [[molekulo]]j haviĝas tiel post n cikloj, t.e. teorie ekzemple 1 048 576 molekuloj post 20 cikloj.

Tiu PĈR-tekniko tute revoluciis la esploradojn en molekula biologia kampo kaj aplikeblas multe tiel en klonado kaj studado de gen-esprimiĝo kiel en serĉado de genetikaj polimorfismoj.
{{Commons|Polymerase chain reaction}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{-}}

[[Kategorio:Molekula biologio]]</text>
      <sha1>nx6xijhcpikdpabucjkghhab40sea7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roslavlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64915</id>
    <revision>
      <id>9479601</id>
      <parentid>8432201</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RG72 movis paĝon [[Roslavl]] al [[Roslavlo]]</comment>
      <origin>8432201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="929" sha1="szjuikmvy6k9drfokbs8agugb6zu1ay" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU-SMO|situo sur mapo2=Ruslando eŭropa parto|zomo=10}}
'''Roslavl''' ({{lang-ru|Рославль}}) estas [[urbo]] en [[Smolenska provinco]] en [[Rusio]].

Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 66236501.

La urbo estis fondita en jaro [[1137]].

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1755]].

La interurba telefona kodo estas 08134, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel [[moskva tempo]] (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|53|57|N|32|51|E|montru=e}}.

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero [[Ostjor]] ({{lang|ru|Остёр}}) (baseno de rivero [[Dnepr]] ({{lang|ru|Днепр}})).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro [[1959]] la urbo havis 37,4 mil loĝantojn.

En jaro [[2002]] la urbo havis 57,7 mil loĝantojn.

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Urboj de Smolenska provinco]]</text>
      <sha1>szjuikmvy6k9drfokbs8agugb6zu1ay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479603</id>
      <parentid>9479601</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="930" sha1="389jcfjyj3ousdxfgiv9rf3ngqgco4f" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU-SMO|situo sur mapo2=Ruslando eŭropa parto|zomo=10}}
'''Roslavlo''' ({{lang-ru|Рославль}}) estas [[urbo]] en [[Smolenska provinco]] en [[Rusio]].

Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 66236501.

La urbo estis fondita en jaro [[1137]].

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1755]].

La interurba telefona kodo estas 08134, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel [[moskva tempo]] (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|53|57|N|32|51|E|montru=e}}.

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero [[Ostjor]] ({{lang|ru|Остёр}}) (baseno de rivero [[Dnepr]] ({{lang|ru|Днепр}})).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro [[1959]] la urbo havis 37,4 mil loĝantojn.

En jaro [[2002]] la urbo havis 57,7 mil loĝantojn.

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Urboj de Smolenska provinco]]</text>
      <sha1>389jcfjyj3ousdxfgiv9rf3ngqgco4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skeleto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66218</id>
    <revision>
      <id>9479431</id>
      <parentid>9459647</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33367" sha1="pwja7s3v0z2p79wjwt14qiw1gf2q7uf" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|priskribo de bildo=Diverseco de skelekoj de variaj [[specio]]j,&lt;br&gt; inkluzive de la homo&lt;br&gt; ĉe la supra maldekstra angulo}}
&lt;!--[[Dosiero:Skeletons.png|eta||500x500ra]]--&gt;
[[Dosiero:ElephantSkelLyd2.png|eta|Endoskeleto de [[elefanto]]]]
[[Dosiero:Rana skeleton.png|eta|Endoskeleto de [[rano]]]]
'''Skeleto''' estas parto de la korpo de [[homo]]j kaj aliaj [[bestoj]], kiu provizas la bazan strukturon eltenan de la [[organismo]]. Ekzistas du specoj de skeletoj ĉe diversaj bestoj: La ekstera skeleto ([[ekzoskeleto]]), kiu formas eksteran kovrilon de la organismo (ekzemple ĉe insektoj), kaj interna skeleto (kelkfoje: endoskeleto), kies strukturo troviĝas ene de la korpo (ĉe vertebruloj, ekzemple ĉe homo) kaj konsistas el [[Osto|ostaro]] kaj [[Kartilago|kartilagaro]].

Krome estas aliaj apartaj similaj specoj. Nome estas ankaŭ hidroskeletoj (aŭ hidrostatikaj skeletoj), kiuj estas eltenataj de fluidaĵoj kaj oftas ĉe [[senvertebruloj]], kaj [[ĉelskeleto]]j (aŭ citoskeletoj) kiuj estas retoj de fibraj proteinaj strukturoj en la [[citoplasmo]] de [[eŭkariotoj|eŭkariota ĉelo]]. Ĉelskeleton konsistigas filamentoj aktinaj, [[mikrotubeto]]j tubulinaj kaj [[intermeza filamento|intermezaj filamentoj]].

La termino ''skeleto'' derivas el la [[greka]] σκελετός (skeletós), kiu signifas 'elsekigita'.&lt;ref&gt;Oxford Dictionary of English 2nd edition 2005&lt;/ref&gt;) Estas ankaŭ aliaj uzoj de la termino. Ĉe domoj oni parolas pri ''skeleta strukturo''. ''Skeleto'' estas ankaŭ [[trabo|trabaro]] de [[konstruaĵo]], de [[ŝipo]]&lt;ref&gt;{{ReVo|skelet.0o|skeleto}}&lt;/ref&gt;.

== Tipoj de skeletoj ==
Estas du ĉefaj tipoj de skeletoj: nome solidaj kaj fluidaj. Solidaj skeletoj povas esti internaj, nomitaj [[endoskeleto]], aŭ ekstera, nomita [[ekzoskeleto]], kaj povas esti alimaniere klasigitaj kiel fleksebla (elasta/movebla) aŭ rigida (forta/ne-movebla).&lt;ref name=&quot;Barnes et al&quot;&gt;Barnes, Edward E.; Fox, Richard S.; Barnes, Robert D. (2003). Invertebrate zoology : a functional evolutionary approach (7a eld.). Belmont, Calif. [u.a.]: Thomson, Brooks/Cole. ISBN 0-03-025982-7.&lt;/ref&gt; Fluidaj skeletoj estas ĉiam internaj.

=== Ekzoskeleto ===
{{Ĉefartikolo|Ekzoskeleto}}
[[Dosiero:Hym-myrmicinae.gif|eta|Ekzoskeleto de [[formiko]].]]

Ekzoskeletoj estas eksteraj, kaj troviĝas en multaj [[senvertebrulo]]j; ili enhavas kaj protektas la mildajn histojn kaj organojn de la korpo. Kelkaj tipoj de ekzoskeletoj trairas periodajn [[mudo]]jn laŭ la animalo kreskas, kiel okazas ĉe multaj [[artropodo]]j inklude [[insekto]]jn kaj [[krustuloj]]n.

La ekzoskeleto de insektoj estas ne nur formo de protektado, sed utilas ankaŭ kiel surfaco por muskola ligelteno, same kiel akvorezista protektilo kontraŭ sekiĝo, kaj sentorgano por interagadi kun la medio. Ankaŭ la [[konko]]j de moluskoj plenumas ĉiujn el tiuj samaj funkcioj, escepte ke plej ofte ĝi ne enhavas sentorganojn.

Ekstera skeleto povas esti tre peza en rilato kun la ĝenerala pezo de animalo, kaj tiele sur tero, organismoj kiuj havas ekzoskeleton estas ĉefe relative malgrandaj. Iom pli grandaj akvaj animaloj povas subteni ekzoskeleton ĉar ties pezo estas malpli konsiderinda subakve. La suda giganta tapiŝ-konko, nome specio de tre grandaj salakvaj tapiŝ-konkoj en la Pacifika Oceano, havas konkon kiu estas enorma kaj laŭ grando kaj laŭ pezo (ĝis 60&amp;nbsp;cm). ''Syrinx aruanus'' estas specio de marheliko kun tre granda konko.

=== Endoskeleto ===
{{Ĉefartikolo|Endoskeleto}}
[[Dosiero:Eptesicus fuscus skeleton.jpg|eta|[[Endoskeleto]] de [[vesperto]].]]
[[Dosiero:Beaver skeleton.jpg|eta|Endoskeleto de [[kastoro]] montrita ĉe la Muzeo de Osteologio, [[Oklahomurbo (Oklahomo)|Oklahomurbo]], [[Oklahomo]].]]

La [[endoskeleto]] estas la interna subtena strukturo de [[animalo]], komponita el mineraligitaj [[histo]]j kaj estas tipa de [[vertebruloj]]. Endoskeletojn varias en komplekseco el funkciantaj pure por subteno (kiel ĉe [[Porifera|spongoj]]), al utilo kiel ligilo por [[muskolo]]j kaj kiel mekanismo por transmiti muskolajn fortojn. Vera endoskeleto estas derivita el [[Mezodermo|mezodermaj]] histoj. Tiaj skeletoj estas ekzemple en [[ekinodermoj]] kaj [[ĥorduloj]].

=== Flekseblaj skeletoj ===
Flekseblaj skeletoj estas kapablaj moviĝi; tiele, kiam oni aplikas [[Streĉo (mekaniko)|streĉon]] al skeleta strukturo, ĝi misformiĝas kaj poste revenas al sia origina formo. Tiu skeleta strukturo estas uzata ĉe kelkaj senvertebruloj, por ekzemplo ĉe la [[ĉarniro]] de la konko de [[duvalvulo]] aŭ ĉe la ''mesoglea'' de [[knidulo]] kiel ĉe [[meduzo]]. Flekseblaj skeletoj estas profitaj ĉar oni bezonas nur kuntiriĝojn de [[muskolo]]j por fleksi la skeleton; post la muskola malstreĉo, la skeleto revenas al sia origina formo. [[Kartilago]] estas materialo el kiu fleksebla skeleto povas esti komponata, sed plej flekseblaj skeletoj estas formitaj el miksaĵo de [[proteino]]j, [[polisaĥarido]]j, kaj akvo.&lt;ref name=&quot;Barnes et al&quot; /&gt; Por aldona strukturo aŭ protektado, flekseblaj skeletoj povas esti subtenitaj de rigidaj skeletoj. Organismoj kiuj havas flekseblajn skeletojn tipe vivas en akvo, kiu subtenas la korpan strukturon kiam mankas rigida skeleto.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Biology of the Invertebrates|url=https://archive.org/details/biologyofinverte0000pech_l4k2|familia nomo=Pechenik|persona nomo=Jan A.|dato=2015|eldono=sepa|loko=Nov-Jorko|eldoninto=McGraw-Hill Education|ISBN=978-0-07-352418-4}}&lt;/ref&gt;

=== Rigidaj skeletoj ===
Rigidaj skeletoj ne estas kapablaj je movo okaze de streĉo, kaj kreas fortan subtenan sistemon plej oftan ĉe [[Surtera animalo|surteraj animaloj]]. Tia skeletotipo estas uzata de animaloj kiuj vivas en akvo pli por protektado (kiel ĉe la konkoj de [[Cirripedia|ciripieduloj]] kaj [[heliko]]j) aŭ por rapid-moviĝantaj animaloj kiuj postulas aldonan subtenon de muskolaro necesa por naĝado tra akvo. Rigidaj skeletoj estas formitaj el materialoj kiel [[ĥitino]] (ĉe artropodoj), komponaĵoj el [[kalcio]] tiel kiel [[kalcia karbonato]] (ĉe ŝtonaj [[koralo]]j kaj [[molusko]]j) kaj [[silikato]] (por [[diatomeo]]j kaj [[radiulo]]j)

=== Ĉelskeleto ===
{{Ĉefartikolo|Ĉelskeleto}}
La ĉelskeleto aŭ citoskeleto (el la greka ''kytos'' = ĉelo) estas uzata por stabiligi kaj konservi la formon de [[ĉelo]]j. Ĝi estas dinamika strukturo kiu eltenas ĉelformon, protektas la ĉelon, ebligas ĉelan movadon (uzante strukturojn kiel [[flagelo]]j, [[cilio]]j kaj ''lamellipodia''), kaj ludas ŝlosilajn rolojn kaj en intraĉela transporto (la movado de [[veziketo]]j kaj de [[organeto]]j, por ekzemplo) kaj en ĉela dividado.

=== Fluidaj skeletoj ===
==== Hidrostatika skeleto (hidroskeleto) ====
Hidrostatika skeleto estas duon-rigida, mildhista strukturo plenigita je likvo sub premo, ĉirkaŭita de muskoloj. Laŭlongaj kaj cirkulaj muskoloj ĉirkaŭ ties korposektoroj ebligas movon per alternado de plilongigo kaj de kuntiriĝoj laŭlonge de ties longo. Ofta ekzemplo de tio estas [[tervermo]].

== Organismoj kun skeletoj ==
=== Senvertebruloj ===
[[Dosiero:Tiny Jelly.jpg|eta|maldekstre|[[Meduzo]].]]
La endoskeletoj de ekinodermoj kaj de kelkaj aliaj mild-korpaj [[senvertebruloj]] kiaj [[meduzo]]j kaj [[tervermo]]j estas nomataj ankaŭ hidrostatikaj skeletoj; korpo kavaĵo nome kelomo estas plenigita el keloma fluaĵo kaj la premo fare el tiu fluaĵo funkcias kune kun la ĉirkaŭaj muskoloj por ŝanŝi la formon de la organismo kaj produktas movon.

==== Spongoj ====
La skeleto de [[spongo]] konsistas el mikroskopaj [[Kalcia karbonato|kalciaj]] aŭ [[Silicio|siliciaj]] spikuloj. La demospongoj estas 90% el ĉiuj specioj de [[spongo]]j. Ties &quot;skeletonoj&quot; estas faritaj el spikuloj kiuj konsistas el fibroj de la proteino spongino, la minerala silicia duoksido, aŭ ambaŭ. Kie estas spikuloj el silicia duoksido, ili havas diferencan formon disde tiuj en la aliaj similaj ''Hexactinellida'' aŭ vitrospongoj.&lt;ref name=IZ&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Invertebrate Zoology|url=https://archive.org/details/invertebratezool0000barn_k2e7|aŭtoro=Barnes, Robert D.|jaro=1982|loko=Philadelphia, PA|eldoninto=Holt-Saunders International|ISBN=0-03-056747-5|paĝoj=[https://archive.org/details/invertebratezool0000barn_k2e7/page/105 105]–106}}&lt;/ref&gt;

==== Ekinodermoj ====
La skeleto de [[ekinodermoj]], kiuj estas, inter aliaj, la [[marstelo]]j, estas komponita el [[kalcito]] kaj malgranda kvanto de [[Magnezio|magnezia oksido]]. Ĝi kuŝas sub la [[epidermo]] en la [[mezodermo]] kaj estas ene de ĉelaj aroj de kadro-formaj ĉeloj. Tiu strukturo tiel formita havas [[poro]]jn kaj tiele estas firma kaj havas samtempe lumon. Ĝi unuiĝas en malgrandaj [[Kalcia karbonato|kalciaj]] ostetaĵoj (ostaj platoj), kiuj povas kreskiĝi en ĉiuj direktoj kaj tiele povas anstataŭi la perdon de korpoparto. Konektitaj de juntoj, la unuopaj skeletaj partoj povas esti movataj de la muskoloj.

=== Vertebruloj ===
[[Dosiero:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|eta|300ra| '''Pithecometra''': el la verko de Thomas Huxley de [[1863]] nome ''Evidence as to Man's Place in Nature'', komparitaj skeletoj de simioj kaj homoj.]]
Ĉe plej [[vertebruloj]], la ĉefa skeleta komponanto estas referencata kiel [[osto]]. Tiuj ostoj komponas unikan skeletan sistemon por ĉiu tipo de animalo. Alia ĉefa grava komponanto estas [[kartilago]] kiu ĉe mamuloj troviĝas ĉefe en la artiklaj areoj. Ĉe aliaj animaloj, kiaj la kartilagaj fiŝoj, kiuj enhavas ekzemple la [[ŝarko]]jn, la skeleto estas komponata entute el kartilago. La [[segmento|segmenta]] modelo de la skeleto videblas ĉe ĉiuj [[vertebruloj]] (mamuloj, birdoj, fiŝoj, reptilioj kaj amfibioj) kaj ties bazaj unuoj ripetiĝas. Tiu segmentohava modelo estas partikularle evidenta ĉe la vertebraro kaj la rip-arejo.

[[Osto]]j, aldone al la subtena funkcio por la korpo, utilas ankaŭ, je ĉela nivelo, kiel stokejo de kalcio kaj [[fosfato]].

==== Fiŝoj ====
La skeleto, kiu formas la subtenan strukturon ene de [[fiŝoj]] estas farita ĉu el [[kartilago]]j kiel ĉe la [[Kartilagaj fiŝoj]], aŭ el ostoj kiel ĉe la [[Ostaj fiŝoj]]. La ĉefa skeleta elemento estas la [[vertebraro]], komponita el artiklataj [[vertebro]]j kiuj estas malpezaj sed tre fortaj. La ripoj estas ligitaj al la spino kaj ne estas membroj aŭ membraj ligiloj. Ili estas subtenataj nur de muskoloj. La ĉefaj eksteraj trajtoj de fiŝoj, nome [[naĝilo]]j, estas komponitaj ĉu de ostaĵoj aŭ de mildaj spinoj, kiuj kun la escepto de la vosta naĝilo, ne havas rektan konekton kun la spino. Ili estas subtenataj de muskoloj kiuj komponas la ĉefan parton de la trunko.

==== Birdoj ====
[[Dosiero:Squelette de Strigidae MHNT.jpg|eta|Skeleto de [[turstrigo]], [[Naturhistoria Muzeo de Tuluzo]].]]
La birda skeleto estas tre [[Adaptado|adaptitaj]] al [[flugo]]. Ĝi estas tre malpeza, kvankam sufiĉe forta por elteni la penon kaj la [[Streĉo (mekaniko)|streĉojn]] de ekflugo, flugado, kaj surteriĝo. Ŝlosila adaptaĵo estas la fuzio de [[osto]]j en unuopaj ostigaĵoj, kiaj la [[pigostilo]]. Pro tio, [[birdo]]j kutime havas pli malgrandan nombron de ostoj ol aliaj surteraj vertebruloj. Ĉe birdoj ankaŭ mankas dentoj aŭ eĉ vera [[makzelo]], kaj anstataŭe ili evoluis [[beko]]n, kiu estas multe pli malpeza. La bekoj de multaj birdidoj havas projekciaĵon nome [[ovodento]], kiu faciligas ties elireblon el la amnioza ovo.

==== Marmamuloj ====
[[Dosiero:Zalophus californianus 01.JPG|eta|maldekstra|Kalifornia marleono.]]
Por faciligi la movadon de [[marmamulo]]j en akvo, la malantaŭaj mebroj ĉu tute perdiĝis kune, kiel ĉe [[baleno]]j kaj [[manato]]j, aŭ unuigitaj en unusola [[Naĝilo|vosta naĝilo]] kiel ĉe [[fokuloj]] (fokoj). Ĉe balenoj, la [[kolvertebraro]] estas tipe fuziita, nome adaptaĵo por havigi flekseblecon por stabileco dum naĝado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://yellowmagpie.com/beluga-whale/|titolo=Beluga Whale|alirdato=2013-08-12|dato=2012-06-27|eldoninto=Yellowmagpie.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130521114304/http://yellowmagpie.com/beluga-whale/|arkivdato=2013-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.whalesalive.org.au/aboutwhales.html |title=About Whales |publisher=Whalesalive.org.au |date=2009-06-26 |accessdate=2013-08-12 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130812000655/http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |arkivdato=2013-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812000655/http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |archivedate=2013-08-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130812000655/http://whalesalive.org.au/aboutwhales.html |arkivdato=2013-08-12 }}&lt;/ref&gt;

==== Homoj ====
{{Ĉefartikolo|Homa skeleto}}
[[Dosiero:Leonardo Skeleton 1511.jpg|eta|''Studo de skeletoj'', ĉ. 1510, de [[Leonardo da Vinci]].]]

La homa skeleto konsistas el kaj fuziitaj kaj el unuopaj [[osto]]j subtenitaj kaj suplementataj de [[ligamento]]j, [[tendeno]]j, [[muskolo]]j kaj [[kartilago]]j. Ĝi utilas kiel skafaldo kiu subtenas organojn, ankrajn muskolojn, kaj protektas organojn kiaj la [[cerbo]], la [[pulmo]]j, la [[koro]] kaj la [[mjelo]]. Kvankam la dentoj ne konsistas el histo komune troviĝas en ostoj, la dentoj estas kutime konsiderata kiel membroj de la skeleta sistemo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.livescience.com/22537-skeletal-system.html|titolo=Skeletal System: Facts, Function &amp; Diseases|alirdato=2017-03-07|verkaĵo=Live Science}}&lt;/ref&gt; La plej granda osto en la korpo estas la [[femuro]] en la supra parto de la kruro, kaj la plej malgranda osto estas la [[Piedingo (anatomio)|piedingo]] en la meza [[orelo]]. Ĉe plenkreskulo, la skeleto enhavas ĉirkaŭ 14% el la totala korpopezo,&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Allometric Relationship of Skeleton Weight to Body Weight in Teleost Fishes: A Preliminary Comparison with Birds and Mammals|author1=William W. Reynolds |author2=William J. Karlotski |lastauthoramp=yes |journal=Copeia|year=1977|pages=160–163|doi=10.2307/1443520 }}&lt;/ref&gt; kaj duono de tiu pezo estas akvo.

Fuziitaj ostoj estas tiuj de la [[Pelvo (anatomio)|pelvo]] kaj de la [[kranio]]. Ne ĉiuj ostoj estas interkonektitaj rekte: estas tri ostoj en ĉiu meza orelo nome la ostetoj kiuj artikliĝas nur unu kun alia. La [[hioido]], kiu situas en la kolo kaj utilas kiel ligejo por la [[lango]], ne artikliĝas kun aliaj ostoj de la korpo, kaj estas subtenitaj de muskoloj kaj ligamentoj.

Estas 206 ostoj en la skeleto de homa plenkreskulo, kvankam tiu nombro dependas ĉu la pelvaj ostoj (nome koksaj ostoj ambaŭflanke) estas kalkulitaj kiel unu aŭ tri ostoj de ĉiu flanko ([[iliumo]], [[iskio]], kaj [[pubio]]), ĉu la [[kokcigo]] aŭ vostosto estas kalkulita kiel unu aŭ kvar separataj ostoj, kiaj tio ne enkalkulas la variajn vormajn ostojn kiuj aperas inter kraniaj suturoj. Simile, la [[sakro]] estas kutime enkalkulita kiel unusola osto, pli ol kvin fuziitaj vertebroj. Estas ankaŭ variebla nombro de malgrandaj sesamoidaj ostoj, komune troviĝantaj en tendenoj. La ''patella'' aŭ [[patelo]] ĉiuflanke estas ekzemplo de pli granda sesamoida osto. La pateloj estas enkalkulitaj en la totalo, ĉar ili estas konstantaj. La nombro de ostoj varias inter individuoj kaj laŭ la aĝo - ĵus naskitaj beboj havas ĉirkaŭ 270 ostojn&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.groundreport.com/were-born-with-270-bones-as-adults-we-have-206/|titolo=We’re Born With 270 Bones. As Adults We Have 206|familia nomo=Miller|persona nomo=Larry|dato=2007-12-09|eldoninto=Ground Report|alirdato=2018-03-24|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160814052420/http://www.groundreport.com/were-born-with-270-bones-as-adults-we-have-206/|arkivdato=2016-08-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ask.yahoo.com/20010808.html |title=How many bones does the human body contain? |publisher=Ask.yahoo.com |date=2001-08-08 |accessdate=2010-03-04 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718111111/http://ask.yahoo.com/20010808.html |arkivdato=2011-07-18 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://ask.yahoo.com/20010808.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2018-03-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110718111111/http://ask.yahoo.com/20010808.html |arkivdato=2011-07-18 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://education.sdsc.edu/download/enrich/exploring_human.pdf Skeleto en homesplorado]&lt;/ref&gt; kelkaj el kiuj kunfuziiĝas. Tiuj ostoj estas organizitaj laŭ laŭlongeca akso, nome la aksa skeleto, al kiu estas ligita la membra skeleto.&lt;ref name=&quot;Tözeren-6-10&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Human Body Dynamics: Classical Mechanics and Human Movement|url=https://archive.org/details/humanbodydynamic0000toze|familia nomo=Tözeren|persona nomo=Aydın|jaro=2000|eldoninto=Springer|ISBN=0-387-98801-7|paĝoj=[https://archive.org/details/humanbodydynamic0000toze/page/6 6]–10}}&lt;/ref&gt;

Necesas 20 jaroj por ke la homa skeleto atingu sian plenan disvolvigon. Ĉe multaj animaloj, la skeletaj ostoj enhavas [[Osta medolo|ostam medolon]], kiu produktas sangoĉelojn.

Estas kelkaj ĝeneralaj diferencoj inter la maskla kaj virina skeletoj. La maskla skeleto, por ekzemplo, estas ĝenerale pli granda kaj pli peza ol la ina skeleto. Ĉe la ina skeleto, la ostoj de la kranio estas ĝenerale malpli angulhavaj. La ina skeleto havas ankaŭ pli larĝan kaj pli mallongan brustoston kaj pli sveltajn pulsojn. Estas gravaj diferencoj inter la maskla kaj la ina pelvoj kiuj estas rilataj al la inaj kapabloj por [[gravedeco]] kaj [[nasko]]. La ina pelvo estas pli larĝa kaj pli naprofunda ol la maskla pelvo. Inaj pelvoj havas ankaŭ pli grandan pelvejon kaj pli larĝan kaj pli cirklan pelvan ejon. La angulo inter la pubaj ostoj estas pli akraj ĉe maskloj, kio rezultas en pli cirkla, pli mallarĝa, kaj preskaŭ kor-forma pelvo.&lt;ref name=&quot;Balaban-61&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Handy Anatomy Answer Book|url=https://archive.org/details/handyanatomyansw0000bala|familia nomo=Balaban|persona nomo=Naomi|jaro=2008|eldoninto=Visible Ink Press|ISBN=978-1-57859-190-9|paĝoj=[https://archive.org/details/handyanatomyansw0000bala/page/61 61]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;-73&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Body The Complete Human: How It Grows, How It Works, And How to Keep It Healthy And Strong|familia nomo=Stein|persona nomo=Lisa|jaro=2007|eldoninto=National Geographic Society|ISBN=978-1-4262-0128-8|paĝoj=73}}&lt;/ref&gt;

===== Malsanoj kaj misordoj de la homa skeleto =====
La homa skeleto povas suferi diversajn [[malsano]]jn kaj misordojn; kelkaj el la plej oftaj el tiuj estas la [[osteoporozo]] kaj la [[artrozo]]. Kelkajn malsanojn, misordojn kaj akcidentojn kiuj povas suferigi la skeletan sistemon oni listigas jene:

[[Dosiero:Skeleton_Infant_Rickets.jpeg|eta|170ra|maldekstre|Skeleto de bebo kun [[rakito]], 1881.]]
* [[Frakturo]]j
* [[Ostomedolito]]: Infekto de la [[osta medolo]] kaj de la apuda osta histo.
* [[Ostonekrozo]] aŭ osta nekrozo: Morto de la ĉeloj de parto aŭ de tuta osto.
* [[Osta kancero]] unuaranga. Estas unu el multaj diverstipaj [[kancero]]j.
* [[Ostosarkomo]]: Sarkomo estas la ĝeneraliga nomo kiun ricevas la malignaj tumoroj de la konjunktaj kaj eltenaj histoj, dum ostosarkomo aparte referencas al la malignaj tumoroj de la osta histo.
* Ostomalatio: Plimoliĝo de la osta histo, okazigita de nesufiĉa kalkiĝo; ĝi montriĝas per rompiĝemo, fleksebleco kaj misformeco de la ostoj kaj ankaŭ per forta doloro.
* [[Rakito]]: Misordo propra de laktonutrita bebo, karakterizata per osta distrofio pro difekta mineraligo de la osto.
* [[Ostoporozo]]: Misordo karakterizita per maldikiĝo de la trabekuloj kaj de la korteksa membrano de la ostoj, kun plilarĝiĝo de la medolas spacoj.
* Ostopetrozo: Laŭvorte &quot;ŝtonaj ostoj&quot;, rara denaska malsano en kiu la ostoj estas tro densaj.
* ''[[Osteogenesis imperfecta]]'': [[Hereda malsano]] karakterizita per difekta formado de la osta matrico, kio rezultas en granda rompiĝemo de la ostoj.
* Akromegalio: Malsano okazigita pro la ekzisto de hipofiza tumoro produktanto de la kreskohormono, kiu aperis en plenkreska aĝo. Ĝi ĝenerale karakteriziĝas per kresko de la manoj, piedoj, makzelo, kaj ĝenerale de ĉiuj distaj partoj.
* [[Aĥondroplazio]]: Denaska misordo, karakterizita per manko de kreskiĝo de ostoj laŭlonge kun periosta dikiĝo; ĝi produktas nanecon kiu tuŝas nur la kvar membrojn.
* [[Naneco]]: Ĝi estas la postresto de laŭlonga kresko ĉe homo. La vera naneco ne estas malsano ĉe la afrikaj pigmeoj kaj kelkaj sudaziaj grupoj; tie la averaĝa alto de la popolraso estas pli malalta ol tiu de aliaj mondoregionoj (ĉ. 130–150 cm). La plej oftaj formoj de la heredita naneco estas la aĥondroplazio, la hipoĥondroplazio kaj la diastrofala naneco.
* Saturnismo aŭ [[plumbovenenado]]: Estas la venenado jen akuta jen kronika pro plumbo aŭ aliaj pezmetaloj. Tiaj venenadoj tuŝas ĉefe aparte al la osta histo.
* Siringomedolio: Misordo de la osta medolo karakterizita anatomie pro la formado de kavaĵoj en ties interno.
* [[Skoliozo]]: Flanka devojiĝo de la [[vertebraro]], kiu adoptas sinuan formon.

== Uzoj ==
=== En taksonomio ===
[[Dosiero:Esqueleto pagina 126.jpg|eta|210ra|Bildo de homa skeleto en verko de la nomita patro de la [[Homa anatomio|anatomio]], nome [[Andreo Vesalio]].]]
Tradicie la diversaj sciencaj klasigoj de [[specio]]j uzis historie la apartajn diferencojn de la skeletoj por [[Taksonomio|klasigi la diversajn speciojn]]. Foje unusola osto (ekzemple fosilia) sufiĉis por priskribi difinitan specion. Krome tiu ununura peco sufiĉis por priskribi apartajn anatomiajn trajtojn (ekzemple dentotruo en osto utilis por bildigi almenaŭ parte la koncernan denton).

=== En arkeologio ===
La ostoj de la skeleto estas unu de la nuraj histoj (kun dentoj) kiuj havas longan vivodaŭran konservadon en ampleksa gamo de fizikaj kaj kemiaj kondiĉoj. Tiel [[arkeologo]]j povis dedukti gravan informaron el la skeletoj trovitaj en tomboj en tre diversaj kulturoj, epokoj kaj mondoregionoj. Aparte [[paleontologo]]j povis trovi informaron pri praloĝantoj, tre utilaj por kompreni la vivon en la [[prahistorio]]; kaj aparte la ostoj de animaloj (foje montrantaj markojn de dentoj) trovitaj en la sama loko kun homaj skeletoj (aŭ ties restaĵoj) povis havigi informaron pri tio kion prauloj manĝis.

=== En historio ===
Laŭlonge de la lastaj du jarmiloj la [[Katolika Eklezio]] (kaj aliaj kristanaj eklezioj) praktikis kutimon adoradon de supozitaj estaĵoj de sanktuloj aŭ aliaj ekleziaj gravuloj ([[relikvo]]j), kiuj ĉefe konsistis el ostoj, pli malofte tuta skeleto aŭ aliaj korpopartoj (sango en [[Napolo]], haŭtaĵoj, dentoj, haroj ktp.).

Aparte estis kutimo forpreni [[kranio]]jn de gravuloj (ne nepre religiuloj) por tre diversaj celoj: adorado, studado de apartaĵoj ([[frenologio]], ktp. Tiukadre ofte kranioj de apartaj famuloj sekvis tre rimarkindajn historiojn. ''Oscuro y Lucientes'' estas belega dokumenta filmo (2018) de Samuel Alarcón kiu esploras en la figuro, la medio kaj la verko de la aragona pentristo [[Francisco de Goya]] en klopodo klarigi kio okazis al la malaperinta [[kapo]] de lia kadavro. La pentristo mortinta dum sia franca ekzilo en [[Bordozo]] estis entombigita en tiea tombejo. Neniu el Hispanio, nek iu samfamiliano, reklamis sian korpon. Post jardekoj da forgeso, la hispana tiea konsulo, nome Joaquín Pereyra, sukcesis akiri permeson por eltombigi la kadavron kaj translokigi ĝin honore al Hispanio. Kiam oni faris la unuan taskon, okazis surprizo: la kranio de Goya estis malaperinta. Nur post longaj prokrastoj, finfine la kadavro estis transportita kaj reentombigita en Madrido... senkape. La unuaj esploroj estas ĉu kuracisto antaŭ la entombigo (do la nokton de la morto) jam detranĉis la kapon por postaj esploroj aŭ aliaj agoj; sed finfine tio estas malakceptita de la filmo: ne estis restaĵoj de tio kaj la kadavro estis entombigita kun [[ĉapo]], do estis enterigita ankaŭ kun kapo: ne havas sencon kun ĉapo kaj sen kapo.

[[Dosiero:Dionisio Fierros - Autorretrato -1866.jpg|eta|maldekstre|210ra|Dionisio Fierros pentris la kranion de la aragona pentristo [[Francisco de Goya]].]]
La venonta fadeno estas pentraĵo de Dionisio Fierros kiu portas indikon ‘Cráneo de Goya pintado por Fierros’ (Kranio de Goya pentrita de Fierros). Tiu estis protektito de la Markizo de San Adrián, amiko de Goya en Bordozo; eble ambaŭ, aŭ unu el ili, faris aŭ ordonis la senkapigon en la tomba [[kripto]]. Fierros havis la kranion kaj pentris ĝin meze de la 19a jarcento, sed tiam ne oni sciis ankoraŭ, ke mankas la kapo en la tombo. La sekva ero de la ĉeno estas Dionisio Gamallo, nepo de Fierros, kiu en gazetartikolo publikigita jam en [[1943]] pridemandis sin: “¿Robó mi abuelo la calavera de Goya?” (Ĉu mia avo rabis la kranion de Goya?). El tio sekvis esploroj en la familio de Gamallo: ŝajne iu el lia familio portis la kranion kiel helpilo en studoj de medicino en la [[Universitato de Salamanko]] kaj tie oni perdas la spuron.&lt;ref&gt;Kiko Vega, [https://www.espinof.com/criticas/atlantida-film-fest-2019-oscuro-lucientes-extraordinario-documental-desaparicion-cabeza-goya Atlántida Film Fest 2019: 'Oscuro y Lucientes': extraordinario documental sobre la desaparición de la cabeza de Goya] Alirita la 17an de aprilo 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Javier López Iglesias, [https://www.hoyesarte.com/cine/documental-cine/donde-esta-la-cabeza-de-goya_258648/ ¿Dónde está la cabeza de Goya?] Alirita la 17an de aprilo 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;BEGOÑA PIÑA, [https://www.publico.es/culturas/macabro-misterio-goya-decapitado.html El macabro misterio de Goya decapitado] MADRID 17/11/2018 Alirita la 17an de aprilo 2020.&lt;/ref&gt;

Nur kelkajn jarojn antaŭe sekvis similan sorton la kranio de la muzikisto [[Joseph Haydn]], kun simila esplorado sed kun pli [[Joseph Haydn#Morto kaj entombigo|pozitiva rezulto]]. Oni decidis eltombigi la restaĵojn de Joseph Haydn en 1820 kaj translokigi ilin al Eisenstadt en la Haydn-preĝejon. Kiam oni dum tiuj ĉi laboroj malfermis la ĉerkon, mankis la [[kranio]] de la komponisto. Reserĉoj rezultigis, ke la sekretario de la princo Esterhazy – Joseph Carl Rosenbaum, partiano de la [[frenologio|kraniodoktrino]] de [[Franz Joseph Gall]] – subaĉetis la entombigiston, malliberej-administranton kaj du Vienajn oficistojn, por ok tagojn post la entombigo kaŝe malfermi denove la tombon kaj ŝteli la kranion. La kaŝejo de la ŝtelita kranio komence ne estis trovebla, kaj tial oni translokis la senkapan kadavron al Eisenstadt, por tie entombigi ĝin. Poste la malliberej-administranto ''Johann Peter'' transdonis al la polico supozatan kranion de Haydn. La veran kranion sekretario Rosenbaum postlasis al sia amiko Peter kun la ordono, destini la relikvon al la [[konservatorio]]. Sed nek Peter nek lia vidvino kuraĝis fordoni la kranion; la kranio migris ankoraŭ tra kelkaj manoj, antaŭ ol ĝi en 1895 eniris la posedon de la Societo de la Muzikamikoj en [[Vieno]], en kies muzeo ĝi troviĝis ĝis 1953. Post kiam jam unuan fojon redono de la kranio lastminute fiaskis, en la jaro 1954 post solena procesio de Vieno al Eisenstadt oni povis reunuigi la kranion kun la cetero de la ostoj. La skulptisto ''Gustinus Ambrosi'' rajtis enmeti ĝin en la ĉerkon kaj per tio finfine post 145 jaroj restarigi la mortoripozon (kranio inkludita) de Joseph Haydn.

=== Aliaj uzoj ===
En la pasinteco oni uzis skeletojn en instruado de [[anatomio]], sed en la aktualo pro etikaj tialoj homajn skeletojn oni ne rajtas uzi en universitatoj kaj esplorcentroj. Krome nuntempe estas facile produkti industrie surogatojn de skeletoj, ekzemple el [[plasto]].

[[Barato]] estis unu de la landoj plej abundaj havigantoj de skeletoj antaŭ tiea registaro malpermesis la eksportadon de skeletoj en [[1985]]. Kiel ĉe aliaj komercokampoj, estas eksterleĝa [[nigra merkato]] kiun la aŭtoritatoj de kelkaj landoj klopodas por haltigi. Organizitaj grupoj administras ties internaciajn komercoretojn. Spite tre grandan malmuntadon de tiu nigra merkato en 2001, ŝajnas, ke tia komerco tre enspeziga ankoraŭ ekzistas.&lt;ref&gt;[http://www.necrogramme.com/texte47 La boutique à squelette]{{404|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Konsultita la 21/04/2013&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.wired.com/medtech/health/magazine/15-12/ff_bones?currentPage=all Inside India (en)]. Konsultita la 21/04/2013.&lt;/ref&gt;

Alia aktuala pli etika praktiko, koincide kun la progreso en [[transplantado]], konsistas en la uzado de difinitaj ostoj el skeleto por anstataŭi tre difektitan aŭ malsanan oston de paciento.&lt;ref&gt;Klokkevold PR, Jovanovic SA (2002). &quot;Advanced Implant Surgery and Bone Grafting Techniques&quot;. En Newman MG, Takei HM, Carranza FA (eld.). ''Carranza's Clinical Periodontology'' (9a eld.). W.B. Saunders. pp. 907–8. ISBN 9780721683317.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; LeGeros RZ (Februaryo 2002). &quot;Properties of osteoconductive biomaterials: calcium phosphates&quot;. ''Clinical Orthopaedics and Related Research''. 395 (395): 81–98. doi:10.1097/00003086-200202000-00009. PMID 11937868. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; Urist MR (Februaro 2002). &quot;Bone: formation by autoinduction. 1965&quot;. ''Clinical Orthopaedics and Related Research''. 395 (395): 4–10. doi:10.1097/00003086-200202000-00002. PMID 11937861. &lt;/ref&gt;

== Bildoj ==
[[Dosiero:Huxley - Mans Place in Nature.jpg|eta|400ra|maldekstre|Imagen del libro de [[Thomas Huxley]] de 1863 ''Evidence as to Man's Place in Nature'', la famosa comparación entre los esqueletos de monos y humanos.]]
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Crane phreno.jpg|Frenologia kranio de la 19-a jarcento.
Dosiero:CrâneGallOberlin.JPG|Homa kranio kun surskriboj de la pastro Jean-Frédéric Oberlin laŭ la teorio de Gall.
Dosiero:Crâne mouton.jpg|Ŝafa kranio.
Dosiero:3d_CT_scan_animation.gif|Homa kranio en tridimensia bildigo.
Dosiero:Human skull side bones.svg|Flankaj ostoj de la kranio.
Dosiero:Gray112.png|Riparo.
&lt;/gallery&gt;

== Simboloj ==
[[Dosiero:Jolly-roger.svg|eta|Piratflago [[Jolly Roger]] (Gaja Roĝero).]]
* Skeleto, ĉu kompleta, ĉu parta, estas [[simbolo]] kaj foje eĉ [[personigo]] de [[timo]], [[morto]] en multaj kulturoj, kaj ankaŭ de [[paranormaleco]]. Tiele ĝi estas populara temo en la ferioj pri [[Halloween]], same kiel por la [[Tago de la mortintoj]].
* Piratflago &quot;[[Jolly Roger]]&quot; [[Helpo:Prononcindiko|ˈdʒɒli ˈrɒdʒə(ɹ)]] konsistas el blankaj [[kranio]] kaj krucitaj [[femurosto]]j sur nigra fono.

{{-}}
== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* {{Cite book |last=Balaban |first=Naomi |title=The Handy Anatomy Answer Book |publisher=Visible Ink Press |year=2008 |isbn=978-1-57859-190-9}}
* {{Cite journal|last1=Forbes|first1=R. M.|last2=Mitchell|first2=H. H.|last3=Cooper|first3=A. R.|url=https://www.jbc.org/action/showPdf?pii=S0021-9258%2818%2965095-1|year=1956|journal=Journal of Biological Chemistry|doi=10.1016/S0021-9258(18)65095-1|publisher=American Society for Biochemistry and Molecular Biology|title=Further studies on the gross composition and mineral elements of the adult human body
|pmid=13385244|pages=969–975|volume=223|number=2|doi-access=free}}
* {{Cite book |editor-last=Mish |editor-first=Frederick C.|title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |year=2003 |isbn=978-0-87779-807-1|edition=11th}}
* {{Cite journal |last=Nasoori |first=Alireza |year=2020 |title=Formation, structure, and function of extra‐skeletal bones in mammals |url=https://archive.org/details/formation-structure-and-function-of-extra-skeletal-bones-in-mammals |journal=Biological Reviews |publisher=Cambridge Philosophical Society |volume=95 |issue=4 |pages=986–1019 |doi=10.1111/brv.12597 |pmid=32338826 |s2cid=216556342}}
* {{Cite book |last=Pechenik |first=Jan A. |title=Biology of the Invertebrates |publisher=McGraw-Hill Education |year=2015 |isbn=978-0-07-352418-4 |edition=7th}}
* {{Cite journal |author1-last=Reynolds|author1-first=William W. |author2-last=Karlotski|author2-first=William J.|year=1977 |title=The Allometric Relationship of Skeleton Weight to Body Weight in Teleost Fishes: A Preliminary Comparison with Birds and Mammals |journal=Copeia|volume=1977 |number=1 |pages=160–163 |doi=10.2307/1443520 |jstor=1443520 |publisher=American Society of Ichthyologists and Herpetologists}}
* {{Cite book |last1=Ruppert |first1=Edward E. |url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821 |title=Invertebrate Zoology |last2=Fox |first2=Richard S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |date=2003 |publisher=Thomson, Brooks/Cole |isbn=978-0-03-025982-1 |edition=7th |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Stein |first=Lisa |url=https://archive.org/details/bodycompletehuma0000unse |title=Body: The Complete Human |publisher=National Geographic Society |year=2007 |isbn=978-1-4262-0128-8 |url-access=registration}}
* {{Cite book |last=Tözeren |first=Aydın |title=Human Body Dynamics: Classical Mechanics and Human Movement |publisher=Springer |year=2000 |isbn=0-387-98801-7}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Commons|Skeletons}}
* [[Homa skeleto]]
* [[Kompara anatomio]]
* [[Kradtraba skeleto]]
* [[Nia Korpo. Anatomio kaj fiziologio de la homo por laikoj]]
* [[Slabokonstruaĵo]]
* ''[[The Skeleton Dance]]''
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Skeleton|revizio=829937801}}
* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Esqueleto|revizio=153001410}}
{{Havenda artikolo|Skeleto}}

[[Kategorio:Skeleta sistemo| ]]</text>
      <sha1>pwja7s3v0z2p79wjwt14qiw1gf2q7uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Severomorsk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78534</id>
    <revision>
      <id>9479234</id>
      <parentid>8448492</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1253" sha1="izf8z0otbjsdelo4oquwp3nxp64wtuj" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU}}
'''Severomorsk''' ({{Lang-ru|Североморск}}) estas [[urbo]] en [[Murmanska provinco]] en [[Rusio]].

Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 47530.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro [[1951]].

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Vajenga (Ваенга) ĝis [[1951]]

La interurba telefona kodo estas 81537, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel [[moskva tempo]] (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|69|04|N|33|24|E}}.

La urbo estas sur bordo de tutjare nefrostiĝanta maro.

En la urbo estas fervoja stacio kaj mara haveno.

Traduko de nomo de la urbo estas &quot;nord-mara&quot;.

En jaro [[1959]] la urbo havis 26,5 mil loĝantojn.

En jaro [[2002]] la urbo havis 55,1 mil loĝantojn.

== Eksteraj ligiloj ==
* http://severomorsk.murman.ru &lt;!-- Severomorsk --&gt;
* http://www.severm.net &lt;!-- Severomorsk._online_: _Комментарии_ --&gt;
* http://www.barenz.ru {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060324013226/http://barenz.ru/ |date=2006-03-24 }} &lt;!-- _Молодёжный_ portalo _г_. _Североморска_ --&gt;

{{Havenoj en Rusio}}

[[Kategorio:Urboj de Murmanska provinco]]</text>
      <sha1>izf8z0otbjsdelo4oquwp3nxp64wtuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xaver Kutílek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94271</id>
    <revision>
      <id>9479377</id>
      <parentid>8573303</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1642" sha1="1qbo67ukq8b6frkgdh3f2mv59ohprqm" xml:space="preserve">[[Dosiero:KUTILEK.JPG|eta|maldekstra|250ra|Xaver Kutílek, la unua prezidanto de la pilzena klubo]]

'''Xaver KUTÍLEK''' (naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1846]] en Chrobouže - mortis la [[4-an de majo]] [[1925]]) estis ĉeĥa esperantisto, fondinto kaj la unua prezidanto de la klubo en [[Plzeň]].

Li naskiĝis kiel filo de lerneja direktoro, studis en [[Chrudim]] kaj [[Praha]] kaj fariĝis instruisto. Post kelkaj jaroj li estis okupata kiel supera oficisto ĉe la lerneja konsilantaro en Polná, Ledeč, Královice kaj Plzeň, kie li transiris en la servojn de magistrato. Lastfoje li deĵoris kiel ĉefo de la urba paŭperisma oficejo.

Li posedis perfekte la germanan, latinan kaj francajn lingvojn. En la junaĝo interesis lin fremdaj lingvoj, kaj kiam Dro Zamenhof en la jaro 1887 eldonis la unuan lernolibron de Esperanto, s-ro Xaver Kutílek estis en Plzeň la unua homo, kiu komencis serioze kaj tre diligente studi Esperanton kaj dediĉis ĉiun liberan tempon al ĝi.

Komence li propagandis ĝin en malgranda rondo de siaj amikoj en Plzeň kaj skribis pri ĝi en lokaj gazetoj. Kiam la rondeto de esperantistoj ĉiam pligrandiĝis, li alpaŝis al la fondo de la unua klubo en Plzeň.

La reston de sia vivo li dediĉis sole al Esperanto, li abonis preskaŭ ĉiujn gravajn Esperanto-gezetojn kaj korespondadis kun la eksterlando. Prezidanto de la klubo li estis du jarojn. Pro malsano li rezignis je la prezidanteco kaj transdonis al funkcion al la vicprezidanto Jaroš Schwarz.

[[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj|Kutilek, Xaver]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1846|Kutilek, Xaver]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1925|Kutilek, Xaver]]</text>
      <sha1>1qbo67ukq8b6frkgdh3f2mv59ohprqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blindulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101194</id>
    <revision>
      <id>9479424</id>
      <parentid>9448174</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3338" sha1="ouyer9hok5uh6jvgvzcgi5up9lk16so" xml:space="preserve">[[Dosiero:Caoguia2006.jpg|eta|300ra|&lt;center&gt;blindulo kun sia [[gvidhundo]] en [[Braziljo]], [[Brazilo]]]]

'''Blindulo''' estas blinda persono, al kiu mankas la [[vidado]], aŭ kiu havas tre malbonan. Ilia [[blindeco]] povas esti parta vid-difektaĵo. La leĝaj blinduloj same vidos for 6 metroj de objekto kiel norme vidanto for 60 metroj. La blindeco povas havi multajn kaŭzojn, ĝi povas esti akirita aŭ denaska. La [[surdblindeco|surdblinduloj]] estas tiaj vidmalkapabluloj, kiuj ankaŭ havas aŭdmalkapablon, ke ili ne povas kompensi la unu senson per la alia. En tiaj landoj, kie la kuracado havas limigitajn kapablojn, helpas internaciaj aŭ komunutilaj helpaj organizoj. La kuracadon determinas de la malsano, kiu blindigis, sed ofte oni ne povas kuraci la blindecon, tial la [[rehabilitado]] kaj edukado estas grava.

== Proverbo ==
{{Citaĵo|Inter blinduloj, reĝas strabuloj.&lt;sup&gt;[[L. L. Zamenhof|Z]]&lt;/sup&gt;}}

== Iuj aparte konataj blinduloj ==
=== Naskitaj blinde ===
* [[Odilia]] - germana sanktulino
* [[Homero]], helena verkisto
* [[George Shearing]] - brita/usona ĵazpianisto kaj -komponisto

=== Personoj blindiĝintaj pli poste en la vivo ===
* [[Johann Sebastian Bach]] ([[1685]]-[[1750]]), germana komponisto
* [[Johano de Luksemburgio]] (1296-1346), grafo de Luksemburgo, kiu en 1310 fariĝis reĝo de Bohemio
* [[Andrea Bocelli]], itala kantisto - jam denaske malfortvidanta, sed ĝis la 12-a vivjaro praktike blinda
* [[Jorge Luis Borges]], verkisto, blindiĝis en alta aĝo pro [[hereda malsano]] 
* [[Louis Braille]] (1809-1852), inventinto de la planskribo [[Brajlo]]
* [[Ray Charles]] (1930-2004), usona kantisto, blinda ekde la 7-a vivjaro pro [[glaŭkomo]]
* [[Eratosteno]] (276 a.K.-194 a.K.), greka astronomo, geografo, filozofo kaj matematikisto
* [[Leonhard Euler]] (1707-1783), svisa matematikisto kaj fizikisto
* [[Galileo Galilei]] (1564–1642) - itala astronomo, filozofo kaj artisto, blinda ekde al 72-a vivjaro
* [[W.C. Handy]] (1873-1958) - usona [[bluso|blus]]komponisto
* [[Isaak]] - la dua patriarĥo de [[Izraelo]], sola filo de Abraham kaj Sara, patro de Esav kaj Jakob
* [[James Joyce]] (1882 - 1941) - irlanda verkisto
* [[Helen Keller]] (1880-1968) - usonanino, blinda ekde la 19-a vivmonato sekve de [[febro]]
* [[Fritz Lang]] (1890-1976) - germana filmreĝisoro
* [[John Milton]] (1608-1674) - verkisto, blinda ekde la 42-a vivjaro
* [[Joaquín Rodrigo]] (1901-1999) - hispana komponisto, blinda ekde la 3-a vivjaro sekve de [[difterio]]
* [[Lennie Tristano]] - usona ĵazpianisto, blindiĝis en beba aĝo
* [[Eamon de Valera]] (1882-1975) - ŝtata prezidanto de Irlando
* [[Stevie Wonder]] - usona kantisto, blinda pro tro alta koncentraĵo de oksigeno en la [[kovilo]] post antaŭmatura naskiĝo

=== Blindaj pentristoj ===
* [[Honoré Daumier]] (1808-79) - franca karikaturisto, pentristo kaj skulptisto, blindiĝis en pli alta aĝo
* [[Francisco Goya]] (1746-1828) - hispana pentristo, blindiĝis kaj surdiĝis en pli alta aĝo
* [[Claude Monet]] (1840-1926) - franca pentristo, blindiĝis pro [[katarakto]] en pli alta aĝo, kvankam iom helpis operacioj

== Vidu ankaŭ ==
* [[Blindeco]]
* [[Esperantistaj blinduloj]]
* [[Internacia Blinda Sporta Federacio]]
* [[Brajlo]]
* [[Signuno]]

{{Projektoj|q=Blindulo|ReVo=blind.0ulo}}
{{Bibliotekoj}}
{{Unua}}

[[Kategorio:Blinduloj| ]]</text>
      <sha1>ouyer9hok5uh6jvgvzcgi5up9lk16so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hejma kato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106822</id>
    <revision>
      <id>9479433</id>
      <parentid>9459623</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80971" sha1="i3wh8kp6swfmlk422nehh6epjpon38c" xml:space="preserve">{{Prisupre|ali=Kato|pri=hejmbesto kaj subspecio &quot;Felis silvestris catus&quot;|specio &quot;Felis silvestris&quot;|Sovaĝa kato|apa=Kato (apartigilo)|apb=Katino (apartigilo)}}
{{Taksonomio
|nomo = Kato
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|regno2=bestoj
|dosiero = Collage of Six Cats-01.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Bildoj de katoj
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Mamuloj]] ''Mammalia''
|ordo = [[Karnovoroj]] ''Carnivora''
|familio = [[Felisedoj]] ''Felidae''
|genro = [[Feliso]]j ''Felis''
|specio = ''[[Sovaĝa kato|F. silvestris]]''
|subspecio = '''''F.s. catus'''''
|statuso = {{StatusDombesto}}
|trinomo = ''Felis silvestris catus''
|trinomo aŭtoritato = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
[[Dosiero:Kiel oni hejmigis katojn - Scivolemo.webm|eta|Kiel oni hejmigis katojn - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo.]]]]
'''Hejma kato''' ([[latine]] ''Felis silvestris catus'', iam ankaŭ: ''Felis catus''&lt;ref&gt;[http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=727487 ITIS Standard Report Page: Felis catus domestica]&lt;/ref&gt;) estas jam de inter 3.500 kaj 8.000 jaroj hejma [[bestoj|besto]]. Ĝi estas unu el la plej kutimaj hejmaj bestoj. De siaj antaŭuloj ĝi heredis eminentan aŭd- kaj vidkapablon, kaj [[korpo (biologio)|korpo]]n perfekte akomoditan por ĉasado. Ankoraŭ antaŭ nelonge la [[kato]] estis neforpripensebla parto de ĉiu provinca domo. Sed kun evoluo de [[civilizo]] la provinca medio senĉese malplimultiĝas kaj la kato perdas sian postenon de utila hejma besto. En urboj ĝi fariĝas nebonvenigata problemo pro siaj reprodukta kapablo kaj pro ebla danĝero de kontaĝo de [[toksoplasmozo]] kaj diversaj [[parazito]]j&lt;ref name=&quot;Rochlitz&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=The Welfare of Cats|url=https://archive.org/details/welfareofcatsani0000iren|familia nomo=Rochlitz|persona nomo=Irene|jaro=2007|serio=&quot;Animal Welfare&quot; series|loko=Berlino|eldoninto=Springer|ISBN=1-4020-6143-9|paĝoj=[https://archive.org/details/welfareofcatsani0000iren/page/141 141]–175}}&lt;/ref&gt;. Aliflanke, dank' al relativa nepretendema zorgeco kaj kapablo aldoni al loĝejo emocian varmon de hejmo ĝi estas senĉese tre multe ŝatata hejma besto&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://laptop.deh.gov.au/biodiversity/invasive/publications/pubs/impacts-feral-cats.pdf |titolo=Impact of Feral Cats in Australia |alirdato=2017-08-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150720183723/http://laptop.deh.gov.au/biodiversity/invasive/publications/pubs/impacts-feral-cats.pdf |arkivdato=2015-07-20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Winters, L, Walter GE [http://www.abcbirds.org/newsandreports/NFWF.pdf IMPACTS of FERAL and FREE-RANGING CATS on Bird Species of Conservation Concern] American Bird Conservancy, 31a de majo 2005. {{wayback|url=http://www.abcbirds.org/newsandreports/NFWF.pdf |date=20150413052640 |df=y }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{Cite news
 |url= http://www.nytimes.com/2007/06/29/science/29cat.html
 |title=Study Traces Cat's Ancestry to Middle East
 |last=Wade
 |first=Nicholas
 |date=29a de junio 2007
 |work=New York Times
 |publisher= New York Times Company, NYTC
 |location=New York
 |accessdate=2a de aprilo 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Science Magazine&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Vigne JD, Guilaine J, Debue K, Haye L, Gérard P |title=Early taming of the cat in Cyprus |journal=Science |volume=304 |issue=5668 |page=259 |date=Aprilo 2004  |pmid=15073370 |doi=10.1126/science.1095335|issn = 0036-8075}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;9500 years&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html|titolo=Oldest Known Pet Cat? 9,500-year-old Burial Found on Cyprus|alirdato=2007-03-06|dato=2004-04-08|verko=National Geographic News|eldoninto=National Geographic Society}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title = Earliest &quot;Domestic&quot; Cats in China Identified as Leopard Cat (Prionailurus bengalensis)|url = http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0147295|journal = PLoS ONE|date = |pages = e0147295|volume = 11|issue = 1|doi = 10.1371/journal.pone.0147295|first = J.-D.|last = Vigne|first2 = A.|last2 = Evin|first3 = T.|last3 = Cucchi|first4 = L.|last4 = Dai|first5 = C.|last5 = Yu|first6 = S.|last6 = Hu|first7 = N.|last7 = Soulages|first8 = W.|last8 = Wang|first9 = Z.|last9 = Sun|year = 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Were cats domesticated more than once?|url = http://www.sciencemag.org/news/2016/01/were-cats-domesticated-more-once|website = sciencemag.org|access-date = 27 January 2016|last = Grimm|first = David|date = 27a de januaro 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Thompson|first1=Andrea|title=What's the Most Popular Pet?|url=http://www.livescience.com/32415-whats-the-most-popular-pet.html|website=LiveScience|accessdate=15a de decembro 2015}}&lt;/ref&gt;.

== Aldomigado de kato ==
[[Dosiero:Wild-domestic-hybrid cat skulls.png|eta|Kranioj de arbara kato (supre maldekstre), hejmkato (supre dekstre), kaj hibrido inter ambaŭ (supre centre).]]
[[Dosiero:Wildkatze 002.jpg|eta|Arbara kato.]]
[[Dosiero:AfricanWildCat.jpg|eta|Helkolora kato.]]
[[Dosiero:Bastet-E 2533-IMG 0630-gradient.jpg|eta|Diino [[Bastet]].]]
[[Dosiero:Mao I 001.jpg|eta|Katino kun katidoj en ĝardeno ([[Ĉinio]], el la [[12-a jarcento]]).]]

=== Antaŭuloj de katoj ===
La [[Familio (Biologio)|familio]] de [[felisedoj]] apartenas al [[mamuloj]]. La unuaj mamuloj evoluis el [[reptilioj]] antaŭ proksimume 200 milionoj da jaroj. Kiam [[dinosaŭroj]] estis [[formortinta]]j antaŭ proksimume 65 milionoj da jaroj, la mamuloj komencis akiri dominan postenon, kiun ili konservis ĝis hodiaŭ. Evoluis kelke da [[karnomanĝuloj]], al kiu apartenas ankaŭ [[genro (Biologio)|genro]] de ''Miacis''. Tio estis rabobestoj, kies grandeco estis proksimuma de [[mustelo]] al [[lupo]]. En periodo de [[terciaro]], do antaŭ 60 – 35 milionoj da jaroj unuopuloj el la genro ''Miacis'' disvastiĝis el [[Norda Ameriko]] tra [[Beringa Markolo]] ĝis la tuta [[Eŭropo]] kaj [[Azio]]. Iom post iom evoluis el ili antaŭuloj de hodiaŭaj [[karnomanĝuloj|karnovoraj genroj]], inkluzive de katoj. La unuaj felisedoj aperis en [[eoceno]] antaŭ proksimume 40 milionoj da jaroj. Diference de aliaj specioj la felisedoj evoluis rapide kaj jam en plua periodo, en [[oligoceno]], ili estis similaj al hodiaŭaj katoj.

Hodiaŭ ni distingas tri speciojn de katoj: ''Panthera'', ''Felis'' kaj ''Acinonyx''. ''Panthera'' estas katoj grandaj kaj ili havas sur la suba parto de lango malgrandan ansan cervikon, kiu libere moviĝas kaj ebligas al la kato dank’ al ĝi elbuŝigi fortajn sonojn. ''Felis'' estas katoj malgrandaj, ili havas firman ansan cervikon, ili do ne povas elbuŝigi fortajn sonojn. En genron de ''Acinonyx'' apartenas sole [[gepardo]], ĉar ĝi havas ungegojn, kiujn ĝi ne povas tute entirigi.

=== Kunvivo de kato kun homo ===
==== Kiel el sovaĝa rabobesto fariĝis hejma kato ====
La plej malnovaj konataj pruvoj pri interrilato inter [[homo]] kaj kato devenas el periodo antaŭ 4500 jaroj. La [[aldomigo]] okazis en la valo de [[Nilo]] en [[Egipta civilizo|Egiptio]]. Temas pri [[bildo]]j de katoj pentritaj sur muroj de [[kripto]]j, [[statuo|statuetoj]] de katoj kaj [[mumiigo|mumiigitaj]] katoj. Diference de plimulto de ceteraj hejmaj bestoj la kato verŝajne elektis homon kaj ne male. [[Homo]]j nome allogis [[muso]]jn kaj [[rato]]jn pro sia deponado de nutraĵoj kaj la katoj vivtenas sin ĝuste per tiuj ĉi [[ronĝuloj]].

Tiuj ĉi katoj apartenis al la specio de [[afrika sovaĝa kato|afrika kato]] (latine ''Felis silvestris lybica'') kaj ili fariĝis antaŭuloj de hodiaŭaj hejmaj rasoj. Tio estas kato vivanta en [[stepo]]j de [[Afriko]] kaj [[Arabio]]. Ĝi havas grandajn [[orelo]]jn, ĝi estas svelta kaj longkrura. Estas verŝajne, ke sovaĝa kato ne estis unusola antaŭulo de hodiaŭaj katoj.

[[Aldomigo|Aldomigitaj]] estis ankaŭ evidente [[sovaĝa eŭropa kato|arbaraj katoj]] (''Felis silvestris silvestris'') kaj [[sovaĝa stepa kato|stepaj katoj]] (''Felis silvestris ornata''). Hejmlando de la kato arbara estas [[Eŭropo]], [[Malgrand-Azio]] kaj [[Irano]]. Tio estas relative grandega kato kun mallongaj oreloj kaj dika, bone hararhava [[vosto]]. La stepa kato denove devenas el [[Malgrand-Azio|antaŭa]] kaj [[Mez-Azio]] kaj ĝi estas pli dika ol la afrika kato.

==== Antikvo ====
La [[Egipta civilizo|antikvaj egiptanoj]] adoris kaj estimis ilin kiel [[dio|diaron]]. Ili kredis, ke ili havas influon ŝirmi homon antaŭ ĉio malbona. Ĉeesto de la kato en hejmo signifis en la antikva Egiptio benon, bonan sanon por ĉiuj kaj longan vivon. Kiam en ilia domo mortis kato, domloĝantoj razis sian brovon malĝojante post ĝi. La plej sanktaj egiptaj katoj estis [[nigra]]j, ili gardis [[templo]]jn al [[pastro]]j kaj al [[dio]]j. Ties mortigon oni punis per [[morto]]. Trovejoj de balzamitaj kataj korpoj kaj kataj amuletoj en [[kripto]]j de regintoj (ekz. ĉe [[faraono]] [[Tutanĥamono]] aŭ [[Ramseso la 2-a]]) estas pruvo de preskaŭ kulta adorado de katoj en Egiptio. La katoj havis propran [[diino]]n – [[Bastet]], kiu estis krom alia ankaŭ diino de la eliranta suno, Luno, fekundeco, malavareco, [[sekso|sekseco]], [[danco]] ktp. Egiptoj bildigis ĝin kiel malgrandan katon kun maldekstra kapo aŭ kiel virinan korpon kun kata kapo priskribante al ĝi kelkajn katajn ecojn – sed tio venis nur kun evoluo, ties devena funkcio estis ŝirmo de menenfera sepultejo. Egiptoj adoris ĝin jam ekde la plej malnovaj epokoj. En la jaro 500 antaŭ Kristo la kata kulto atingis sian zeniton.

Tiutempe [[Antikva Grekio|grekoj]] kaj [[Romio|romanoj]] konsideris katon kiel aparta hejma besto kaj por kaptado de musoj ili preferis [[mustelo]]jn (latine ''[[Furo|Mustela putorius furo]]''). Pli malfrue la greka [[diino]] [[Artemisa]], romia diino [[Diana]] kaj [[Skandinavio|skandinava]] diino [[Freja]] ricevis certan similecon kun la kato. Ili estis patroninoj de fekundeco kaj nasko, kiam la katoj tiel zorgeme zorgas pri siaj idoj. Por kapableco de la kato ŝanĝi la formon de [[pupilo]]j oni alskribis al la diinoj ankaŭ patronecon super lunaj fazoj.

Validis severa malpermeso eksporti la katojn el Egiptio. [[Fenicio|Feniciaj]] maristoj tial [[kontrabando|kontrabandis]] la katojn en [[Italio]]n, [[Gaŭlio]]n kaj [[Britio]]n. Sed en Eŭropon, precipe en [[Grekio]]n la aldomigitaj katoj pli signife venis tra komercvojoj el [[Okcidenta Azio]]. La unuaj pruvoj pri disvastigo de la katoj en Eŭropo oni trovas sur vazoj el la 5-a kaj 4-a jarcentoj antaŭ Kristo. Pri pli ampleksa disvastigo de la katoj tra Eŭropo ekzorgis denove fenicianoj dum granda transloĝiĝo de la nacioj, kiam la katoj venis sur romiaj batalŝipoj ĝis Mez-Eŭropo. Surprizon inter felinologia publiko faris arkeologiaj trovaĵoj el ĉirkaŭaĵo de [[Amsterdamo]], kie oni trovis korprestaĵojn el proksimume el la jaro 2000 a. K.

[[Ĉinio]]n kaj de tie pli malfrue ankaŭ [[Japanio]]n la katoj venis el [[Barato]]. La katoj estis en tiuj ĉi regionoj gravaj partoj de religiaj ceremonioj kaj en Ĉinio ilia tasko estis ŝirmi valorajn [[kokono]]jn de [[silkoraŭpo]] kaj en temploj denove malnovajn manuskriptojn antaŭ [[rato]]j kaj [[muso]]j. Ĉinoj kredis, ke nur homo kaj kato havas animon. La kato alportis al ĉinoj longan vivon kaj feliĉon, ĝi estis simbolo de feliĉaj, riĉaj homoj. Sed kun pereo de la malnova ĉina kulturo perdis sian postenon kaj ili fariĝis bestoj destinitaj sur paton.

==== Mezepoko ====
La katoj venis en Eŭropon ĉirkaŭ la jaro 500 a.K. Unue ili navigaciis sur feniciaj komercŝipoj el Egiptio ĝis Grekio kaj pli malfrue ĝis Italio. Dum regado de romia imperiestro [[Aŭgusto Cezaro|Aŭgusto]] [[Sirio|siriaj]] [[monaĥo]]j alportis kelke da katoj ankaŭ en [[Romio|Romon]], kie ili fariĝis ornamo de salonoj de riĉaj homoj. Sed baldaŭ romianoj malkovris kapablecon de la katoj ĉasi musojn kaj romiaj legianoj do kunprenis ilin en militiroj norden. Kaj tiel ankaŭ katoj konkeris komune kun romianoj [[Anglio]]n. La katoj akiris grandan ŝatatecon ĉe [[Skotlando|skotoj]]. En la [[10-a jarcento]] la katoj estis indaj je posedaĵo kaj ili estis tiom valoraj, ke en la jaro [[936]] estis eldonita malpermeso mortigi ilin (puno pro mortigo de kato dependis de ties aĝo kaj prezo). Ili vivis en [[burgo]]j kaj ŝirmis grenejojn kontraŭ ronĝuloj. En [[Anglio]], [[Skotlando]], [[Irlando]] kaj [[Kimrio]] la kato ĝis hodiaŭ alportas feliĉon. Similan pripensadon havis ankaŭ [[ĝermanoj]], kies diino Freya, edzino de dio de suno Balduro, havis veturilon tirita per katoj. Sed akceptinte [[kristanismo]]n en la [[4-a jarcento]] la dioj devis rezigni kaj kun ili ankaŭ la katoj. Pri Freya oni forgesis rapide, sed la katoj dank‘ al siaj ĉasistaj kapablecoj trovis ankoraŭ por kelke da jarcentoj sian validigon. Sed ĉiuj iliaj bonaj faroj fine en periodo de malhela [[mezepoko]] venĝis al ili.

===== La kato kaj sorĉado =====
[[Dosiero:Black Cat (7983739954).jpg|eta|En kelkaj kulturoj la nigraj katoj estas ligitaj al malbona sorto; plej malbone en [[mezepoka Eŭropo]] al sorĉistinoj kaj eĉ al diablo mem.]]
Ĉio, kion oni admiris en la katoj (elastaj movoj, individualeco, sopiron pri libereco) fariĝis al ili en la malfrua [[mezepoko]] fatala. La mezepoka [[inkvizicio]] proklamis la katojn kiel obseditaj per malbonaj spiritoj, ĉar ili havas en la okuloj [[infero|gehenan]] fajron, per kiu ĝi estas kunigita kun [[diablo]]. La kato estis oficiale proklamita kiel aliancano de [[sorĉistino]]j kaj rekta partoprenanto de [[nigra magio]]. Oni komencis timi la katojn kaj oni brulmortigis ilin komune kun iliaj posedantinoj. Oni nome kredis, ke la dudekjara kato ŝanĝiĝos en sorĉistinon kaj la centjara sorĉistino denove en la katon. Dum sorĉistina sabato onidire sorĉistinoj rajdis sur grandegaj katoj. En la tago de festotago de sankta Johano la inkvizicio aranĝis grandiozajn spektaklojn, kie ili dumvive brulmortigadis la katojn, precipe la nigrajn antaŭ pordegoj de [[preĝejo]]j. [[Papo]] [[Gregorio la 9-a]] proklamis, ke nur ekleziaj apostatoj bredas la nigrajn katojn kaj li markis ilin kiel &quot;kreituloj de diablo&quot;.

Malgraŭ tio precipe en malriĉaj tavoloj, sed ankaŭ ĉe nobelaro kaj pastraro estis troveblaj ŝatantoj de katoj. Popolmedicino alskribis al la kato kuracigajn efikojn kaj preskaŭ ĉian kataĵon oni uzis por kuracado de diversaj malsanoj.

===== La kato en la Novaj Mondoj =====
Spite al la persekutado de katoj en la kulmina mezepoko maristoj uzis la katojn por ĉasado de musoj en siaj [[ŝipo]]j, por ke ili tiel ŝirmu siajn rezervojn de [[nutraĵo]] kontraŭ ronĝuloj. Tiel la katoj iom post iom aldomiĝis ankaŭ en [[Nordameriko]], [[Aŭstralio]] kaj sur [[Nov-Zelando]]. En [[Ameriko]]n onidire alveturis ĝin [[Kristoforo Kolumbo]] mem. La skribdokumento pri trovo de la katoj en Ameriko devenas el la jaro [[1626]]. En malgrandaj insuloj ĉefe de [[Hinda Oceano]] kaj de [[Oceanio]], katoj iĝis [[plago]] nenecese alportitaj de maristoj. Pro sia ĉaskapabloj ili formortis multajn speciojn kiuj antaŭe ne havis predantojn. Fakte la sinsekvo okazis tiel: ratoj estis alportitaj nevolonte, kaj poste maristoj alportis volonte katojn por finigi ratojn, sed ambaŭ mamuloj okazigis katastrofan rezulton al la [[ekologio]] kaj al [[formorto]] de endanĝerigitaj specioj.

==== Novepoko ====
[[Dosiero:Kata vizaĝo.jpg|eta|maldekstre|Kata vizaĝo.]]
Kun veno de la novepoko la situacio turniĝis. En periodo de baroko la katoj fariĝis ornamoj de salonoj. Sed iom post iom ĝi fariĝis tro &quot;ordinara&quot; kaj oni komencis kun ties kultivado. En la [[17-a jarcento]] en Eŭropon venis informo pri la kultivitaj katoj bredataj en nordorienta persa provinco [[Ĥorasano]]. De komence ĉiuj longharaj katoj estis nomataj [[ankara]]j laŭ ĉefurbo de [[Turkio]].

En la [[20-a jarcento]] la kato fariĝis interesa por [[medicino]] kaj sciencistoj esploris ĝin el diversaj aspektoj ([[fiziologio]], [[psikologio]], [[genetiko]]). En la [[1960-aj jaroj]] okazis [[etologio|etologia]] esplorado kiel pri sovaĝaj tiel pri hejmaj katoj. Ekde la [[1990-aj jaroj]] la kato apartenas inter la plej disvastigitaj hejmbestoj en la mondo. Sed subinflue de la historia evoluo homoj en multaj landoj havas disunuiĝintan rilaton al la katoj. Multe da homoj estas ekzemple konvinkitaj, ke se nigra kato transkuros antaŭ ili la vojon, tio alportos al ili malfeliĉon.

Sistema bredado de katoj ekzistas en Eŭropo de proksimume 150 jaroj. La unua ekspozicio de katoj en la mondo okazis en [[Londono]] en la jaro [[1871]]. Estis en ĝi videblaj ankaŭ kelkaj siamaj katoj, kiuj estis tiutempe alveturigitaj en Eŭropon. Bredantoj kaj ŝatantoj de katoj komencis unuiĝi en diversajn societojn, por ke ili interŝanĝu spertojn, aranĝu ekspoziciojn, eldonu genealogiojn, registru raslibrojn kaj destinu signojn de la [[raso]]j. Hodiaŭ ekzistas la tuta vico de organizaĵoj de bredantoj de katoj. En Eŭropo estas la plej konata [[Internacia felinologia federacio|FIFe]] (''Fédération Internationale Féline'').

== Anatomio de kato ==
La hejma kato apartenas per sia [[zoologio|zoologia]] envicigo inter malgrandajn [[felisedo]]jn. Ĝi havas plilongigitan korpon, sur proporcie malaltaj [[kruro]]j, kun mallonga [[kolo]] kaj larĝa, proporcie mallonga [[kapo]], mezlonga [[vosto]] kaj mallonga, rekta kaj aliga [[haro|hararo]]. Ĉe la kultivitaj rasoj de la katoj estas poste intence kultivitaj kelkaj diferencaj korpformoj kaj signoj.

La kato estas predanto. Ties korpo estas akomodiĝinta por ĉasado. La perfekte evoluiĝintaj [[senso|sensaj]] [[organo]]j ebligas al ĝi registri ĉasaĵon je pli granda distanco kaj lerte kapti ĝin. La korpo de la kato estas plena de forto, eleganta kaj ĝi kapablas evoluigi grandan rapidecon kaj alte salti. Ĝi havas akrajn [[dento]]jn kaj [[ungo|ungegojn]], la kaptitan ĉasakiraĵon ĝi kapablas rapide mortigi.

=== Skeleto kaj dentaro ===
[[Dosiero:Skeleto de kato.jpg|eta|250ra|Skeleto de kato.]]
Pri la fleksebleco, rapideco kaj moviĝemo de la kato zorgas 244 [[osto]]j kaj 512 [[muskolo]]j. La [[spino]]n kreas 7 [[kolo|kolaj]], 13 [[torako|torakaj]], 7 [[lumbo|lumbaj]] [[vertebro]]j, la sakra osto (3 vertebroj kunkreskitaj) kaj 20 ĝis 26 vertebroj de la [[vosto]]. Ĉe la senvostaj katoj la vertebroj de la vosto mankas aŭ estas evoluintaj sole la unuaj kvar. La vertebroj de la spino estas kunigitaj tiel, ke la kato fakte kapablas fleksiĝi preskaŭ je 180 gradoj.

Sur la torak-kruroj la kato havas po kvin kaj sur la [[Kokcigo|pelvaj]] po kvar entiriĝeblajn ungegojn. La kato surtretas sur la subajn areojn de la [[fingro]]j, kiuj havas elastajn kusenetojn. Tiuj ebligas al la kato elegantan kaj ĉefe silentan iradon. La katoj akrigas la ungegojn sur la antaŭaj piedoj per regula gratado, ĉefe je lignaj objektoj, en la naturo tio estas [[arbo]]j. La ungegojn sur la malantaŭaj piedoj la kato mallongigas per mordado.

La [[skeleto]] de la kato konsistas el ostoj de la [[kranio]], la spino, la [[ripo]]j kun la [[sternumo]] kaj el la ostoj de la ekstremaĵoj. Ĝi fakte indikas la formon de la korpo de la besto ŝirmante la internajn, por la vivo gravajn organojn kontraŭ eksteraj influoj. Ties konsisto ebligas al la [[muskolo]]j kaj al la ligamentoj ekonomie eluzi la forton je la movo. La levilsimila konsisto de la pelvaj ekstremaĵoj kaj la fortaj dorsaj muskoloj donas al la kato eblecon tuj evoluigi rapidecon aŭ salton. Sed tiu ĉi rapideco estas mallongtempa, pli longe daŭranta alta faro ne estas por la kato fiziologie ebla.

La kranio de la kato estas mezlonga, kun bone evoluinta cerbejo kaj forta [[mandiblo]]. En la [[makzelo]] la kato havas 16 kaj en la mandiblo 14 daŭrajn [[dento]]jn. Regula kunmordo estas tenajla, tio signifas, ke tranĉareoj de incizivoj de la mandiblo tuŝas sin je tranĉareoj de [[incizivo]]j de la makzelo, samkiel pecoj de [[tenajlo]]. Dum ŝovado de reguleco de kunmordo ĉe kultivitaj rasoj de la katoj la tolero estas permesita en la kunmordo de la incizivoj ĝis 2&amp;nbsp;mm. Se distanco de la tranĉareoj de la incizivoj estas pli granda ol 2&amp;nbsp;mm kaj la incizivoj de la mandiblo estas antaŭ la incizivoj de la makzelo, oni markas tion kiel antaŭmordo kaj male tio estas submordo. Ambaŭ tiuj statoj estas difekto, kiu povas esti herede kondiĉa kaj en la bredado ĝi estas nepostulata.

La dentaro el la [[laktodento]]j de la kato havas 26 dentojn. La katidoj naskiĝas sendentaj kaj iliaj laktodentoj tratranĉas sin en la aĝo de 10 ĝis 30 tagoj. Interŝanĝo de la laktodentoj por la dentoj daŭraj komenciĝas post la tria monato kaj finiĝas proksimume en la sesa monato. La daŭra dentaro de la kato havas 30 dentojn.

=== Sensorganoj ===
[[Dosiero:Whiskers on cat paw.jpg|eta|200ra|Palpaj akceptiloj sur la piedoj.]]
[[Dosiero:Kot Leni.jpg|eta|200ra|La kata flarsento estas pli evoluiĝinta ol la flarsento de homo.]]
La [[sensorgano]]j estas komplika aparataro, kiu servas al reguliga sistemo de la [[organismo]]. La sensorganoj akceptas iniciatojn el la ekstera medio kaj en formo de nervaj iniciatoj ili transdonas ilin en la [[cerbo]]n kaj la [[mjelo]]n, kiuj prilaboras ilin. Laŭ speco kaj intenseco de la iniciato la organismo reagas. La plej bone evoluiĝinta senso de la hejma kato estas sendube [[vidkapablo]], kiel la plejmalmulte evoluiĝinta sensorgano oni konsideras ĝian [[gusto|gustkapablon]].

==== Vidkapablo ====
[[Dosiero:Ojo de gata trim.jpg|eta|maldekstre|La [[iriso]] karaktera de katoj durante la ekspono al la taga [[lumo]]. En la malsupra maldekstro videblas parto de la [[niktito]].]]
La [[okulo]] de kato havas tre similan konsiston kiel la homa okulo. Sed diference de la homo la kata okulo havas kelke da gravaj modifaĵoj, kiuj ebligas al la kato percepti objektojn alie ol al homoj. Ĝi ekzemple ne povas movi per la okuloj tiel kiel la homo (vidkampo de la kato estas proksimume 205 gradoj, dume ĉe homo tio estas preskaŭ 220 gradoj). Sed diference de tio ĝi havas pli konkavan korneon ol homo, kio rebrilas de kvalito de vidado kaj ĝi ankaŭ pli kapablas turni la kapon. Oni tradicias, ke la kato vidas same bone dumtage samkiel dumnokte. Sed tio ne estas vero. En absoluta mallumo ĝi vidas neniel pli bone ol homo, sed ĝi kapablas tre bone vidi ankaŭ dum duonlumo. Ĝi estas dankema por tio al specialaj ĉeloj troviĝantaj sur la angia tavolo malantaŭ la [[retino]] (la t.n. ''tapetum lucidum''), kiuj estas kapablaj rebrili eĉ minimuman kvanton de lumo. Tiu ĉi eco de la kata okulo montriĝas per ties karakteriza [[ora]] aŭ [[verda]] brilado en mallumo. Plua kaŭzo, kial la kato vidas eminente, estas kapablo de la [[pupilo]] karakterize ŝanĝi sian grandecon. Dum intensiva lumo la pupilo havas kravaĵsimilan formon kaj dum duonlumo la pupilo kovras preskaŭ la tutan areon de la [[iriso]]. Tio ebligas maksimuman eniron de lumradioj en la okulon. La kato havas diference de la homo ankaŭ la t.n. trian [[palpebro]]n, kiu humidigas la okulon kaj la kato ne devas senĉese palpebrumi.

==== Aŭdkapablo ====
La aŭdkapablo estas post la vidkapablo plua bone evoluiĝinta kata senso. La [[orelo]] konsistas el la ekstera orelo, la ekstera sondukto, la meza orelo kun aŭdaj ostetoj kaj el la interna orelo, en kiu estas metita ankaŭ statokinetika akceptilo (vidu Senson por ekvilibro). La movon de la ekstera orelo sekurigas 27 diversaj muskoloj kaj la kato tiel povas turni la orelon direkte al fonto de la [[sono]] sen tio, por ke ĝi devu turni la kapon. La kato aŭdas sonojn ekde 30 ĝis 45 [[herco|kHz]], kelkaj fontoj indikas eĉ 65&amp;nbsp;kHz. La diferenco inter la kata kaj la homa oreloj estas rimarkebla precipe dum pli altaj [[tono]]j: la homo ekaŭdos maksimume tonon kun frekvenco 20&amp;nbsp;kHz. Sed la blankaj katoj kun bluaj okuloj estadas ofte surdaj. Kulpaj estas genaj antaŭdisponoj, kiuj aperas en kombino de la blanka hararo kun bluaj okuloj.

==== Palpkapablo ====
[[Dosiero:Kittyply edit1.jpg|eta|La [[lipharo]]j de kato estas tre sensivaj al tuŝsento.]]
La palpkapablo estas ĉe la kato alte evoluiĝinta senso. Perigas ĝin akceptiloj metitaj en profunda tavolo de [[haŭto]]. Plej multe da akceptiloj troviĝas en la [[piedo]]j, kiujn la kato uzas por pripalpi nekonatajn objektojn. La kataj akceptiloj por varmo eltenos pli altan temperaturon ol akceptiloj de la homo. Gravaj palporganoj de la kato estas palpviloj, populare nomataj [[lipharo]]j. Ili troviĝas ne nur sur la vizaĝo de la kato, sed ankaŭ sur la antaŭaj piedoj. Tiuj ĉi viloj estas ekipitaj per sentemaj nervoj. Ili estas sentemaj ne nur je tuŝo, sed ankaŭ je vibradoj aŭ eĉ je ŝanĝoj en [[atmosfera premo|premo de aero]] kaj ŝanĝoj de temperaturo. La kato estas dankema al ili ankaŭ por ĝis nun neklarigita kapablo prognozi [[tertremo]]n, eksplodon de [[vulkano]] aŭ [[tornado]]n.

==== Flarsento ====
Ĉasante la kato ne fidas al la flarsento en tia mezuro kiel [[hundo]], sed per siaj 200 milionoj da flarsentaj akceptiloj troviĝantaj sur flarsenta mukozo ĝi havas multe pli bone evoluiĝintan flarsenton ol la averaĝa homo. Tiu ĉi senso havas ankaŭ gravan signifon en socia sfero de la kata konduto. La unua proksima kontakto inter du katoj estas reciproka priflarado. Sur flankoj de la [[kapo]], sur la [[mentono]], la [[lipo]]j kaj la [[vosto]] la kato havas odorglandojn. Per frotiĝado je objektoj, kreskaĵoj, arboj ĝi markas sian teritorion. La homo ne sentas tiujn ĉi odorspurojn, diference de la odorspuroj, kiujn postlasas virkato helpe de siaj anusglandoj. Krom la flarado la kato kapablas snufi. La snufado estas percepto rilatanta al la flarsento kaj gustosenso. Ĝi havas signifon por nutraĵaj kaj seksaj perceptoj. Tiun ĉi percepton la kato povas uzi dank‘ al la t.n. [[organo de Jacobson]]. La snufanta kato aspektas strange – ĝi havas la malfermitan buŝegon kaj la lipojn kuntiriĝintaj malantaŭen. Plej ofte eblas la snufantan katon observi dum [[oestro]]. La plej agrablan bonodoron por la katoj eldonas kreskaĵo nomata [[katario]] (''Nepeta cataria''). Ĝi enhavas [[oleo]]n, kiu estas perkemie parenca kun materio, enhavita en maskla [[urino]] kaj tial ĝi allogas virkatojn, kiuj ĝojkuŝas en la kreskaĵo entiriĝante kvazaŭ en [[ekstazo]]. Por virkatoj havas similan efikon [[valeriano]].

==== Senso por ekvilibro ====
[[Dosiero:Petunia cat.jpg|eta|250ra|Kato sur arbo.]]
La katoj havas pli grandan senson por ekvilibro ol la homoj, ĉar ili estas kapablaj pli rapide prilabori venantajn impulsojn kaj ekreagi. Por konservi la ekvilibron la kato uzas '''voston''', kiu servas al ĝi simile kiel al la homo iranta sur ŝnurego ties bastono. La kato havas en la orelo la t.n. '''statokinetikan akceptilon''', kiu donas al la cerbo informojn pri la pozicio de la korpo de la kato. Tial la kato kapablas falante el alteco en plimulto da okazoj ĝisfali sur ĉiujn kvar piedojn. Tiun ĉi senson havas evoluiĝinta jam novnaskitaj katidoj. Sed ĉar por plena eluzo de la organo la kato bezonas la vidkapablon, la bezonataj refleksoj plene evoluos nur post la malfermo de la okuloj.

==== Gustosenso ====
Gustosenso estas onidire plej malforte evoluiĝinta senso de la kato. Sed plimulto da bredantoj de katoj argumentus per tiu ĉi opinio, ĉar la kato havas ofte tre elekteman [[lango|langeton]] kaj ĝi distingas sian ŝatatan manĝaĵon. Oni diras, ke la kato ne havas akceptilojn por dolĉa gusto kaj tial ĝi ne kapablas percepti ĝin.

=== Internaj organoj ===
[[Dosiero:Scheme cat anatomy.svg|eta|maldekstra|300ra|lang=eo|Internaj organoj de kato.]]

==== Spirorganoj ====
La spirorganoj de la kato servas ne nur por [[spirado]], sed ankaŭ kiel grava '''termoreguliga aparato'''. Spirante la kato, la [[sango]] fluanta en [[angio]]j de la spirorganoj malvarmiĝas. La kato en ĉambro havas frekvencon de spirado de 30 ĝis 50 enspiroj dum minuto. Dum peno, varmo kaj [[malsano]] la frekvenco plialtiĝas.

==== Sangocirkula sistemo ====
La [[koro]] de la kato estas kvarkamera kaj ties frekvenco de la pulso moviĝas inter 100 kaj 140 pulsoj dum minuto. La sango de la kato havas kompare kun la homa pli altan koagulecon. Ĝi enhavas pli da ruĝaj korpuskloj kaj blankaj korpuskloj. La [[oksigeno|oksigenigita]] sango fluas tra [[arterio]]j en diversajn partojn de la korpo. La deoksigenigitan sangon kondukas vejnoj reen al la [[koro]]. La sango oksigeniĝas en la [[pulmo]]j. Ĉirkaŭ 15 ĝis 20 % de sanga kapacito la kato bezonas por la oksigenigo de la [[cerbo]]. Okaze, ke la kato devas forkuri, preskaŭ 90 % de sango oksigenigas la internajn organojn kaj la sango destinita por la oksigenigo de la cerbo estas uzita por la oksigenigo de la muskoloj.

==== Digestaj organoj ====
Komence de la '''[[digesta sistemo]]''' estas [[buŝo|buŝego]]. Krom la dentoj en la buŝego troviĝas la muskola [[lango]]. Ties surfaco estas kruda, ĉar troviĝas sur ĝi kvanto da krudaj papiloj, per kiuj nutraĵo estas ŝovata direkte en [[faringo]]n. La lango servas al la kato ankaŭ al purigado de la hararo. Rilate al ties kruda surfaco ĝi funkcias kvazaŭ [[broso]]. La [[digesta sistemo]] de la kato estas akomodiĝinta por digestado de [[viando]] kaj tial [[intesto]] ĉe la kato estas pli mallonga ol ĉe [[ĉiomanĝanto|ĉiovoraj]] animaloj. La [[stomako]] de kato havas formon de litero U kaj en plena stato ĝi estas granda proksimume kiel homa pugno. En la stomako kreiĝas stomakacidoj, kiuj tuj koagulos [[lakto]]n. Tio estas poste por la kato malfacile digestebla, tial estas bone doni al la kato trinkakvon. Digestitaj nutraĵoj ensorbiĝas en la [[maldika intesto]], longa ĉirkaŭ 1 ĝis 1,5 m. En la [[dika intesto]] el restaĵoj de la nutraĵo ensorbiĝas akvo kaj tra [[rektumo]] unufoje ĝis dufoje potage eliminas duonmola [[ekskremento]].

==== Urinaj organoj ====
La [[Urina sistemo|urinajn organojn]] kreas du [[reno]]j, [[urindukto]]j, [[urinveziko]] kaj [[uretro]]. La renoj havas funkcion de filtrila ekipaĵo, tra kiu el la organismo eliĝas malpuraĵoj el [[metabolo]]. La sana kato urinas kutime 2 ĝis 3 foje dum la tago. Kutima kvanto de [[urino]] estas 100 ĝis 200 mililitroj tage. Virkato havas longan kaj mallarĝan uretron, kio iam kaŭzas problemojn dum [[urinado]].

==== Seksaj organoj ====
'''[[Reprodukta sistemo|Seksajn organojn]]''' ĉe virkato kreas [[testiko]]j kaŝitaj en [[skroto]]. Iam aperas difekto, dum kiu unu aŭ ambaŭ testikoj ne malsupreniros dum evoluado el abdomena kavaĵo. Tiu ĉi difekto nomiĝas [[kriptorĥideco]]. Ĝi ne kondukas al sterileco de la virkato, sed temas pri [[hereda malsano]] kaj tia virkato devas esti eliminita el bredado.

'''Seksajn organojn''' de katino kreas [[ovario]]j kaŝitaj en abdomena kavaĵo. La kata [[utero]] havas formon de litero Y. Evoluo de [[feto]]j okazas en relative longaj anguloj de la utero.

==== Glandoj kun la interna sekreciado ====
Tiuj ĉi glandoj estas parto de reguliga mekanismo de metabolo, kresko, seksaj funkcioj kaj aliaj korpaj funkcioj de la kato. Ili sekrecias [[hormono]]jn en la sangon. Inter glandojn kun la interna sekreciado estas [[hipofizo]], [[tiroido]], [[surrenaj glandoj]], [[pankreato]], [[ovario]]j kaj [[testiko]]j.

==== Cerbo ====
[[Dosiero:Cat skull.jpg|eta|Katkranio.]]
La kata [[cerbo]] pezas ĉirkaŭ 26 ĝis 32 [[gramo|g]] kaj ĝi kreas proksimume 1% de la pezo de la kato. La '''frunta lobo''' direktas movaparaton, la '''parieta lobo''' kaj la '''okcipita lobo''' direktas sensorganojn taksante la akceptitajn informojn el tiuj ĉi organoj. Pri la konduto kaj la memoro respondecas la '''temporalaj loboj'''. La '''cerebelo''' direktas motormoviĝon.

=== Hararo ===
[[Dosiero:Cat November 2010-1a.jpg|eta|maldekstre|Kato de tigreca hararo.]]
La [[haro|hararo]] ŝirmas la katon antaŭ malfavoro de la ekstera medio – ne nur antaŭ malvarmo kaj [[varmo]], sed ankaŭ kontraŭ humideco. La hararo de libere vivantaj katoj estas perfekte akomodiĝinta al la eksteraj kondiĉoj. Somere estas la hararo pli maldensa, vintre tre densa, do ĝi ŝirmas la katon ankaŭ antaŭ [[frosto]]. Tial la katoj en nordiaj landoj kapablas vivi tutjare ekstere. Sufiĉas, se ili havas je dispozicio sekan, postventan trankvilejon.

La hararo de kato konsistas el du specoj de hararo, nome subhararo kaj kovrigaj viloj. La densecon de la hararo destinas medio, en kiu la kato vivas. La katoj vivantaj en loĝejo havas malpli densan hararon ol la katoj vivantaj libere. La funkcieco (ŝirmo kontraŭ la ekstera medio) kaj fajneco de la hararo sekurigas grasaj glandoj, kiuj grasigas ĝin.

Oni distingas 15 bazajn kolorojn de la hararo de katoj. Ekde [[nigra]], tra [[ĉokolado|ĉokolada]], [[blua]], [[lila]], krema, [[ruĝa]], nigra[[Testudkolora kato|testuda]], bluatestuda, [[cinamo|cinama]] ĝis [[blanka]]. La hararo diferencas sin ne nur per [[koloro]]j, sed ankaŭ per desegnaĵoj – marmora, tigra, punkthava. La [[Felo|vilo]] ne bezonas esti unukolora. Ĝi povas esti cirkligita aŭ havi alian koloron sur finaĵo, la koloro povas esti kombinita kun [[arĝento|arĝenta]] aŭ [[ora]].

La hejmaj katoj troviĝas fakte en kiaj ajn koloraj kombinoj. En [[Eŭropo]] oni trovas surstrate plimulte [[griza|grize]] makulajn, unukolorajn aŭ diverse makulajn. En [[Azio]] kaj [[Afriko]] oni trovas pli prefere hejmajn katojn kun siamaj signoj (la blankaj katoj kun signoj sur la ekstremaĵoj, la vizaĝo, la oreloj kaj la vosto en diversaj koloroj).

== Fiziologiaj signoj ==
[[Dosiero:Cat skull maximum gape 80 degrees.jpg|eta|Kranio de hejma kato montrante la dentaron kaj la maksimuman malferman angulon de mandibloj (80 gradoj).]]
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;empty-cells:show; margin-bottom:0.5em; background:green;&quot;
|---- bgcolor=&quot;green&quot;
|-
!colspan=2|'''Fiziologiaj signoj'''
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|'''Nomo'''
|'''Valoroj'''
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Korpa temperaturo || 38-39 celsiusaj gradoj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Pulso || 100-120 batoj/minuto
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Spirfrekvenco || 20-40 enspiroj/minuto
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Korpa pezo || 2–10&amp;nbsp;kg depende laŭ raso kaj sekso
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Seksa ciklo || hipooestra preskaŭ hiperoestra, provokita ovulado
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Longeco de oestro || 3-7 tagoj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Maturiĝado || en la 6-a – la 10-a monato de la vivo
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Longeco de gravedeco || 58-70 tagoj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Nombro de idoj || 3-8 katidoj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Naska pezo || 80-120 g
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Nombro de dentoj || laktodentoj 26, permanentaj dentoj 30
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|Volumeno de sango || 60-70 ml/kg de la pezo
|}

La interna korpa temperaturo de la hejma kato estas 38,0 – {{GdC|39,5}} kaj oni mezuras ĝin en la [[rektumo]] per kuracista aŭ veterinara termometro. Katidoj kaj junaj bestoj havas temperaturon prefere pli altan, plenkreskaj kastritoj prefere pli malaltan.

Spirfrekvenco de la sana nelaca kato en trankvilo dum kutima ĉambra temperaturo moviĝas inter 20 kaj 30 spiroj dum minuto.

Nombro de korbatoj estas de la samaj kondiĉoj same kiel ĉe la spirado 110 ĝis 130 batoj dum minuto. Plimulto de katoj sekse plenmaturiĝas en la 7-a ĝis la 9-a monato, sed ĉe kelkaj unuopuloj povas veni seksa plenmaturiĝo jam post la sesa monato, do estas necese de tiu ĉi aĝo bredi la katinojn aparte de virkatoj, por ke okazu nedezirata kopulado. Korpe la katoj plenmaturiĝas multe pli malfrue kaj ĝenerale oni konsideras konvenan tempon por kopulado post la 18-a monato de la aĝo.

=== Multiĝado ===
[[Dosiero:Radiography of a pregnant cat.jpg|maldekstra|eta|[[Radiografio]] de graveda katino de monato kaj duono.]]
[[Dosiero:White Cat Nursing Four Kittens.jpg|eta|270ra|Kato nutranta siajn kvar katidojn.]]
[[Dosiero:macicky.jpg|eta|270ra|5-tagaj katidoj.]]
[[Oestro]] daŭras ĉe la katinoj kutime 7 tagoj, sed ties longeco ĉe unuopaj bestoj estas tre varia kaj ĝi povas moviĝi de 3 ĝis 15 tagoj. Regula oestro de la hejmaj katoj okazas printempe kaj aŭtune, sed ĉe la kultivitaj rasoj de katoj ĝi povas montriĝi en kia ajn jarsezono kaj ripeti post tri semajnoj. La oestro estas akompanata per karakteriza konduto de bestoj. La katino fariĝas maltrankvila, ŝi plilongiĝas, fleksigas la dorson, priviŝas sin je la [[kruro]]j de bredanto, neregule kaj malmulte ŝi voras kaj ŝi klopodas eliri el loĝejo en proksimecon de virkato. Post pli forta kareso sur la dorso plimulto da oestrantaj katoj ekokupos [[kopulacio|kopulacian]] starigon tiel, ke ĝi havas la antaŭajn ekstremaĵojn streĉitaj antaŭen, per la [[torako]] ĝi tuŝas sin je la tero, la fleksigitajn malantaŭajn ekstremaĵojn ĝi havas ŝovitaj sub la ventron kaj la voston kunvolvita supren aŭ flanken. Ankaŭ virkatoj montras en la periodo de la oestro de katinoj plialtigitan maltrankvilon, ili pli fiodoras, ili pli ofte urinas kaj plimulte ili postlasas urinvizitsignojn ankaŭ sur muroj aŭ meblaro en la loĝejo, ĉar ili klopodas marki sian teritorion.

La libere vivataj katoj signalas la oestron per la urino kaj insistema vokado, per kiu ili alvokos plurajn amindumantojn. Simile kiel kato vivanta interne, ankaŭ ekstere vivanta kato viŝas sin je objektoj ruliĝante sur la tero. Kiam la virkato alproksimiĝos al la katino en tiu ĉi fazo, la katino lin per spitado kaj tipa movo de la antaŭaj piedoj forpelos lin. La virkataj amindumantoj ĵetas unu al la alia minacigajn rigardojn elbuŝigante laŭtan kriadon. Ili ĉirkaŭiradas unu la alian per rampemaj movoj kaj ofte ili interbatalas. Tial estas mortofteco de la nekastritaj virkatoj neproporcie pli granda ol ĉe la kastritaj.

Kiam la katino estas preparita por kopulado, ŝi donos signon al la virkato per tio, ke ŝi ekokupos la kopuladstarigon (vidu pli supre), La tuta kopuladagado daŭras nur kelke da sekundoj kaj ĝi finas per perforta forŝovo de la virkato far la katino. La oestranta katino povas kopulacii kun pluraj virkatoj. La oestro finiĝas per gravedeco.

La gravedeco de la katino daŭras proksimume 9 semajnoj kaj laŭ lastaj esploroj ĝi estas indikata kiel normala en intervalo ekde 56 ĝis 68 tagoj, dum kio la eŭropaj hejmaj katinoj havas kutime la gravedecon sur pli malalta limo, la katinoj de la kultivitaj rasoj ĉe valoro ĉirkaŭ 63 ĝis 65 tagoj. La gravedaj katinoj estadas pli trankvilaj kaj ili pli voras. En la dua triono de la gravedeco estas ĉe plimulto de katinoj videbla la pligrandiĝinta ventro kaj plenigado de flankoj. Same laktoglandoj estadas pligrandiĝintaj kaj sangiĝintaj. En la lasta triono de la gravedeco estas, ĉefe ĉe pli granda nombro de idoj, okulfrape pligrandiĝinta la ventra volumeno, la katino pli voras, ŝi estas pli trankvila kaj ŝi pli ripozas. En la abdomena kavaĵo eblas palptrovi utero kun fetoj. En lastaj tagoj antaŭ la nasko poste okazas pli karaktera pligrandiĝo de laktoglandoj, liberiĝo de la pelvo kaj ŝveliĝo de vulvo. Ĉe siamaj katinoj kaj iam ankaŭ ĉe aliaj kultivitaj rasoj, se la graveda katino portas sole unu aŭ du katidojn, eĉ ne en la lasta triono de la gravedeco povas esti la eksteraj ŝanĝoj rimarkeblaj kaj destini de la gravedeco sen rentgena esploro estas iam tre malfacila. La nasko ĉe la libere bredataj hejmaj katinoj okazas proporcie rapide, ĝi estas finita dum 15 ĝis 20 minutoj kaj ne estas bezonata dum ĝi la homa mano. Kutime naskiĝas 4 ĝis 6, sed iam ankaŭ 10 idoj. Ĉe la katinoj de kultivitaj rasoj estas kutime nombro de la idoj pli malalta, la nasko okazas pli longe kaj estas plimulte postulema dum ĝi asistado de bredanto.

=== Evoluo de katidoj post la naskiĝo ===
La katidoj naskiĝas kun hararo, sed blindaj kaj surdaj. Ili pezas proksimume 100 gramojn. Helpe de la palpkapablo kaj flarsenso ili trovos cicon de sia patrino. La unua lakto, kiun la katidoj ektrinkos, estas maldensa, sed plena de antimaterioj kaj imunaj materioj, kiujn enhavas ŝia organismo. La katidoj subtenas produktadon de la [[lakto]] per masaĝado de ĉirkaŭaĵo de la [[cico]]j kaj per ŝpinado. La katidoj kutimas ekŝati unu cicon, al kiu ili revenas. La katidoj trinkas plurfoje dumtage ĝis kiam ili ne ekdormos. La katino masaĝas per la [[lango]] iliajn [[rektumo|rektuman]] kaj generilan aperturojn, per kio ŝi subtenas eliminado de [[urino]] kaj [[ekskremento]], ĉar la katidoj mem ankoraŭ ne kapablas elimini. Dum la unuaj tagoj post la naskiĝo la katino preskaŭ ne malproksimiĝas de la katidoj. Nutraĵo, akvo kaj kata [[necesejo]] tial estus troviĝantaj en ŝia senpera proksimeco.
[[Dosiero:6weeks old kittens.jpg|eta|270ra|6-semajna katido.]]
Dusemajnaj katidoj malfermas la okulojn, ili atenteme aŭskultas disvolvante siajn sensojn. Ili pezas ĉirkaŭ 200 gramoj. En tiu ĉi periodo ili komencas percepti siajn gefratojn kaj la proksiman ĉirkaŭaĵon, en kiu ili troviĝas. Ili lernas moviĝi kaj ekde la tria semajno eblas rimarki la unuajn katajn ludojn, dum kiuj ili lernas kuri, salti, rampi, ĉasi kaj ili ekkonas pli vastan ĉirkaŭaĵon. Fine de monato de la vivo ili pezas ĉirkaŭ 300 gramoj kaj ili komenciĝas purigi sin mem. En tiu ĉi periodo eblas komenci alnutri ilin per firma nutraĵo (se la nasko estas tro granda aŭ ili perdis la patrinon kaj bredanto mem nutras la katidojn). La katidoj estas puremaj bestoj kaj jam en tiu ĉi periodo eblas lernigi ilin iri sur katan necesejon. Periodo inter la kvina ĝis la sepa semajno estas grava por socialigo de la katidoj. La katidoj kreas por si interrilaton al propra specio kaj ankaŭ al specioj, kun kiuj ili interkontaktiĝos en tiu ĉi periodo. La katidoj, kiuj ne havis eblecon interrilati kun homo, evitos al homoj dum la tuta vivo kaj neniam plu estos el ili tiaj karesalpremiĝantaj katoj ol katoj, kiuj havis eblecon de socialigo je homo. En la aĝo de 10 semajnoj la katidoj jam estas pli gardemaj rilate al novaj objektoj kaj ili havas pli evoluiĝintajn karakterojn.

Ekde la dua, en la libera naturo nur ekde la kvara monato, komenciĝas por la katidoj lernojaroj. Ili sekvas la patrinon en ŝia ĉiutaga agado lernante memstare purigi sin, ĉasi ks. En tiu ĉi periodo la katidoj estas tre ludemaj kaj ili surrampos sur ĉio, ili ĉasas moviĝantajn objektojn kaj gefratojn, ili akrigas siajn ungegojn je objektoj (en okazo, ke ili ne havas eblon akrigi la ungegojn sur konvena akrigilo, ili uzos rezervan solvon – meblojn). Ili lernas ankaŭ socian konduton enkadre de la specio. La trimonataj katidoj manĝas jam ekskluzive firman nutraĵon kaj ili ne trinkas patrinan lakton. Ĉirkaŭ la kvina monato permanentaj [[dento]]j anstataŭigas la [[laktodento]]jn. En la sesa monato la katidoj estas sendependaj de la patrino.

=== Seksa maturiĝado ===
[[Dosiero:Katineto 2.jpg|maldekstre|eta|Sesmonata katino.]]
La kato sekse maturiĝas inter la 6-a kaj la 8-a monato de sia vivo. Sed la tutan korpan evoluon finas pli malfrue (ĉirkaŭ unu jaro). Dank‘ al la seksa maturiĝado montriĝos seksaj diferencoj inter virkato kaj katino. La virkato estadas pli granda ol la katino, li havas pli larĝan kolon kaj dank‘ al pli grandaj glandoj ankaŭ pli grandan kapon. La katinoj estadas malpli grandaj kaj pli sveltaj kun kapo en formo de triangulo (sed dependas de raso).

Sed diferencoj inter la virkato kaj la katino estas videblaj en la konduto. La virkato estas teritorie orientita markante sian teritorion per urino kaj frotado je objektoj (arboj, ŝtonoj, arbustoj…). Ili elpelas entrudulojn el la teritorio. Diference de la katinoj ili kutimas vagabondi kaj iam ili pasigas ĉasante kaj serĉante oestrantan katinon kelke da tagoj ekster la hejmo. Reveninte ili serĉas nutraĵon kaj trankvilan lokon por dormi.

El ludoj je batalo ĉe virkatoj fariĝas vera batalo, en kiu [[masklo]] pruvas, ke li estas kapabla mezuri la fortojn kontraŭ alia masklo. Inter la 10-a kaj la 14-a monato la virkato forlasas grupon. Restas sole kastritaj virkatoj, kiuj enviciĝas en funkciantan grupon.

Teritorio de virkato estas proksimume trioble pli granda ol teritorio de katino. La grandeco de la teritorio de la kato dependas de kvanto de nutraĵo, kiu troviĝas en la teritorio. El tiu ĉi vidpunkto katino estas pli konvena hejma dorlotanto ol virkato. Sed katino pli malbone toleras ŝanĝon de medio ol virkato kaj plimulte ŝi ne ŝatas vojaĝi. Sed ludante ŝi ne kutimas esti tiel agresema kiel virkato.

Kun kreskanta aĝo la kato trankviliĝas, ne eldonas tiom da energio, ĝi ludas malpli multe. Katinoj vivantaj en hejmo estas pli karesemaj. La virkato kutimas esti pli nefidema rilate al fremdaj homoj kaj oni tradicias, ke li estas pli karesema.

== Aĝo de kato ==
Oni tradicias, ke rekalkuli la aĝon de la kato je homaj jaroj estas simpla. Sufiĉas onidire obligi jarojn de ĝia restado sur tero per cifero 7. Sed la fakto estas alia. Ritmo de la maturiĝado de kato pasas alie ol ĉe homo. En suba tabelo estas indikita rekalkulo de la proksimuma aĝo de kato je aĝo homa.

{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;empty-cells:show; margin-bottom:0.5em; background:green;&quot;
|---- bgcolor=&quot;green&quot;
|-
!colspan=8|'''Rekalkuliga tabelo de jaroj de la kato je jaroj de la homo'''
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot; !width=&quot;100&quot;|'''Kato'''
|bgcolor=&quot;white&quot; !width=&quot;100&quot; |'''Homo'''
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot; !width=&quot;100&quot;|'''Kato'''
|bgcolor=&quot;white&quot; !width=&quot;100&quot; |'''Homo'''
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot; !width=&quot;100&quot;|'''Kato'''
|bgcolor=&quot;white&quot; !width=&quot;100&quot; |'''Homo'''
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot; !width=&quot;100&quot;|'''Kato'''
|bgcolor=&quot;white&quot; !width=&quot;100&quot; |'''Homo'''
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|1 monato || 6 monatoj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|8 monatoj || 16 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|7 jaroj || 45 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|14 jaroj || 72 jaroj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|2 monatoj || 10 monatoj ||bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|1 jaro || 18 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|8 jaroj || 50 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|15 jaroj || 74 jaroj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|3 monatoj || 2 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|2 jaroj || 25 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|9 jaroj || 55 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|16 jaroj || 76 jaroj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|4 monatoj || 5 jaroj ||bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;| 3 jaroj || 30 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|10 jaroj || 60 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|17 jaroj || 78 jaroj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|5 monatoj || 8 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|4 jaroj || 35 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|11 jaroj || 62 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|18 jaroj || 80 jaroj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|6 monatoj || 14 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|5 jaroj || 40 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|12 jaroj || 65 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|19 jaroj || 82 jaroj
|-
|---- bgcolor=&quot;#FFFFFF&quot;
|bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|7 monatoj || 15 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|6 jaroj || 43 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|13 jaroj || 68 jaroj || bgcolor=&quot;#F0FFF0&quot;|20 jaroj || 84 jaroj
|}

La katoj vivantaj ekstere mezproksime ĝisvivas 7 ĝis 8 jaroj. Ĉe la katoj bredataj hejme estas mezproksima longeco de la vivo 15 ĝis 20 jaroj. Al la aĝo influas kelke da faktoroj – la sekso de la kato, viva reĝimo, kutimoj ks. Laŭ statistikoj la kastritaj bestoj ĝisvivas pli altan aĝon ol la nekastritaj. Bestoj vivantaj en loĝejoj povas ĝisvivi tre altan aĝon. Inter bredantoj estas konataj okazoj de ekstreme maljunaj katoj.

=== Junaĝo ===
[[Dosiero:Kitten-kasimir-in-hand.jpg|eta|250ra|Tritaga katido.]]
Malgrandaj katidoj evoluas tre rapide. Vere maturiĝinta por la tuta memstariĝo kaj transdono al nova posedanto ili estas en aĝo de 10 ĝis 12 semajnoj. Ekde la naskiĝo ĝis tiu ĉi aĝo fariĝos el la sendefenda novnaskita katido besteto kapabla memstare akcepti ĉiujn specojn de nutraĵo kaj ĝi havas enfiksitajn higienajn kutimojn. Ankaŭ ĝi estas alkutimiĝinta al homo kreinte rilaton al aliaj katoj, eventuale al aliaj bestoj. Ĉirkaŭ la 3-a monato de la aĝo de katido la antaŭe zorgema katino ĉesas zorgi pri la katidoj devigante ilin al memstareco. Sekvas periodo de rapida kresko. La malgranda katido estas scivolema, ĝi rapide lernas. Finkreas kolorigo de la hararo kaj en tiu ĉi periodo povas okazi dumtempa perdo de harmonio de la korpa konstruo de la katido. Ĉirkaŭ la 5-a monato la katido ŝanĝas la dentojn, plimulte neokulfrape kaj sen pli grandaj malfacilaĵoj. La infaneco finas per finigo de la seksa maturiĝo. Ĉe la katino ĝi montros per la unua oestro kaj la virkato komencas marki sian teritorion. Post la ŝtorma periodo de la junaĝo karakterizanta sin per rapida evoluo sekvas produktiva aĝo de la kato, kiu estas el la homa vidpunkto karakteriza per pli malrapida maljuniĝado.

=== Maljunaĝo ===
La katoj komencas malrapide maljuniĝi post la 10-a jaro de la vivo. Se la kato ne suferas pro ia malsano, la maljuneco ekstreme ne montriĝas ĉe ĝi. Pli malfrue komenciĝas aperi problemoj ĉe la dentaro. En pli granda frekvenco aperas [[tartro]], malfortiĝas la vidkapablo, aŭdkapablo kaj flarsenso. La katoj malrapide perdas forton kaj ili pli multe dormetas. La maljunaj katoj estadas sentemaj je ŝanĝo de medio kaj aliaj stresoj.

== Karaktero ==
Priskribi la [[karaktero]]n de kato ne estas facile. Ekzistas la katoj temperamentaj, flegmaj, koleremaj, kuraĝaj kaj ankaŭ timemaj, kapricaj kaj amikemaj. Sed la kato ne estas solula besto kaj ĝi bezonas ligi sociajn interrilatojn kun sia ĉirkaŭaĵo. Ankaŭ inter la katoj ekzistas solulaj unuopuloj, sed la kato estas socia besto, kio estas jam antaŭ longe pruvita. Ĉe la libere vivantaj katoj ekzistas komplika socia strukturo kaj okazas diversspecaj sociaj interagadoj.

=== Socia konduto ===
[[Dosiero:Orangetabbysleeping.jpg|eta|250ra|Katoj pasigas per dormo plimulton de tago.]]
La kato estas individuisto. Ĝi mem decidiĝas, en kies societo ĝi pasigos tempon. Estas malfacile destini ĝiajn limojn aŭ limigi ĝin en io. Diference de la aliaj felisedoj la hejma kato lernis krei socian ligojn kun sia ĉirkaŭaĵo, danke al kelke da jarcentoj de kunvivado kun la homo. La katoj vivantaj duonlibere kreas pli malgrandajn grupojn konsistantajn el parencaj femaloj, iliaj idoj kaj el unu, eventuale du, solaj virkatoj – temas do pri matriarkeco.

La virkatoj, kiam ili atingos la seksan plenmaturiĝon, kutimas malaperi el la socio, sed la katinoj restas en teritorio de sia patrino kaj ili disvastigas la grupon. Ili edukas komune la idojn kaj elpelas entrudulojn, sed ili estas pli toleremaj al plenkreskaj virkatoj, malgraŭ tio ke tiuj estas pli agresemaj kaj pli grandaj. Krom tio ili ne prezentas por la katinoj konkurencon kaj ili estas konvenaj kunuloj por kopulado. La katoj de unu socio dividiĝas je nutraĵo, kiun donos al ili homo, sed ili ĉasas simple solaj. Ili algrimpos sur herbejo, kampo aŭ en arbaro al sia predo kaj saltinte ili ĉasos kaj mortigos ĝin. La plenkreskantaj katoj kutimas ludi kun sia predo (se ili havas alian fonton de nutraĵo).

La katoj estas trankvilaj bestoj, kiuj pasigos per dormo plimulton de tago. Ili moviĝas silente kaj oni multfoje ne scias pri ili. Memkompreneble, ke katidoj estas sovaĝaj kaj ludemaj. Sed superinte la tempon de plenkreskado ili trankviliĝos. La libere vivantaj katoj koncentras sian energion por ĉasado kaj eventualajn batalojn. Sed la kato vivanta en kaptiteco ne havas eblon por ĉasado kaj tiel ĝi devas sian amasigitan energion malŝargi alie – per ludado kun sia posedanto kaj per grimpado sur grimpilo aŭ sur alia konvena loko. Hejma dorlotanto kutime kreos firman kaj teneran interrilaton al sia posedanto.

=== Komunikado ===
[[Dosiero:Satisfied cat.jpg|eta|250ra|Kontenta kato.]]
[[Dosiero:Mougie-1024.jpg|eta|250ra|Miaŭanta kato.]]
[[Dosiero:Black cat yawning.jpg|eta|250ra|Oscedanta kato.]]
La katoj simile kiel la homoj ne komunikas sole helpe de sonoj, sed ankaŭ per starigo de la korpo kaj la vosto aŭ per mimiko aŭ gestoj. Stariĝo de la oreloj aŭ larĝiĝo aŭ mallarĝiĝo de la pupiloj ankaŭ signas la animan humoron de la kato. Neanstataŭigebla komunika rimedo estas ankaŭ odoroj produktitaj de [[glando]]j, kiujn la katoj postlasas sur homoj, kreskaĵoj kaj objektoj per frotado, gratado kaj disŝprucigado de [[urino]].

==== Gestoj kaj mimiko ====
Per la parolo de korpo la katoj esprimas precipe sentojn kiel estas timo, ĝojo kaj agresemo. Ĝenerale la kato klopodas [[optiko|optike]] pligrandigi sin, se ĝi estas agresanto aŭ se ĝi ĝojas. Por tio servas al ĝi la hararo, kiun ĝi estas kapabla hirtigi kaj per tio atingi la deziratan efekton. Plua fidinda montrilo de la humoro de kato estas ĝia vosto. La kato, kiu ĝojas pro io, havas la kapon levita kaj ankaŭ la voston. La dorso estadas ĉiokaze ĝibigita kaj la kato priviŝas sin je la kruroj de sia mastro. Se la kato havas ludeman humoron, la vosto havas formon de demandsigno, ĝi saltetas ĉasante objektojn konvenaj por ĉasado. La kato, kiu timas, klopodas optike malgrandigi sin tiel, ke ĝi kaŭriĝos la krurojn kaj la orelojn ĝi mallevos direkte flanken. Se la kato volas timigi alian katon, ĝi levos la malantaŭan parton de la korpo, starigos la voston kaj per ties pinto ĝi movas tien kaj reen ambaŭflanken. Kulmine ekscitita kato, do la kato en preteco kaj decidiĝanta al faro, havas streĉitajn ĉiujn ekstremaĵojn, hirtitan hararon, ĝi havas starigitan voston kaj ĝi estas ĝibiĝinta.

Kun starigo de la korpo koneksas ankaŭ starigo de la [[orelo]]j, palpviloj, la [[okulo]]j kaj ankaŭ la [[frunto]]. Kontenta kato havas rektigitajn orelojn, liberigitajn palpvilojn kaj la grandeco de pupiloj respondecas al ĉimomenta lumigo. Kolerigita kato havas la orelojn detiritaj malantaŭen, la [[lipharo]]jn male rektigitaj antaŭen, mallarĝigitajn pupilojn kaj malserenigitan [[nazo]]n. La timigita kato havas la orelojn mallevitaj flanken kaj plilarĝigitajn pupilojn.

La katoj ĝenerale klopodas eviti [[konflikto|konfliktajn]] situaciojn kaj se la situacio permesas tion, prefere ili nerimarkeble forrampas. En plimulto da okazoj la katoj klarigos la situacion perrigarde kaj per la parolo de korpo. La katoj ankaŭ specife montras sian rilaton al homo. Ĝojon, fidon, amikecon, inklinon ili montras tiel, ke ili dormas kiel eble plej proksime al homo, ili priviŝas je li, ili serĉas ties proksimecon, prilekas lin, ŝpinas ks.

==== Voĉaj esprimoj ====
Fakuloj indikas ĉirkaŭ 16 diversajn [[sono]]jn, kiujn la kato elbuŝigas. Kelkaj sonsignaloj mallarĝe koneksas kun ĉimomenta situacio, en kiu la kato troviĝas (ekz. kraĉospirado, katoblekado, miaŭado, ŝpinado, vokado de kato en oestro).

Ĉiujn sonojn eblas dividi en tri grupojn laŭ maniero, per kiu la kato elbuŝigas ilin. Oni markas ilin kiel katoblekado, vokaloj kaj akutaj sonoj. La kato katoblekas kun la fermita buŝego. Al la katoblekado ni vicigas sonojn kiel estas ŝpinado kaj sonoj, kiujn la kato elbuŝigas por bonvenigado. Al la vokaloj apartenas sonoj, kiujn la kato elbuŝigas per iom post ioma fermigado de la buŝego. Tiuj ĉi sonoj estas tre individuaj kaj ili estas ĉe ĉiu kato diferencaj. La akutajn sonojn la kato elbuŝigas per larĝe malfermita buŝego kaj unuopajn sonsignalojn ĝi modulas per ŝanĝo de formo de buŝa kavo. Tiel ĉi estiĝas diversaj sonoj – ekde katoblekado, tra siblado kaj kraĉospirado ĝis akutaj sonoj. Temas pri sonoj, kiujn la katoj uzas precipe dum komunikado kun aliaj katoj.

===== Ronronado, Ŝpinado =====
La ronronado estas tipa sono de la kato, kiu estas mallarĝe kunigita kun [[imago]] de la kato. Tio estas sono, kiun ĉiu posedanto de kato tre ĝoje aŭdas, ĉar ronronado estas ĝenerale konsiderata kiel montro de kontenteco plaĉe efikanta ĉe homoj. Sed, fakte, la katoj ne ronronas nur kiam ili estas kontentaj, sed ankaŭ kiam ili estas vunditaj aŭ suferas pro [[doloro]]j aŭ eĉ se ili estas malfortiĝintaj aŭ mortantaj.

Ekzistas pluraj teorioj klopodantaj klarigi tiun ĉi aperaĵon. La ronronado aperas jam ĉe etaj katidoj, kio verŝajne montras al la katino, ke la katidoj bonfartas. La patrino ree ronronas verŝajne por plialtigi la senton de sekureco de siaj katidoj. La katoj kapablas ronroni tre longe, sen ŝanĝo en laŭteco aŭ [[ritmo]], kaj estas interese, ke ĝi kapablas senĉese ronroni dum la en- kaj elspirado. Tiu ĉi kapablo montriĝas ekskluzive ĉe la hejmaj katoj, la aliaj felisedoj, kiel ekzemple [[tigro]], kapablas ŝpini ekskluzive dum sia elspirado.

Fakuloj plej ofte klarigas tiun ĉi aferon tiel, ke ĝi estiĝas per vibrado de falsaj voĉkordoj, kio estas [[membrano]]j troviĝantaj malantaŭ ĝustaj voĉkordoj en [[laringo]]. Alia teorio denove asertas, ke la ronronado estiĝas per faze ŝovitaj kunpremoj de la laringo kaj la diafragmo. La ronronadon oni klarigas ankaŭ per turbulenco en sangcirkulado de ĉefa kava vejno, tra kiu la [[sango]] revenas al la [[koro]].

== La bredado de katoj ==
Sub nocio de la bredado de katoj oni ne komprenas nur ilian kultivadon, sed ankaŭ ilian kunvivon kun homo en hejmo, nome aŭ sen ebleco de kurado, kun kurado (do duonlibere) aŭ libere. La katoj, simile kiel homo, estas &quot;personecoj&quot; kun propraj bezonoj, kiuj estas respektendaj. Se oni decidiĝos bredi la katon, oni morale devigos onin zorgi pri la besto por proksimume 15 ĝis 20 jaroj, por kio ĝi donos al oni sian akompanon, amon kaj sindonecon. La zorgado pri la kato ne estas nur nutrado kaj interŝanĝado de substernaĵo, sed ankaŭ veterinara zorgo kaj tempo, kiu estas dediĉenda al ĝi, ĉar la kato estas estulo socia.

=== La bredado de katoj sen ebleco de kurado ===
[[Dosiero:Abessinierkater1.jpg|eta|250 px|[[Abisena kato|Abisenaj katoj]]. Precipe pursangaj katoj estas bredataj sen ebleco de kurado.]]
La kato bredata sen ebleco de kurado ĝisvivas kutime pli longan aĝon ol katoj bredataj duonlibere aŭ libere, ĉar estas minimuma ebleco de kontaĝo per danĝeraj malsanoj kaj ankaŭ traŭmata vundo. Sed tiu ĉi kato ne havas eblon zorgi pri la nutraĵo per ĉasado kaj pasigi la vivon kun aliaj katoj. Estas bezone sekurigi al ĝi rezervan agadon en formo de ludoj (kaptado de [[ludilo]], grimpado en altaĵojn, akrigado de ungegoj – akrigilo/ripozilo). Plej konvene kaj por bredanto ankaŭ parte plej komforte estas bredi almenaŭ du katojn samtempe. Tiuj kapablas komune ludi kaj pasigi la tempon, en kiu la soliĝinta kato enuus. La kato estas aktiva ĉefe nokte kaj tial tiutempe ĝi instinkte serĉas predon, kiun ĝi povus kapti. Se tio ne estas alia kato aŭ amiko por ludado, ĝi ĉasos tion, kio montros al ĝi – tio povas esti viaj piedoj aŭ forgesita kovrilo.

Plua problemo dum la bredado de katoj sen ebleco de kurado estas nutraĵo. Tiu ĉi kato ne havas eblon de kurado kaj pli grandan movaktivecon kaj tial povas aperi ĉe ĝi [[trodikiĝo]], precipe kiam ĝi estas pli aĝa aŭ ĉe kastritoj. La kato apartenas ĉefe inter [[karnomanĝuloj]], tial ĝuste [[viando]] devus krei ĉefan parton de ĝia menuo. Sed kiel aldonmanĝo oni donas al la kato ankaŭ diversajn specojn de legomoj kaj fruktoj. La kato devas havi aliron al freŝa akvo kaj ankaŭ al herbo, kiu helpas ĝin vomi la t.n bezoarojn, kiuj estiĝas en la stomako pro engluto de viloj dum la purigado.

Bredante plurajn katojn en hejmo estas ankaŭ bezonate sekurigi plurajn katajn necesejojn (por ĉiu kato po unu). En necesejon oni metas la t.n. substernaĵo. Iam oni uzis [[sablo]]n, hodiaŭ ekzistas diversaj specoj de substernaĵoj.

La katoj bredataj en kaptiteco povas supervivi ankaŭ sen ebleco de kurado plenvaloran katan vivon. La katoj ŝatas altecojn kaj elrigardon el [[fenestro]], kio estas bone eluzebla dum lokigado de kata arbo (akrigilo/ripozilo). Amuziga estas observi katojn dum grimpado sur tia ĉi arbo kaj kataj ludoj sur ĝi. La kato alkutimiĝinta sian arbon ne havas tendencojn grati meblojn, grimpi sur kurtenoj aŭ neniigi divanojn. Sur la arbo ĝi ankaŭ tre bone ekzercos sian ĉasistan instinkton, se estas sur ĝi pendigitaj diversaj specoj de ludiloj.

=== La duonlibera kaj la libera bredadoj de katoj ===
[[Dosiero:Koscat3.jpg|eta|250 px|La libere bredataj katoj.]]
[[Dosiero:Cat eating mouse.jpg|eta|250ra|La libere bredataj katoj ĉasas musojn.]]
Precipe en vilaĝoj estis kaj en pli granda mezuro ankoraŭ ankaŭ hodiaŭ estas kutimo bredi la katojn duonlibere aŭ libere. Temas pri bredado, kiam la kato povas libere iradi eksteren, sed ĝi revenas al bredanto kutime por manĝaĵo kaj ĉe la duonlibera bredado ankaŭ por kareso aŭ loko por dormado. Tiel ĉi bredataj katoj ne kutimas ĝidvivi altan aĝon. En hodiaŭa tempo ili mortas plej ofte sub radoj de aŭtoj, sed ankaŭ pro venenigo aŭ pro sekvoj de diversaj specoj de torturado.

La kato kun ebleco de la libera bredado vivas plenvaloran katan vivon. Ĝi vivtenas sin per tio, kion ĝi ĉasos – plejparte temas pri ronĝuloj kaj insektoj. La urbaj katoj ankaŭ vivtenas sin per forfalaĵoj kaj restaĵoj el tablo, per kiuj kelkaj homoj nutrigas ilin. Ne temas pri ekvilibrigita nutrado. Ankaŭ tial estas kelkaj libere vivantaj katoj maldikaj, kun nekvalita hararo. Plua kaŭzo estas diversaj parazitoj, internaj kaj eksteraj, per kiuj estas tiaj ĉi katoj atakitaj. La seksa vivo de katoj ankaŭ kontribuas al elĉerpiĝo de organismo kaj do al pli frua morto.

La libera bredado de katoj estas ligata ankaŭ kun kelkaj problemoj. Temas ĉefe pri ilia, kompare kun aliaj mamuloj, rapida tromultiĝado. La katino kapablas naski tri ĝis kvarfoje jare mezproksime po kvar idojn. Tiuj sekse maturiĝos jam en la aĝo ĉirkaŭ ses monatoj. Tiel ĉi povas havi teorie unu geopon post kvin jaroj kelke da miloj da idoj en okazo, ke ĉiuj idoj supervivos havante siajn idojn. Sed ne ĉiuj katidoj ĝisvivos sekse maturan vivon. Plua problemo estas ankaŭ ebla transsalto de malsanoj je homo ([[toksoplasmozo]], [[rabio]]).

=== Edukado ===
[[Dosiero:Toilet Trained Cat 22 Aug 2005.jpg|eta|250ra|Kato lernigita uzi necesejon.]]
La kato estas estulo individua kaj memstara. Dum la edukado de kato ne eblas trakti kiel ekzemple dum edukado de hundo. Malgraŭ tio estas bezone ekde la unua tago vidigi al la kato, kio estas permesita kaj ĉefe per severeco. Diference de la hundo, la kato libere ne vivas en aro kaj ĝi ne konas nociojn aŭtoritato aŭ gvideco, ĝi neniam respektos ordonojn nur tial, ke donis ilin gvidanto. La katoj estas sentemaj je akutaj sonoj, do se la kato faras nedeziratan agadon, kutime sufiĉas eksibli, simile kiel faras tion plenkreska kato, kiam ĝi volas timigi malamikon. Se tiu ĉi metodo ne helpos, oni uzas ankaŭ io da akvo el disŝprucigilo por katoj. Vulgara traktado kaj batado povas ne sukcese rezulti – la kato perdos fidon kaj ĝi povas eĉ iĝi timema. Krom tio povas okazi grava vundo kaj iam preskaŭ morto de la besto.

=== Kastrado ===
==== Ovariektomio ====
Ovariektomio estas [[kastrado]] de katinoj. Temas pri [[kirurgio|kirurgia]] forigo de [[ovario]]j, [[ovodukto]]j kaj [[utero]]. La operacion oni faras per [[anestezo]] kaj la katino resaniĝas post ĝi kelke da tagoj. La kastrado estas neredonema interveno, post kiu la katino jam neniam plu havos katidojn. Estas konvene fari la operacion ĉe nebredataj katinoj. Per la operacio foriĝos malagrablaj akompanaj signoj de la katina oestro, la katino fariĝos pli trankvila, ĝi ne havas problemon kun akceptado de nutraĵo (dum la oestro la kato povas ne akcepti nutraĵon kaj okaze, ke la katino ne gravediĝos, la oestro povas ripetiĝi ĉiujn tri semajnojn, eĉ pli ofte). Ĉe duonlibere kaj libere bredataj katinoj la kastrado estas unusola ebla maniero, kiel malebligi nekontrolatan reproduktadon de la kata populacio. Kastrinte forfalas ebleco de malsaniĝo de la [[sekso|seksaj organoj]] ([[uterito]]) kaj la esploroj montras, ke karakterize reduktiĝas ebleco de estiĝo de kancero de [[laktoglando]].

Ekzistas alternativa solvo al kastrado kaj tiu estas [[steriligo]]. Ĝi konsistas en subligado de la [[ovario]] de katino, per kio oni malebligos al [[ovolo]]j, por ke ili venu kaj eksidu en la utero. Sed la steriligo ne forigos akompanajn montrojn de oestro.

==== Orkidektomio ====
Orkidektomio estas kastrado de virkatoj. Temas pri kirurgia interveno, dum kiu oni forigos [[testiko]]jn, paratestikojn kaj parton de [[spermodukto]]j. Tiu ĉi interveno devus fari nur tiam, kiam la virkato estas plenkreska, do plej baldaŭ en la aĝo de unu jaro. Pli frua kastrado povas konduki al kreado de urinŝtonoj, kiam la uretro ne havis tempon por sufiĉe evolui kaj plilarĝiĝi. Ankaŭ povas okazi halto de estiĝo de sekundaraj signoj, kiuj pervide diferencigas katinon de virkato (pli granda kresko, la t.n. virkata kapo). En intertempa periodo, kiam la virkato komencas marki sian teritorion ne estante sufiĉe maljuna por la interveno, eblas uzi medikamenton, kiu dampas seksinstinkton kaj do ankaŭ la markadon de teritorio. La kastrado forigas nedeziratajn montrojn de [[masklo]]j kiel estas vagabondado, elserĉado de oestrantaj [[femalo]]j, markado de teritorio kaj ankaŭ ĝi reguligas intensan fiodoron de maskla urino. Kastritoj ne perdas specifajn ecojn de virkatoj, sed ili estas pli trankvilaj kaj pli prefere ili reteniĝas hejme ne havante bezonon batali je teritorio aŭ je katino.

Rilate al relativa simpleco de la interveno ĉe virkatoj ne kutimas aperi komplikaĵoj kaj la virkato estas ĝis 24 horoj en la devena korpostato. Ĝis du monatoj post la interveno la masklo estas ankoraŭ kapabla fekundigi idaron, ĉar kastrante ne estas forigitaj ĉiuj [[spermo]]j el la organismo.

Ekzistas kelke da superstiĉoj rilatantaj al la kastrado de katrinoj kaj virkatoj. Oni diras, ke la kato maldiligentiĝos kaj dikiĝos kaj ke ĝi ĉesos kapti musojn. Ambaŭ superstiĉoj ne baziĝas je vero. Okaze, ke la kato komencos dikiĝi, sufiĉas ŝanĝi manieron de nutrado, eventuale malaltigi ties porciojn.

=== Kultivado de katoj ===
[[Dosiero:Ikarus.jpg|eta|250 px|[[Persa kato]].]]
Danke al kultivado (rasigado, bredado) estiĝis granda nombro de diversaj specoj de katoj, kiuj diferenciĝas unu de la alia ne nur per la koloro de hararo, ties kvalito, sed ankaŭ ties konstruo de la korpo, karakteraj trajtoj aŭ per la grandeco kaj la koloro de okuloj. Per kultivado estiĝas ankaŭ nun novaj rasoj.

La celata bredado postulas konojn pri donita raso, t.e. agnoskita bazo far organizaĵo [[Internacia felinologia organizaĵo|FIFe]], eventuale far aliaj organizaĵoj, en kiuj estas donita raso agnoskita, sed ankaŭ konoj el [[genetiko]] kaj en nelasta vico estas bezonate esti membro de ia klubo aŭ asocio de bredantoj, kiu ankaŭ reguligas per siaj direktivoj regulojn de la bredado de katoj kun dokumento pri la deveno.

En la bredadon hodiaŭ estas allasitaj sole unuopuloj respondencaj al valida modeloj. Tion, ĉu unuopulo respondecas al la modelo aŭ ne, destinos en ekskurso de katoj arbitranto. Ĉiu baza organizaĵo en sia bredistaj direktivoj donas al bredanto certajn rajtojn kaj devojn, ĝi specifas principojn de rasigo de donita raso, kiujn bredanto devas konservi kaj ankaŭ ĝi destinas kondiĉojn, dum kiuj eblas unuopulon bredigi (kiom da kiaj ekspozicioj kun kiaj markoj devas unuopulo partopreni, kia devas esti ties sanstato, aĝo ks.). Pri konservado de validaj preskriboj inspektas konsilanto de bredado (spertulo, kiu donas bezonatajn dokumentojn, okaze de bezono elektas konvenajn unuopulojn por bredado, helpas bredantojn kaj kontrolas ilian bredistan agadon).

Kiel eble plej ofte oni parolas pri la t.n. torturado far bredado, kiam oni trokultivas ĉe bestoj kelkajn fiziologiajn signojn tiamezure, ke tiuj malebligas al bestoj normalan vivon. Temas ekzemple pri [[persa kato|persaj]] kaj [[ekzota kato|ekzotaj katoj]], kiuj havas pro misformitaj nazo kaj buŝego spirproblemojn, ofte aperas ĉe ili [[haŭto|haŭtmalsanoj]] kaj ili estas inklinaj je danĝera malsaniĝo de renoj, la t.n. PKD (''Polycystic Kidney Disease'', plurkista renmalsano).

=== Genetiko de katoj ===
[[Dosiero:Two eyes cat.jpg|eta|250ra|Blanka katido kun diverskoloraj okuloj.]]
Bredantoj de katoj bezonas havi por sia agado almenaŭ bazan konon de leĝoj de heredeco. Tiujn ĉi konojn li eluzos dum destinado de „rezultoj“ de sia bredo, do li scias anticipe destini, kiaj unuopuloj povas el kuniĝo de donitaj unuopuloj povas estiĝi. Bredantojn plej multe interesiĝas kolorigo de la hararo de katoj, sed la [[genetiko]] estas grava ankaŭ pro anticipado de diversaj konataj heredaj malsanoj.

La [[koloro|kolorigo]] de hararo de katoj estiĝas pro refrakto de lumo de malgrandaj pigmentaj eroj, kiuj troviĝas en viloj. Tiuj ĉi pigmentaj eroj nomiĝas [[melanino]]j. Ili povas havi diversan grandecon kaj formon, esti grupiĝintaj aŭ libere sterniĝintaj sur la tuta longeco de vilo. Oni distingas ĉe katoj du bazajn melaninojn – kolorigantajn la hararon en ruĝan koloron kaj kolorigantajn la hararon en nigran koloron.

Per kultivado estiĝis granda kvanto de [[mutacio]]j, dum kiuj melaninoj ŝanĝas ne nur sian formon, sed ankaŭ lokigon aŭ kreadon de miksitaj koloroj. La [[nigra|nigra koloro]] poste aspektas kiel [[ĉokolado|ĉokolada]] aŭ [[cinamo|cinama]] koloroj. Pro efiko de direktanta geno el la nigra estiĝas [[blua|blua koloro]] (ekz. ĉe [[kartuzia kato|kartuziaj katoj]], el la ĉokolada koloro [[lila|lila koloro]], el la cinama koloro hela koloro kaj el la [[ruĝa|ruĝa koloro]] krema koloro. En la jaro [[1974]] sciencistoj malkovris plian direktantan genon, genan modifigilon. Tiu ĉi ŝanĝas la bluan, la lilan kaj la helan kolorojn al [[karamelo|karamela koloro]] kaj la kreman koloron al [[persiko|persika koloro]].

Problemaron de koloroj komplikas ankaŭ la [[blanka|blanka koloro]], kiun direktas kelke da genoj. La hararo de blankaj katoj enhavas nenian pigmenton. Ĉe la blankaj katoj precipe kun bluaj okuloj aperas surdeco kaj seriozaj bredantoj lasas siajn bestojn testi per aŭdiometra testo ĉe veterinaro.

La koloro de hararo ligiĝas ankaŭ al sekso, ekzemple ruĝa koloro aŭ [[Testudkolora kato|testuda kolorigo]]. Tial trikoloraj katoj kutime estas inaj, ĉar por tio necesas malsamaj aleloj de la 0-geno sur la X-kromosomoj. Trikoloraj virkatoj maloftas kaj havas neregulajn seksajn kromosomojn, nome XXY kaj plej ofte estas sterilaj.

== Malsanoj ==
[[Dosiero:Catfeiradesantana.jpg|eta|Abandonita kato suferanta malsanon en [[Feira de Santana]], [[Brazilo]].]]

=== Neinfektaj malsanoj ===
Neinfektaj [[malsano]]j estas tiaj malsanoj, kiuj estiĝas pro agado de ekstera medio aŭ [[nutraĵo]] je la [[organismo]], eventuale kaŭzas ilin invado de mikroorganismoj. Inter neinfektajn malsanojn ni envicigas ankaŭ naskaj difektoj kaj perturboj. Ili ne estas kontaĝaj.

Inter la plej oftaj neinfektaj malsanoj de la katoj estas:
* [[tokso|toksiĝo]]
* [[konstipo]]
* [[rakito]]
* [[otito]]
* [[hepatito]]
* [[urinŝtonoj]]
* [[renito]]
* [[pulmito]]
* diversaj perturboj de la hararo de la besto.

El genetikaj malsanoj de la katoj plej ofte aperas la jenaj:

* [[aĥondroplazio]] – mallongiĝo de ekstremaĵoj ([[melo|melaj]] kruroj)
* [[ataksio]] – perturbo de kunordigo de movo
* [[atrofio de retino]]
* senharareco (krom senhararaj rasoj)
* [[ektrodaktilio]] – kunkresko de fingroj, eventuale pluaj ostoj de ekstremaĵoj
* [[hemofilio]] – perturbo de koaguliĝo de sango
* [[surdeco]] – ĝi troviĝas ofte ĉe blankaj katoj kun bluaj okuloj
* [[hidrocefalo]] – afekcio, karakterizata de pligrandigo, pro drenblokado, de la kvanto de cerbospina likvo en la cerbaj ventrikloj aŭ inter la meningoj
* [[kriptorĥismo]] – reteno de unu aŭ ambaŭ testikoj en abdomena kavo
* stumpa aŭ mankanta vosto
* [[polidaktilio]] kaj [[oligodaktilio]] – supernombra aŭ malaltigita nombro de fingroj
* [[Porfirio (malsano)|porfirio]] – perturbo de metabolo
* [[nanismo|nana kresko]]
* leporlipo
* rompaĵo sur la vosto

=== Infektaj malsanoj ===
Infektajn malsanojn kaŭzas mikroorganismoj aŭ virusoj kaj ili venas en la organismon de la besto per transsalto el unu besto sur la alia. Kelkokaze povas temi pri zoonozo, do malsaniĝo, per kiu estas kontaĝebla homo.

Inter la plej oftaj infektaj malsanoj ĉe la katoj estas la jenaj:

* [[Virusa imunodeficito de katoj|virusa imunodeficito de katoj – FIV]]
* infekta peritonitido de katoj – FIP
* komplekso de virusa leŭkemio de katoj – FeLV
* Panleŭkopenio
* Rinotrakeito de katoj – FVR
* Kalciviruso de katoj
* [[Klamidio]]

=== Parazitozoj ===
* [[Boreliozo]] – perceptemaj estas ĉiuj [[mamulo]]j. Transportas ĝin [[iksodo]]j kaj [[kulo]]j. La malsano montriĝas per [[febro]], malvigleco kaj per malfacila movado, doloreco de artikoj. Per adekvata kuracado venos resaniĝo. [[Vakcino]] kontraŭ boreliozo por katoj dumene ekzistas. Prevento estas aplikado per ŝirma ŝpruco por katoj, kiuj malebligos alsuĉon de iksodoj.
* [[Dermatofitozo]] – haŭta tinio – perceptemaj estas ĉiuj mamuloj, kontaĝo okazas per rekta kontakto en kontaĝita medio. Ĉe homo kaj ankaŭ ĉe bestoj ĝi montriĝas per haŭtaj ŝanĝoj. Prevento estas [[higieno]].
* [[Ekinokokozo]] – definitiva gastiganto de parazito estas kato kaj [[hundo]]. Dum nesufiĉa higieno povas kontaĝiĝi ankaŭ homo (el [[ekskremento]]). Prevento estas [[vermo|forvermigo]] de kato.
* [[Furiozmalsano]] aŭ [[rabio]] – perceptemaj estas ĉiuj [[mamuloj]]. Kontaĝo okazas pro mordo de besto kontaĝita de furiozmalsano finante per pereo de la besto. Prevento estas ĉiujara vakcinado.
* [[Giardiozo]] – perceptemaj estas ĉiuj mamuloj kaj multe da [[birdo]]j. Kontaĝo okazas el infekta ekskremento, ĉe homo tio montriĝas per [[diareo]]. Prevento estas higieno. Ĉe katoj tio montriĝas malofte.
* Kampilobakteriozo – perceptemaj estas ĉiuj mamuloj kaj birdoj. Homo kontaĝiĝos el infekta ekskremento kaj tio montriĝas ĉe homo per stomak- kaj intest-problemoj. Prevento estas higieno. Katoj kontaĝas malofte.
* Migranta larvo – homo ne estas definitiva gastiganto de kataj askaredoj, kontaĝo estas pli prefere malofta per uzo de ovoj de askaridoj de sur la tero. Ĝi montriĝas laŭ lokiĝo kaj ujiĝo de migranta larvo en [[homa korpo]]. Prevento estas higieno kaj forvermigado de katoj.
* [[Pulo]]j – perceptemaj estas ĉiuj mamuloj. Ĉe homo tio montriĝas per jukado, erupcio. Prevento estas konservado de pureco kaj forpuligado de katoj.
* [[Salmonelozo]] – perceptemaj estas ĉiuj mamuloj, birdoj kaj [[reptilio]]j. Kontaĝo okazas el infekta ekskremento kaj ĉe homo ĝi montriĝas per digestaj problemoj, prevento estas higieno.
* [[Skabio]] – kata [[skabio]] ne estas tipa por aliaj mamuloj, sed ĉe homo ĝi povas evoluigi lokan haŭtan reagon. Kontaĝo okazas en malpura medio, escepte per rekta kontakto kun trafita kato. Prevento estas higieno kaj kuracado de malsana kato.
* [[Toksoplasmozo]] – perceptemaj estas fakte ĉiuj unuopuloj. Kontakto okazas per uzo de varme neprilaborita [[viando]], eventuale povas transporti ĝin katoj per ekskremento. Ĉe homo ĝi montriĝas per malvigleco, febro, inflamo de muskoloj, [[pulmito]], gangliito kaj ĉe gravedaj virinoj ĝi kaŭzas [[aborto]]n eventuale denaskajn difektojn. Ĉe katoj ĝi ne kutimas aperi. Prevento estas higieno.
* [[Tuberkulozo]] – kato kontaĝiĝos de malsana homo estante poste indikatoro de infekto.

== Katoj kaj famaj personoj ==
La usona verkisto [[Ernest Hemingway]] bredis ok katojn, [[Mark Twain]] onidire havis dek naŭ da ili kaj la franca [[kardinalo Richelieu]] dek kvar. Dum la [[dua mondmilito]], kiam [[Germanio|germanoj]] bombardis [[Londono]]n, ĉefministro [[Winston Churchill|Churchill]] lasis krom informoj el batalfronto kaj armeaj depeŝoj mesaĝi al si ankaŭ informojn pri tio, ĉu lia rustkolora virkato Jock estas en ordo.

Fizikisto [[Isaac Newton]] meritis pri invento de la t.n. &quot;kataj pordetoj&quot;, kiam li kiel bredanto de katoj rimarkis, ke fermita pordo limigas la katojn en moviĝado.

[[Persa kato|Persaj katoj]] fariĝis tre ŝatataj en [[Granda Britio]] ankaŭ dank‘ al [[reĝino Viktoria]], kiu bredis kaj adoris ilin.

La angla reĝo [[Henriko la 3-a (Anglio)|Henriko la 3-a]] ekvidinte la katojn svenis. La romia imperiestro [[Julius Caesar]] kaj franco [[Voltaire]] ne toleris la katojn kaj la muzika komponisto [[Johannes Brahms]] ĉasis ilin el sia fenestro.

Kelkaj franclingvaj verkistoj multe skribis pri katoj: nome [[Colette]], [[Charles Baudelaire]], [[Georges Brassens]].

== Katoj en Esperanto ==
[[Marjorie Boulton]], en sia mikspota libro [[Faktoj kaj fantazioj]], dediĉas ties 31an ĉapitron &quot;Fabelo el Birmo&quot; al komentoj pri la lando; poste ŝi rakontas fabelon pri &quot;''La Kato, kiu Kondutis kiel Universitata Profesoro''&quot;.&lt;ref&gt;[[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], 1984, dua eldono 1993. Paĝoj 253-257.&lt;/ref&gt;

== Vidu ankaŭ ==
[[Hiro Arikawa#Satoru kaj la sekreto de feliĉo: Kroniko de vojaĝanta kato|Hiro Arikawa]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Michael Pollard: Enciklopedio de kato (slovake ''Encyklopédia mačiek''). Eldonejo Slovart 2004, ISBN 80-7145-851-1
* Esther Verhoef-Verhallen: Granda enciklopedio de katoj (ĉeĥe: ''Velká encyklopedie koček''). Eldonejo Rebo, ISBN 80-7234-158-8.
* {{Citlibro
 |Aŭtoro=Anna und Michael Sproule
 |Titolo=Das Große Katzenbuch
 |url=https://archive.org/details/dasgrossekatzenb0000spro
 |Eldonejo=Neuer Kaiser Verlag - Gesellschaft m. b. H
 |Loko=Klagenfurt
 |Jaro=1988
 |ISBN=3-7042-5014-7
}} {{ref-de}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Felinologio]]
* [[Afrika sovaĝa kato]]
* [[Angora kato]]
* [[Azia ora kato]]
* [[Ĉina dezerta kato]]
* [[Fiŝa kato]]
* [[Ĝangala kato]]
* [[Kano-kato]]
* [[Mallongahara kato]]
* [[Manksa kato]]
* [[Palasa kato]]
* [[Pampo-kato]]
* [[Platkapa kato]]
* [[Persa kato]]
* [[Savannah-kato]]
* [[Siama kato]]
* [[Siberia kato]]
* [[Sovaĝiĝinta kato]]
* Brita longharara kato
* Brita mallongharara kato
* [[Tom kaj Jerry]]
* [[Kataĵo]]
* [[Internacia Kato-Tago]]
* [[Kato de Schrödinger]]
{{Div col end}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=kat|ReVo titolo=Kato}}{{Portalo|Biologio|Zoologio}}
* [http://www.citizenlunchbox.com/famous/cats.html Famaj katoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090302174218/http://www.citizenlunchbox.com/famous/cats.html |date=2009-03-02 }}

=== Kat-amantoj en Esperanto ===
* [https://uea.org/agadoj/fakoj/kat_amantoj.html Rondo Kato / Esperantista Kat-amikaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120412031533/http://uea.org/agadoj/fakoj/kat_amantoj.html |date=2012-04-12 }}
* [http://www.liberafolio.org/2005/Agado/litovio6a/ Libera Folio: Boulton plu estros kat-amantojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070929092351/http://www.liberafolio.org/2005/Agado/litovio6a/ |date=2007-09-29 }}

=== Organizaĵoj pri katoj ===
* [http://www.aaceinc.org/ The American Association of Cat Enthusiasts – AACE]
* [http://www.acf.asn.au/ The Australian Cat Federation Inc. – ACF]
* [http://www.acfacat.com/ American Cat Fanciers Association – ACFA]
* [http://www.alphalink.com.au/~rivett/cav.htm The Cat Authority of Victoria Inc. – CAV]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.cca-afc.com/ The Canadian Cat Association/Association Feline Canadienne – CCA/AFC]
* [http://www.cfainc.org/ The Cat Fanciers' Association – CFA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150810035249/http://www.cfainc.org/ |date=2015-08-10 }}
* [http://www.cffinc.org/ Cat Fanciers Federation – CFF]
* [http://www.cfsa.co.za/ Cat Federation of Southern Africa – CFSA]
* [http://www.hotkey.net.au/~fccvic/ The Feline Control Council of Victoria Australia – FCC] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615003359/http://hotkey.net.au/~fccvic/ |date=2006-06-15 }}
* [http://www.fifeweb.org/intro.html Fédération Internationale Féline – FIFe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070314020144/http://www.fifeweb.org/intro.html |date=2007-03-14 }}
* [http://www.gccfcats.org The Governing Council of the Cat Fancy – GCCF]
* [http://www.cats.org.au/ The Governing Council of the Cat Fancy Australia and Victoria Inc. – GCCFV] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060707213242/http://www.cats.org.au/ |date=2006-07-07 }}
* [http://www.nzcatfancy.gen.nz/ The New Zealand Cat Fancy – NCF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060613072553/http://nzcatfancy.gen.nz/ |date=2006-06-13 }}
* [http://www.hotkey.net.au/~nswcfa/ New South Wales Cat Fanciers' Association – NSWCFA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060615003448/http://hotkey.net.au/~nswcfa/ |date=2006-06-15 }}
* [http://sacc.ad.co.za/ The Southern Africa Cat Council – SACC]
* [http://www.tica.org/ The International Cat Association – TICA]
* [http://www.worldcatcongress.org/ The World Cat Congress – WCC]
* [http://www.wcf-online.de/ The World Cat Federation – WCF]
* [http://www.ffh.ch/ Fédération Féline Helvétique (Suisse)]

{{Karnomanĝuloj|Fe.}}

{{Havenda artikolo|Hejma kato}}
{{Elstara|2006|06|08}}

{{ADLS|2006|23}}
{{ADLS|2013|32}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Katoj]]
[[Kategorio:Dorlotbestoj]]</text>
      <sha1>i3wh8kp6swfmlk422nehh6epjpon38c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Société nationale des chemins de fer français</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113910</id>
    <revision>
      <id>9479269</id>
      <parentid>9360857</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8977" sha1="dz347vlz6jghkmg8nr9z3cfjexjcjoc" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto
 | nomo         = Société nationale des chemins de fer français
 | emblemo      =
 | formo        =
 | fondo        =
 | fondo-komento =
 | sidejo       = [[Seine-Saint-Denis]] {{FRA}}
 | estro        = [[Jean-Pierre Farandou]]
 | dungitaro    = {{unuo|149500}} &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
 | spezo        =
 | bilanco      =
 | kampo        = [[Fervojo|Fervoja transporto]]
 | ISIN-kodo    =
 | malfondo     =
 | malfondo-komento =
 | ttt          = [http://www.sncf.com/ www.sncf.com]
}}
La '''Société nationale des chemins de fer français''' ({{Lang-eo|Nacia societo de la francaj fervojoj}}) (mallonge kaj oficiale: '''SNCF''') estas la nacia [[fervojo|fervoja]] kompanio en [[Francio]]. Ĝi estas unu el la ĉefaj francaj publikaj entreprenoj, aktivanta ĉefe en [[fervoja transporto]]. Ĝia jura statuso estas tiu de publika organizaĵo kun aktivaĵoj industriaj kaj komercaj (franclingve : EPIC, tio estas &quot;''établissement public à caractère industriel et commercial''&quot;). Krome, la entrepreno posedas rajtojn en privataj entreprenoj arigitaj en la &quot;grupo SNCF&quot;. La societa SNCF-sidejo situas en [[Paris]]. Samurbe troviĝas ankaŭ la informadika sidejo, kiu translokiĝos en [[Lyon]], tuj post pretiĝo de la Tour Oxygène, en kiu ĝi rezervis 16000 m² de la 1-a ĝis la 17-a etaĝo (la turo inaŭguriĝis la 2-an de junio 2010).

La EPIC, por kiu laboras preskaŭ 160 000 personoj en majo 2009, kun spezaro de 17 miliardoj da eŭroj (en jaro 2007), havas 2 ĉefajn aktivaĵojn :
* unuflanke fervoja entrepreno taskita pri la [[komerca administrado]] de [[Fervoja transporto|fervoja transportado]] de personoj kaj varoj ;
* aliflanke administrado kaj bontenado, por RFF (Franca Fervojreta Organizaĵo), de la franca nacia fervojreto.

La SNCF ekspluatas ĉirkaŭ 32000 kilometrojn da linioj, el kiuj 1850 da [[TGV]]-linioj (junie 2007) kaj 14800&amp;nbsp;km da elektrizitaj linioj. Meznombre ĝi cirkuligas 14000 trajnojn tage kaj transportas 1 miliardon da personoj jare. Per sia tuta aktivaĵo, ĝi estas la dua fervoja entrepreno de [[Eŭropa Unio]] post la [[Deutsche Bahn]].

La cetero de la &quot;grupo SNCF&quot;, kun preskaŭ 68 000 dungitoj kaj spezaro de 6 miliardoj da eŭroj, havas aktivaĵojn en la jenaj kampoj :
* [[loĝistiko]] kaj ŝosea var-transportado (i.a. entrepreno &quot;Geodis&quot;)
* ŝosea transportado de pasaĝeroj (i.a. entrepreno &quot;[[Keolis]]&quot;)
* marŝip-kompanio (&quot;SeaFrance&quot;)
* komerco (Voyages-sncf.com)
* [[inĝenierarto]] (entrepreno &quot;EFFIA&quot;)
* fervoj-linioj kun-ekspluatataj kun aliaj partneroj ([[Eurostar]], [[Thalys]],...)

Ekde la {{Dato|1|11|2019}}, la SNCF-prezidanto estas [[Jean-Pierre Farandou]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|lingvo=fr|url=https://www.lefigaro.fr/flash-eco/jean-pierre-farandou-officiellement-nomme-patron-de-la-sncf-en-poste-le-1er-novembre-20191009 |titolo=Jean-Pierre Farandou officiellement nommé patron de la SNCF, en poste le 1er Novembre|eldoninto=[[Le Figaro]]|dato=9 oktobro 2019}}&lt;/ref&gt;

Trajnoj de SNCF veturas sur la maldekstra [[trafikflanko]], krom en [[Alzaco-Mozelo]] kie ili veturas sur la dekstra trafikflanko kiel en [[Germanio]].

La SNCF cirkuligas alt-rapidajn trajnojn nomitajn [[TGV]] (''Train(s) à Grande Vitesse''), kiu signifas ''trajno(j) de granda rapido''.

En la regionoj funkcias la reto [[TER (trajno)|TER]].

== Historio ==
La SNCF estis kreita la 1-an de januaro 1938 far la registaro de Camille Chautemps.

Tiam ĝi estis miks-ekonomia anonima societo, kreita por daŭro de 45 jaroj, kaj el kiu la Ŝtato posedis 51 % de la kapitalo, la ceteraj 49 % estis posedataj de la akciuloj de la financaj societoj, kiuj sekvis la 6 eksajn kompaniojn :
* Compagnie des chemins de fer du Nord (kompanio de la nordaj fervojoj),
* Réseau ferroviaire d'Alsace-Lorraine (fervoja reto de [[Alzaco-Loreno]]),
* Compagnie des chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée (kompanio de la fervojoj de [[Parizo]] al [[Liono]] kaj [[Mediteraneo]]),
* Compagnie du Chemin de fer de Paris à Orléans (kompanio de la fervojo de Parizo al [[Orléans]]),
* Compagnie des chemins de fer de l'Est (kompanio de la orientaj fervojoj),
* Réseau de l'État (reto de la Ŝtato).

Plejparto de la dungitaro ĝuas apartan statuson (por emeritiĝo, ktp.). La SNCF-dungitoj ne estas ŝtat-oficistoj.

La 31-an de decembro 1982 estis finiĝonta la miks-ekonomia anonima societo kreita en 1938. La 30-an de decembro 1982 ekaplikiĝas la &quot;''Loi d'orientation sur les transports intérieurs''&quot; (LOTI), tio estas orientiga leĝo pri la enlandaj transportoj, kiu temas pri la organizado de la publikaj transport-servoj. Ĝi donas rajton al transporto ebliganta veturi kun taŭgaj kondiĉoj de aliro, kvalito kaj prezo, kaj ankaŭ de kostoj por la komunumo. Sekve, tiu leĝo redifinis la statuson de SNCF, kreante la nuntempan EPIC (publika organizaĵo kun aktivaĵoj industriaj kaj komercaj). Tiam la tuta SNCF revenis al la Ŝtato, kun nova statuso je la 1-a de januaro 1983 kaj ĝiaj dungitoj konservas sian apartan statuson.

Plurjaraj kontraktoj gvidas la rilatojn inter la Ŝtato kaj la entrepreno.

Komence de la [[1990-aj jaroj]], la [[Direktivo (Eŭropa Unio)|Eŭropa Direktivo]] 91/440 celas ebligi malfermon al [[konkurenco]]. Ĝi trudas i.a. :
* la dispartigon de la administradoj de la fervoja [[infrastrukturo]] kaj de la ekspluatado ;
* la distingon inter la institucio administranta la infrastrukturon kaj la fervojaj entreprenoj.
Tamen, ĝi estis enmetita en la francan leĝaron nur en 1995.

En tiu sama jaro 1995, grava krizo fontanta ĉefe el la reform-projekto pri emeritiĝo de la fervojistoj (projekto kiu estis poste forlasita) rezultigas longdaŭran strikon. Neniu plurjara kontrakto estos subskribita sed la Ŝtato plu alportas helpon ekvivalentan al la &quot;publikaj servoj&quot;, kiuj inkluzivas :
* la specialajn rabatojn : por la &quot;familles nombreuses&quot; (familioj kun pli ol 2 infanoj), por la militistoj, ktp. ; en 2006 tio sumas ĉirkaŭ 80 milionojn da eŭroj (el spezaro de 17 miliardoj) ;
* la ekspluatadon de la servoj kun regionskale utilaj servoj ([[TER (trajno)|Regiona Rapida FervojReto]]) pere de konvencioj kun la [[Regionoj de Francio|Franciaj regionoj]], kiuj fariĝis la organizantaj instancoj de tiuj servoj ;
* kaj, por vartransportado, iujn ofertojn de kombinita transporto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Div col|cols=2}}
* [[UIC-Landokodoj]] (87 por Francio)
* [[SNCF Gares &amp; Connexions]]
* [[Fret SNCF]]
* [[TGV]]
* [[Fervojaj stacidomoj de TGV]]
* [[TER (trajno)]]
* [[Intercités]]
* [[RER de Francilio]]
* [[Transilien]]
* [[Tramtransporto en Parizo T4]]
* [[Tramtransporto en Parizo T11]]
* [[Tramtransporto en Parizo T13]]
* [[Noctilien]]
* [[Transporto en Parizo]]
* [[Île-de-France mobilités]]
* [[Navigo-karto]]
* [[Fervoja signalaĵo en Francujo]]
* [[Fervojaj linioj en Francio]]
* [[Renfe-SNCF en Cooperación]]
{{Div col end}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.sncf.com/ Oficiala retejo de SNCF]
* [https://www.sncf-connect.com/ SNCF Connect]
* [https://data.sncf.com/ SNCF Open Data]
* [https://ressources.data.sncf.com/explore/dataset/archives-sncf-new/table/?sort=-id SNCF Open Data - Arĥivo]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ressources.data.sncf.com/explore/dataset/lignes-par-type/table/ SNCF Open Data - Linioj]
* [https://ressources.data.sncf.com/explore/dataset/lignes-par-region-administrative/table/ SNCF Open Data - Linioj laŭ regionoj]
* [https://ressources.data.sncf.com/explore/dataset/frequentation-gares/table/?sort=nom_gare&amp;disjunctive.nom_gare&amp;disjunctive.code_postal SNCF Open Data - Trafiko]
* [https://ressources.data.sncf.com/explore/dataset/liste-des-gares/table/ SNCF Open Data - Stacidomoj]
* [https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/liste-des-gares/ data.gouv.fr - Listo de stacidomoj]
* [https://www.igares.com/liste-gares.htm Le site de la gare {{!}} Igares.com] (retejo sendependa de SNCF)
* [https://carto.graou.info/ Carto GRAOU]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (retejo sendependa de SNCF)
* [https://infosgare.com/ info gares] (retejo sendependa de SNCF)
* [https://www.garesetconnexions.sncf/sites/default/files/field_files/2016-01/drg_2017-annexe-b5.pdf Gares &amp; Connexions: UIC-kodoj]
* [https://www.garesetconnexions.sncf/fr/gares Oficiala retejo {{!}} '''Gares &amp; Connexions''': {{Etmajuskloj|serĉu stacidomon}}]
* [https://www.transilien.com/fr/page-lignes-et-gares Oficiala retejo {{!}} '''Transilien''': {{Etmajuskloj|serĉu stacidomon}}]
* [https://www.sncf-voyageurs.com/fr/voyagez-avec-nous/en-france/ter/carte-ter/ Oficiala retejo {{!}} '''TER''': {{Etmajuskloj|serĉu stacidomon}}]

{{Ĝermo|Francio}}

{{MetroodeParizo}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:SNCF| ]]
[[Kategorio:Francaj firmaoj]]
[[Kategorio:Institucioj de Francio]]
[[Kategorio:Fervojaj kompanioj en Francio‎]]
[[Kategorio:Fervojaj veturiloj de Société Nationale des Chemins de fer Français (SNCF)| ]]</text>
      <sha1>dz347vlz6jghkmg8nr9z3cfjexjcjoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friedrich Teutsch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122624</id>
    <revision>
      <id>9479567</id>
      <parentid>8517408</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="t6bjjbcag9c0ecfywly47nl8lvt11ny" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| titolo = luterana episkopo de Transilvanio
| regado = [[1906]] ĝis [[1932]]
| antaŭulo = [[Friedrich Müller (Schäßburg)|Friedrich Müller]]
}}
'''Friedrich TEUTSCH''' [frIdriĥ tOjĉ], naskita la {{Daton|16|septembro|1852}} en [[Sighișoara]]), mortinta la {{Daton|11|februaro|1933}} en [[Sibiu]], estis [[Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio|protestantisma]] [[episkopo]] en Sibiu. Li apartenis al la malplimulto de la [[transilvaniaj saksoj]]. [[Teutsch-domo (Sibiu)]] portas lian nomon.

== Vivo ==
Friedrich Teutsch estis filo de [[Georg Daniel Teutsch]], lernejestro kaj poste episkopo en Sighișoara. Post [[Monta lernejo (Sighișoara)|gimnazia eduko]] li studis [[teologio]]n en [[Hajdelbergo]], [[Leipzig]] kaj [[Berlino]]. Apud teologio li interesiĝis pri historio; kiel lia patro li unue iĝis instruisto. En [[1896]] li ricevis postenon kiel [[paroĥo|paroĥestro]] en [[Șura Mare]]; en [[1899]] episkopo [[Friedrich Müller (Schäßburg)|Friedrich Müller]] igis lin vikario (vic-episkopo).

En [[1903]] Teutsch iĝis urba paroĥestro en Sibiu (tiam precipe germanlingva kaj protestantisma). Post la emeritiĝo de Müller en [[1906]] li iĝis elektita lia posteulo kiel episkopo de Transilvanio kaj restis en tiu ofico ĝis [[1932]].

== Verkoj (elekto) ==
Teutsch eldonis pli ol 1300 publikaĵoj. Inter la pli grandaj verkoj jenas:
* ''Geschichte der Siebenbürger Sachsen für das sächsische Volk'', Bde. 2–4, 1907–1926.
* ''Geschichte der evangelischen Kirche in Siebenbürgen'', 1921–1922.
* ''Die Siebenbürger Sachsen in Vergangenheit und Gegenwart''.
* ''Georg Daniel Teutsch, Geschichte seines Lebens''

== Honoroj ==
* Honora doktoreco ĉe [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] (1899)
* Honora membreco ĉe [[Prusa Akademio de Sciencoj]]
* Ordeno prusia &quot;Roter Adlerorden&quot;, dua klaso kun stelo (januaro 1918)&lt;ref&gt;Kirchliche Blätter aus der ev. Landeskirche A.B. in den siebenbürgischen Landesteilen Ungarns, Nr. 7, Sibiu, 16.2.1918, X. Jg. p. 58–59 (Nachrichten aus nah und fern)&lt;/ref&gt;
* Honora membreco ĉe [[Rumana Akademio]] (1919)

== Literaturo ==
* Mads Ole Balling: ''Von Reval bis Bukarest – Statistisch-Biographisches Handbuch der Parlamentarier der deutschen Minderheiten in Ostmittel und Südosteuropa 1919-1945'', Band 2, 2. Auflage. Kopenhagen 1991, ISBN 87-983829-5-0, p. 583.
* Helge Dvorak: ''Biographisches Lexikon der Deutschen Burschenschaft.'' Band I: ''Politiker.'' Teilband 6: ''T–Z.'' Winter, Heidelberg 2005, ISBN 3-8253-5063-0, p. 19–21.
* {{BBKL|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613172917/http://www.bautz.de/bbkl/t/teusch_f.shtml |autor=[[Erich Wenneker]]|artikel=Teutsch, Friedrich|band=11|spalten=728–733}}
* Gerhard Schullerus, Wolfram G. Theilemann (Hrsg.): ''Blätter vergangener Tage. Fundstücke aus dem Nachlaß des Bischofs Friedrich Teutsch.'' Schiller, Hermannstadt/Bonn 2008.

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Unua}}
{{Vivtempo|Teutsch, Friedrich}}

[[Kategorio:Lernejestroj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj saksoj]]
[[Kategorio:Rumanoj]]
[[Kategorio:Luteranaj episkopoj en Transilvanio]]</text>
      <sha1>t6bjjbcag9c0ecfywly47nl8lvt11ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Protezo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130186</id>
    <revision>
      <id>9479420</id>
      <parentid>9342731</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="ad522e99za5erelfzwejjmcq0lr02sw" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Flickr - The U.S. Army - U.S. Army World Class Athlete Program Paralympic.jpg|eta|Kuranta atleto kun krurprotezo.]]
[[Dosiero:Myoelectric_prosthetic_arm.jpg|eta|[[Owen Wilson]] tuŝanta la muskolelektran brakprotezon de soldato de [[Usona Marinfanteria Korpuso]].]]

'''Protezo''' estas artefarita peco kreita por anstataŭi naturan korpoparton,&lt;ref&gt;PIV.&lt;/ref&gt; kiu mankas pro denaska misformiĝo, [[hereda malsano]], akcidento aŭ kiu ajn kialo, kun la celo redoni al la [[amputo|amputito]] la naturan funkcion de tiu korpoparto. La medicina fako, kiu okupiĝas pri la arto protezi nomiĝas [[ortopedio]].

== Etimologio ==
La vorto ''protezo'' venas de la greka πρόσθεσις (''prosthesis''), kiu signifas ''aldonaĵon''.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj|ReVo=protez}}
{{ĝermo|medicino}}

[[Kategorio:Ortopedio]]</text>
      <sha1>ad522e99za5erelfzwejjmcq0lr02sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132101</id>
    <revision>
      <id>9479571</id>
      <parentid>9083531</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9404" sha1="4aj6f1cxefc3pp4thabacowxmc3oocz" xml:space="preserve">[[Dosiero:Historio de la Eo-movado en Ĉ.jpg|eta|maldekstra|250px|Titolpaĝo de la libro, ĈEA, 1983]]
'''''Historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio''''' estas publikigaĵo kompilita laŭ manuskriptaj tekstoj de d-ro [[Stanislav Kamarýt]] ([[1883]]-[[1956]]), kompletigita de la editoj kaj eldonita en [[1983]] en [[Prago]] fare de [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]].

== Kompilado ==
La editoroj [[Jan Werner]], [[Jaroslav Mařík]], [[Vuk Echtner]] kaj [[Zdeněk Hršel]] mem priskribas la estiĝon de la libro en la antaŭparolo:

{{-}}
&lt;div style=&quot;font-size:90%; width: 85%; padding: 3px; margin: 0 auto;&quot; class=toccolours&gt;
Estis la Someraj Esperanto-Tendaroj (SET) en Ĉeĥoslovakio, aranĝataj ĉiujare de 1952 kiel ennatura studkursaro precipe por la junularo, kiuj en siaj lecionoj pri la historio eksentis mankon de manlibro pri la historio de la Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio. D-ro Kamarýt volonte akceptis la instigon de SET en Žimrovice kaj fervore eklaboris sur tiu ĉi ĝis nun neplugita kampo. Lia partopreno en la movado ekde la jaro 1980 plifaciligis la taskon.

Kamarýt finis la verkadon en la jaro 1955. Laŭ la letero al Vlastimil Novobilský, la posta aŭtoro de la literatur-historia manlibro por SET [340], Kamarýt jene imagis la finan parton de sia Historio: &quot;Mi prezentas al mi, ke la historio finiĝos en 1952, kiam ĉesis aperadi la Asocia organo Esperantista kaj Esperanto-Asocio en ĈSR estis likvidita. Tiam komencis agadi organizite kaj konscie nia Junularo. Estus bele fini per aparta ĉapitro pri tiu (junulara) epoko. Tial mi tre dankus vin, se vi sendus al mi materialon, kiun vi ricevos de viaj [junularaj] delegitoj kun eventualaj rimarkoj viaj pri sintenoj kaj meritoj de unuopuloj.“ Sed la subita morto [ 1956-07-30 ) malhelpis lian planon.

Nur post 15 jaroj aperis ideo publikigi la verkon de d-ro Kamarýt, okaze de la konferenco en Brno traktanta la historion de la movado en niaj landoj [ 1971-06-12/13 ]. La manuskripton afable disponigis la filino de la aŭtoro, prof. Zdenka Gruberová en Prago.

La verko estis trovita nepreta por preso, estis necese submeti ĝin al ampleksa redakta laboro, kiun unue prenis sur sin Vuk Echtner, poste en 1978 Jan Werner, kiu fine de 1979 en la redaktan kolektivon akceptis duopon Jaroslav Mařík kaj Zdeněk Hršel. La ĉefa tasko de J. Mařík estis kunlabori super la indekso de personoj, krom tio li grave kontribuis per pluraj kompletigaj detaloj kaj tutaj tekstopartoj. La ĉefa tasko de Z. Hršel estis kompili la bibliografian indekson, plu li helpadis verkontroli iujn informojn donitajn en la verko.

Per la indeksoj ni celis malpezigi la tekston, forigi person-datojn kaj bibliografiajn indikojn pri libroj kaj tamen konservi ilin en la verko, ja eĉ ampleksigi kaj alirebligi, ĉar la manuskripto ĝuste el tiu vidpunkto estis nekompleta.

Malgraŭ nia peno ni ne sukcesis trovi datumojn pri pluraj personoj kaj publikaĵoj, precipe el la malnova aŭ iom malnova tempo (pro likvidoj de la Asocio kaj la membro-kartotekoj, pro gazet-eldona vakuo en iuj periodoj, nealireblo de iuj malnovaj gazet-kolektoj, neprecizaj gazet-informoj, malhavo de serioze kaj fake gvidata arkivo, ofte tre nekontentige prizorgataj bibliotekoj k. a.). Kiomgrade ni sukcesis, vi konstatos mem. Kaj se vi scias pliajn datumojn, liveru ilin al la responda redaktoro de tiu ĉi libro ĉu rekte, ĉu pere de ĈEA en Prago cele por eventuala plua eldono de la verko.

Kiu konis d-ron Kamarýt, tiu scias, ke lia Esperanto estis rapide fluanta, mallongvokala, portanta trajtojn kvazaŭ malnovtempajn, tamen riĉa. La teksto posedas liajn lingvajn specifaĵojn, ekzemple en frazkonstruo, en ioma neglektado de la difina artikolo. La redakta laboro ne estis facila ankaŭ pro konstanta prikonsiderado de la specifaĵoj, kiuj en iuj kazoj bezonis korekton. Plurloke ni do metis la gramatikan artikolon, ŝanĝis vortordon, precipe en kazo de adverboj, kies pozicio ludas gravan rolon en rilatigo nur al sekvanta frazelemento.

Estis necesaj kelkaj kompletigoj de la teksto mem. Tiujn ni laŭ subjektiva prikonsidero aŭ envicigis kun atentigo pri redakcia aldono (A. d. 1. red.) aŭ noto (N. d. 1. red.), aŭ, se ili havis karakteron de nura prifakta elnombro, simple aldonis en la tekston sen atentigo pri editora tuŝo.

Plej ampleksa kompletigo rilatas la radioelsendojn en la ĉapitro 5.26., ĉar ne estis trovita en la postlasaĵo la manuskripta folio n-ro 196. La folio probable enhavis tekston pri la artoprogramoj de Radio Praha. La ĉapitro pri radioelsendoj estis do rekonstruita, iom pli detale, fare de J. Mařík. Li parte uzis raportojn de Kamarýt en ''Esperantista'' kaj parte verkis novan tekston surbaze de siaj spertoj en la elsendoj el Prago kaj surbaze de reserĉoj en la gazetaro. E1 la origina manuskripto devenas la teksto 5.26.1. kaj parte 5.26.6.

Ni devas mencii ankaŭ, ke ne estis trovitaj la folioj 200-206 de la manuskripto. Ilian enhavon ni ne sukcesis difini, sed ni decidis aldone kompili informon pri niavidpunkte diskutebla temo &quot;Interhelpo“, ĉar la laborista temo estis apud la mankantaj folioj.

La verko tempe ampleksis la movadon ĝis 1955. La redaktantoj konsideris utile ampleksigi ĝin per koncizaj faktoj ĝis fondiĝo de la nunaj Ĉeĥa Esperanto-Asocio kaj Asocio de Esperantistoj en SSR. Tiu ĉi aldono formas la sesan ĉapitron.

En serĉado de diversaj informoj, precipe por la indeksoj, afable helpis dekoj da esperantistoj, el inter kiuj ni nomu almenaŭ Jana Cíchová-Hrdličková kaj Jiří Patera, kiuj grave helpis per elĉerpado de person-datoj en malnovaj gazet-kolektoj. Al ĉiuj apartenas nia danko.

Ni kredas, ke publikigo de la &quot;Historio“ verkita de Kamarýt estas ago utila. Ne estas necese polemiki pri tio, ĉu la verko estas nura kroniko de la movado, ĉu rememoroj de unu el niaj unuaj kaj elstaraj pioniroj de la movado, ĉu kompetenta scienca prihistoria verko. Ni scias, ke ni helpis savi verkon gravan, informoplenan kaj interesan: Ni deziras, ke ĝi estu kiel tia akceptita de la publiko, kaj ne lastvice, ke ĝi servu en formado de esperplena futuro de lingvo internacia.
&lt;/div&gt;
{{-}}

== Enhavo ==
* Ĝermado kaj kresko (1887-1918)
** F. V. Lorenc kaj la unuaj pioniroj,
** La ondo elvokita de T. ČEJKA (1900-1906),
** Organizaj klopodoj, Unio kaj Asocio,
** Dum la unua mondmilito
* En la unua Respubliko (1918-1939)
** La jaroj de restarigo
** Ekstercentraj institucioj
** Pri la movado en Brno
** Organizaĵoj de germanaj esperantistoj
** Agado por unuigo de ĈAE kaj GEL
** Libro-Servo, la Asocia oficejo
** Organiza progreso kaj rompo
** Esperanto-gazetoj en Ĉeĥoslovaka Respubliko
* Dum la dua mondmilito
* Nova rekonstruo
** Unuaj paŝoj post la liberigo
** Slovaka Esperanto Societo
** Tema diverĝo
** Esperanto-gazetoj en la popoldemokratia Respubliko
* Tridek facetoj de la movado
** Lernolibroj
*** Lernolibroj por ĉeĥoj
*** Lernolibroj por slovakoj
*** Propagandaj lernolibroj
*** Ŝlosiloj
*** Lernolibroj multobligitaj ciklostile
*** Konversaciaj libroj
*** Krestomatioj por studaj celoj
*** Korespondaj kursoj
** Vortaroj
** Tradukoj el la ĉeĥa kaj slovaka literaturoj
*** Statistiko de T. Pumpr
*** Tradukoj aperintaj libroforme
** Moraviaj Esperanto-Pioniroj
** Tradukoj el Esperanto en la ĉeĥan lingvon
** Originalaj verkoj de ĉeĥoslovakaj esperantistoj
** Esperantlingvaj resumoj
** Ĉeĥoslovaka kontribuo al Esperanta beletro
** Publikaj kursoj
** Someraj kursaroj
** Oficiala instruado en lernejoj
** Lektoratoj de Esperanto
** Ekzamenoj
** Czech-metodaj instruistoj
** Ĉeĥoj kiel Cseh-instruistoj en eksterlando
** Prelegvojaĝoj de fremdlandanoj
** Turismo
** UEA-delegitoj, praktika utiligo
** Esperanto en fakula medio
*** Fakoj de la Asocio
*** Fakaj kongresoj kaj konferencoj
*** En Societo de Profesoroj
*** En skolta medio
*** Inter fervojistoj
*** Favora sinteno de la poŝto
*** Faka, scienca kaj politika literaturoj
** Laboristoj
** Interhelpo
** Katolikoj
** Rolo de Esperanto por internacia solidareco
*** La 13-a Universala Kongreso en Prago
*** Internaciaj renkontiĝoj en ĈSR
*** Esperanto kiel pont-lingvo
** Kulturaj manifestadoj
*** Programoj de lokaj grupoj
*** Teatraj kaj koncertaj prezentadoj
** Radioelsendoj
*** En la intermilita periodo
*** Medite ĉirkaŭ la elsendoj el Brno
*** Statistiko de la elsendoj ĝis 1935
*** La mezondaj elsendoj el Prago
*** Mallongondaj elsendoj
*** Artoprogramoj de Radio Praha
*** Esperanto-programoj en {{J|regiona radiostacio}}
*** Atingo kaj resono de la elsendoj
** Seminarioj
** Rekono de Esperanto fare de elstaraj personoj
** Deklaroj de korporacioj
** Monumentoj de Esperanto
* Redakcia postskribo
** Cedo el la pozicioj
** La movado sub la novaj kondiĉoj
** Du tutŝtataj komitatoj
* Bibliografia indekso
* Indekso de personoj

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Historio|Esperanto}}
* [http://www.literatura.bucek.name/kamaryt/0histor.html Historio de Esperanto-movado en Ĉeĥoslovakio – reta versio]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14403340/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/15201558/details/249753628 Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''

[[Kategorio:Esperanto-movado]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
[[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
[[Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto]]</text>
      <sha1>4aj6f1cxefc3pp4thabacowxmc3oocz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Helsinko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132366</id>
    <revision>
      <id>9479547</id>
      <parentid>9478817</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektitaj instruistoj */</comment>
      <origin>9479547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="j8q0wfh85vt7o7e63ycfgzvcltq67xb" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= La ĉefa konstruaĵo en centra Helsinko
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|emblemo=Logo University of Helsinki fi.svg
|moto          = Opiskelu ja opettaminen – yliopiston sydän&lt;ref name=&quot;Helsingin yliopiston opetuksen ja opintojen eettiset periaatteet&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/hy_eettiset_periaatteet.pdf|title=Helsingin yliopiston opetuksen ja opintojen eettiset periaatteet|date=2012|access-date=29 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211109094542/https://www2.helsinki.fi/sites/default/files/atoms/files/hy_eettiset_periaatteet.pdf|archivedate=2021-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
(Studado kaj instruado&lt;br /&gt;- la koro de universitato)
|lando         = 
|situo         = 
|establita     = 
|gviadanto     = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|regiono-ISO   = FI
|situo sur mapo =Helsinko
|situo sur mapo2=Helsinko (urbo)
|zomo          = 14
|retejo = 
}}
'''Universitato de Helsinko''' ([[finna lingvo|finne]] ''Helsingin yliopisto'', [[sveda lingvo|svede]] ''Helsingfors universitet'') estas la plej granda kaj malnova [[universitato]] en [[Finnlando]]. Ĝi havas 38 mil studentojn, el kiuj 5,5 mil estas postgradaj. La universitato estis fondita en [[1640]] en la tiama ĉefurbo [[Turku]], sed translokigita al [[Helsinko]] en [[1829]], du jarojn post grandega [[incendio de Turku]]. La universitato estis unulingve svedlingva ĝis 1921 kaj dulingva pleje svedlingva ĝis la jaro 1937. Ĝi interalie membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]]. Multaj konataj [[finnoj]], kiel la komponisto [[Jean Sibelius]] kaj prezidento [[Tarja Halonen]] iam studis en la Universitato de Helsinko. Nuntempe ĝi havas 11 [[fakultato]]jn kaj plurajn esplorinstitutojn.

== Elektitaj instruistoj ==
* [[Gábor Gaál (geologo)]]
* [[Sara Wickström]] (n. en 1976), kuracistino kaj esploristino, honorigita per la [[Körber-premio pri eŭropa scienco]] de 2026

== Elektitaj nunaj aŭ ekaj studentoj ==
* [[Kari Kuula]] (n. en 1963), luteranisma teologo kaj verkisto de nefikcio

== Esperanto en Universitato de Helsinko ==
En la universitato laboras kelkaj esperantistaj doktoroj kaj profesoroj, interalie profesoro [[Jouko Lindstedt]]. Studentoj de la universitato havas esperantan asocion, kiu nomiĝas [[EsperHe]]. Ĉiuj studentoj de la universitato povas lerni Esperanton por studpoentoj en baza kaj progresanta studrondoj de Esperanto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.helsinki.fi/yliopisto/ oficiala retejo] de la Universitato de Helsinko (en la [[finna]], la [[sveda]] kaj la [[angla]]).

[[Kategorio:Universitatoj en Finnlando|Helsinko, Universitato de]]
[[Kategorio:Helsinko]]</text>
      <sha1>j8q0wfh85vt7o7e63ycfgzvcltq67xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altenburg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132666</id>
    <revision>
      <id>9479142</id>
      <parentid>9438884</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Servoj */</comment>
      <origin>9479142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6472" sha1="t4e00hlcfvikuu2vgnix1h288cm4f51" xml:space="preserve">''Altenburg estas ankaŭ la [[germana lingvo|germana]] nomo de la komunumo [[Baia de Criş]] en [[Rumanio]]''.
{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = DEU Altenburg COA.svg
|zomo = 10
|situo-bildo = {{paĝonomo}} in ABG.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Altenburger Land]]
|alto = 227
|areo = 45,60
|poŝtkodo = 04600
|tel_antaŭkodo = 03447
|aŭtokodo = ABG
|oficiala_kodo = 16077001
|subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'')
|adreso-komunumestraro = Markt 1
|retpaĝaro = [http://www.altenburg.eu/ www.altenburg.eu]
|komunumestro = Michael Wolf
|komunumestro-titolo = Oberbürgermeister
|komunumestro-partio = SPD
|kesteroj=
{{Informkesto urbo
|subŝablono=jes
|bildo=|bildo-larĝeco= 300px|regiono-ISO=DE-TH
|mapo=neniu|priskribo de mapo=
|situo sur mapo=Altenburg|situo de=Situa mapo de Altenburg
|situo sur mapo2=Centra Altenburg|situo de2=Situa mapo de Centra Altenburg
|zomo=10}}}}

[[Dosiero:AltenburgRoteSpitzen01.jpg|eta|300ra|eta|&lt;!-- _Altenburgs_ _Wahrzeichen_, die „_Roten_ _Spitzen_” --&gt;]]
[[Dosiero:Altenburg-1650-Merian.jpg|eta|300ra|Altenburg en 1650]]
[[Dosiero:Altenburg Bf 1860.jpg|eta||Fervoja stacidomo Altenburger en [[1860]]]]
'''Altenburg''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Altenburger Land]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|16077001}}}} loĝantojn.

Historie Altenburg estis ĉefurbo de la [[ernestaj duklandoj|ernesta duklando]] [[Saksio-Altenburg]].

== Historio ==
La unua dokumenta mencio estis de 976 kaj ricevis la urbajn rajtojn en 1256. Altenburg estis rezidejo ekde 1603. En 1810 aktivis surloke la eldonisto [[Friedrich Arnold Brockhaus]]. En la jaro 1920-a ĝi [[Turingio|turingiiĝis]]. Historie gravas en la urbo [[Konvento magdalena]] de la protestantisma eklezio. Historie grava gimnazio estas la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|Gimnazio frederika]], dum la protestantisma [[Spalatina Gimnazio (Altenburg)|Spalatina Gimnazio]] datas de 2001.

== Industrio kaj kulturo ==
La urbo estas grava industria loko; inter la plej gravaj branĉoj nombriĝas la produktado tradiciriĉa de ludkartoj, de elektraj aparatoj kaj de cigaroj. De multaj jarcentoj famas la [[Teatro de Altenburg]].

== Vidindaĵoj ==
Dominas la silueton la [[Kastelo je Altenburg|kastelego]] sur vasta kaj kruta roko. Tiu plej konata vidindaĵo konstruitis inter 1723-30. Sur la liberaera scenejo en la korto kastela okazas regule dum someroj teatraĵenscenejigoj kaj ĝi enhavas i.a. muzeon pri ludkartoj.

Krome vidindas la [[Urbodomo de Altenburg]] (1562-64, renesancstila), la trinava urbokirko Sankta Bartolomeo (fino de la 15-a jc) kaj kelkaj burĝaj domoj datumantaj de la 16-a ĝis la 18-a jc., krom la [[Muzeo Lindenau]]. Interesaj klarigoj pri bierfarado ricevatas en la [[Muzeo pri bierfarado (Altenburg)|Muzeo pri bierfarado]]. Por emuloj de natursciencaĵoj rekomendatas vizito de la [[Mauritianum (Altenburg)|Muzeo Mauritianum]].

[[Konvento magdalena]] (germane: ''Magdalenenstift'') estas monumentprotektitaĵo en la centro de Altenburg kaj sidejo de Fondaĵo Ev.-Luth. Magdalenenstift. Arĥitekture ege interesas la [[Tombeja preĝejo (Altenburg)|Tombeja preĝejo Resurekto de Jesuo]]. Nuptemuloj iru al [[Pohlhof]]. En la Urba arbaro supre de la municipo troviĝas [[Bismarck-turo (Altenburg)|Bismarck-turo]]. La romkatolika [[preĝejo Epifanio (Altenburg)|Epifanio-kirko]] eje estiĝis el varieteo. Konatas ankaŭ la historia [[frizejo de Grosse (Altenburg)|frizejo de Grosse]] kiu nun estas muzeo. Bestemuloj nepre vizitus la [[insulzoo je Altenburg|Insulzoon]].

== Servoj ==
* [[Gimnazio frederika (Altenburg)|Gimnazio frederika]]
* [[Lerchenberg-gimnazio (Altenburg)|Lerchenberg-gimnazio]]
* [[Spalatina Gimnazio (Altenburg)|Spalatina Gimnazio]]

== Lulilo skata ==
La urbo Altenburg estigis la [[skato|skato-kartludon]]. La reguloj de la ''Ĝenerala germana skatregularo'' difinitis kaj fiksitis en la 1886-a jaro. Ene de la kastelo troviĝas kartludmuzeo belega. ''Skatoputo'' staras antaŭ la [[Seckendorff-palaco]].

== Homoj rilataj al la urbo ==
* [[Adolph Erdmannsdörfer]], studento en Jena, lasta viktimo de interstudenta pikarmila duelo
* [[Bernhard Erdmannsdörffer]], historiisto
* [[Bernhard von Lindenau]], mecenato kaj politikisto
* [[Börries von Münchhausen]], verkisto
* [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]
* [[Georg Melhorn]], teologo
* [[Georg von der Gabelentz]], orientalisto kaj juristo (kvartalo Poschwitz)
* [[Hanns Bruno Geinitz]], geologo kaj paleontologo
* [[Hans-Joachim Näther]], disidento kontraŭkomunisma
* [[Hans-Martin Perthel]], scenejdekoraciisto
* [[Heinrich August Pierer]], eldonisto
* [[Johann Friedrich Pierer]], eldonisto kaj kuracisto
* [[Johann Georg August Galletti]], pedagogo
* [[Johann Christfried Sagittarius]], teologo
* [[Ludovica Hesekiel]], verkistino
* [[Luise Glaß]], verkistino
* [[Matthias Colerus]], juristo
* [[Sophie Mereau]], verkistino
* [[Viktor Lommer]], germana politikisto kaj regionhistoriisto

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Dosiero:Rathaus Altenburg.jpg|eta|Urbodomo
Dosiero:Altenburg Theatre.jpg|eta|&lt;!-- Teatro Altenburg --&gt;
Dosiero:Schloss Altenburg.jpg|eta|&lt;!-- _Schloss_ Altenburg --&gt;
Dosiero:Altenburg Skatbrunnen.jpg|eta|400ra|&lt;!-- _Skatbrunnen_|_thumb_ --&gt;
Dosiero:Altenburg Pohlhof.JPG|eta|400ra|&lt;!-- _Pohlhof_|_thumb_ --&gt;
Dosiero:Altenburg Kornmarkt.jpg|eta|400ra|&lt;!-- _Der_ _Kornmarkt_ in Altenburg|_thumb_ --&gt;
Dosiero:Altenburg Herzogin-Agnes-Gedächtniskirche.jpg|eta|&lt;!-- _Herzogin_-_Agnes_-_Gedächtniskirche_ --&gt;
Dosiero:Altenburg - Kunstturm.jpg|eta|&lt;center&gt;la &quot;malgranda fiŝlago&quot; kaj la &quot;arta turo&quot;
Dosiero:Hauptbahnhof Altenburg.jpg|eta|240ra|&lt;!-- _Altenburger_ Fervoja stacidomo --&gt;
Dosiero:AOC-Terminal and Tower.jpg|eta|&lt;!-- Flughaveno Altenburg-Nobitz --&gt;
Dosiero:Friedrich Arnold Brockhaus Vogel von Vogelstein.jpg|eta|&lt;!-- _Friedrich_ _Arnold_ _Brockhaus_. --&gt;
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{de}})

{{Projektoj}}
{{Distrikto Altenburger Land}}
{{Ĝermo|Germanio}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Altenburg| ]]
[[Kategorio:Distrikto Altenburger Land]]
[[Kategorio:Urboj de Turingio]]
[[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>t4e00hlcfvikuu2vgnix1h288cm4f51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kronologio de la Bahaa Kredo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138733</id>
    <revision>
      <id>9479347</id>
      <parentid>9246113</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:34:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27431" sha1="jaywcb4kyecyf4qej05muypvxn9o5ch" xml:space="preserve">Por klarigoj pri la datoj, vidu la artikolojn de VIKIPEDIO pri la kalendaroj [[Islama kalendaro|islama]] kaj [[Bahaa kalendaro|bahaa]]

{|
|-
| | [[Dosiero:Kronologio_de_la_Bahaa_Kredo.jpg|eta|800px|Kronologio de la diversaj epokoj de la Bahaa Kredo
''&lt;small&gt;(desegnis [[Uzanto:Eric.Coffinet|Eric Coffinet]])&lt;/small&gt;'']]
|}

En Sia [[Persa Bayán|Persa Bajano]] (''Bayán'') la ''[[Báb]]'' skribas, ke [[Adamo]] ne estis la unua homo kaj ke multe da homaj generacioj vivis antaŭ li. Por la bahaanoj Adamo estas la unua profeto de spirita ciklo de la homaro, la &quot;Ciklo de la Profetaĵoj&quot;, kiu komenciĝis 12210 lunajn jarojn antaŭ la ''Báb'' (laŭ la http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan2.htm Persa Bajano 3/13]) kaj finiĝis per la islama revelacio de [[Mohamedo]], titolita kiel la &quot;Sigelo de la Profetoj&quot; (''&lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;átam an-Nabiyyín'') en la korana verso 33/40.

Por la bahaanoj la Revelacio de Dio al la homaro estas progresa kaj senfina pere de la Diaj Mesaĝistoj, kiuj de tempo al tempo manifestiĝas kiel la ĉiutaga kaj senfina sunleviĝo (laŭ la Persa Bajano 6/12; 7/15; 8/1). Ĉiuj tiuj &quot;profetoj&quot; manifestas la samajn kvalitojn diajn, konfirmas la pasintajn &quot;profetojn&quot; kaj anoncas la venontan.

Kiel montras jam la nomo ''Báb'' ([[Araba lingvo|arabe]] : la &quot;Pordo&quot;) en la araba lingvo &quot;باب&quot; (oAo), Li estas la ĉarniro inter du spiritaj cikloj de la homaro : antaŭ Li finiĝis la infanaĝo de la homaro kaj post Li komenciĝas ĝia matureco dum kiu plenumiĝos la profetaĵoj de la religioj anoncantaj la &quot;Oran Eraon&quot; aŭ la &quot;Regnon de Dio&quot;.

Laŭ la aserto de [['Abdu'l-Bahá]] [http://bahai-library.com/writings/shoghieffendi/wob/woball.html#102], tiu ciklo de &quot;Splendoro&quot;, de la plenumiĝo (arabe : ''Bahá' '') daŭros dum almenaŭ 500 000 jaroj, kaj en ĝi sinsekve manifestiĝos en la estonteco multaj &quot;profetoj&quot; por gvidi la disvolviĝon de la homaro.

Tiu Bahaa/Splendora Erao (B.E.) komenciĝis en [[1844]], kiam la ''Báb'' deklaris Sian mision. La misia vivo de la ''Báb'' daŭris ĝis Lia martira morto en [[1850]]. La leĝoj, kiujn Li revelaciis, estos validaj ĝis la alveno de &quot;Tiu, Kiun Dio Manifestos&quot; (laŭ la [http://www.bahai-biblio.org/centre-doc/saint/bayan/bayan-persan4.htm Persa Bajano 7/13]) : tiam finiĝos la &quot;[[Ekonomio]]&quot; de la ''Báb'', kiu estos anstataŭita de la &quot;Ekonomio&quot; de &quot;Tiu, Kiun Dio manifestos&quot;.

La bahaanoj kredas, ke &quot;Tiu, Kiun Dio manifestos&quot; anoncita de la ''Báb'', estas ''[[Bahá'u'lláh]]''. Li asertis, ke Li ekkonsciis pri Sia Misio dum Sia mallibereco en la subtera prizono [[Síyáh-Chál|''Síyáh-&lt;u&gt;Ch&lt;/u&gt;ál'']] de [[Teherano]] fine de [[1852]]. La misia vivo de ''Bahá’u’lláh'' daŭris 40 jarojn da ekzilo ĝis Lia forpaso en [[1892]], kaj la leĝoj, kiujn Li revelaciis (Lia &quot;Ekonomio&quot;), validos dum almenaŭ 1000 jaroj (''[[Kitáb-i-Aqdas]]'', verso 37 [http://www.religare.org/Livres/BA/BA_AQDA_chap001_01.htm]{{404|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) ĝis la apero de la sekvonta &quot;profeto&quot; aŭ &quot;manifestiĝo&quot;.

La bahaanoj dividas la Bahaan Eraon je pluraj partoj:
* De la deklaro de la misio de la ''Báb'' ([[1844]]) ĝis la morto de '' 'Abdu’l-Bahá'' ([[1921]]), etendiĝis la &quot;Heroa aŭ Apostola Aĝo&quot;, dum kiu naskiĝis la Kredo kaj aktivis ĝiaj centraj personecoj.
* Sekve komenciĝis la &quot;Aĝo de Formiĝo&quot; de la [[Bahaa Kredo]] paralele al la unuiĝo de la homaro. Dum tiu aĝo la Bahaa Komunumo disvolviĝas per sinsekvaj planoj plurjaraj sub la gvidado unue (de [[1921]]-[[1957]]) de la Gardanto de la Kredo [[Shoghi Effendi|''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'']], poste (de [[1957]]-[[1963]]) por iom da tempo de la [[Manoj de la Afero]], kaj fine (ekde [[1963]]) de la [[Universala Domo de Justeco]].
* Post tiu &quot;Fera Aĝo&quot; iam establiĝos la &quot;Ora Erao&quot; anoncita de ĉiuj religioj.
{{Ort-Bahaa}}

== [[1795]] ==
* (1210 post Heĝiro), [[Ŝejĥismo|Ŝejĥisma]] sekto (''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt;í'') fondita de [[Ŝejĥo_Ahmad|''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt; Aḥmad-i-Ahṣá’í'']].

== [[1813]] ==
* naskiĝis [[Mullá Husayn|''Mullá Ḥusayn-i-Bu&lt;u&gt;sh&lt;/u&gt;ru'í '']], poste titolita de la ''[[Báb]]'' kiel la [[Literoj de la Vivanto|&quot;Unua Litero de la Vivanto&quot;]].

== [[1817]] ==
* je la [[12-a de novembro]] (2-a de ''Muḥarram'' 1233 p.H.) ''[[Bahá'u'lláh]]'' naskiĝis kiel ''Mírzá Ḥusayn `Alí Núrí'' en [[Teherano]] (''Ṭihrán''), la ĉefurbo de [[Persio]].
* je 1817-1818 (dum la jaro 1233 p.H.) en la persa urbo ''Qazvín'' naskiĝis ''F̣átimih Bara&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;ání'', kiu estis influa poetino kaj teologino de la [[Babismo|Baba Kredo]], pli konata per sia titolo [[Tahirih|''Ṭáhirih'']] (la &quot;Pura&quot;).

== [[1819]] ==
* je la [[20-a de oktobro]] (1-a de ''Muḥarram'' 1235 p.H.) ''[[Báb]]'' naskiĝis kiel ''Siyyid Mírzá `Alí-Muḥammad &lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;írází'' en la persa urbo [[Ŝirazo]]. La naskiĝoj de ''Báb'' kaj de ''Bahá’u’lláh'' estas konataj kiel la ”Ĝemelaj Festoj” de la [[Bahaa Kredo]] laŭ la [[islama kalendaro]] (2-a de ''Muḥarram'' 1233 p.H. kaj 1-a de ''Muḥarram'' 1235 p.H.)

== [[1820]] ==
* naskigo de [[Ásiyih Khánum, Navváb|''Ásíyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'']], kiu estis titolita [[Ásiyih Khánum, Navváb|''Navváb'']] kaj estis la unua edzino de ''Bahá'u'lláh''.

== [[1826]] ==
* ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt; Aḥmad'' mortis kaj [[Siyyid Kazim|''Siyyid Káẓim'']] fariĝis la gvidanto de la sekto ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt;í'' .

== [[1828]] ==
* naskiĝo de [[Bahaa Sankta Familio|''Fáṭimih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;anum'']], kiu estis la dua edzino de ''Bahá'u'lláh'' kaj titolita de Li kiel ''Mahd-i-'Ulya''.

== [[1834]] ==
* morto de la Ŝaho de Persujo, [[Fath-Ali_%C5%9Caho_Ka%C4%9Daro|''Fatḥ̣-`Alí &lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;áh'']]. La Ĉefministro estis ekzekutita kaj [[Mírzá `Abbás|''Mírzá Buzurg'']], la patro de ''Bahá'u'lláh'', estis eksoficigita kiel [[Veziro]] de [[Mohammad Shah Qajar|''Muḥammad &lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;áh'']].

== [[1835]] ==
* de la [[24-a de septembro]] ĝis la [[22-a de oktobro]] ''Bahá'u'lláh'' kaj [[%C3%81siyih_Kh%C3%A1num,_Navv%C3%A1b|''Ásíyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'' (''Navváb'')]] geedziĝis.

== [[1843]] ==
* [[Sajid_Kazim_Ra%C5%9Dti|''Siyyid Káẓim'']] mortis. Antaŭ sia morto, li instigis siajn disĉiplojn al serĉado de la Promesito : ''Al Qá’im'' (Tiu leviĝanta) / [[Mahdo|''Al Mihdí'']] (Tiu gvidata)

== [[1844]] PK / 1 BE ==
* je la vespero de la [[3-a de aprilo]], laŭ atesto de Sia edzino, ''Báb'' ekkonis Sian unuan sperton mistikan.
* je la [[23-a de majo]] ''Báb'' deklaris Sian mision en [[Ŝirazo|''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;íráz'']] al [[Mull%C3%A1_Husayn|''Mullá Ḥusayn-i-Bu&lt;u&gt;sh&lt;/u&gt;ru'í'']].
* je la sama nokto de la [[23-a de majo]] naskiĝis ''[[`Abdu'l-Bahá]],'' la unua filo de ''Navváb'' kaj ''Bahá'u'lláh'', kiel '' ‘Abbás Effendi''. Li estis poste titolita de sia patro kiel la &quot;Plej Granda Branĉo&quot; (''&lt;u&gt;Gh&lt;/u&gt;usn-i-A‘ẓam''), la &quot;Mistero de Dio&quot; (''Sirru'lláh''), kaj la &quot;Mastro&quot; (''Sarkár-i-Áqá''), sed post la forpaso de ''Bahá'u'lláh'' en [[1892]] li alprenis la titolon '' 'Abdu'l-Bahá'' (Servanto de Baha).
* Je la fino de septembro, ''Bahá'u'lláh'' fariĝis babano.

== [[1845]] PK / 2 BE ==
* je septembro limigoj estis truditaj al la [[Babismo|Baba Movado]] en Ŝirazo, post kiam la ''Báb'' mem publike deklaris, ke Li estas la &quot;Promesito&quot; (''Al-Mihdí'') atendita de la islamanoj.
* je novembro la londona ĵurnalo ''[[The Times]]'' (Tajmzo : la tempoj) publikis novaĵojn pri Babismo por la unua fojo en Okcidento.

== [[1846]] PK / 3 BE ==
* naskiĝis [[Bahiyyih Khanum|''Bahíyyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'']], filino de ''Navváb'' kaj ''Bahá'u'lláh''.
* je septembro ''Báb'' foriris de Ŝirazo al [[Esfahano]] (''Iṣfáhán'').

== [[1847]] PK / 4 BE ==
* je julio ''Báb'' estis enprizonigita en la persa fortikaĵo de [[Mah-Ku|''Máh-kú'']] kaj verkis la [[Persa_Bay%C3%A1n|Bajanon]].

== [[1848]] PK / 5 BE ==
* naskiĝis [[Mirza Mihdi|''Mírzá Mihdí'']], filo de ''Navváb'' kaj ''Bahá'u'lláh''. Li estis poste titolita de sia patro kiel la &quot;Plej Pura Branĉo&quot; (''&lt;u&gt;Gh&lt;/u&gt;uṣn-i-A&lt;u&gt;th&lt;/u&gt;ar'').
* naskiĝis ''Munírih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'', la estonta edzino de ''‘Abdu'l-Bahá'', en fama familio babana de Esfahano
* je la [[20-a de marto]] ''Mullá Ḥusayn'' vizitis la ''Báb''-on en ''Máh-kú''.
* je la [[10-a de aprilo]] ''Báb'' estis transloĝigita al la prizono de [[Chihriq|''&lt;u&gt;Ch&lt;/u&gt;ihríq'']], ĉar Lia influo estis kreskanta en ''Máh-kú''. Tie Li restadis ĝis kelkaj tagoj antaŭ Lia ekzekuto.
* de la [[26-a de junio]] ĝis la [[17-a de julio]] okazis la Baba [[Konferenco de Badasht|Konferenco de ''Bada&lt;u&gt;sh&lt;/u&gt;t'']], dum kiu estas anoncita la fino de la [[Ŝario]] (islama leĝaro).
* je julio, dum Sia publika pridemandado en [[Tabrizo|''Tabríz'']], la ''Báb'' eldiris publikan kaj draman deklaron kaj poste revenis al ''&lt;u&gt;Ch&lt;/u&gt;ihríq''.
* je la [[21-a de julio]] ''Mullá Ḥusayn'' eklevis la &quot;Nigran Flagon&quot; kaj ekmarŝis kun 200 aliaj [[Babismo|babanoj]] al [[Maŝhado|''Ma&lt;u&gt;sh&lt;/u&gt;had'']].
* je la [[4-a de septembro]] mortis la Ŝaho de Persujo, [[Mohammad Shah Qajar|''Muḥammad &lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;áh'']].
* je la [[10-a de oktobro]] ''Mullá Ḥusayn'' kaj armeo de babanoj estis sieĝataj ĉe le [[Batalo de Tabarsi|fortikaĵo de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt; Ṭabarsí'']].
* je la [[20-a de oktobro]] [[Quddus|''Quddús'']] alvenas al la fortikaĵo de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt; Ṭabarsí''.

== [[1849]] PK / 6 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' kaj ''Fáṭimih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'' geedziĝis en Teherano.
* je la [[2-a de februaro]] mortis ''Mullá Ḥusayn'' dum la batalo ĉe la fortikaĵo de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt; Ṭabarsí''.
* je la [[10-a de majo]] finiĝis la batalo ĉe la fortikaĵo de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;ay&lt;u&gt;kh&lt;/u&gt; Ṭabarsí'' post interkonsentita kapitulaco. La venkintoj promesis liberecon al la babanoj sed tuj rompis sian ĵuron kaj mortigis multajn el ili.
* je la [[16-a de majo]] ''Quddús'' estis torturita kaj ekzekutita.

== [[1850]] PK / 7 BE ==
* je la tagmezo de la [[9-a de julio]] ''Báb'' estis publike pafmortigita en la kazerno de la [[Irano|persa]] urbo [[Tabrizo]].
* pluraj ĵurnaloj informis kaj raportis pri Babismo en [[Britio]] kaj [[Usono]] dum aŭtuno.

== [[1851]] PK / 7-8 BE ==
* La D-ro kaj pastro ''Austin Wright'' sendis al la Usona Societo pri Orientaj Studoj (''American Oriental Society'') skribojn de ''Báb'' kaj leteron/artikolon pri eventoj rilatantaj kun Babismo. Li skribis la leteron en februaro kaj oni publikigis ĝin en junio, ankaŭ en ĵurnalo de [[Vermonto]].

== [[1852]] PK / 9 BE ==
* je la [[15-a de aŭgusto]] du junaj babanoj kolerigitaj, laŭ siaj propraj decidoj, provis mortigi la Ŝahon [[Naser_al-Din_%C5%9Caho|''Náṣiri’d-Dín'']] sed fiaskis. Reprezalie pluraj miloj da babanoj estis ekzekutitaj, inkluzive [[Tahirih|''Ṭáhirih'']] kaj [[Literoj_de_la_Vivanto#Siyyid_.E1.B8.A4usayn_Yazd.C3.AD|''Siyyid Ḥusayn-i-Yazdi'']], kaj ankaŭ ''Bahá'u'lláh'' estis arestita.
* je la [[15-a de oktobro]], dum ''Bahá'u'lláh'' estis enprizonigata en la subtera karceraĉo [[Siyah-Chal|''Síyáh-&lt;u&gt;Ch&lt;/u&gt;ál'']] de Teherano, Li ricevis por la unua fojo laŭ Siaj asertoj la anoncon, ke Li estas &quot;Tiu, Kiun Dio manifestos&quot; (''man yuẓhiruhu'lláh'') anoncita de ''Báb''.
* naskiĝis en Bagdado [[Bahaa_Sankta_Familio#Muh.CC.A3ammad-.60Al.C3.AD|''Mírzá Muḥammad `Alí'']], filo de ''Fáṭimih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'' kaj de ''Bahá'u'lláh''. Li estis poste titolita de sia patro kiel la &quot;Pli Granda Branĉo&quot; (''&lt;u&gt;Gh&lt;/u&gt;usn-i-Akbar'').

== [[1853]] PK / 9 BE ==
* je la [[12-a de januaro]] ''Bahá'u'lláh'' ekzile foriris de Tehrano al [[Bagdado]] (''Ba&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;dád''), dum tre malvarma vintro.
* je la [[8-a de aprilo]] ''Bahá'u'lláh'' kaj Liaj kunuloj finfine alvenis en Bagdadon.

== [[1854]] PK / 11 BE ==
* je la [[10-a de aprilo]] ''Bahá'u'lláh'' ermitiĝis ĉe la montaroj de [[Sulaymaniyyih|''Sulaymáníyyih'']] en [[Kurdistano]] pro kreskantaj konfliktoj inter Li kaj Lia duon-frato [[Subh-i-Azal|''Mírzá Yaḥyá'']], kiu titoliĝis [[Subh-i-Azal|''Ṣubḥ-i-Azal'']] (&quot;Mateno de Eterneco&quot;).
* ''Henry Aaron Stern'' publikigis libron, kie estas menciita &quot;Babo, la persa socialisto&quot; (''Baba, the Persian socialist''), en kelkaj paĝoj.

== [[1856]] PK 13 BE ==
* je la [[19-a de marto]] kaj post du jaroj da ermitiĝo en Kurdistano, ''Bahá'u'lláh'' revenis al Bagdado pro la peto de '' 'Abdu'l-Bahá'' por denove gvidi la baban komunumon.
* ''Mary Sheil'' kaj ''Sir Justin Sheil'' publikigis libron titolitan ''Glimpses of the Life and Manners in Persia'' (Ekrigardoj al vivo kaj kutimoj en Persio), kiu entenas dek-kvar-paĝan parton pri Babismo.

== [[1857]] PK / 17 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' skribis du mistikajn verkojn : la [[Kaŝitaj Vortoj]] kaj la [[Kvar Valoj]].

== [[1860]] PK / 17 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' skribis alian mistikan verkon : la [[Sep Valoj]].

== [[1861]] PK / 18 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' skribis la [[Libro de Certeco|Libron de Certeco]] dum 48 horoj fine de 1861 aŭ komence de 1862

== [[1862]] PK / 19 BE ==
* je la [[10-a de majo]] la persa ambasadoro petas de la otomana registaro la transloĝigon de la babanoj al loko pli fora je Persujo.

== [[1863]] PK / 20 BE ==
* de la [[22-a de aprilo]] (13-a de ''Jalál'' 20 BE) ĝis la [[3-a de majo]] (5-a de ''Jamál'' 20 BE) ''Bahá'u'lláh'' deklaris al Siaj kunuloj, ke Li estas &quot;Tiu, Kiun Dio manifestos&quot; (''man yuẓhiruhu'lláh'') anoncita de ''Báb''. Tio okazas dum la dek-du tagoj, kiujn ''Bahá'u'lláh'' pasigis ĉe Bagdado en la ĝardeno de ''Najíbíyyih'', kromnomita la Ĝardeno de [[Ridvan|''Riḍván'']], ĵus antaŭ Sia ekzila foriro al [[Konstantinopolo]].
* je la [[16-a de aŭgusto]] ''Bahá'u'lláh'' alvenis al Konstantinopolo (la Ĉefurbo de la [[Otomana Imperio]], nuna [[Istanbulo]]), kie Li restadis dum kvar monatoj.
* je la [[12-a de decembro]] ''Bahá'u'lláh'' estas ekzilita al [[Adrianopolo]], nuna [[Edirne]], en la eŭropa parto de [[Turkio]]), kie Li restis ĝis [[1868]].

== [[1864]] PK / 21 BE ==
* je la [[15-a de aŭgusto]] naskiĝis [[Bahaa_Sankta_Familio#D.C3.ADy.C3.A1.27u.27ll.C3.A1h|''Díyá'u'lláh'']], filo de ''Fáṭimih'' kaj ''Bahá'u'lláh''.

== [[1865]] PK / 22 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' skribis la Epistolon al Ahmad (''Lawḥ-i-Aḥmad''), kiu enhavas gravan potencon laŭ [[Shoghi Effendi]].
* la franca grafo ''[[Arthur de Gobineau]]'' publikigis librojn en la franca lingvo pri Babismo.

== [[1867]] PK / 24 BE ==
* je la [[16-a de marto]] 1867 (do fakte dum la lasta monato de la jaro 23-a BE), 53 bahaanoj el Bagdado sendis peton al la [[Usona Kongreso]] por liberigo de ''Bahá'u'lláh'' kaj helpo al la bahaanoj.
* ''Bahá'u'lláh'' komencis la verkadon kaj la sendadon de Sia &quot;Epistolo al la Reĝoj&quot; ([[Alvokoj de la Sinjoro de Armeoj|&quot;Alvoko de la Sinjoro de la Ĉielaj Armeoj&quot;]]).

== [[1868]] PK / 25 BE ==
* naskiĝis [[Bahaa_Sankta_Familio#Bad.C3.AD.27u.27ll.C3.A1h|''Badí’u'lláh'']], filo de ''Fáṭimih'' kaj ''Bahá'u'lláh''.
* je la [[12-a de aŭgusto]] ''Bahá'u'lláh'' kaj granda grupo de sekvantoj estis senditaj de Edirno al la pun-kolonio de [[Akko]] ('' ‘Akká'') en [[Palestino]]
* je la [[31-a de aŭgusto]] ''Bahá'u'lláh'' alvenis al Akko.

== [[1869]] PK / 26 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' sendis leteron al la [[Ŝaho]] de Persujo ''Náṣiri’d-Dín'', kaj Lia letero-portanto [[Badi’|''Badí‘ '']] estis torturita kaj ekzekutita.

== [[1870]] PK / 27 BE ==
* je la [[23-a de junio]] ''Mirzá Mihdí'' mortis post falo tra nebarita aperturo de tegmento en la prizono de Akko.

== [[1873]] PK / 30 BE ==
* ''Bahá'u'lláh'' verkis la &quot;Plej Sanktan Libron&quot; ''[[Kitáb-i-Aqdas]].''

== [[1886]] PK / 43 BE ==
* mortis ''Ásíyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'' (''Navváb'').
* ''‘Abdu'l-Bahá'' verkis libron en araba lingvo pri vivo kaj agado de Báb : ''Travellers's Narrative'' (Rakonto de Vojaĝanto), kiun oni poste tradukis kaj publikigis en [[1891]].

== [[1892]] PK / 49 BE ==
* je la [[29-a de majo]] [[Forpaso_de_Baha%27u%27llah|forpasis]] ''Bahá'u'lláh'' en la Domego de [[Bahaa Mondcentro#Bahj.C3.AD|''Bahjí'']], kie Liaj fizikaj restaĵoj estas entombigitaj kaj kiu estas la [[Kiblo]] por la bahaanoj. Naŭ tagojn post Lia forpaso oni malsigelis kaj legis publike la [[Testamento_de_Baha%27u%27llah|testamenton]], kiun propramane skribis Bahá'u'lláh kaj kiun Li titolis &quot;La Libro de Mia Interligo&quot; (''Kitáb-i-'Ahdí''). Per tiu testamento Bahá'u'lláh elektis Sian unuenaskitan filon '''Abdu'l-Bahá' 'Abbás'' (arabe: &quot;Servanto de Bahá' &quot;), kiel la &quot;Centron de Sia Interligo&quot; por gvidi la bahaan komunumon kaj kiel la unusolan interpretiston senararan de la Siaj skribaĵoj.

== [[1893]] PK / 50 BE ==
* je la [[23-a de septembro]] la [[Bahaa Kredo]] estis menciita por la unua fojo en Usono okaze de prelego de D-ro ''Henry H Jessup'' dum la [[Parlamento_de_la_religioj_de_la_mondo|Parlamento de la Religioj de la Mondo]] ĉe [[Ĉikago]].

== [[1897]] PK / 54 BE ==
* je la [[1-a de marto]] naskiĝis en Akko [[Shoghi Effendi|''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi Rabbáni'']] (fine de la 53-a jaro BE), la pra-nepo de ''Bahá'u'lláh'', kaj la estonta [[Gardanto_de_la_Afero_de_Dio|Gardanto]] de la Bahaa Kredo.

== [[1898]] PK / 55 BE ==
* la unuaj okcidentaj pilgrimantoj alvenis al Akko, inter kiuj estis [[Phoebe Hearst]] kaj la unua kredanto de afrik-usona deveno [[Robert Turner]].
* je la [[30-a de oktobro]] mortis ''Díyá'u'lláh''.

== [[1904]] PK / 61 BE ==
* mortis ''Fáṭimih'', la dua edzino de ''Bahá'u'lláh''.
* mortis ''[[Bahaa_Sankta_Familio#Samad.C3.ADyyih|Samadiyyih]]'', la filino de ''Fáṭimih'' kaj de ''Bahá'u'lláh'' (ĉar estas kalendaraj diferencoj, tio eble okazis en [[1905]]).

== [[1907]] PK / 64 BE ==
* Epistoloj de [[Bahaa_Sankta_Familio#Bad.C3.AD.27u.27ll.C3.A1h|''Badí’u'lláh'']] por defendi la [[&quot;Centron de la Dia Interligo&quot;]] (titolo de lia duonfrato ''‘Abdu'l-Bahá'') kontraŭ la [[&quot;Rompantoj&quot;]] de tiu Interligo. [http://bahai-library.com/histories/badiullah.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070312175708/http://bahai-library.com/histories/badiullah.html |date=2007-03-12 }}

== [[1908]] PK / 65 BE ==
* en septembro '' ‘Abdu'l-Bahá'' estis liberigita malgraŭ pasinta kondamno al puno de dumvivaj ekzilo kaj mallibereco. Li estis 64-jaraĝa.

== [[1910]] PK / 67 BE ==
* ‘Abdu'l-Bahá alvenis al [[Egiptio]] por komenci sian vojaĝon tra [[Eŭropo]] kaj poste Usono
* je la [[8-a de aŭgusto]] naskiĝis en la usona urbo de [[Nov-Jorko]] [[Mary Maxwell]], poste titolita kiel [[Ruhiyyih Khanum|''Amat'ul-Bahá Rúḥíyyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'']].

== [[1911]] PK / 68 BE ==
* de aŭgusto ĝis decembro '' ‘Abdu'l-Bahá'' vojaĝis tra Eŭropo kaj vizitis la urbojn [[Londono]], [[Bristolo]], kaj [[Parizo]].
* je la [[10-a de septembro]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' por la unua fojo alparolis okcidentan aŭskultantaron en la [[City Temple]] de Londono. Parole tradukis al la angla s-ro [[Wellesley Tudor Pole]].

== [[1912]] PK / 69 BE ==
* je la [[11-a de aprilo]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' alvenis en Nov-Jorko por viziti Nord-Amerikon.
* je la [[29-a de aprilo]] mortis [[Subh-i-Azal|''Mírzá Yaḥyá'']] en [[Famagusto]] ([[Kipro]]), kaj estis enterigita kiel islamano. Li ekribelis kontraŭ la aŭtoritato de sia duonfrato ''Bahá'u'lláh'', intrigis ĉe la turkaj aŭtoritatoj, komplotis kaj provis plurfoje mortigi lin, interalie per veneno. Estiĝis fine skismo ene de la baba komunumo inter la sekvantoj de ''Bahá'u'lláh'' (bahaanoj = ''bahá'í'' ) kaj la sekvantoj de ''Mírzá Yaḥya'' (azalanoj = ''azalí'' ), kiu ankaŭ sin deklaris profeto kun titolo ''Ṣubḥ-i-Azal'' (&quot;Mateno de Eterneco&quot;).
* '' ‘Abdu'l-Bahá'' lokis la unuan angul-ŝtonon de la nord-amerika Ador-Domo ([[Bahaa_domo_de_adorado|''Ma&lt;u&gt;sh&lt;/u&gt;riqu’l-A&lt;u&gt;dh&lt;/u&gt;kár'']] t.e. &quot;Tagiĝejo de la laŭdoj al Dio&quot;), planita en Vilmeto (Wilmette, en la usona ŝtato de [[Ilinojso]]).
* je la [[5-a de decembro]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' adiaŭis Nord-Amerikon kaj ŝipe reveturis al Eŭropo.

== [[1913]] PK / 70 BE ==
* je la [[12-a de junio]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' alvenis al Egiptujo. Post ses monatoj li revenis al [[Ĥajfo]].

== [[1916]] PK / 73 BE ==
'' ‘Abdu'l-Bahá'' verkis la unuajn ok epistolojn el la kvardek &quot;Epistoloj de la Dia Plano&quot;.

== [[1917]] PK / 74 BE ==
'' ‘Abdu'l-Bahá'' verkis ses pliajn epistolojn de la &quot;Epistoloj de la Dia Plano&quot;.

== [[1918]] PK / 75 BE ==
je la [[19-a de septembro]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' estis minacita je morto ĵus antaŭ la detruo de la otomanaj militfortoj dum la batalo de [[Megiddo]]. [http://bahai-library.com/bsr/bsr09/9B3_lambden_armageddon.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070611065954/http://bahai-library.com/bsr/bsr09/9B3_lambden_armageddon.htm |date=2007-06-11 }}

== [[1920]] PK / 77 BE ==
* je la [[27-a de aprilo]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' estis ordenita kiel [[Ordeno_de_la_Brita_Imperio|&quot;Kavaliro de la Brita Imperio&quot;]] honore al Lia humanitara agado dum la [[Unua_mondmilito|unua mondmilito]].

== [[1921]] PK / 78 BE ==
* je la [[28-a de novembro]] '' ‘Abdu'l-Bahá'' mortis en Ĥajfo kaj nomumis kiel [[Gardanto_de_la_Afero_de_Dio|&quot;Gardanton&quot;]] sian nepon ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' en Sia &quot;Volo kaj Testamento&quot;. Tiu dato fermas la &quot;Heroan Eraon de la Bahaa Kredo&quot; kaj malfermas ĝian &quot;Formigan Eraon&quot; laŭ la klarigoj de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi''.

== [[1932]] PK / 89 BE ==
* je la [[15-a de Julio]] mortis ''Bahíyyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'', filino de ''Bahá'u'lláh'' kaj de Li titolita kiel la &quot;Plej Sankta Folio&quot;.

== [[1937]] PK / 94 BE ==
* mortis ''Mírzá Muḥammad `Alí'', titolita de '' ‘Abdu'l-Bahá'' kiel la &quot;Ĉefa Interlig-Rompanto&quot;.
* ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' lanĉis la “Dian Planon” por la diskonigo de la Bahaa Kredo tra la tuta mondo.
* ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' kaj Mary Maxwell geedziĝis. Ŝi estis la filino de elstara bahaano kanadana kaj poste ŝi estis titolita kiel ''Almat'ul-Bahá Rúḥíyyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum'' kaj [[Manoj de la Afero|&quot;Mano de la Afero de Dio&quot;]].

== [[1939]] PK / 96 BE ==
* en decembro, la fizikaj restaĵoj de ''Ásíyih Khánum'' (''Navváb'') kaj de ''Mírzá Mihdí'' estas elterigitaj kaj translokitaj al la [[Bahaa Mondcentro#Monumento-.C4.9Cardenoj|Ĝardenoj]] de la [[Bahaa Mondcentro]].

== [[1944]] PK / 101 BE ==
* ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' publikigis sian libron titolitan ''[[God Passes By]]'' (&quot;Dio preterpasas&quot;) pri la historio de la Bahaa Kredo, okaze de la centjariĝo de la Bahaa revelacio.

== [[1950]] PK / 107 BE ==
* ''Badí’u'lláh'' mortis.

== [[1951]] PK / 108 BE ==
* Dek-unu funkciantaj [[Nacia Spirita Asembleo|”Naciaj Spiritaj Asembleoj”]] ekzistis en la mondo.
* 32 kromaj [[Manoj de la Afero|&quot;Manoj de la Afero de Dio&quot;]] estis nomumitaj de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi''.
* la [[Internacia Bahaa Konsilantaro]] estis nomumita de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' kaj formis la unuan mult-nacian administracion bahaan.

== [[1953]] PK / 110 BE ==
* ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' lanĉis la [[Dekjara Kampanjo|&quot;Dekjaran Kampanjon&quot;]].
* la nord-amerika Ador-Domo estis dediĉita en Vilmeto (Wilmette, usona ŝtato de Ilinojso).
* la superstrukturo de la [[Maŭzoleo de la Báb]] estis finkonstruita.

== [[1957]] PK / 114 BE ==
* je la [[4-a de novembro]] neatendite mortis ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' en Londono pro gripo. Li postlasis nek filon nek elektitan Gardanton por anstataŭi lin. La oficon de &quot;Gvidanto de la Kredo&quot; portempe plenumis la 27 Manoj de la Afero de Dio cele al finfaro de la Dekjara Kampanjo kaj al elekto de la [[Universala Domo de Justeco]].

== [[1963]] PK / 120 BE ==
* je la [[21-a de aprilo]] la unua [[Bahaa Kunveno Tutmonda]] okazis en Londono. La unua [[Universala Domo de Justeco]] estis balote elektita de la reprezentantoj de la 56 Naciaj Spiritaj Asembleoj, kiuj kunvenis en Ĥajfo sinkrone kun la fino de la Dekjara Kampanjo kaj la centjara datreveno de la Deklaro de ''Bahá'u'lláh'' en la Ĝardeno de ''Riḍván''. [http://www.mindspring.com/~lmno/vinsa6.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404114816/http://www.mindspring.com/~lmno/vinsa6.html |date=2005-04-04 }}

== [[1975]] PK / 132 BE ==
* je la [[14-a de januaro]] la [[Bahaa Mondcentro#Domo de .27Abdu.27ll.C3.A1h P.C3.A1sh.C3.A1‘Abdu'llah Pasha|Domo de '' ‘Abdu'lláh Pá&lt;u&gt;sh&lt;/u&gt;á'']] en Akko, kie loĝis ''Bahá'u'lláh'', estas aĉetita.

== [[1983]] PK / 140 BE ==
* je la [[31-a de januaro]] la Universala Domo de Justeco lokiĝis en sia aktuala sidejo sur la Deklivo de la [[Monto Karmel]], ĉe la [[Maŭzoleo de la Báb]].

== [[1986]] PK / 143 BE ==
* je la [[24-a de decembro]] la Bahaa Ador-Domo de [[Barato]] (&quot;lotus-forma templo&quot;) estis dediĉita.

== [[1990]] PK / 147 BE ==
* je la [[21-a de aprilo]] du [[Kavaliro de Baha’u’llah|''Kavaliroj de Bahá'u'lláh'']] pionire instaliĝis en la insulo [[Sakhalin]], kiu estis la lasta teritorio indikita de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' kiel celo de la Dekjara Kampanjo. De tiam estas bahaanoj en ĉiuj landoj kaj teritorioj de la mondo.

== [[1992]] PK / 149 BE ==
* je la [[21-a de aprilo]] komenciĝis sankta jaro honore al la centjara datreveno de la forpaso de ''Bahá'u'lláh''.
* je la 22-a de novembro okazis la dua Bahaa Kunveno Tutmonda en la usona urbego de Nov-Jorko.

== [[1993]] PK / 150 BE ==
* je la [[21-a de marto]] la &quot;Plej Sankta Libro&quot; (''Kitáb-i-Aqdas'') estis eldonita en la angla lingvo kun komentarioj.

== [[2000]] PK / 157 BE ==
* je la [[19-a de januaro]] mortis ''Amat'ul-Bahá Rúḥíyyih &lt;u&gt;Kh&lt;/u&gt;ánum''. Ŝi estis la lasta familiano de ''Bahá'u'lláh'', kiu restis fidela al ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi'' kaj al la Universala Domo de Justeco.

== [[2001]] PK / 158 BE ==
* je la [[22-a de majo]] la [[Bahaa Mondcentro#Terasoj de la Bahaaj .C4.9Cardenoj|Terasoj de la Bahaaj Ĝardenoj]], kiuj ĉirkaŭas la [[Maŭzoleo de la Báb|Maŭzoleon de la ''Báb'']] kaj la konstruaĵojn de la [[Bahaa Mondcentro#Arka Konstrua.C4.B5aro Bahaa|Bahaa Arko]] sur la deklivo de la [[Monto Karmel]], estis inaŭgurataj

== Vidu ankaŭ tiujn librojn ==
* “God passes by“ (Dio preterpasas)
:de ''&lt;u&gt;Sh&lt;/u&gt;o&lt;u&gt;gh&lt;/u&gt;i Effendi''
:1974 Baha'i Publishing Trust
:ISBN 0-87743-020-9
:legebla en la angla lingvo en la TTT ĉe [http://reference.bahai.org/en/t/se/GPB/]

* ”The Dawn-Breakers: Nabíl’s Narrative” (Herooj de la Nova Tagiĝo / [[Kroniko de Nabil]])
:de ''Nabíl-i-Zarandí'' (''Nabíl-i-A'ẓam'')
:Bahá'í Publishing Trust, Wilmette, Illinois, USA
:ISBN 0-900125-22-5
:legebla Interret en la [http://reference.bahai.org/en/t/nz/DB/] kaj en [https://archive.org/details/LaHeroojDeLaNovaTagiolaKronikoDeNabil esperanto]

* “Revelation of Bahá'u'lláh” (Revelacio de Baha’u’llah, en 4 volumoj)
:de Adib Taherzadeh
:George Ronald eldonejoj, Oxford, UK
:ISBN 978-0-85398-057-5
:ISBN 978-0-85398-071-1
:ISBN 978-0-85398-144-2
:ISBN 978-0-85398-269-2

* “A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith” (Konciza Enciklopedio de la Bahaa Kredo)
:de Peter Smith, 1999
:Oneworld Publications, Oxford, UK
:ISBN 1-85168-184-1

* “A Basic Bahá'í Chronology” (Bahaa Kronologio)
:de G. Cameron kaj W. Momen, 1996
:George Ronald eldonejoj, Oxfordo, UK
:ISBN 9780853984047

{{DEFAŬLTORDIGO:Kronologio Bahaa Kredo}}

[[Kategorio:Religio]]
[[Kategorio:Abrahamaj religioj]]
[[Kategorio:Bahaismo]]
[[Kategorio:Historio Bahaa]]
[[Kategorio:Kronologioj|Bahaa]]</text>
      <sha1>jaywcb4kyecyf4qej05muypvxn9o5ch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĉingdaŭo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163998</id>
    <revision>
      <id>9479409</id>
      <parentid>9271479</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7376" sha1="dtpdxx8c1bacc90wptdq8x95atjdmtv" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|bildo=Qingdao new montage.png| bildo-larĝeco     = 300px|regiono-ISO=CN-SD|Mapo en angulo=|situo sur mapo2=Ĉingdaŭo|zomo=7}}
[[Dosiero:ChinaShandongQingdao.png|eta|la distrikto Ĉingdaŭo en la provinco]]
'''Ĉingdaŭo''' aŭ '''Cindao''' ({{lang-zh|青岛|p=''Qingdao''}}, malnova latinigo ''Tsingtao'', {{Aŭdio|zh-Qingdao.ogg|Qīngdǎo}}, en Esperanto &quot;verda insulo&quot;) estas marhavena urbo, subprovincnivela kaj prefektujnivela milionurbo de la [[provinco]] [[Ŝandongo]] en la oriento de la Popola Respubliko [[Ĉinio]]. Mallongigite la civitanoj nomas ĝin '''Qīng'''.

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

La distrikto Ĉingdaŭo atingis sian nunan grandecon pro integrigo de la antaŭe sendependaj distriktoj Jimo, Jiaozhou kaj Jiaonan dum la jaro 1977 kaj de Laixi kaj Pingdu dum la jaro 1984.

La urbo kaj distrikto limas al la [[Flava Maro]], flanka maro de la [[Pacifika Oceano]]. Dum la jaro [[2008]], kiam la [[someraj olimpikaj ludoj]] okazis en [[Pekino]], en la maro antaŭ Ĉingdaŭo okazis la olimpikaj konkursoj pri [[velado]].

== Historio ==
La areo sur kiu troviĝas la moderna distrikto Ĉingdaŭo, en la epoko de la [[dinastio Qing]] nomiĝis Jiao'ao (胶澳). Dum la jaro [[1891]], la dinastiaj regantoj decidis en la areo starigi armean defendobazon kontraŭ mararmeaj atakoj, kaj planis konstruon de urbo. Dum la sekvaj ses jaroj tamen la laboroj ankoraŭ nekomenciĝis, kaj dum [[1897]] pro premo de pluraj eŭropaj ŝtatoj al Ĉinio la urbo devis esti transdonita al la [[Germana Regno]]. La germanaj armeanoj, komercistoj kaj administristoj donis al la loko la latinliteran nomon Tsingtao kaj baldaŭ transformigis ĝin al strategie grava urbo kaj haveno, metante la pacifikan mararmeon de la Germana Regno tien, kies ŝiparo agis en la tuta orienta Azio.

La germana administrejo planis kaj konstruigis la unuajn stratojn kaj urbajn instituciojn ankoraŭ nun videblajn, inkluzive de stacidomo, protestanta kaj katolika preĝejoj, guberniestra gastodomo, kaj la mondfama [[Tsingtao (biero)|bierfarejo Tsingtao]]. Kaj la germana influo ankaŭ etendiĝis al aliaj [[areo]]j de la provinco Ŝandongo, tial ke ekzemple ekestis ankaŭ pluraj rivalaj germanaj bierfarejoj. Dum la jaro [[1913]] la urba enloĝantaro konsistis el 53.312 ĉinoj, 2.400 germanaj [[soldato]]j, 2.069 ne-soldataj eŭropanoj kaj usonanoj, 205 japanoj kaj 25 aliaj azianoj.

[[Dosiero:Image-Qingdao city map 1912 in german.png|eta|300 px|&lt;center&gt;germanlingva mapo de Ĉingdaŭo el la jaro 1912]]

Komence de la [[Unua Mondmilito]], la 7-an de novembro [[1914]], la japana armeo konkeris la urbon. Sekve de tio granda nombro da japanaj komercistoj venis al la urbo. Ekestis japana kvartalo, en kiu dum la jaro 1920 jam vivis 17.597 japanoj, kiuj samkiel la germanoj havis la ambicion el la distrikto fari modelan kolonion. La germanaj soldatoj, kiuj militkaptiĝis, estis malliberigitaj en Japanio, parte ĝis la jaro 1920.

Laŭ la interkonsentoj de la pac-kontrakto de Versailles, la kolonio post la Unua Mondmilito unue restis japana. Nur la 10-an de decembro 1922 Ĉinio rericevis la teritorion. Dum la sekvaj jaroj la politika malstabileco de la lando, kiu similis al interna milito, bremsis la ekonomian evoluon.

Fine de la 20-a jarcento, el Ĉingdaŭo iĝis tipa ĉina urbego kun milionoj da enloĝantoj. Konstruiĝis multaj novaj modernaj turdomoj, kaj multaj el la koloniaj konstruaĵoj el la germana epoko devis cedi.

== Ekonomio ==
El ekonomia vidpunkto, Ĉingdaŭo post la ekonomia malfermiĝo de Ĉinio dum [[1978]] tre rapide evoluis. Kun haveno taŭga por tre grandaj ŝipoj, kiu estas la tria plej granda haveno de la mondo, la urbo estas grava por la industrio kaj la transportado de varoj el la tuta duoninsulo Ŝandongo. Ekzistas pluraj grandaj kaj prestiĝaj fabrikoj por fiŝaj konservaĵoj, por hejmaj teknikiloj kaj por pneŭoj. Ankaŭ la ekse germana bierfarejo intertempe estas tutmonde konata entrepreno kaj konstruigis pliajn bierfarejojn en la tuta Ĉinio plus iuj lokoj de Azio kaj Norda Ameriko. La [[biero]] vendiĝas tutmonde sub la marka nomo [[Tsingtao (biero)|Tsingtao]]. Krome la urbo ankaŭ havas regione signifan flughavenon.

== Turismo ==
Ĉingdaŭo estas unu el la malmultaj signifaj ĉemaraj feriejoj de Ĉinio. Ekzistas plaĝoj, hoteloj por feriantoj, kaj la urbo kun la postrestintaj koloniaj konstruaĵoj havas certan ĉarmon, kiu diferencigas ĝin de aliaj ĉinaj urboj. Tamen la pasintece unika panoramo de la urbo nuntempe pli karakteriziĝas per la modernaj turdomoj ol per historiaj konstruaĵoj.

== Partneraj urboj ==
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Paderborn]] ([[Germanio]])
* [[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Wilhelmshaven]] ([[Germanio]])
* [[Dosiero:Flago-de-Japanio.svg|20ra]] [[Ŝimonoseki]] ([[Japanio]], 1979)
* [[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20ra]] [[Long Beach]] ([[Usono]], 1985)
* [[Dosiero:Flago-de-Meksiko.svg|20ra]] [[Acapulco]] ([[Meksiko]], 1985)
* [[Dosiero:Flago-de-Ukrainio.svg|20ra]] [[Odeso]] ([[Ukrainio]], 1993)
* [[Dosiero:Flago-de-Suda-Koreio.svg|20ra]] [[Teg]] ([[Suda Koreio]], 1993)
* [[Dosiero:Flago-de-Israelo.svg|20ra]] [[Nes Ciona]] (Israelo), 1997)
* [[Dosiero:Flago-de-Nederlando.svg|20ra]] [[Velsen]] ([[Nederlando]], 1998)
* [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20ra]] [[Southampton]] ([[Britio]], 1998)
* [[Dosiero:Flago-de-Ĉilio.svg|20ra]] [[Puerto Montt]] ([[Ĉilio]], 1999)
* [[Dosiero:Flago-de-Urugvajo.svg|20ra]] [[Montevideo]] ([[Urugvajo]], 2004)
* [[Dosiero:Flago-de-Litovio.svg|20ra]] [[Klaipėda]] ([[Litovio]], 2004)&lt;ref&gt;&quot;[https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 Partneraj urboj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190903121645/https://www.klaipeda.lt/lt/savivaldybe/meras/miestai-partneriai/225 |date=2019-09-03 }}&quot;. ''klaipeda.lt''. Klaipėda ({{lt}})&lt;/ref&gt;
* [[Dosiero:Flago-de-Eŭskio.svg|20ra]] [[Bilbao]] ([[Eŭskio]], [[Hispanio]], 2004)
* [[Dosiero:Flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Nantes]] ([[Francio]], 2005)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Germanaj kolonioj]]
* [[Metroo de Ĉingdaŭo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://english.qingdao.gov.cn oficialaj paĝoj (anglalingvaj) de la urbo]
* [http://www.china1900.info/leben/aufdemland.htm malnova vojaĝa raporto (germanlingva)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070210023354/http://www.china1900.info/leben/aufdemland.htm |date=2007-02-10 }}
* [http://www.dhm.de/ausstellungen/tsingtau/katalog paĝoj germanlingvaj pri ekspozicio de la urbo Ĉingdaŭo en] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070206190020/http://www.dhm.de/ausstellungen/tsingtau/katalog/ |date=2007-02-06 }}

* Germanaj militkaptitoj el Ĉingdaŭo (en Esperanto)http://koki.o.oo7.jp/militkaptitoj.pdf

{{Projektoj|ReVo=cinda|ReVo titolo=Cindao}}
{{Commons|青岛}}{{Granda dosiero|Qingdao-panorama.gif|1500ra|{{center|Panoramo de la urbo je januaro 2005}}}}
[[Kategorio:Marhavenaj urboj]]
[[Kategorio:Subprovincnivelaj urboj de Ĉinio]]
[[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]]
[[Kategorio:Eksaj kolonioj de Germanio]]</text>
      <sha1>dtpdxx8c1bacc90wptdq8x95atjdmtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mühlhausen (Turingio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183259</id>
    <revision>
      <id>9479120</id>
      <parentid>9340876</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gefiloj de la urbo */</comment>
      <origin>9479120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4862" sha1="posgpwdl0g6zxpqv2jvdppum3q0n8ek" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = Wappen Muehlhausen-Thueringen.png
|zomo = 10
|situo-bildo = Mühlhausen-Thüringen in UH.png
|federacia_lando = [[Turingio]]
|distrikto = [[Distrikto Unstrut-Hainich]]
|alto = 216
|areo = 86,34
|poŝtkodo = 99974
|tel_antaŭkodo = 03601
|aŭtokodo = UH
|oficiala_kodo = 16 0 64 046
|subdivido = 5 urbopartoj (''Stadtteile'')
|adreso-komunumestraro = Ratsstraße 19
|retpaĝaro = [http://www.muehlhausen.de/ www.muehlhausen.de]
|komunumestro = Hans-Dieter Dörbaum
|komunumestro-partio = Nepartia
|kesteroj=
{{Informkesto urbo
|subŝablono=jes
|bildo=|bildo-larĝeco= 300px|regiono-ISO=DE-TH
|mapo=neniu|priskribo de mapo=
|situo sur mapo=Mühlhausen (Turingio)|situo de=Situa mapo de Mühlhausen (Turingio)
|situo sur mapo2=Centra Mühlhausen (Turingio)|situo de2=Situa mapo de Centra Mühlhausen (Turingio)
|zomo=10}}}}

'''Mühlhausen''' estas urbo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Unstrut-Hainich]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Turingio|{{#property:p439}}}}}} loĝantojn.

[[Dosiero:Muehlhausen-steinweg.jpg|eta||piedira zono &quot;Steinweg&quot;]]
[[Dosiero:Muehlhausen-frauentor.jpg|eta|remparoj ĉe la Pordego de Mario-kirko]]
Mühlhausen situas borde de la rivero [[Unstrut]].

== Industrio ==
La ekonomia vivo de la urbo baziĝas sur la prilaborado de metalo kaj ligno, sur konstruadentreprenoj kaj agrikulturaj kooperativoj. La ununura bierfarejo en la regiono estas en eksa apoteko, [[Brauhaus zum Löwen (Mühlhausen)|Brauhaus zum Löwen]] je Feichtaer-strato.

== Historio ==
La urbocentro ''(Altstadt)'', kies unua dokumenta mencio faritis en la 974-a jaro, estis unuiĝinta kun la Nova urbo en 1180. Samjare oni eknomis ĝin Imperia urbo (t.e. urbo sendependa).

La urbo apartenis al la [[Urbtria Ligo de Turingio]]. Ekde 1408 Mühlhausen estis parto de la [[Hansa ligo]]. De 1524 ĝis 1525 ĝi estis la centro de radikalaj protestantoj sub la gvidado de [[Thomas Müntzer]], kio necesigis la forprenon de la privilegio pri senpera direkta subigo al la imperiestro ''(Reichsfreiheit)'' ĝis 1548.

== Vidindaĵoj ==
La historia kerno estas ĉirkaŭita de kvazaŭ komplete konservita urbomuro. Tie videblas multaj burĝaj domoj el la 16-a ĝis la 18-a jc. Imponaj estas krome la paroĥaj preĝejoj Sankta Mario kaj Sankta Blazio. La urbodomo estas farita dum la 16-a jarcento, la loĝdomo de Müntzer estis alikonstruita en 1697. La bona konservado ŝuldiĝas ankaŭ al la fakto ke en [[GDR]] estis farata kulto ĉirkaŭ la agado de Müntzer, kiam oni fiinterpretis komunisme la tiamajn ribelojn.
*[[Ĉirkaŭfortikaĵo de Mühlhausen]]
*[[Galerio preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Mühlhausen)|Kirko Ĉiuj Sanktuloj]] (nun pinakoteko)
*[[Kirko Sankta Blazio (Mühlhausen)|Kirko Sankta Blazio]]
*[[Preĝejo Sankta Jozefo (Mühlhausen)|Jozefo-kirko]], romkatolika
*[[Kirko Sankta Kiliano (Mühlhausen)|Kirko]] [[Sankta Kiliano]]
*[[Memorigloko Thomas Müntzer (Mühlhausen)|Mario-kirko]], memorigloko pri Thomas Müntzer
*[[Preĝejo klinika de Pfafferode]]
*[[Sinagogo de Mühlhausen]]
*[[Tombejo nova de Mühlhausen]]
*[[Urbodomo de Mühlhausen]]

==Servoj==
*[[Muzeo ĉe Lindenbühl (Mühlhausen)|Muzeo ĉe Lindenbühl]]
*[[Muzeo pri la Kamparana ribelo (Mühlhausen)|Muzeo pri la Kamparana ribelo]]
*[[Preĝejo Sankta Jakobo (Mühlhausen)|Preĝejo Sankta Jakobo]], nun urba biblioteko
*[[Tilesius-gimnazio]]

== Gefiloj de la urbo ==
* [[Christoph Matschie]], politikisto
*[[Friedrich August Stüler]], arkitekto
* [[Gottfried Vockerodt]], lernejestro kaj muziksciencisto
*[[Günter Fromm]], fakverkisto pri fervoja historio
*[[Heinrich Pfeiffer]], predikisto kaj ribelestro
*[[John August Roebling]], inĝeniero
* [[Karl Wilhelm Juch]]
* [[Liborius Wagner]], teologo kaj martiro
* [[Margot Boger-Langhammer]], verkistino kaj artpedagogino
* [[Wilhelm Gottlieb Tilesius von Tilenau]], desegnisto kaj zoologo
*[[Zacharias Götze]]

== La urbo kaj Esperanto ==
En julio 2018 kaj 2019 okazis la ŝatataj [[renkontiĝo de Esperantistaj Familioj|Renkontiĝoj de esperantistaj familioj]] en tiu ĉi belega urbo.&lt;ref&gt;[https://familioj.miraheze.org/wiki/REF_2018 Anonco de REF 2018]&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Muehlhausen.jpg|eta|700px|maldekstra|{{centre|&quot;la libera imperia urbo Mühlhausen&quot; ĉirkaŭ la jaro 1630, kuproĉiza presaĵo de ''Matthaeus Merian''}}]]

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

{{Projektoj}}
{{Distrikto Unstrut-Hainich}}

[[Kategorio:Distrikto Unstrut-Hainich]]
[[Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Turingio]]
[[Kategorio:Tomaso Muncero]]
[[Kategorio:Mühlhausen (Turingio)|!]]</text>
      <sha1>posgpwdl0g6zxpqv2jvdppum3q0n8ek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spessart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193442</id>
    <revision>
      <id>9479330</id>
      <parentid>8455190</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8713" sha1="q0jwahx5f1rgbvzad336b3ihcx7ff5g" xml:space="preserve">{{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la [[mezalta montaro]] '''Spessart''' en [[Germanio]], kiu situas en la nordokcidento [[Bavario]] kaj oriento de [[Hesio]], norde de la [[rivero]] [[Majno (rivero)|Majno]]. Tute sendepende de tio, '''[[Spessart (Brohltal)]]''' estas komunumo de la [[Germanio|germania]] [[distrikto Ahrweiler]] ([[Rejnlando-Palatinato]]).}}
{{Informkesto geografiaĵo|montaro
|kategorio      = Historia regiono
|lando          = Germanio
|regiono        = Bavario
|regiono tipo   = Federacia lando
|mapo           = {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
|mapo priskribo =
|regiono-ISO    = DE-BY
|mapo1 lokumilo = iso
|mapo2 lokumilo = Germanio
|montar-markilo = jes
|mapligilo      = jes
|latitudo       = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|zomo           = 7
|areo_kodo      =
|parenco        =
|parenco_tipo   =
|loĝantaro denseco = auto
|dosiero        = Schwarzspecht.jpg
|dosiero priskribo = Laŭ la [[germana]] nomo de la birdo [[nigra pego|pego]] baptiĝis la montaro. Ankoraŭ nuntempe la birdo estas la simbola besto de la regiono.
|plej alta      = Geiersberg
|plej alta leviĝo = 586
|urbo           = Aschaffenburg
|urbo tipo      = Plej granda urbo
}}
La pejzaĝa regiono '''Spessart''' [prononco &quot;'''Ŝpe'''sat&quot;] estas [[mezalta montaro]] en la nordokcidento de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]] de [[Germanio]] kaj je malpli granda parto ankaŭ en la okcidento de la najbara federacia lando [[Hesio]], do sume situas en la centra sudokcidento de Germanio.

La montara nomo venas de la [[germana]]j vortoj &quot;Specht&quot; por la birdo [[nigra pego|pego]] kaj &quot;Hardt&quot; por monta arbaro, do havas la signifon &quot;pega arbaro&quot;. &lt;ref&gt;Konrad Kunze: ''dtv-Atlas Namenkunde''. eldonejo Deutscher Taschenbuchverlag. Munkeno, 1998. p. 101. ISBN 3-423-03234-0&lt;/ref&gt;

== Geografio ==
=== Situo ===
La montaron limigas la rivero [[Majno (rivero)|Majno]] inter la urboj [[Gemünden am Main|Gemünden]] kaj [[Hanau]] kaj la riveretoj ''Kinzig'' kaj ''Sinn'', kiuj enfluas la Majnon. La montoj estas malkrutaj kaj kovritaj per densaj arbaroj el [[kverko]]j kaj [[Eŭropa fago|fagoj]]; la valoj kaj subaj deklivoj estas loĝataj kaj agrikulture utiligataj.

La kerna parto de la montaro etendiĝas de la urbo [[Miltenberg]] en la sudo tra 75 kilometroj ĝis la urbo [[Schlüchtern]] en la nordo. Sume la montaro kovras areon de 2.440 km², el kiuj 1.710 apartenas al [[Bavario]] kaj 730 km² al [[Hesio]].

Plej multaj de la montopintoj altas inter 450 kaj preskaŭ 600 metroj. La plej alta monto, ''Geiersberg'', altas 586 metrojn.

Interalie la germana [[distrikto Main-Spessart]] nomiĝas kaj laŭ la rivero kaj la montaro.

=== Geologio ===
La rokaro de la montaro konsistas el [[granito]], [[gnejso]] kaj [[ardezo]] kun multloke supra tavolo da [[sabloŝtono]].

== Kulturaj vidindaĵoj ==
[[Dosiero:Mespelbrunn 02.JPG|eta|240ra|{{centre|akvokastelo Mespelbrunn}}]]

=== Konstruaĵoj ===
La plej konata konstruaĵo estas la kastelo de [[Mespelbrunn]], romantika nobela rezidejo ĉirkaŭita de akvoplenigita fosaĵo. La loko estis la loĝejo de la nobeloj de la dinastio ''Echter'', kiuj regis en la proksima urbo Aschaffenburg nome de la kristana episkopejo Majenco. Mespelbrunn situas tiom for de grandaj vojoj aŭ urboj, ke ĝi neniam detruiĝis. Nuntempe la kastelo estas posedaĵo de la grafoj de ''Ingelheim'', kiuj loĝas en parto kaj muzee montras alian parton de la kastelo.

Pluraj historiaj preĝejoj kaj pliaj kasteloj de la historiaj montaraj urbetoj same vidindas. En la kastelo de [[Lohr am Main]] elstaras muzeo pri la montaro, kiu interalie montras la mezepokajn metiojn de forĝado, kreado de [[vitro]] kaj [[spegulo]]j en la regiono. Same pri la regiona kreado de [[vitro]] fokusiĝas muzeo en [[Wertheim]]. Muzeo de la monaĥejo en [[Neustadt am Main]] videbligas la kristanan historion de la abatejo kaj ĉirkaŭaĵo ekde la 8-a jarcento. Pri la [[mineralogio]] kaj [[geologio]] de la montaro aparte bone informas la naturscienca muzeo &quot;Schönborner Hof&quot; en [[Aschaffenburg]].

[[Dosiero:Elsava bei Hobbach.JPG|eta|maldekstra|220ra|{{centre|la rivereto ''Elsava'' en la montaro Spessart}}]]

=== Migraj vojoj ===
La regionon kovras densa reto de belaj migraj vojoj. Escepte malnova estas la &quot;azena vojo&quot; (&quot;Eselsweg&quot;), kiu aĝas pli ol 2.000 jarojn kaj pasas la tutan montaron de nordo al sudo preskaŭ sen tuŝi homajn loĝlokojn. Migrovojo pri la temo [[Frankonio|frankonia]] [[ruĝa vino]] (&quot;Fränkischer Rotwein Wanderweg&quot;) ĉe la okcidenta flanko de la montaro gvidas tra multaj [[vitejo]]j flanke de la valo de la rivero [[Majno (rivero)|Majno]]. La asocio &quot;arkeologia Spessart-projekto (ASP)&quot; instalis kulturajn migrovojojn.

== Ekonomio kaj infrastrukturo ==
La loĝantoj de la montara regiono Spessart je granda parto vivas de la turismo. La arbarego kiel feriejo, sed ankaŭ kiel dumtaga ekskursejo por la loĝantoj de la urbaj regionoj de Hesio kaj Bavario donas multajn eblecojn por libertempaj aktivecoj.

La pitoreskaj historiaj urbetoj laŭlonge de la rivero [[Majno (rivero)|Majno]], ĉiuj kun multaj mezepokaj [[trabfaka domo|trabfakaj domoj]], estas altiraj ekskursoceloj: El ili aparte menciindas [[Gemünden am Main|Gemünden]], [[Lohr am Main|Lohr]], [[Marktheidenfeld]], [[Wertheim]], [[Miltenberg]], [[Klingenberg]] kaj ankaŭ la baroke dominita rezideja urbo [[Aschaffenburg]].

{{-}}

== Montoj ==
[[Dosiero:Eselsweg-Wanderzeichen.jpg|eta|{{centre|indikilo pri la antikva migra vojo &quot;Eselsweg&quot; (azena vojo)}}]]
* ''Geiersberg'' (586 m), [[distrikto Aschaffenburg]], Bavario
* ''Lärchhöhe'' (573 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario
* ''Hohe Warte'' (572 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario
* ''Hermannskoppe'' (567 m), limo inter Bavario kaj Hesio
* ''Querberg'' (567 m), [[distrikto Miltenberg]], Bavario
* ''Klosterkuppel'' (552,1 m), [[Neustadt am Main]], [[distrikto Main-Spessart]], Bavario
* ''Geierskopf'' (549 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario
* ''Weickertshöhe'' (546 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Steckenlaubshöhe'' (542 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Horst'' (540 m), [[distrikto Main-Kinzig]], Hesio
* ''Hoher Knuck'' (539 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Hirschhöhe'' (537 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Hirschberg'' (535 m), distrikto Main-Kinzig, Hesio
* ''Sohlhöhe'' (530 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Flörsbacher Höhe'' (529 m), distrikto Main-Kinzig, Hesio
* ''Obere Waldspitze'' (521 m), limo inter Bavario kaj Hesio
* ''Geishöhe'' (521 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario
* ''Schwarzer Berg (Spessart)|Schwarzer Berg'' (521 m), distrikto Main-Kinzig, Hesio
* ''Gauslkopf'' (519 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Markberg'' (516 m), distrikto Main-Kinzig, Hesio
* ''Rosskopf (Spessart)|Roßkopf'' (516 m), limo inter Bavario kaj Hesio
* ''Großer Goldberg'' (515 m),limo inter Bavario kaj Hesio
* ''Pfirschhöhe'' (502 m), distrikto Main-Spessart, Bavario
* ''Steigkoppe'' (502 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario, [[Laufach]]
* ''Beilstein'' (499,5 m; kun ruino de mezepoka [[burgo]]), distrikto Main-Kinzig, Hesio
* ''Wellersberg'' (479 m), distrikto Main-Kinzig, Hesio
* ''Schwarzkopf'' (475 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario, Laufach
* ''Borberg'' (454 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario, Laufach
* ''Ospis'' (439 m), distrikto Miltenberg, Bavario
* ''Hahnenkamm'' (437 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario
* ''Eckardskopf'' (433 m), limo inter Bavario kaj Hesio
* ''Pfaffenberg'' (432 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario
* ''Lindenberg'' (402 m), distrikto Aschaffenburg, Bavario, Laufach
* ''Bischling'' (374 m), distrikto Main-Spessart, Bavario, Laufach

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
[[Dosiero:Archäologisches Spessart-Projekt.jpg|eta|{{centre|indikilo de la arkeologia Spessart-projekto (ASP)}}]]
&lt;small&gt;ĉiuj baze germanlingvaj&lt;/small&gt;
* [http://www.naturpark-spessart.de paĝoj de la natura parko &quot;Naturpark Spessart&quot;]
* [http://www.spessartbund.de paĝoj de la migranta asocio &quot;Spessartbund&quot;]
* [http://www.spessartprojekt.de paĝoj de la arkeologia Spessart-projekto (ASP)]
* [http://www.spessart-online.de monata magazino „Spessart“]
* [http://spessartit.de informoj pri geologio kaj mineralogio de la montaro]
* [http://www.msp-info.de/fset/fs_wandern_radfahren.htm biciklaj kaj migraj vojo en la suda parto de la montaro]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Arbaroj de Germanio]]
[[Kategorio:Mezaltaj montaroj]]
[[Kategorio:Montaroj en Germanio]]
[[Kategorio:Regionoj en Eŭropo]]
[[Kategorio:Regionoj en Bavario]]
[[Kategorio:Regionoj en Hesio]]
[[Kategorio:Distrikto Miltenberg]]
[[Kategorio:Distrikto Main-Spessart]]</text>
      <sha1>q0jwahx5f1rgbvzad336b3ihcx7ff5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kościerzyna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196035</id>
    <revision>
      <id>9479327</id>
      <parentid>9285204</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14240" sha1="j6n9z1scikp5l48ht7huwu0rassylwl" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Pollando
| pola_nomo = Kościerzyna
| germana_nomo = Berent / Bern
| genitivo = Kościerzyny
| blazono = POL Kościerzyna COA.svg
| flago = POL Kościerzyna flag.svg
| mapo = POL Kościerzyna map.svg
| provinco = [[Pomeria provinco|Pomerio]]
| distrikto-rajta =
| distrikto = [[distrikto Kościerzyna]]
| komunumo = komunumo Kościerzyna
| komunumo-speco = Urba
| estro-titolo = Urbestro
| estro = Zdzisław Czucha
| urba_komunumo = Jes
| retpoŝto =
| adreso-estraro = ul. 3-go Maja 9
| poŝtkodo-estraro = 83-400
| telefono-estraro = 58 680-23-00
| fakso-estraro = 58 680-23-20
| poŝto-estraro =
| areo = 15.83
| alto = 150
| latitudo = 54/07
| longitudo = 17/59
| zomo = 11
| loĝantaro-dato = {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}}
| denso = 1462.1
| tel_antaŭkodo = 58
| poŝtkodo = 83-400 do 83-401
| aglomeraĵo =
| aŭtokodo = GKS
| TERYT = 6222906011
| SIMC =
| fondita =
| urborajtoj = 1398
| ĝemelaj_urboj =
| retpaĝaro = http://www.koscierzyna.gda.pl
| domajno =
| vikinovaĵoj =
}}
'''Kościerzyna''' (prononcu: Koŝcjeĵina; [[germane]]: '''Berent''', origine ''Bern'' ekde la fondiĝo en 1308, tiam en la ŝtato de la [[Germana Ordeno]]; [[kaŝube]]: '''Kòscérzna''') estas urbo en la [[Provincoj de Pollando|provinco]] (historie [[vojevodio]]) [[Pomeria provinco|Pomerio]] de [[Pollando]]. 

[[Dosiero:Kościerzyna z lotu ptaka.jpg|eta|maldekstra|240px|La aviadila foto de Kościerzyna]]
[[Dosiero:Kościerzyna - fotopolska.eu (192746).jpg|eta|maldekstra|La urboplaco de Kościerzyna]]
Ĝi apartenas al samnoma komunumo kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma [[distrikto Kościerzyna]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. &lt;!-- por vikidatumoj: fine de 1016 estis 23 744. --&gt;

== Situo ==
Kościerzyna troviĝas en la suda parto de Kaŝubia Lagaro, en la regiono [[Kaŝubio]]. La alteco super la maro: 150 m. Apude multaj lagoj: Lago Gałęźne (''Gaŭenĵne''), Kapliczne (''Kapliĉne''), Wierzysko (''Vjeĵisko''), Garczyn (''Garĉin''), Sudomie (''Sudomje'') kaj Osuszyno (''Osuŝino''). Danke al la bela pejzaĝo la urbo Kościerzyna estas populara turisma centro.

En la centro estas la Monto de Princino Gertruda.

== Partneraj urboj ==
* {{Ĝemeleco|Cölbe|Germanio|}}
* {{Ĝemeleco|Priluki|Ukrainio|}}
* {{Ĝemeleco|El Padul|Hispanio|}}
* {{Ĝemeleco|Sanary-sur-Mer|Francio|}}
* {{Ĝemeleco|Pniewy|Pollando|}}

== Historio ==
=== Urba historio en la [[Mezepoko]] ===
[[Dosiero:Sambor II Tczewski seal 1229.PNG|eta|150px|maldekstra|La sigelo de Pomeria Princo Samboro la 2-a, [[1229]]]]
La komenco de la urbo estas de la fino de 13-a jarcento. Komence tio estis nur setlejo kiu estis ĉe la defend-kastelo (burgo). La unuan fojon en historio ĝi esti menciita en la jaro 1284 kiel la sidejo de la Princino Gertruda, kiu regis sur la apudaj terenoj donacitaj al la princino de sia patro, la Pomeria Princo Samboro la 2-a. En 1308 la [[Germana Ordeno]] ĉi tie faris fortikaĵon, kiu unue nomiĝis Bern, kaj en 1312 ankaŭ prenis la ĉirkaŭaĵon. En la jaro 1346 la germanaj kavaliroj donis loĝlokorajtojn laŭ leĝo de [[Culm an der Weichsel]] (ekde 1920 pole Chełmno). Antaŭ la jaro 1398 Bern ricevis la plenajn [[urborajto]]jn - jam en la 15-a jarcento ĝi havis la nomon Berent. Tiam oni decidis pri la urboplaco kaj la apudaj stratoj.
[[Dosiero:Teutonic Order 1466.png|eta|220px|maldekstra|La Ŝtato de [[Teŭtona Ordeno]] post la [[Dektrijara Milito]], la 1466 jaro]]
Post la [[Dektrijara milito]] (1454-1466) la urbo apartenis al la germanlingva regno [[Reĝa Prusio]], kiu laŭ la Paca Traktato de [[Toruno]] el la jaro 1466 memvole petis membrigon en la pola reĝlando, kaj tie ekestis la sidejo de starostoj (distrikt-estroj), ofico kiu transiradis de generacio al generacio. La plej longe regis en Berent la Denhoff-familio (ĉirkaŭ 100 jaroj) Dum la mezo de la 15-a jarcento la urbo estis malriĉa kaj havis nur 300 loĝantojn. Ili okupiĝis ĉefe pri agrokulturo, metio kaj bier-farado. La biero de la urbo estis transportita ankaŭ al [[Dancigo]].&lt;ref name=&quot;Mariuŝo&quot;&gt;laŭ artikolo de esperantisto Mariusz Borysiewicz, studento kaj doktoriĝa kandidato el la Pomeria Akademio en [[Slupsko]]&lt;/ref&gt;

=== Urba historio en la 16-a ĝis 18-a jarcento ===
[[Dosiero:Stanisław Ernest Denhoff 111.PNG|160px|eta|maldekstra|Stanisław Ernest Denhoff (naskita 1673 en Berent – mortis en 1728 [[Dancigo]]), starosto de la urbo]]
[[Dosiero:Partitions of Poland.png|220px|eta|maldekstra|La [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] post la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]] (1772-1795)]]
En la 16-a jarcento la urbo estis daŭre agrokultura centro - tiam la loka historio forte estis ligita kun familio Kostków. La trifojaj [[incendio]]j (brulegoj) de la urbo dum la 17a jarcento, trairoj de la armeoj kaj epidemio de [[pesto]] rezultis la malgrandiĝon de la loĝantaro. Laŭ la skribaj informoj el la dua duono de la 18a jc en la urbo loĝis nur 602 personoj. Rezulte de [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|la unua dispartigo de Pollando]] en la jaro 1772 la urbo eniris [[Prusio]]n, malgraŭ tio la plimulto de la loĝantoj tiutempe estis poloj.
Fine de la 18-a jarcento ekkreskis juda komunumo. Tial en la jaro 1786 sur la tereno de la urbo estis establigita juda tombejo. Post la detruo de la juda tombejo dum la [[Dua Mondmilito]], en la jaro 1939, kaj konstruado de novaj kvartal-loĝoj en la jaroj 1972-1976 restis neniaj spuroj de ĝi. La same okazis kun la [[sinagogo]] konstruita en la jaro 1845: en la jaro 1939 la nazioj komplete detruigis ĝin, hodiaŭ la loko post la sinagogo estas tute libera de iaj konstruaĵoj.&lt;ref name=&quot;Mariuŝo&quot; /&gt;

=== Urba historio en en la 19a jarcento ===
Post la kreo de distrikto Berent en la jaro 1818 en la urbo aperis novaj setlantoj el Germanio, ĉefe la oficistoj kaj metiistoj. Tiam ekkomencis granda disvolvo de la urbo Berent.
Oni konstruis la fervoj-linion al [[Gdansko]], ankaŭ la bier-fabrikon, tabak-fabrikon kaj laktejon. Krome oni konstruis la lernejon por knabinoj (pensionaton), la porinstruistan seminarion kaj la viran gimnazion (pensionaton). En la 19a jarcento pligrandiĝis la politiko pri germanigado nomata ''Kulturkampf'' ([[kulturbatalo]]).&lt;ref&gt;Fakte la prusa registara kampanjo ''Kulturkampf'' ne estis kultura batalo kontraŭ poloj, sed kontraŭ katolikismo ĉie en la germanlingva [[reĝlando Prusio]]: germanaj katolikoj en la [[Monastera lando]] kaj en [[Rejnlando]] tute en la okcidento de la reĝlando same subpremiĝis kiel la germane, pole kaj kaŝube parolantaj katolikoj en [[okcidenta Prusio]], sed ĉar tie katolikoj estis ankaŭ polaj kaj la subpremanta registaro en Berlino estis kontraŭkatolika, surloke la civitanoj havis la senton ke oni subpremus ilian apartenon al la kaŝuba aŭ pola malplimultoj.&lt;/ref&gt; Dum la 1870-aj jaroj Berent fariĝis la forta centro de poleco kaj la loko por disvolvo de la kaŝubaj ideoj. Sur la tereno de la urbo la 23-an de februaro 1896 estis establigita la Gimnastika Societo &quot;Falko&quot;, kiu servis en la batalo por nacieca konscio de poloj.&lt;ref name=&quot;Mariuŝo&quot; /&gt;

=== Urba historio en la 20-a jarcento ===
Komence de la 20-a jarcento daŭris la disvolvo de la urbo. En Berent estis establigita la Popola Banko kaj la Societo de Popolaj Legejoj, oni ekkomenis eldonadi la kaŝuba revuo „Gryf” (''Grifo'') kaj estis establigita la Kaŝuba Domo „Bazar” (''Bazara'') kun koncertejo, restoracio kaj hotelo.
[[Dosiero:German losses after WWI.svg|eta|220px|maldekstra|Perdoj de teritorio de Germanio pro la [[Traktato de Versajlo]] de 1919 ([[Memel-regiono]] en [[1923]])
{{Legendo|#ddefd0|Administrita de [[Ligo de Nacioj]]}}
{{Legendo|#ffffcf|Donita al najbaraj landoj}}
{{Legendo|#f6d3a9|Restis ĉe Germanio}}]]
Post la [[Traktato de Versajlo]] en la jaro 1920 oni decidis pri la limo inter Pollando kaj Germanio. Rezulte de ĝi la distrikto Berent doniĝis al Pollando kaj definitive ricevis polan nomon Kościerzyna.
Dum la dudeko da jaroj en la intermilita tempo ekkomencis disvolvi la industrio. En la jaro 1926 estis establigita unu el la plej grandaj viandproduktejoj en Pollando. Dum tiu tempo Kościerzyna estis grava turisma centro. Funkciis tie 4 hoteloj, 3 tutjaraj pensionoj, 7 restoracioj kaj 2 kafejoj. En la jaro 1931 tra la urbo estis konstruita la karba fervojo, de [[Supra Silezio]] al [[Gdynia]], do tra tuta Pollando.&lt;ref name=&quot;Mariuŝo&quot; /&gt;

[[Dosiero:709534Kościerzyna kościół Trójcy.JPG|eta|220px|maldekstra|Novbaroka paroka preĝejo de la [[Sankta Triunuo]] en Kościerzyna, la sanktejo kun la bildo de Dipatrino de Kościerzyna]]
[[Dosiero:Koscerzena_zendzenie_2004.jpg|eta|220px|maldekstra|Kościerzyna, dum la Kaŝubia Festo, 2004]]
La disvolvon de la urbo rompis la eksplodo de la [[Dua Mondmilito]]. En la jaro 1939 Kościerzyna estis enkorpigita al la germania [[Tria Regno]]. Dum la germania okupacio (okupado) la loĝantoj de Kościerzyna estis persekutitaj, murditaj, transportitaj al la germanaj ekstermejoj (koncentrejoj) kaj perforte forloĝigitaj al la [[Ĝenerala Gubernio]]. La pola respondo en la ĉirkaŭaĵo de Kościerzyna dum la [[Dua Mondmilito]] estis la subtera agado de la partizanoj de la: Kaŝa (Konspira) Milita Organizaĵo „Gryf Pomorski” / &quot;Pomeria Grifo&quot;, kiun gvidis Augustyn Westphal (1884-1946) en [[Wejherowo]]/[[Neustadt in Westpreußen]]. La 8-an de marto 1945 en la urbon eniris la sovetia [[Ruĝa Armeo]]. Tamen la kontakto de la loĝantoj kun la sovetiaj soldatoj, pro ofte farataj raboj kaj seksperfortoj per ili, lasis nur negativajn rememorojn.&lt;ref name=&quot;Mariuŝo&quot; /&gt;

Post la fino de [[Dua Mondmilito]] la urbo havis nur 8 mil loĝantojn. Dum la 1960-aj jaroj la loĝantaro plinombriĝis danke al konstruo de novaj loĝ-kvartaloj. Nun loĝas en la urbo ĉirkaŭ 25 mil loĝantoj. Dum la 1980-aj jaroj estis komencita konstruado de nova granda hospitalo, finkonstruita en la jaro 1998. Danke al la entreprenomo de la loĝantoj, post la ekonomia krizo de la 1990-aj jaroj, nun la ekonomia situacio pliboniĝas. Disvolviĝas la turismo en la urbo kaj ĉirkaŭaĵo.&lt;ref name=&quot;Mariuŝo&quot; /&gt;

'''Bibliografio''':
* Andrzej Bogucki (1997): Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” na Pomorzu 1893-1939 / La Gimnastika Societo &quot;Falko&quot; en [[Pomerio]] dum la jaroj 1893-1939, Centrum Informacji Naukowej Sokolstwa Polskiego / Scienca Inform-centro de Falkado, [[Bydgoszcz]].
* Przemysław Burchard (1990): Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce / Memoraĵoj kaj historiaj monumentoj de juda kulturo en Pollando, Eldonejo Piotrowski, [[Varsovio]].
* Jarosław Ellwart (2000): Kaszuby / Kaŝubio, Region / Regiono, [[Gdynia]].
* Barbara Fabiszewska (2012): Materiały do biografii genealogii i historii rodu Kostków herbu Dąbrowa / Materialoj por genealogio kaj historio de familio Kostkóe de la blazono Dąbrowa, Wydawnictwo Stowarzyszenie Rodu Kostków / Eldonejo de la Societo de Familio Kostków, [[Bjalistoko]].
* Krzysztof Grau, Działalność Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Kościerzynie w latach 1896-1939 / La agado de la Gimnastika Societo &quot;Falko&quot; en Kościerzyna dum la jaroj 1896-1939, „Kościerskie Zeszyty Muzealne / Muzeaj Kajeroj de Kościerzyna, n-ro 4, 2010, Kościerzyna.
* Marian Kallas, Andrzej Bukowski (1994): Kościerzyna. Zarys dziejów miasta do 1939 roku / La skizo de historio pri la urbo ĝis la jaro 1939, Errata / Eratumo, [[Toruno]].
* Jerzy Antoni Kostka (2010): Kostkowie herbu Dąbrowa / La familio Kostków de la blazono Dąbrowa, Eldonejo Z. P. POLIMER, [[Koszalin]].
* Janina Młyńska-Niwińska (2010): Rodzinne historie po mieczu i kądzieli / La familiaj historio de patrina kaj vira flanko. Wspomnienia / Rememoroj, Eldonejo Finna, [[Gdansko]].
* Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski (1883): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / Geografia vortaro de [[Kongresa Pollando]] kaj aliaj slavaj landoj, vol. 5, Nakładem Władysława Walewskiego / Eldono de Władysław Walewski, [[Varsovio]].

&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Dosiero:POL.KoscierzynaUrzadMiasta.jpg|La Urbodomo (''Ratusz'') de Kościerzyna
Dosiero:Piekna Helena Koscierzyna.jpg|La vapor-lokomotivoj de la iama fervojo Kościerzyna-Gdynia
Dosiero:retro gdynia koscierzyna.jpg|La vapor-lokomotivo &quot;Costerina&quot; [[Gdynia]] - Kościerzyna
Dosiero:Koscierzyna steam2.jpg|La skanseno (subĉiela muzeo) de lokomotivoj
Dosiero:Koscierzyna-stara.jpg|La parto de la iama malnova fabriko ĉe la strato Miodowa (''miela'')
Dosiero:Kościerzyna fragment Rynku.jpg|La Longa Strato (''Długa'') al la Urboplaco (''Rynek'') de Kościerzyna
Dosiero:Kościerzyna ulica Tkaczyka.jpg|La strato Tkaczyka en Kościerzyna
Dosiero:WK14 Kościerzyna parowozownia Travelarz.jpg|eta|250px|La Fervoja Muzeo en Kościerzyna, en la iama lokomotivejo
Dosiero:SP47-001.jpg|mini|Diesellok SP47-001 (la dizelmotora-lokomotivo) en la Fervoja Muzeo en Kościerzyna
Dosiero:636471 Kościerzyna Ratusz i jego wnętrze 01.JPG|eta|240px|La Urbodomo (''Ratusz'') en Kościerzyna, nun la Muzeo de Tero de Kościerzyna
Dosiero:Marketplace in Kościerzyna Poland.jpg|eta|eta|La urboplaco (''Rynek'') en Kościerzyna
Dosiero:Kościerzyna ulica Długa.jpg|eta|240px|La Longa Strato (''Długa'') en Kościerzyna
Dosiero:Holy Trinity church in Kościerzyna.jpg|eta|240px|La Preĝejo de la [[Triunuo]] en Kościerzyna
Dosiero:Kościerzyna, pd-wsch. pierzeja Rynku.JPG|eta|240px|La su-orienta flanko de Urboplaco (''Rynek'') en Kościerzyna
Dosiero:Kościerzyna, kamienice przy ulicy Długiej.jpg|eta|240px|La brikdomoj ĉe la strato Longa (''Długa'') en Kościerzyna
Dosiero:Kościół Zmartwychwstańców w Kościerzynie.jpg|eta|240px|dekstra|La preĝejo de la [[Reviviĝo]], el la 19a jc, antaŭe ĝi estis evangelia
Dosiero:Kościerzyna ulica Długa.jpg|eta|220px|maldekstra|La strato Longa / Długa en Kościerzyna
Dosiero:Kościerzyna ul. Traugutta.jpg|eta|220px|maldekstra|La strato de Traugutt, kun videbla en la fono la preĝejo de la [[Reviviĝo]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}
== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pl}})

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Pomerio (provinco de Pollando)]]
[[Kategorio:Urboj en Pollando]]</text>
      <sha1>j6n9z1scikp5l48ht7huwu0rassylwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wejherowo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196267</id>
    <revision>
      <id>9479332</id>
      <parentid>9257621</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15284" sha1="nkmnk8imbx2n5t3fqtcqa8949qsykcr" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Pollando
| pola_nomo = Wejherowo
| germana_nomo = Neustadt in Westpreußen
| blazono = POL Wejherowo COA.svg
| flago = POL Wejherowo flag.svg
| mapo = POL Wejherowo map.svg
| provinco = [[Pomeria provinco]]
| distrikto-rajta =
| distrikto = [[distrikto Wejherowo]]
| komunumo = Komunumo Wejherowo
| komunumo-speco = Urba
| estro-titolo = Urbestro
| estro = Krzysztof Hildebrandt
| urba_komunumo = Jes
| retpoŝto =
| adreso-estraro = pl. Jakuba Wejhera 8
| poŝtkodo-estraro = 84-200
| telefono-estraro = 58 672-13-16
| fakso-estraro = 58 672-12-57
| poŝto-estraro = miasto@wejherowo.pl
| areo = 25.65
| alto = 110
| latitudo = 54/36
| longitudo = 18/15
&lt;!--| loĝantaro-dato = {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}}--&gt;
| denso = 1839
| aglomeraĵo = 137000
| tel_antaŭkodo = 58
| poŝtkodo = 84-200 ĝis 84-204
| aglomeraĵo = 130000 ([[Małe Trójmiasto Kaszubskie|Malgranda Kaŝuba Triurbo]])
| aŭtokodo = GWE
| TERYT = 6222915031
| SIMC =
| fondita = 1643
| urborajtoj = 1650
| ĝemelaj_urboj =
| retpaĝaro = http://www.wejherowo.pl
| domajno =
| vikinovaĵoj =
}}
'''Wejherowo''' (ĝis [[1945]] [[germane]] '''Neustadt in Westpreußen''', [[kaŝube]] '''Wejrowò''', esperante eble '''Vejĥerovo''', kvankam pri tio ankoraŭ mankas ekstervikipedia referenco) estas urbo de la [[Pomeria provinco]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al la samnoma komunumo en ankaŭ samnoma [[distrikto Wejherowo]].

Eldonita en 1880 ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego'' (Geografia vortaro de [[Kongresa Pollando]]), agnoskas la urbon Wejherowo kiel la ĉefurbo de [[Kaŝubio]].

[[Dosiero:Wejherowo ratusz 11.jpg|eta|maldekstra|&lt;center&gt;urbodomo]]
[[Dosiero:Wejherowo-rynek swiatecznie.jpg|eta|maldekstra|&lt;center&gt;la nokte lumigita urbodomo]]
[[Dosiero:Monument_of_Jakub_Wejher_in_Wejherowo.jpg|eta|maldekstra|&lt;center&gt;La monumento de ''Jakub Wejher'', la fondinto de la urbo en 1643]]

== Historio ==
La unuaj spuroj de homaj setlejoj en la ĉirkaŭaĵo de la urbo devenas de la naŭ miloj da jaroj [[a.K.]]. La okcidenta parto de [[Pomerio]] estis setligita malfrue pro la tiama glaciiĝo (en [[plejstoceno]] dum la glacia epoko) kaj malfekundaj grundoj. Komence la homaro okupiĝis pri ĉasado de rangiferoj tial ili migris post ilia gregoj. La plej malnovaj arkeologiaj trovaĵoj en la Lenborka Tero devenas el [[mezolitiko]].

De tiu periodo oni trovis sagpintojn en nuna vilaĝo ''Lubowidz'' (prononcu: lubovidz). Tiamatempe la loka homaro krom la ĉasado kaj kolektado okupiĝis ankaŭ pri fiŝkaptado. La homoj komencis produkti ilojn kaj [[sukceno|sukcenfaritaĵo]]jn. Supozeble tiamaj homoj loĝis en la provizoraj tendaroj. La [[neolitiko]] ([[ŝtonepoko|nova ŝtonepoko]]) en la Meza [[Pomerio]] komencis iom malfrue kompare kun la sudaj terenoj. Tiamatempe la homoj komencis vivi pli malnomade. Disvolviĝis tiam primitiva agrikulturo. De tia periodo devenas la trovitaj apud Lenborko hakiletoj, pecetoj de argilaj ujoj, kaj ankaŭ la ŝtona [[ponardo]]. La trovaĵoj el la frua [[bronza epoko]] estas tre raraj. Oni trovis nur [[sceptro]]n kaj hakileton.

Dum meza kaj malfrua [[bronza epoko]] okazis veno de [[slavoj|praslavoj]] al tiuj terenoj. Oni establis la defend-burgojn en la meza [[Pomerio]]. De tiuj terenoj oni komencis eksporti sukcenon. Komencadis la entombigoj de la cindroj de mortintoj en [[urno]]j. La historiaj monumentoj de la [[Luzacio|Luzacia Kulturo]] kaj [[Pomerio|Pomeria Kulturo]] estas tre oftaj. Ĉefe tio estas [[tumulo]]j ([[kurgano]]j) aŭ aliaj tombejoj kaj la ornamaĵoj trovata en ili, krome estas tie trovataj diversaj iloj kaj trezoroj kaŝitaj de la iamaj riĉaj posedantoj.

La unuj spuroj de la setlado apude de Wejherowo devenas el la 9a-14a jarcentoj. Tiam tiujn terenoj setligis la slavaj gentoj. La nuntempa Wejherowo estis fondita en la jaro 1643 fare de pola vojevodo Jakub Wejher (1609-1657). Sep jaroj poste la setlejo ricevis la [[urborajto]]j de pola reĝo [[Johano la 2-a Kazimiro]]. Unue Wejherowo estis nomata ''Wejherowska Wola'' kaj ''Nowe Miasto'' (Nova Urbo), kontraŭe al la tiel nomata apuda urbo „malnova urbo” – [[Puck]]. Tiam la urbo estis iom konata laŭ neoficiala germana nomo: ''Weihersfrey''. Post la jaro 1676 la urbo estis proprieto de nobel-familioj. En la jaro 1685 estis proprieto de pola reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]]. La postaj posedantoj estis polaj nobel-familioj: Przebendowski-familio kaj Radziwiłł-familio. Dum la sekva jarcento en la urbo estis ekonomia stagnado. Tiam komenco agadi la Franciskanoj-Reformatoroj (la ordeno de Malgrandaj Fratoj Reformatoroj)), kiuj fondis la ĉeklostran lernejon kaj [[Misiado|misian]] agadon. Dum la postaj jaroj la katolikismo montris la polecon sur tiuj terenoj.

Rezulte de [[Dispartigoj de Pollando-Litovio|la unua dispartigo de Pollando]] en la jaro 1772 Wejherowo eniris [[Prusio]]n sub la nomo ''Neustadt''. En la jaro 1818 ĝi ekestis la distrikta urbo en la Provinco de [[Gdansko]] ([[Okcidenta Prusio]]), kaj ekestis tie la sidejo de la Eklezia regiono de Evangelia Eklezio de Malnov-Prusia Unio, post la [[Unua Mondmilito]] kaj post la reveno de Wejherowo al Pollando oni transformis la nomon al Diocezo de Evangelia Eklezia Unio de Wejherowo, ekzistanta ĝis la jaro 1945. En la jaro 1870 oni konstruis la fervojon inter [[Gdansko]] kaj [[Słupsk]]. Dum tiu tempo en la urbo loĝis germanoj kaj kaŝuboj, kiuj protestis kontraŭ germanigo de tiuj terenoj. Estis establigita tiam i.a. la kaŝuba Popola Banko kaj multaj aliaj porpolaj organizaĵoj. Fine de la 19a jc kaj komence de la 20a jc en Wejherowo okazis granda ekonomia disvolvo.

Post la [[Traktato de Versajlo]] en la jaro 1920 oni decidis pri la limo inter Pollando kaj Germanio. Rezulte de ĝi en 1920 post 148 jaroj Wejherowo revenis al Pollando, kiam al la urbo eniris la pola armeo de generalo [[Józef Haller]]. Parto de la loĝantoj protestis dum tiu historia evento.
La novaj limoj rompis la ĝisnunajn ekonomiajn ligojn. En la jaro 1927 la urbo ekestis la sidejo de la mara [[Distrikto Wejherowo]] en la Pomeria Vojevodio (aŭ [[Pomeria Provinco]]), en kiu estis ankaŭ la ĝisnuna [[Distrikto Puck]], sed krom urbo [[Gdynia]]. Demografia strukturo komencis malrapide ŝanĝadis, komencis ekesti pola plimulto jam de la jaro 1924. Dum la dudekjaro intermilita Wejherowo estis unu el la plej gravaj centroj de Kaŝubio. Kaŝuboj postulis interalie la aŭtonomion por regiono de [[Pomerio]] kadre de pola ŝtato. Dum la tridekaj jaroj de la 20a jc en Wejherowo oni eldonadis lultajn kaŝubaj gazetojn kaj revuojn, i.a. &quot;Gazeta Kaszubska&quot; / &quot;Kaŝubia Gazeto&quot;, unue aperanta kiel dusemajna gazeto, poste kiel semajna, krome aperadis revuo &quot;Klëka&quot; / en la pola &quot;Kluka&quot; (speco de bastono ligita kun la ofico de vokto/vilaĝestro). La revuo &quot;Klëka&quot; transformiĝis en la jaro 1939 en la Semajnrevuon de Granda Pomerio kaj revuo &quot;Świt&quot; / &quot;Tagiĝo&quot;.

En septembro 1939 Wejherowo post la eksplodo de [[Dua Mondmilito]] denove eniris Germanion kaj denove estis nomita Neustadt (en Okcidenta Pomerio). Kelkaj lokaj germanoj kunagadis kun [[Nazio]]j por ekstermi polojn. Multaj meritaj por la urbo kaj [[Pomerio]] estis mortigitaj en la proksima ''Piaśnica'':
[[Dosiero:Piaśnica Forest 04.jpg|eta|Memorigejo sur la iama amastombo en arbaro de Piaśnica ([[Masakro de Piaśnica]].]]

La [[Masakro de Piaśnica]] estis la unua sisteme efektivigita murdado de homoj fare de la germanaj faŝistoj en okupita teritorio. Tuj post la komenco de la [[Dua Mondmilito]], inter septembro kaj decembro de [[1939]], membroj de [[SS (organizaĵo)]] kaj de Popolgermana memdefendo (''Volksdeutscher Selbstschutz'') murdis en arbaroj ĉirkaŭ ''Piaśnica'' plurmil homojn. Pri la eventoj memorigas 12 metrojn alta monumento ĉe la ĉefvojo inter Wejherowo kaj ''Krokowa''. La masakro de Piaśnica estas nomata la ''dua'' aŭ ''pomeria'' [[Masakro de Katin]]. Inter la mortigitaj estis i.a. la Urbestro de Wejherowo ''Teodor Bolduan''. Dum la septembro 1939 kaj komence de 1940 tie germanoj mortpafis ĉirkaŭ 14 mil da poloj. Dum la unuaj okupaciaj jaroj germanoj forloĝigis el tiuj regionoj la plimulton de poloj kiuj venis tien dum la dudeko da jaroj intermilitaj. Iliajn lokojn okupis germanoj translokigitaj tien el [[Besarabio]] (nun [[Moldavio]]), [[Ukrainio]] kaj de Volga Regiono de [[Sovetunio]]. En la jero 1942 germanoj devigadis tie ankoraŭ loĝantajn polojn ŝanĝadi la naciecon al la germana. Poloj kiuj ne dezirs tion fari estis devige forloĝigitaj. En la jaro 1944 jam 90% de la loĝantoj de la urbo kaj distrikto jam havis la germanan civitanecon. Dum la [[Dua Mondmilito]] konspire (subtere) agadis tie partizanoj de la Kaŝa (Konspira) Milita Organizaĵo „Gryf Pomorski” / &quot;Pomeria Grifo&quot;, kiun gvidis loĝanta en Wejherowo ''Augustyn Westphal''. La [[Ruĝa Armeo]] eniris la urbon la 12-an de marto 1945. Malgraŭ ke la sekvontan tagon jam estis pola administracio, dum kelkaj tagoj okazadis la rabado de la urbo.

La unua Urbestro de Wejherowo post la kreo de pola administracio estis ''Bernard Szczęsny'', kiu oficis ĝis la jaro 1949. La plej longe oficis kiel Urbestro de Wejherowo dum la jaroj 1949-1981 ''Władysław Szutta''. Tamen la novaj komunismaj regantoj havis en tiu regiono la reziston. Dum la unuaj jaroj post la [[Dua Mondmilito]] en la ĉirkaŭaĵo de Wejherowo agadis kelkaj taĉmentoj de la antikomunisma partizana organizo. La lastaj estis disbatitaj fare de la komunisma ''Sekur-ofico'' kaj ''milico'' en la jaro 1951. Rezulte de la administra reformo en la jaro 1975 Wejherowo perdis la statuson de distrikto kaj reakiris ĝin en la jaro 1999 jam kadre de la [[Pomeria Provinco]].

Dum la jaroj 2006-2008 estis farita la unua grava renovigado de la historia [[Kalvario]] de Wejherowo de la tempo de ĝia kreo. De la jaro 2003, kontraŭe al la aliaj polaj urboj, la nombro de la loĝanto ĉiam kreskas, en la jaro 2011 jam superis 50 mil da loĝantoj.

'''Bibliografio''':
* Józef Borzyszkowski, Klemens Bruski (1998): Historia Wejherowa / Historio de Wejherowo, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej / Muzeo de Literaturo kaj Muziko Kaŝubi-Pomeria, Wejherowo.
* Bronisław Chlebowski, Filip Sulimierski (1893): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich / Geografia Vortaro de [[Kongresa Pollando]] kaj de liaj slavaj landoj, vol. 13, Eldono de Władysław Walewski, [[Varsovio]].
* Czesław Czubryt-Borkowski (1988): Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa w latach wojny 1939-1945 / La gvidlibro por memorigo batal-lokoj kaj martiro dum la jaroj 1939-1945, Wydawnictwo Sport i turystyka / Eldonejo Sporto kaj Turimo, [[Varsovio]].
* Jarosław Ellwart (2000): Kaszuby / Kaŝubio, Regiono, [[Gdynia]].
* Jerzy Antoni Kostka (2010): Kostkowie herbu Dąbrowa / Kostkow-familio de blazono Dąbrowa, Eldonejo Z. P. POLIMER, [[Koszalin]].
* Regina Osowicka, Jerzy Grubba (1980): Ziemia Wejherowska / Tero de Wejherowo, Wydawnictwo Morskie Mara Eldonejo, [[Gdansko]].
* Regina Osowicka, Stanisław Janke (2006): Bedeker Wejherowski / Gvidlibro de Wejherowo, Eldonejo ACTEN, Wejherowo.

== Kunlaboro ==
Inter la '''partneraj urboj''' de Wejherowo estas
* {{Ĝemeleco|Tyresö|Svedio|}}, Svedio, la urbo de la esperantista [[deklaracio de Tyresö]] el [[1969]]
* {{Ĝemeleco|Rueno|Francio|}}
* {{Ĝemeleco|Švenčionys|Litovio|}}

'''Urboj amikiĝintaj'''
* {{Ĝemeleco|Ivano-Frankivsk|Ukrainio|}}
* {{Ĝemeleco|Trutnov|Ĉeĥio|}}

'''Urboj asociitaj kadre de [[Małe Trójmiasto Kaszubskie|Malgranda Kaŝuba Triurbo]]'''
* {{Ĝemeleco|Reda|Pollando|}}
* {{Ĝemeleco|Rumia|Pollando|}}

== Famuloj ==
* [[Paul Gottlieb Nipkow]], germana inventisto de televido ([[Nipkov-disko]])
* [[Kinga Baranowska]], pola [[Himalajo|himalajistino]]

== Esperanto ==
En la loka tombejo estas entombigita ''Józef Orzech'' - esperantisto el [[Kartuzy]], direktoro de la tiea gimnazio. Aktivis ankaŭ loka esperantistino ''Jadwiga Skrzypska''.

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} en la pola, angla, germana

&lt;!--

Estas amase tro da bildoj ĉi-tie. Nepre necesus elekti kaj kunordigi kun la teksto...

[[Dosiero:OpgravingStevoort.jpg|eta|maldekstra|Mezolitikaj tajlitaj ŝtonetoj.]]
[[Dosiero:Insects in baltic amber.jpg|eta|300ra|maldekstra|[[sukceno|Sukcenfaritaĵo]]j (videbla [[moskito]] kaj [[muŝo]] kaptitaj en sukceno]]
[[Dosiero:Hache polie néolithique.jpg|eta|maldekstra|La [[neolitiko]]: [[hakilo]] el polurita [[ŝtono]].]]
[[Dosiero:Szklana Huta kurhan.jpg|eta|250ra|dekstra|[[Kurgano]] / [[tumulo]] en la [[Distrikto Wejherowski]] proksime de Szklana Huta]]
[[Dosiero:Kurchan lewino.jpg|eta|250ra|maldekstra|[[Kurgano]] / [[tumulo]] en la [[Distrikto Wejherowski]] '''Lewino''']]
[[Dosiero:Jakub Wejher.jpg|200ra|eta|maldekstra|'''Jakub Wejher''' (1609-1657) - vojevodo de [[Malbork]], fondinto de la urbo '''Wejherowo''']][[Dosiero:Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders PL.png|eta|240ra|maldekstra|La teritorio de la [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio]] ([[Litvo]]), dum la jaroj 1619–1622, post la [[armistico]] (batalhalto) en '''Deulino''' (Dywilin), vidata sur la nunaj limoj de la landoj en Eŭropo.
&lt;br /&gt;'''Legendo:'''
{{Legendo|#ffaec9|[[Krono de la Regno de Pollando]], 1635}}
{{Legendo|#ffc90e|[[Duklando Prusio]] – feŭdo de la [[Krono de la Regno de Pollando]]}}
{{Legendo|#dab9f4|[[Grandprinclando Litovio]] ([[Litvo]])}}
{{Legendo|#bccacb|[[Livonio]] – la teritoriaj posedaĵoj de la [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio]] ([[Litvo]])}}
{{Legendo|#efe4b0|[[Kurlando]] – feŭdo de la [[Krono de la Regno de Pollando]]}}]]
[[Dosiero:Partitions of Poland.png|250ra|eta|La [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] post la [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]]]]
[[Dosiero:Boleca.jpg|eta|240ra|maldekstra|La trabfaka konstruaĵo de la iama hospitaleto (socia prizorgejo)]]
[[Dosiero:German losses after WWI.svg|eta|300ra|dekstra|Perdoj de teritorio de Germanio pro la [[Traktato de Versajlo]]
{{Legendo|#ddefd0|Administrita de [[Ligo de Nacioj]]}}
{{Legendo|#ffffcf|Donita al najbaraj landoj}}
{{Legendo|#f6d3a9|Restis ĉe Germanio}}]]
[[Dosiero:Piaśnica before execution.jpg|maldekstra|eta|200ra|La viktimoj antaŭ la ekzekuto]]
[[Dosiero:Piaśnica execution.jpg|dekstra|eta|200ra|La amas-ekzekuto en Piaśnica]]
[[Dosiero:Execution in Piaśnica forest.jpg|maldekstra|eta|200ra|La momento antaŭ la ekzekuto]]
[[Dosiero:Piaśnica digging of the graves.jpg|dekstra|eta|200ra|La amas-ekzekutejo]]
[[Dosiero:Piaśnica bodies of victims.jpg|maldekstra|eta|200ra|La kadavroj de viktimoj]]
[[Dosiero:Intelligenzaktion prusy zachodnie.png|dekstra|eta|200ra|[[Intelligenzaktion|Intelektul-kampanjo]], tio estis la '''germana agado kontraŭ la pola inteligencio''' en la komenco de la [[Dua Mondmilito]] en [[Pomerio]]]]
[[Dosiero:Ptasia Wola.jpg|eta|maldekstra|La repliko de bunkro de la Kaŝa (Konspira) Milita Organizaĵo „Gryf Pomorski” / &quot;Pomeria Grifo&quot;]]
[[Dosiero:Curzon-linio.svg|eta|350ra|[[Curzon-linio]] kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando]]
[[Dosiero:Wejherowo miestrium01.jpg|eta|[[Kalvario]] de Wejherowo, misterio]]
--&gt;

[[Kategorio:Urboj de Pomerio (provinco de Pollando)]]
[[Kategorio:Urboj en Pollando]]</text>
      <sha1>nkmnk8imbx2n5t3fqtcqa8949qsykcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barenca maro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197187</id>
    <revision>
      <id>9479403</id>
      <parentid>9020431</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ referencoj</comment>
      <origin>9479403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="nq3abh8k5e3gr5wuvkpaibruqs7zf93" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|maro
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = XN/RU
|mapo=Barents Sea map.png
|mapo priskribo=Situo de la Barenca maro
|mapo1 lokumilo = iso
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|parenco       = Arkta oceano
|parenco       = Atlantiko
|parenco_tipo  = Akvejo
|zomo=2
}}
La '''Barenca maro'''&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto ''barenca'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 752&lt;/ref&gt; aŭ '''Barentsa maro'''&lt;ref&gt;La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon &quot;Barentsa maro&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41&lt;/ref&gt; troviĝas rande de [[Atlantiko]] kaj de [[Arkta Oceano]], norde de [[Norvegio]] kaj de la plejnordo de la [[Eŭropa Rusio|eŭropa parto de Rusio]] (kiu estas parto de la [[orienteŭropa ebenaĵo]]). Ĝi estas nomita laŭ la [[nederlando|nederlanda]] maristo [[Willem Barentsz]]. La [[Golfa Marfluo]] ebligas liberan tutjaran aliron al multaj [[haveno]]j de Barenca maro, kvankam ili troviĝas tre norde.

La [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF) konsideras ĝin kiel [[Listo de maraj ekoregionoj|maran ekoregionon]] kaj enmetas ĝin, kune kun [[Karaa maro]], en [[Tutmondaj 200]]-unuon pro ĝia signifo por la [[biodiverseco]].

== Historio ==
La [[Batalo de la Barenca maro]] estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro 1942 inter militŝipoj de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Bibliografio ==
* Gerald Traufetter: ''Urkraft aus der Tiefe. ''en: ''[[Der Spiegel]].'' Hamburg [[2006]], 29 (17.7.), 116ff. ISSN 0038-7452

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{en}} [http://www.euroarctic.com/ euroarctic.com - novaĵoj pri la Barenca regiono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080827161326/http://www.euroarctic.com/ |date=2008-08-27 }}
* {{en}} [http://www.panda.org/arctic/barents WWF - medio ĉe la Barenca maro]
* {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/barents_kara_seas.cfm Tutmondaj 200; numero 198 : Barenca-karaa maroj ( WWF )] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015144130/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/barents_kara_seas.cfm |date=2012-10-15 }}
* {{en}} [http://www.xs4all.nl/~jzeebe1/novaya_zemlya1.html Medio, klimatoŝanĝo kaj esplorhistorio]
&lt;br /&gt;
{{Arkta Oceano}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Barenca maro| ]]</text>
      <sha1>nq3abh8k5e3gr5wuvkpaibruqs7zf93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479410</id>
      <parentid>9479403</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="obndxkdhxsb7i89g8n86thy5w5iq9p8" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|maro
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = XN/RU
|mapo=Barents Sea map.png
|mapo priskribo=Situo de la Barenca maro
|mapo1 lokumilo = iso
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|parenco       = Arkta oceano
|parenco       = Atlantiko
|parenco_tipo  = Akvejo
|zomo=2
}}
La '''Barenca maro'''&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto ''barenca'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96&lt;/ref&gt; aŭ '''Barentsa maro'''&lt;ref&gt;La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon &quot;Barentsa maro&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41&lt;/ref&gt; troviĝas rande de [[Atlantiko]] kaj de [[Arkta Oceano]], norde de [[Norvegio]] kaj de la plejnordo de la [[Eŭropa Rusio|eŭropa parto de Rusio]] (kiu estas parto de la [[orienteŭropa ebenaĵo]]). Ĝi estas nomita laŭ la [[nederlando|nederlanda]] maristo [[Willem Barentsz]]. La [[Golfa Marfluo]] ebligas liberan tutjaran aliron al multaj [[haveno]]j de Barenca maro, kvankam ili troviĝas tre norde.

La [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF) konsideras ĝin kiel [[Listo de maraj ekoregionoj|maran ekoregionon]] kaj enmetas ĝin, kune kun [[Karaa maro]], en [[Tutmondaj 200]]-unuon pro ĝia signifo por la [[biodiverseco]].

== Historio ==
La [[Batalo de la Barenca maro]] estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro 1942 inter militŝipoj de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Bibliografio ==
* Gerald Traufetter: ''Urkraft aus der Tiefe. ''en: ''[[Der Spiegel]].'' Hamburg [[2006]], 29 (17.7.), 116ff. ISSN 0038-7452

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{en}} [http://www.euroarctic.com/ euroarctic.com - novaĵoj pri la Barenca regiono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080827161326/http://www.euroarctic.com/ |date=2008-08-27 }}
* {{en}} [http://www.panda.org/arctic/barents WWF - medio ĉe la Barenca maro]
* {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/barents_kara_seas.cfm Tutmondaj 200; numero 198 : Barenca-karaa maroj ( WWF )] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015144130/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/barents_kara_seas.cfm |date=2012-10-15 }}
* {{en}} [http://www.xs4all.nl/~jzeebe1/novaya_zemlya1.html Medio, klimatoŝanĝo kaj esplorhistorio]
&lt;br /&gt;
{{Arkta Oceano}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Barenca maro| ]]</text>
      <sha1>obndxkdhxsb7i89g8n86thy5w5iq9p8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479458</id>
      <parentid>9479410</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="mnrtbama754q934ijjjsgp2vbjvya67" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|maro
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = XN/RU
|mapo=Barents Sea map.png
|mapo priskribo=Situo de la Barenca maro
|mapo1 lokumilo = iso
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|parenco       = Arkta oceano
|parenco       = Atlantiko
|parenco_tipo  = Akvejo
|zomo=2
}}
La '''Barenca maro'''&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto ''barenca'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96&lt;/ref&gt; aŭ '''Barentsa maro'''&lt;ref&gt;La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon &quot;Barentsa maro&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41&lt;/ref&gt; troviĝas rande de [[Atlantiko]] kaj de [[Arkta Oceano]], norde de [[Norvegio]] kaj de la plejnordo de la [[Eŭropa Rusio|eŭropa parto de Rusio]] (kiu estas parto de la [[orienteŭropa ebenaĵo]]). Ĝi estas nomita laŭ la [[nederlando|nederlanda]] maristo [[Willem Barentsz]]. La [[Golfa Marfluo]] ebligas liberan tutjaran aliron al multaj [[haveno]]j de Barenca maro, kvankam ili troviĝas tre norde.

La [[Monda Natur-Fonduso]] (WWF) konsideras ĝin kiel [[Listo de maraj ekoregionoj|maran ekoregionon]] kaj enmetas ĝin, kune kun [[Karaa maro]], en [[Tutmondaj 200]]-unuon pro ĝia signifo por la [[biodiverseco]].

== Historio ==
La [[Batalo de la Barenca maro]] estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro 1942 inter militŝipoj de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Bibliografio ==
* Gerald Traufetter: ''Urkraft aus der Tiefe. ''en: ''[[Der Spiegel]].'' Hamburg [[2006]], 29 (17.7.), 116ff. ISSN 0038-7452

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{en}} [http://www.euroarctic.com/ euroarctic.com - novaĵoj pri la Barenca regiono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080827161326/http://www.euroarctic.com/ |date=2008-08-27 }}
* {{en}} [http://www.panda.org/arctic/barents WWF - medio ĉe la Barenca maro]
* {{en}} [http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/barents_kara_seas.cfm Tutmondaj 200; numero 198 : Barenca-karaa maroj ( WWF )] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121015144130/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/barents_kara_seas.cfm |date=2012-10-15 }}
* {{en}} [http://www.xs4all.nl/~jzeebe1/novaya_zemlya1.html Medio, klimatoŝanĝo kaj esplorhistorio]
&lt;br /&gt;
{{Arkta Oceano}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Barenca maro| ]]</text>
      <sha1>mnrtbama754q934ijjjsgp2vbjvya67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aprilaj tezoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197188</id>
    <revision>
      <id>9479600</id>
      <parentid>9387205</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9479600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="9e6xedz2s6nwaiqqoh5782gq7omq5ob" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}'''Aprilaj tezoj''' estis programo, ellaborita de [[Lenino]] post lia reveno el la svislanda ekzilo kaj kiu celis subigi la ŝtatpotencon al la sovetoj. Ĝi aperis en aprilo de [[1917]] kaj antaŭhelpis la ribelon en julio kaj enpotenciĝon de la [[bolŝeviko]]j en oktobro de 1917. 

Dum la februara revolucio, la potenco duobliĝis: parte regis la provizora registaro, parte la Soveto de la Laboristaj kaj Soldataj Komisiitoj de Sankt-Peterburgo. En la soveto multnombris la socialistoj, kiuj rigardis la februaran revolucion burĝa registaro kaj apogis la burĝaron por akiri la potencon. Tiel ili akceptis decidojn de la provizora registaro. La soveto pretis por kunlaboro kun la registaro en intereso de la laboristoj kaj soldatoj. 

Lenino rigardis la du potencajn centrojn kiel du konkurantajn asociojn, reprezentantaj sociajn tavolojn. Li sentis tiel, ke la venkonta asocio likvidas la malvenkotan asocion, tiel ili ne povas longtempe paralele ekzisti. Liaj tezoj baziĝis sur tiu teorio kaj instigis la bolŝevikojn
*forpreni la apogon disde la provizora registaro,
*tuj forlasi la militon
*dividi la agrojn
*ŝtatproprigi la bankojn, 
*ke la sovetoj kontrolu la produktadon kaj dividon de la produktoj.

Lenino unuafoje publikigis siajn tezojn en kunsido de la socialdemokratoj, pli poste en bolŝevika komitata kunsido (17-an de aprilo 1917, laŭ nova kalendaro), sed ambaŭ kunsidoj rifuzis tion. 

La gazeto de la bolŝevikoj ([[Pravda]]) publikigis la tezojn, sed singardeme notis, ke tiuj punktoj respegulas nur vidpunkton de Lenino. Spite al tio, post kelkaj semajnoj la sepa titlanda kongreso de la partio (inter la 7-a kaj 12-a de majo) akceptis la tezojn kiel sia programo, kaj ankaŭ la vokfrazon de „Ĉiun potencon al la sovetoj”. 

La tezoj iĝis tre popularaj inter la sankt-peterburgaj laboristoj kaj soldatoj, kiuj volis puĉon jam en julio. 

==Vidu ankaŭ==
*[[Rusia revolucio de 1917]]
*[[Oktobra Revolucio]]
*[[Aleksandr Kerenskij]]
*[[Februara revolucio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.marxists.org/deutsch/archiv/lenin/1917/04/april.htm La aprilaj tezoj en la germana]

[[Kategorio:Oktobra Revolucio]]
[[Kategorio:Verkoj de Lenin]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1917]]
[[Kategorio:7-a de aprilo]]</text>
      <sha1>9e6xedz2s6nwaiqqoh5782gq7omq5ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Crosstor</title>
    <ns>2</ns>
    <id>203534</id>
    <revision>
      <id>9479070</id>
      <parentid>9474670</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kreitaj artikoloj */</comment>
      <origin>9479070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60134" sha1="7pvuc6uma0i6ajwc9i6q7fes3to5b80" xml:space="preserve">{{Babel|eo2_esperanto|lando=Hungario|}}
{{Uzantoskatolo|geografio|}}
Mi pasigis pli ol 40 jarojn en la telefonio. Dume mi vivadis ankaŭ Esperante. Ĵus mi trovis ĉi tiun eblecon. Tial mi aldonos kelke de aldonaĵoj al la artikoloj. Mia gepatra lingvo estas la hungara.--[[Vikipediisto:Crosstor|Crosstor]] 04:41, 21. Jun 2007 (UTC)

{{Honorigo
|bildo= WAM logo without text.svg
|teksto= Gratulon pro la '''2-a loko''' en la konkurso '''[[Projekto:Azia monato 2020|Azia monato 2020]]'''!
|subskribo= --[[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 17:40, 7 feb. 2021 (UTC)
}}

== Kreitaj artikoloj ==
Mi faris aŭ kompletigis la jenajn artikolojn:

''Por artikoloj (ĉ. 4200) inter 2007 kaj januaro 2009, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo]]'''''

''Por artikoloj (ĉ. 4400) inter 2009 kaj januaro 2011, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo2]]'''''

''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2011 kaj majo 2013, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo4]]'''''

''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter majo 2013 kaj printempo 2016, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo6]]'''''

''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2016 kaj 2019-03-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo7]]'''''

''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter printempo 2019 kaj 2022-04-04, vidu '''[[Vikipediisto:Crosstor/Arkivo8]]'''''

''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2022-04-04 kaj 2024-12-01, vidu
'''[[Uzanto:Crosstor/Arkivo9]]'''''

''Por artikoloj (ĝuste 4050) inter 2024-12-01 kaj 2025 vidu ''

[[Kalvinana preĝdomo (Táborfalva)]] [[Kalvinana preĝejo (Szentmártonkáta)]] [[Kalvinana preĝejo (Sződliget)]] [[Luterana preĝejo (Sződliget)]] [[Preĝejo Beatulo Eŭzebio (Békásmegyer)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Sződliget)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szirmabesenyő)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Szentmártonkáta)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szegvár)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Táborfalva)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szentistván)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Taksony)]] [[Albert Bacsó]] [[Ambrus Burján]] [[Andor Hoffmann]] [[András Békéssy]] [[András Márkus (informatikisto)]] [[Antal Ács]] [[Árpád Juhász (agronomo)]] [[ĵurnalisto]] [[pentristo]] [[Árpád Juhász (sociologo)]] [[Ata Kandó]] [[Attila István Bartos]] [[Balázs Herpay]] [[Bálint Balogh (abelisto)]] [[Beatulo Eŭzebio]] [[Beatulo Gertrudo]] [[Beatulo Konstanca]] [[Béla Barna (matematikisto)]] [[Béla Brindza]] [[Béla Grega]] [[Béla Kádár (agronomo)]] [[Béla Kazó]] [[Béla Miklós Szőke]] [[Béla Szőke (arkeologo)]] [[Bertalan Baskay Tóth]] [[Buzád Hahót]] [[Dezső Bozzay]] [[Elemér Bálint]] [[Ernő Bocz]] [[Ernő Gesztelyi]] [[Éva Bónis]] [[Ferenc Bauer]] [[Ferenc Hepp (altlerneja instruisto)]] [[Ferenc Hepp (agronomo)]] [[Ferenc Horváth (aktoro)]] [[Ferenc Horváth (aktoro, 1939)]] [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]] [[Ferenc Horváth (instruisto)]] [[Ferenc Horváth (radiologo)]] [[Ferenc Maksay]] [[George Szirtes]] [[Gergely Gyöngyösi]] [[György Járányi]] [[György Koppány (meteologo)]] [[György Rózsa (redaktoro)]] [[Gyula Altenburger]] [[Gyula Baranyai]] [[Gyula Kilb]] [[Ilona Bolla]] [[Imre Görög (agronomo)]] [[Imre Görög (tradukisto)]] [[Imre Pávó]] [[István Ecker]] [[István Herold]] [[István Isó]] [[István Joó (virusologo)]] [[István Ratkó]] [[Iván Bach]] [[János Brenner (beatulo)]] [[János Giber (pli aĝa)]] [[János Giber (pli juna)]] [[János Győrvári]] [[János Horváth (agronomo)]] [[János Keserű]] [[Jenő Bajai]] [[József Gerics]] [[József Heckenast]] [[Károly Biber]] [[Károly Hunyadi]] [[Klára Papp]] [[Lajos Ábrahám]] [[Lajos Balcza]] [[Lajos Borbás]] [[László Alpár]] [[László Beczner]] [[László Horváth (agronomo)]] [[László Huszthy]] [[László Kállai]] [[László Karsai]] [[Margit Altai]] [[Margit Bozzay (manekeno)]] [[Margit Bozzay (verkisto)]] [[Márton Herczegh]] [[Mihály Babinszky]] [[Mihály Balatoni]] [[Miklós Horn (instruisto)]] [[Miklós Horn (plibonigisto)]] [[Miklós Laurisin]] [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] [[Rezső Altai]] [[Rezső Száday]] [[Sándor Bozó]] [[Sándor Fekete (redaktoro)]] [[Sándor Guba]] [[Sándor Gulyás (plantanatomo)]] [[Sándor Héjja (agronomo)]] [[Sándor Kászonyi]] [[Sarolta Barsy]] [[Tamás Ádám (agronomo)]] [[Tibor Bakos]] [[Tibor Balogh (filozofo)]] [[Tibor Balogh (kritikisto)]] [[Tibor Balogh (matematikisto)]] [[Tibor Szatmári]] [[Zoltán Bacskay]] [[Zoltán Barcsák]] [[Zoltán Bőjtös]] [[Zoltán Meszlényi (episkopo)]] [[Zsolt Baranyai]] [[Zsuzsa Lőrincz]] [[Belvedero de Miskolc]] [[Belvedero de Pécs]] [[Belvedero de Zalaegerszeg]] [[Belvedero Károly (Sopron)]] [[Belvedero beatulo Eŭzebio]] [[Belvedero Skribita ŝtono]] [[Higaŝimurajama]] [[Hungara Hortikultura Altlernejo]] [[Instruistoj de Ekonomia Universitato (Budapeŝto)]] [[Iruma]] [[Ivakuni]] [[Jonago]] [[Kastelo de Szegvár]] [[Kastelo de Szirmay (Szirmabesenyő)]] [[Kavaniŝi]] [[Komaki]] [[Listo de famuloj mortintaj en Kaposvár]] [[Nagarejama]] [[Naraŝino]] [[Niiza]] [[Noda]] [[Onomiĉi]] [[Sajama]] [[Sfera Belvedero]] [[Ŝunan]] [[Tama (Tokio)]] [[Urajasu]] [[Vinbergardista turo (Budapeŝto)]] 2025-01-05

[[Kalvinana preĝejo (Délegyháza)]] [[Kalvinana preĝejo (Taksony)]] [[Kalvinana preĝejo (Taktaharkány)]] [[Kalvinana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Kalvinana preĝejo (Tiszebecs)]] [[Kalvinana preĝejo (Tuzsér)]] [[Kalvinana preĝejo (Tyukod)]] [[Kalvinana preĝejo (Vajszló)]] [[Kapelo Sankta Mikaelo (Vonyarcvashegy)]] [[Luterana preĝejo (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vajszló)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Tápiószentmárton)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Délegyháza)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Tiszadob)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Tárnok)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Üllés)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Tápiószecső)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Taktaharkány)]] [[Preĝejo Sankta Spirito (Győr)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Zalakomár)]] [[Ágnes Zsinka]] [[Ákos Kiss]] [[Albert Ajtai Kovách]] [[Albert Baczoni]] [[Ambrus Alaksza]] [[Andor Adorján]] [[András Gombás]] [[András Sirák]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]] [[Antal Sujánszky]] [[Arnold Károly Börzsönyi]] [[Árpád Kiss (plibonigisto)]] [[Árpád Koltay]] [[Barnabás Lőrincz]] [[Beatulo Jolán]] [[Béla Abaffy]] [[Béla Ambrus]] [[Béla Bevilaqua-Borsodi]] [[Béla Bohus]] [[Béla Darnay]] [[Béla Husz]] [[Béla Lovas]] [[Cecília Müller]] [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]] [[Elemér Jónás]] [[Ernő Ábrahám]] [[Ernő Andrássy]] [[Erzsébet Bibó]] [[Erzsébet Vezér]] [[Éva Balogh (dermatologo)]] [[Ferdinánd Buday]] [[Ferenc Batári]] [[Ferenc Gimpl]] [[Ferenc Jenei]] [[Ferenc Kevei]] [[Ferenc Korell]] [[Ferenc Pongor]] [[Fülöp Grünwald]] [[Gábor Bándi]] [[Gábor Zombor]] [[Gedeon Ács]] [[Géza Kovács (agronomo)]] [[György Andersen]] [[György Árvay]] [[György Berencsi (bakteriologo)]] [[György Berencsi (virologo)]] [[György Gábry]] [[György Major (arkitekto)]] [[Gyula Széles (1914)]] [[Gyula Széles (1936)]] [[Ilona Csepreghyné Meznerics]] [[Imre É. Kiss]] [[Imre Szlovencsák]] [[István Dienes]] [[István Grezsa]] [[István Konecsni]] [[István Rédai]] [[Iván Kétyi]] [[Ján Hollý]] [[János Bándi]] [[János Györe]] [[Jolán Stiller]] [[József Bánhegyi]] [[József Höllrigl]] [[József Korek]] [[József Viber]] [[József Viktorián Pituk]] [[Judit Czeglédy]] [[Judith Koós]] [[Kajetán Banovits]] [[Kálmán Czógler]] [[Károly Ács (pastoro)]] [[Károly Ákos]] [[Károly Kovács (plibonigisto)]] [[Károly Perényi (agronomo)]] [[Károly Perényi (episkopo)]] [[Károly Santho]] [[Kornél Hidasy]] [[Lajos Barbarits]] [[Lajos Márton (arkeologo)]] [[Lajos Végvári]] [[László Abaffy]] [[László Barkóczi]] [[László Ruzsányi]] [[Margit Herrmann]] [[Marianna Szatmári]] [[Marianna Takács]] [[Martin Hattala]] [[Márton Bán]] [[Mihály Kecskés]] [[Miklós Horváth (bestokuracisto)]] [[Miklós Horváth (milita historiisto)]] [[Miklós Marián]] [[Nándor Kalicz]] [[Ödön Szarka]] [[Pál Ablonczy]] [[Pál Alpári]] [[Pál Kralovánszky]] [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]] [[Sándor K. Nagy]] [[Sándor Szakály (mikrobiologo)]] [[Tamás Csató]] [[Teréz Gerszi]] [[Tibor Antal Horváth]] [[Zoltán Beck (etnografo)]] [[Zoltán Gyulay (mininĝeniero)]] [[Zoltán Kalmár]] [[Zoltán Meszlényi (maŝininĝeniero)]] [[Zsigmond Ács]] [[Zsuzsanna Kötél]] [[Banlago de Gyömrő]] [[Ĝenerala kuracisto]] [[Ĝoecu]] [[Handa]] [[Inazava]] [[Isahaja]] [[Kakamigahara]] [[Karija]] [[Kastelo de Délegyháza]] [[Kastelo de Zalakomár]] [[Listo de lernantoj de Seminario Emericanum]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Kőszeg]] [[Listo de studentoj en Universitato de Sopron]] [[Mongola invado en Hungarujo]] [[Musaŝino (urbo)]] [[Seminario Emericanum]] [[Seto (Ajĉio)]] [[Tojokava]] [[Tokai (urbo)]] [[Vardarac]] 2025-02-16

[[Ekumena preĝejo (Bocskaikert)]] [[Kalvinana preĝejo (Mikepércs)]] [[Kalvinana preĝejo (Páty)]] [[Kalvinana preĝejo (Tahitótfalu)]] [[Kalvinana preĝejo (Üröm)]] [[Kapelo Helena de Konstantinopolo (Gyenesdiás)]] [[Kapelo Sankta Anna (Cserszegtomaj)]] [[Luterana preĝejo (Győrújbarát)]] [[Luterana preĝejo (Nagytarcsa)]] [[Maŭzoleo de Aleksandra Pavlovna]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Domaszék)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Nia Sinjoro (Csemő)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Ceglédbercel)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Csolnok)]] [[Preĝejo Johano Paŭlo la 2-a (Páty)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Erdőkertes)]] [[Preĝejo Nomo de Sankta Maria (Baracs)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Baracs)]] [[Preĝejo Reĝino de Rozario (Cserszegtomaj)]] [[Preĝejo Sankta Anna (Balatonszabadi)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Balástya)]] [[Preĝejo Sankta Barbara (Csolnok)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Tahitótfalu)]] [[Preĝejo Virgulino de Fátima (Ballószög)]] [[Ágnes Bakó]] [[Ágost Gyulai]] [[Andor Komáromy (dirigento)]] [[Andor Komáromy (inspektoro)]] [[András Barta]] [[András Károly Havas]] [[Angelo Brelich]] [[Anna Bede]] [[Anna Fazekas]] [[Anna Katona]] [[Ármin Barát]] [[Árpád Horvát (kuracisto)]] [[Béla Baternay]] [[Béla Tóth (teatrestro)]] [[Dániel Bachát]] [[Ede Margalits]] [[Emil Baleczky]] [[Emil Gyagyovszky]] [[Endre Gáspár]] [[Endre Havas]] [[Ernő Zórád]] [[Ervin Bán]] [[Erzsébet Fazekas]] [[Ferenc Hosszú]] [[Ferenc László (ĵurnalisto)]] [[Ferenc Mikulás]] [[Gábor Bereczki]] [[Gábor Hajnal]] [[Gábor Havas (sociologo)]] [[Géza Zórád]] [[György Balázs]] [[György Baló]] [[György Végh]] [[Gyula Alpári]] [[Gyula Aranyossy]] [[Gyula Lovass]] [[Henrik Béla]] [[Henrik Hajdu]] [[Ilona Varga (historiisto)]] [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] [[Imre Benkő]] [[Imre Bolgár]] [[Imre Gáspár]] [[István Baka]] [[István Bodnár (ĵurnalisto)]] [[István Jánosy]] [[István Károly Horváth]] [[István Kemény (sociologo)]] [[István Kormos]] [[István Kulcsár (psikiatro)]] [[Iván Béky-Halász]] [[Iván Boronkai]] [[János Balázs (lingvisto)]] [[János Barna (instruisto)]] [[János Hajdók]] [[Jenő Horovitz]] [[Jenő Kerpel]] [[Jenő Széll]] [[Jolán Mánn]] [[József Bakucz]] [[József Buday]] [[József Gelei (instruisto)]] [[József Kétszery]] [[Judit Kemenczky]] [[Júlia Baló]] [[Károly Báródi]] [[Károly Bakonyi (oficiro)]] [[Károly Berczeli Anzelm]] [[Klára Csűrös]] [[Kornél Döbrentei]] [[Lajos Bálint (kritikisto)]] [[Lajos Gogolák]] [[László András (verkisto)]] [[László Balássy]] [[László Baló]] [[László Bánóczi]] [[László Bús-Fekete]] [[László Geréb (tradukisto)]] [[László Gereblyés]] [[László Gyáros]] [[László Várady (apotekisto)]] [[László Várady (historiisto)]] [[Lili Bródy]] [[Magda Aranyossi]] [[Marcel Ferencz]] [[Mária Fagyas]] [[Mária Kecskési]] [[Mario Brelich]] [[Márton Holló]] [[Mihály Bába]] [[Mihály Balla]] [[Miklós Vida]] [[Pál Aranyossi]] [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]] [[Péter Balabán]] [[Péter Józsa]] [[Róbert Lénárd (grafikisto)]] [[Róbert Lénárd (reĝisoro)]] [[Rudolf Szántó]] [[Sándor Bogdánfi]] [[Sándor Lénárd]] [[Soma Braun]] [[Szilveszter Ördögh]] [[Tamás Alaksza]] [[Tamás Felkai]] [[Tibor Bábi]] [[Tibor Keszthelyi]] [[Tibor Tollas]] [[Valéria Burkus]] [[Zoltán Vas]] [[Zsigmond Bánfi]] [[Zsuzsa Kartal]] [[Ebina]] [[Fuĝieda]] [[Fuĝinomija]] [[Iĉinoseki]] [[Izuka]] [[Jacuŝiro]] [[Jaizu]] [[Karacu]] [[Kaŝihara]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szarvas]] [[Niihama]] [[Nobeoka]] [[Okinava (urbo)]] [[Omuta]] 2025-03-23

[[Kalvinana preĝejo (Ebes)]] [[Kalvinana preĝejo (Gomba)]] [[Kalvinana preĝejo (Hajdúszovát)]] [[Kalvinana preĝejo (Hévízgyörk)]] [[Kalvinana preĝejo (Kápolnásnyék)]] [[Ortodoksa preĝejo Metamorfozo de Kristo (Deszk)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Erdőtelek)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Ecséd)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Dunabogdány)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kápolnásnyék)]] [[Preĝejo Mario Magdaleno (Felsőtárkány)]] [[Preĝejo Marteno de Tours (Halászi)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Deszk)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Érsekvadkert)]] [[Preĝejo Sankta Jakobo (Dány)]] [[Preĝejo Sankta Jozefo (Hévízgyörk)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Kakucs)]] [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Ebes)]] [[Preĝejo Sankta Nikolao (Hosszúhetény)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Farmos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Gönyű)]] [[Preĝejo Sankta Triunuo (Jászalsószentgyörgy)]] [[Ádám Áchim]] [[Ádám Bethlen (ĉefleŭtenanto)]] [[Ádám Forgách]] [[Aladár Andrássy]] [[Albert Bánffy]] [[Albert Zay]] [[Annamária Artner]] [[Antal Augusz]] [[Antal Sigray]] [[Antal Szapáry]] [[Asztrik Sándor Abday]] [[Balázs Bethlen]] [[Bálint Bethlen]] [[Béla Bacher]] [[Béla Barna (plibonigisto)]] [[Domonkos Zichy]] [[Ede Horn (agronomo)]] [[Edit Balás]] [[Edmund Zichy]] [[Elemér Batthyány]] [[Ernő Babos]] [[Eszter Vágó]] [[Ferenc Bakos]] [[Farkas Bethlen (politikisto)]] [[Ferenc Bethlen (verkisto)]] [[Ferenc Szent-Iványi]] [[Ferenc Szerafin Zichy]] [[Ferenc Sztarill]] [[Ferenc Zichy (konsilisto)]] [[Fidél Pálffy (trezormajstro)]] [[Frigyes Antal]] [[Frigyes Szapáry]] [[Fülöp Sigray]] [[Georgo Zrínyi (trezormajstro)]] [[Géza Balázs]] [[Géza Szapáry]] [[Guido Karátsonyi]] [[György Bánffy (senatano)]] [[György Mailáth (1854–1924)]] [[György Mailáth (1883–1967)]] [[Gyula Barla]] [[Gyula Bartalos]] [[Gyula Károlyi (maŝininĝeniero)]] [[Gyula Károlyi (senatano)]] [[Héder Viczay]] [[Hippolit Kázmér Zichy]] [[Ibolya Kiss]] [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]] [[Ignác Eötvös (pli juna)]] [[Ilona Bajtay]] [[Ilona Balogh]] [[Imre Degenfeld]] [[Imre Károlyi]] [[István Bóna (restaŭristo)]] [[István Röck]] [[István Zichy (trezormajstro)]] [[Iván Ádám]] [[János Bethlen (liberecbatalanto)]] [[János Buttler]] [[János Horn]] [[János Keglevich]] [[János P. Balázs]] [[János Tibori]] [[Jenő Karátsonyi]] [[Jolán Balogh]] [[József Agnelli]] [[József Balassa (ĵurnalisto)]] [[József Balassa (lingvisto)]] [[József Bauer]] [[József Törley]] [[Judit Beczássy]] [[Kálmán Arady]] [[Kálmán Nákó]] [[Karl Joseph Rabl]] [[Károly Csáky (episkopo)]] [[Károly Tagányi (anestezisto)]] [[Károly Zay]] [[Katalin Bartha (lingvisto)]] [[Krisztina Kókay]] [[Lajos Álmos Lo-Presti]] [[Lajos Krausz]] [[László Bachát]] [[László Baránszky]] [[László Baránszky-Jób]] [[László Bezerédj]] [[László Csáky (pentristo)]] [[László Csáky (politikisto)]] [[László Serényi]] [[László Szapáry (generalo)]] [[László Szapáry (guberniestro)]] [[László Vajda (etnologo)]] [[Lipót Nádasdy]] [[Magda Oberschall]] [[Magdolna Kövesi]] [[Mária Aggházy]] [[Mária Modok]] [[Margit Artner]] [[Mihály Andrássy]] [[Mihály Csiby]] [[Nepomuk János Zichy]] [[Ödön Abaffy]] [[Ödön Batthyány-Strattmann]] [[Ödön Gábor Pogány]] [[Ödön Zichy]] [[Oszkár Ádám]] [[Pál Agócsy]] [[Pál Batthyány]] [[Pál Szapáry]] [[Péter Fried]] [[Rezső Szíj]] [[Rudolf Bedő]] [[Sándor Andrássy]] [[Sándor Balázs (instruisto)]] [[Sándor Brózik]] [[Tamás Lajos (kameraisto)]] [[Tivadar Artner]] [[Zsigmond Batthyány]] [[Zsigmond Károly Batthyány]] [[Akademio Ludovika]] [[Higaŝikurume]] [[Higaŝiomi]] [[Hofu]] [[Kastelo de Erdőtelek]] [[Nasuŝiobara]] [[Sakata]] [[Sanda]] [[Taĝimi]] [[Trezormajstro]] 2025-04-07

[[Baptista preĝdomo (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Kótaj)]] [[Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Nyíracsád)]] [[Grek-katolika preĝejo Sankta Mikaelo (Napkor)]] [[Kalvinana preĝejo (Monorierdő)]] [[Kalvinana preĝejo (Nemesvámos)]] [[Kalvinana preĝejo (Orgovány)]] [[Kapelo Koro de Jesuo (Kulcs)]] [[Preĝejo Adorado de Du Koroj (Nyáregyháza)]] [[Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Ráckeresztúr)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Nagyvenyim)]] [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Jászkarajenő)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Nyúl)]] [[Preĝejo Epifanio (Környe)]] [[Preĝejo Ignaco Lojola (Mende)]] [[Preĝejo Johano Baptisto (Öttevény)]] [[Preĝejo Koro de Jesuo (Kengyel)]] [[Preĝejo Maria Magdala (Sződ)]] [[Preĝejo Naskiĝo de Maria (Sóskút)]] [[Preĝejo Patrono de Hungaroj (Orgovány)]] [[Preĝejo Sankta Antonio (Röszke)]] [[Preĝejo Sankta Kruco (Nyíracsád)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Kóka)]] [[Preĝejo Sankta Mateo (Nemesvámos)]] [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kótaj)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szajol)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Szatymaz)]] [[Ágnes Geréb]] [[Ákos Bertalan Apatóczky]] [[Ákos Gerhard]] [[Alajos Györkösy]] [[András Bognár]] [[András Egyed]] [[András László (budhisto)]] [[András László (kameraisto)]] [[András Martinkó]] [[Anna Mária Szász]] [[Antal Dobosy]] [[Árpád Berta]] [[Árpád Radnóti Kovács]] [[Balázs Major]] [[Barna Tálas]] [[Barnabás Csongor]] [[Béla Büky (bibliotekisto)]] [[Béla Büky (infankuracisto)]] [[Béla Büky (pentristo)]] [[Béla Kőhalmi]] [[Csilla Prileszky]] [[Dorottya Büky]] [[Ede Rehatsek]] [[Edit Hexendorf]] [[Elemér Pongrácz]] [[Endre Galla]] [[Endre Galla (pentristo)]] [[Ernő Hetényi]] [[Ernő Juhász]] [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]] [[Éva Kalmár]] [[Éva Korenchy]] [[Ferenc Mártonfi]] [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] [[Ferenc Zajti]] [[Gábor Kósa]] [[Gergely Salát]] [[Gerzson Ádám]] [[Géza Bethlenfalvy]] [[Géza Uray]] [[György Geréb]] [[György Vajda (arabisto)]] [[Gyula Herczeg]] [[Gyula Jordán]] [[Huba Bartos]] [[Ildikó Ecsedy]] [[Imre Botos]] [[Imre Galambos]] [[Imre Hamar]] [[Imre Karácson]] [[István Balázs (ĉinologo)]] [[István Pongrácz (oficiro)]] [[István Pongrácz (sanktulo)]] [[Jolán Berrár]] [[János Bartók]] [[János Böhm]] [[János Gárdus]] [[János Ladó]] [[József Béla Nagy]] [[József Bihari (lingvisto)]] [[József Blaskovics]] [[József Hollósy]] [[Judit Bibó]] [[Judit Hidas]] [[Judit Hidasi (japanologo)]] [[Judit Hidasi (verkisto)]] [[Károly Czeglédy]] [[Katalin Soltész]] [[Klára Mészáros]] [[Lajos Bese]] [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]] [[Lajos Magyar]] [[Lajos Pál Bíró]] [[László Bárdi]] [[László Benkő (fasonisto)]] [[László Benkő (instruisto)]] [[László Grétsy]] [[László Gy. Horváth]] [[László Kubinyi]] [[László Ladányi (jezuito)]] [[László Ladányi (poeto)]] [[László Német]] [[Lipót Hirsch]] [[Lipót Réthy]] [[Magda Ádám]] [[Mária Ferenczy]] [[Marianna Kékes]] [[Marko Križevčanin]] [[Melchior Grodziecki]] [[Melinda Pap]] [[Mihály Gedényi]] [[Miklós Gara]] [[Miklós György Hutterer]] [[Miklós Kovalovszky]] [[Ottó Hoffmann]] [[Ottó Jávor]] [[Pál Beregszászi Nagy (lingvisto)]] [[Pál Miklós]] [[Péter Polonyi]] [[Péter Vámos]] [[Róbert Simon]] [[Róbert Suara]] [[Sándor Fodor (egiptologo)]] [[Sándor Fodor (skulptisto)]] [[Sándor Károly (lingvisto)]] [[Sándor P. Szabó]] [[Tamás Agócs]] [[Tibor Mikola]] [[Vera Kósáné Ormai]] [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] [[Vilmos Zolnay]] [[Zoltán Horváth (budhisto)]] [[Zsigmond Telegdi]] [[Zsolt Tokaji]] [[Hakusan]] [[Kastelo de Nyíracsád]] [[Kastelo de Öttevény]] [[Kastelo de Sajókaza]] [[Kanoja]] [[Kasuga]] [[Mineja lago Mályi]] [[Miŝima (Ŝizuoka)]] [[Uruma]] 2025-06-08

[[Kalvinana preĝejo (Verőce)]] [[Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Vámosszabadi)]] [[Preĝejo Emeriko de Hungario (Zagyvarékas)]] [[Preĝejo Johano Nepomuka (Törtel)]] [[preĝejo Naskiĝo de Maria (Vértesszőlős)]] [[Preĝejo Sankta Andreo (Verőce)]] [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Tószeg)]] [[Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Tápióbicske)]] [[Preĝejo Stefano la 1-a (Telki)]] [[Ágnes Birtalan]] [[Aladár Sövény]] [[Alfréd Schőner]] [[Anna Valachi]] [[Antal Borsa]] [[Antal Renner]] [[Ármin Hoffer]] [[Attila Márton Farkas]] [[Balázs Sudár]] [[Béla Kelényi]] [[Bertalan Edelstein]] [[Borbála Obrusánszky]] [[Chaim Szófér]] [[Dávid Somfai Kara]] [[Dezső Valló]] [[Ede Agárdi]] [[Ede Neumann]] [[Edit Tasnádi]] [[Edith Varga]] [[Etelka Görgey]] [[Erika Hancz]] [[Eszter Bánffy]] [[Ferenc Hevesi]] [[Ferenc Ruzsa]] [[Frigyes Götz]] [[Gábor Karsai]] [[Gábor Lengyel]] [[Gábor Osváth (koreologo)]] [[Gábor Schreiber]] [[Gábor Terebess]] [[Gergely Csoma]] [[Géza Dávid]] [[Gusztáv Bayerle]] [[Gyöngyvér Vígh]] [[György Gábor (filozofo)]] [[György Götz]] [[György Szigeti (budhisto)]] [[Gyula Dessauer]] [[Gyula Fischer (rabeno)]] [[Gyula Káldy-Nagy]] [[Gyula Mészáros (turkologo)]] [[Gyula Wojtilla]] [[Herman Bauer-Márkfi]] [[Ildikó Puskás]] [[Imre Bangha]] [[Imre Ruzsa]] [[István Bechtold]] [[István Krausz]] [[Iván Szántó]] [[Izrael Bak]] [[Jakab Steinherz]] [[János Hóvári]] [[János Oláh (hebreisto)]] [[János Pentelényi]] [[János Szerb]] [[József Bergel]] [[József Ferenc Falkoner]] [[József Pandur]] [[József Samodai]] [[Sámuel Löwinger]] [[Judit Ungárné Komoly]] [[Júlia Bartha]] [[Károly Fendler]] [[Károly Lajos Fábri]] [[Károly Preis]] [[Károly Szandház]] [[Klára Sándor]] [[Lajos Lichtschein]] [[Lajos Naményi (psikiatro)]] [[Lajos Thury]] [[László Castiglione]] [[László Csanády (kulturhistoriisto)]] [[László Gaál (iranologo)]] [[László L. Lőrincz]] [[László Mireisz]] [[László Sári]] [[Leopold Bettelheim]] [[Mária Kenessey]] [[Márk Handler]] [[Márkus Horovitz]] [[Márton Görgey]] [[Michael Friedrich von Althann]] [[Michael Karl von Althann]] [[Miksa Klein (rabeno)]] [[Miksa Klein (skulptisto)]] [[Miksa Weisz]] [[Mózes Bloch]] [[Mózes Csoma]] [[Mózes Feldmann]] [[Norbert Németh (tibetologo)]] [[Ottó Komoly]] [[Pál Fodor (turkologo)]] [[Pál Hirschler]] [[Péter Kaplony]] [[Rezső Fábri]] [[Róbert Illa Hegedűs]] [[Salamon Áron Wertheimer]] [[Samu Bartsch]] [[Sámuel Krausz]] [[Sámuel Lőw Brill]] [[Sándor Büchler]] [[Sándor F. Kovács]] [[Sándor Feldmann]] [[Simon Hevesi]] [[Steffie Lerch]] [[Szefi Bohuniczky]] [[Tamás Bács]] [[Tamás Pentelényi]] [[Valéria Kováts]] [[Zoltán Dávid]] [[Zsigmond Csoma]] [[Zsuzsa Thury]] [[Zsuzsanna Renner]] [[Amasio]] [[Cizre]] [[College Station]] [[Cujama]] [[Erdenet]] [[Ergani]] [[Iida]] [[Jokote]] [[Kanuma]] [[Lakeland (Florido)]] [[Listo de instruistoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Juda Universitato (Budapeŝto)]] [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]] [[Macon]] [[Mihara]] [[Nizip]] [[Ödemiş]] [[Onoĝo]] [[Pearland]] [[Polatlı]] [[Rej]] [[Soma (Turkio)]] [[Saku]] [[Sanĝo]] [[Ŝibata]] [[Urasoe]] [[Yozgat]] [[Zombo (Malavio)]] 2025-07-13

[[Adorján Dienes]] [[Alajos Demeter]] [[Andor Stollmann]] [[András Stollmann]] [[Antal Acsay]] [[Antal Diénes]] [[Antal Wachenhusen]] [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]] [[Béla Korpássy]] [[Béla Molnár (ornitologo)]] [[Béla Radnai (patologo)]] [[Béla Szende (patologo)]] [[Dénes Bara]] [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] [[Dezső Hegymeghy]] [[Dezső Radetzky]] [[Edit Beregi]] [[Elek Cörver]] [[Elek Dobay]] [[Elemér Kenyeres]] [[Ernő Balogh (onkologo)]] [[Ferenc Bendik]] [[Ferenc Bokross]] [[Ferenc Both]] [[Ferenc Gerlei]] [[Gábor Kendrey]] [[Gábor Lusztig]] [[Gábor Kovács (ornitologo)]] [[Gedeon Erős]] [[Gusztáv Scheuthauer]] [[György Bulányi]] [[Gyula Agárdy]] [[Henrik Benedict]] [[Ignác Egervári]] [[Imre Erdősi]] [[Imre Farkas (episkopo)]] [[Imre Kenyeres (patologo)]] [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] [[Imre Pátkai]] [[Ince Dezericzky]] [[István Albert (ĵurnalisto)]] [[István Albert (piaristo)]] [[István Bartók]] [[István Budavári]] [[István Földes (virologo)]] [[István Hőnig]] [[István Kádas]] [[István Sterbetz]] [[Iván Király]] [[Iván Reök]] [[János Alber]] [[János Endrődy]] [[János Fehér]] [[János Horányi]] [[János Sugár]] [[János Török (ornitologo)]] [[Jenő Greschik]] [[Jenő Nagy (ornitologo)]] [[Jenő Ormos]] [[Jenő Radetzky]] [[József Balogh (patologo)]] [[József Bán]] [[József Berkes (piaristo)]] [[József Budaváry]] [[József Büki]] [[József Cserép]] [[József Denderle]] [[József Farkas (piaristo)]] [[József Gyurácz]] [[József Hidasi]] [[József Lovrich]] [[József Szijj]] [[Karola Ábrahám]] [[Károly Békeffy]] [[Károly Kelecsényi]] [[Károly Kunszt]] [[Károly Lakatos]] [[Károly Minich]] [[Károly Streitman]] [[Lajos Alleker]] [[Lajos Csiba]] [[Lajos Molnár (ornitologo)]] [[Lajos Puhr]] [[László Agárdi]] [[László Epstein]] [[László Harsányi]] [[László Jankovich (prosektoro)]] [[László Jankovics]] [[László Matkó]] [[Márk Dományi]] [[Márton Bolla]] [[Márton Kühnel]] [[Mihály Bolgár]] [[Mihály Greisiger]] [[Mihály Imre Csősz]] [[Mihály Ország]] [[Nepomuk János Cörver]] [[Norbert Conradi]] [[Ödön Borsos-Nachtnébel]] [[Pál Zacher]] [[Péter Hoppál]] [[Sándor Cserép]] [[Sándor Palkó (ornitologo)]] [[Sándor Palkó (presisto)]] [[Tibor Csörgő]] [[Tibor Schvarcz]] [[Tibor Szép]] [[Vilmos Dékány]] [[Zoltán Siroki]] [[Zsigmond Baranyai]] [[Ahuachapán]] [[Allen (Collin)]] [[Anĝu]] [[Bacabal]] [[Balsas (Brazilo)]] [[Bor (Sud-Sudano)]] [[Choluteca]] [[Cibo]] [[Ĉikuŝino]] [[Elektitaj instruistoj de Universitato de Vieno]] [[Estelí]] [[Frederiksberg (urbo)]] [[Ĝunija]] [[Heroica Córdoba]] [[Heroica Guaymas]] [[Heroica Matamoros]] [[Heroica Nogales]] [[Hpaan]] [[Ĥenifra]] [[Iguala de la Independencia (urbo)]] [[Jaboatão dos Guararapes]] [[Kâhta]] [[Kampongcam (urbo)]] [[Karamaj]] [[La Paz (sidejo)]] [[Las Tunas]] [[Listo de studentoj, poste instruistoj en Universitato Semmelweis]] [[Manzanillo]] [[Marbordurbo]] [[Midyat]] [[Nabatieh]] [[Obregónurbo]] [[Prosektoro]] [[Puerto Ayacucho]] [[Sajĝo]] [[San Fernando ĉe Apure]] [[Sinop (Brazilo)]] [[Sinpho]] [[Tepic (urbo)]] [[Tuy Hòa]] 2025-08-24

[[Ádám Szakál]] [[Adolf Nemcsényi]] [[Adolf Szabóky]] [[Alajos Antal László]] [[Alajos Könnye]] [[Alajos Lapónyi]] [[Alajos Nagy]] [[Alajos Vashegyi]] [[Albert Thótt]] [[András Jallosics]] [[András Pallyó]] [[Antal Simon]] [[Antal Tóth (piaristo)]] [[Béla Tagányi]] [[Celesztin Piller]] [[Dezső Kontraszty]] [[Ede Ivánfi]] [[Ede Polák]] [[Ede Kapronczay]] [[Elek Nagyvendégi]] [[Elek Pintér]] [[Emil Kállay]] [[Endre Kalmár]] [[Ernő Szolcsányi]] [[Ferenc Klohammer]] [[Ferenc Sebes]] [[Ferenc Szabó (piaristo)]] [[Ferenc Ugróczy]] [[Gábor János Szigly]] [[Gábor Magyar (piaristo)]] [[Gáspár Oswald]] [[Gellért Váry]] [[Gergely Tapolcsányi]] [[Glicér Spányik]] [[György Jácint Virág]] [[Gyula Zimányi]] [[Henrik Pales]] [[Ignác Pivár]] [[Imre Lévay]] [[Imre Szemes]] [[Ince Magyarász]] [[Ince Vida]] [[István Frank (piaristo)]] [[István Gáspár Hájos]] [[István Mustos]] [[István Kiss (piaristo)]] [[István Pállya]] [[István Szűcs (piaristo)]] [[Jácint Valla]] [[Jakab Antal Valero]] [[Jakab Zimmermann]] [[János Dezső Pap]] [[János Károly Széky]] [[János Karsay]] [[János Krizosztom Hannulik]] [[János Matusik]] [[János Nedolyi]] [[János Polák]] [[János Poór]] [[János Reisinger (piaristo)]] [[János Szaiff]] [[János Varjú]] [[Jeromos Nécsey]] [[Joseph Christian Fengler]] [[József Majoros]] [[József Maywald]] [[József Révai (piaristo)]] [[Kajetán Poor]] [[Kálmán Pintér]] [[Károly Koppi]] [[Károly Krasznyánszky]] [[Károly Mertz]] [[Károly Német]] [[Károly Váradi]] [[Ker. János Tóth]] [[Ker. János Valentini]] [[Konstantin Halápy]] [[Lajos Kerényi]] [[Lajos Ocskó]] [[Lajos Tőkés]] [[Lajos Tóth (piaristo)]] [[Lajos Zimányi]] [[László Haskó]] [[László Irányi]] [[László Perendy]] [[László Szilvásy (piaristo)]] [[László Varga (piaristo)]] [[László Vízvári]] [[Mátyás Vertler]] [[Mihály Dénes Katona]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]] [[Mihály Kovács (piaristo, pli juna)]] [[Mihály Perlaky]] [[Nepomuk János Raffay]] [[Ödön Lénárd]] [[Pál Pruzsinszky]] [[Paulin Lihán]] [[Péter Nagy (piaristo)]] [[Pongrác Varsányi]] [[Remig Miklós Temlényi]] [[Rezső Jászai]] [[Sándor Horvát (piaristo)]] [[Sándor Horváth (piaristo)]] [[Sándor Kucserik]] [[Sándor Piusz Horváth]] [[Sándor Tóth (piaristo)]] [[Tibor Kapu]] [[Viktor Zsódi]] [[Vince Tomek]] [[Zoltán Fórián-Szabó]] [[Zsigmond Orosz]] [[Zsolt Labancz]] [[Anŝun]] [[Baĝun]] [[Bragança (Parao)]] [[Brusque]] [[Carmenurbo]] [[Collegium Oeconomicum]] [[Ĉamdo]] [[Ĉofu]] [[Gujgan]] [[Ĝonŝan]] [[Hopi]] [[Huludao]] [[Hunĉun]] [[Hŭajhŭa]] [[Ĵiĝao]] [[Leŝan]] [[Lincan]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Jászberény]] [[Lonan]] [[Luan]] [[Maricá]] [[Minatitlán (urbo)]] [[Nanjan]] [[Nanping]] [[Ninte]] [[Paço do Lumiar]] [[Panĝihua]] [[Parauapebas]] [[Putjen]] [[Rezső]] [[Sanmin]] [[Sujnin]] [[Ŝanlo]] [[Ŝigace]] [[Telin]] [[Três Lagoas]] [[Tubarão]] [[Vejhaj]]

[[Ágnes Binét]] [[Ágnes Lukács]] [[Ágnes Marik]] [[Albert Szobor]] [[Alice Bálint]] [[Alice Hermann]] [[Alice Pártos]] [[András Fejes]] [[András Saxlehner]] [[András Stark (psikiatro)]] [[András Veér]] [[Antal Bálint (psikologo)]] [[Attila Lipcsey]] [[Balázs Kézdi]] [[Carmen Elena Rendiles Martínez]] [[Cecil Pál Bognár]] [[Csaba Adorjáni]] [[Ede Kvassay]] [[Emil Schnirch]] [[Endre Gyökössy (pastro)]] [[Endre Gyökössy (poeto)]] [[Ervin Bellák]] [[Erzsébet Baranyai]] [[Erzsébet Dolch]] [[Eszter Berán]] [[Éva Bányai (psikologo)]] [[Éva Braun (komunisto)]] [[Ferenc Bakonyi]] [[Ferenc Erős]] [[Ferenc Túry]] [[Ferenc Völgyesi]] [[Fülöp Schey]] [[Fülöp Stein]] [[Géza Haits]] [[György Barra]] [[György Borgos]] [[György Brem]] [[György Hidas]] [[György Kiss (psikologo)]] [[Gyula Lenz]] [[Hedvig Justné Kéry]] [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] [[Ignatius Ŝoukrallah Malojan]] [[Ilona Barkóczi]] [[Ilona Huszár]] [[Imre Hermann]] [[István Ákos]] [[István Czigler]] [[István Hárdi]] [[István Kappéter]] [[István Samu]] [[István Sárospataky]] [[István Szára]] [[Iván Böszörményi-Nagy]] [[Iván Kertész]] [[Jakab Salgó]] [[János Vizúr]] [[Jenő Konrád]] [[José Gregorio Hernández]] [[József Lenz]] [[József Szabó (kuracisto)]] [[Kálmán Babay]] [[Károly Ballai]] [[Károly Bolyó]] [[Károly Eke]] [[Katalin Balogh (aktoro)]] [[Katalin Balogh (psikologo)]] [[Katalin Benson]] [[Klára Faragó]] [[Klára Hamburger]] [[Lajos Bartha (psikologo)]] [[lajos Duró]] [[Lajos Romsauer (psikiatro)]] [[László Gábor Horváth]] [[László Medura]] [[László Nádori]] [[László Tringer]] [[Ludwig Barnay]] [[Luigia Poloni]] [[Mária Neményi]] [[Maria Troncatti]] [[Márta Csabai]] [[Mátyás Trixler]] [[Mihály Arató]] [[Mihály Csaba Bánki]] [[Móric Ullmann]] [[Ottilia Boross]] [[Pál Prónay]] [[Péter Bergendy (reĝisoro)]] [[Péter Gaszner]] [[Péter György]] [[Péter Hunčík]] [[Péter Tariska]] [[Peter To Rot]] [[René Spitz]] [[Róbert Bak]] [[Róbert Büchler]] [[Sándor Braun (patologo)]] [[Sándor Illyés]] [[Sándor Pál Gábor]] [[Sarolta Absolon]] [[Tamás Bereczkei]] [[Tamás Tényi]] [[Tibor Braun]]  [[Tibor Hódos]] [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]] [[Tivadar Hüttl (pograndisto)]] [[Zelka Baktay]] [[Zoltán Böszörmény (politikisto)]] [[Zoltán Rihmer]] [[Zsuzsa Alpár]] [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]] [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] [[Boĝou]] [[Ĉande]] [[Ĉifen]] [[Ĉiĝou]] [[Ĉuĝou]] [[Daĝou]] [[Donguan]] [[Eĝou]] [[Ganĝou]] [[Gujan]] [[Ĝaĉaĉi]] [[Ĝaoĉin]] [[Ĝaotong]] [[Heĝou]] [[Hejuan]] [[Huangan]] [[Huangŝan (urbo)]] [[Huĝou]] [[Hujĝou]] [[Jiĉun (Ĝjangŝjio)]] [[Jiĉun (Hejlongĝjango)]] [[Jujao]] [[Julin (Gvanŝio)]] [[Julin (Ŝenŝjio)]] [[Junfu]] [[Ljangĝou]] [[Longjen]] [[Mejĝou]] [[Nanĉon]] [[Panĝihua]] [[Puer]] [[Pinlian]] [[Suĝou (Anhujo)]] [[Ŝijan]] [[Taĉeng]] [[Tianŝui]] [[Vuĝou]] 2025-11-02

[[Ágnes Szokolszky]] [[Ágnes Vida]] [[Ágota Lénárt]] [[Alajos Kannás]] [[András Hegedűs]] [[András Zakar (pastro)]] [[András Zakar (psikologo)]] [[Andrea Szenes]] [[Anna Géczy]] [[Anikó Kónya]] [[Anna Fűri]] [[Anna Kende]] [[Aranka Böhm]] [[Árpád Mezei]] [[Attila Forgács]] [[Attila Krajcsi]] [[Attila Oláh (kirurgo)]] [[Attila Oláh (psikologo)]] [[Aurél Abafi]] [[Béla Lederer]] [[Csaba Szummer]] [[Dénes Lukács (psikologo)]] [[Dóra Perczel-Forintos]] [[Edit Gyömrői]] [[Elvira Lux]] [[Endre Gergő]] [[Erzsébet Kardos]] [[Erzsébet Keményné Gyimes]] [[Erzsébet Radó-Révész]] [[Eszter György (historiisto)]] [[Éva Gyarmathy]] [[Éva Zsuzsanna Szabó]] [[Fanni Hann]] [[Ferenc Lénárd]] [[Ferenc Szakács]] [[Gábor Máté (kuracisto)]] [[Gábor Orosz]] [[Gábor Szendi]] [[Gergely Imre Burány]] [[György Gergely]] [[György Legeza]] [[Imre Pán]] [[István Borsody]] [[István Síklaki]] [[István Szokolszky]] [[István Winkler]] [[János László]] [[Jenő Balaskó]] [[Jenő Gergely (historiisto)]] [[Jenő Gergely (psikologo)]] [[Jenő Gergely (pulmonologo)]] [[Jenő Heimler]] [[Jenő Putnoky]] [[Jolán Jacobi]] [[József Veczkó]] [[Judith Dupont]] [[Julianna Sáray]] [[Károly Ballagi]] [[Katalin Lévy]] [[Katalin Varga (psikologo)]] [[Katalin Varga (ŝnurfaristo)]] [[Katalin Varga (verkisto)]] [[Klára Kokas]] [[Lajos Lévy]] [[Lajos Pressing]] [[László Bujtás (ekonomo)]] [[László Dormándi]] [[László Kelemen (altlerneja instruisto)]] [[László Nagy (inspektoro)]] [[László Nagy (psikologo)]] [[László Nógrády]] [[Lilla Wagner]] [[Lillian Rotter]] [[Lívia Mohás]] [[Lívia Nemes]] [[Magda Kalmár (psikologo)]] [[Magda Ligeti]] [[Margit Dubovitz]] [[Mária Szatmáriné Balogh]] [[Márta Fülöp]] [[Mihály Komóczi]] [[Mihály Racsmány]] [[Mihály Szentmártoni]] [[Miklós Bezegh-Huszágh]] [[Nándor Fodor]] [[Noémi Orvos-Tóth]] [[Olga Dormándi]] [[Pál Harkai Schiller]] [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] [[Péter Búsbach]] [[Péter István Nagy]] [[Péter Popper]] [[Peter Schiller (neŭrologo)]] [[Rezső Szokolszky]] [[Róbert Urbán]] [[Rumen István Csörsz]] [[Sándor Féjja]] [[Sándor Klein]] [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] [[Sári Balkányi]] [[Tamás Keczer]] [[Tamás Kolos]] [[Tamás Vekerdy]] [[Teodóra Tomcsányi]] [[Teréz Virág]] [[Tibor Kökény]] [[Tihamér László Kiss]] [[Vilma Kovács]] [[Zoltán Kovács (psikologo)]] [[Zoltán Kőváry]] [[Zoltán Vass (psikologo)]] [[Zsuzsa F. Várkonyi]] [[Zsuzsa Kertész]] [[Zsuzsanna Vajda]] [[Bajin]] [[Baoŝan]] [[Ĉaojan]] [[Czijan]] [[Ĉenĝou]] [[Ĉongĝu]] [[Danĝou]] [[Ĉinĝou]] [[Gvanjuen]] [[Ĝanje]] [[Ĝoŭŝan]] [[Ĝunvej]] [[Jonĝou]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Ózd]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Rákospalota]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Sárvár]] [[Listo de instruistoj en Gimnastika Universitato de Budapeŝto]] [[Ljupanŝuj]] [[Loha]] [[Lonan (Gansuo)]] [[Loudi]] [[Manĝur]] [[Mjanjan]] [[Njinĉi]] [[Suĉjan]] [[Sujhua]] [[Ŝanvej]] [[Ŝicujŝan]] [[Ŝuanjaŝan]] [[Ŝuoĝou]] [[Tunĉuan (Ŝenŝjio)]] [[Tunĵen]] [[Tunljao]] [[Uĝun]] [[Uvej (Gansuo)]] [[Vejnan]] 2025-12-14

[[Adolf Árpási]] [[Ákos Görgényi]] [[Ákos Kiss (maŝininĝeniero)]] [[Aladár Henszelmann]] [[Albert Bogsch]] [[Albin Lajos Balogh]] [[Alfonz Sándor Freh]] [[András Gaál (radiologo)]] [[Antal Leszler]] [[Ármin Vendel Várszély]] [[Arnold Kiss]] [[Ármin Weisz]] [[Arnold Árpád Pauer]] [[Árpád Csák]] [[Asztrik János Barbély]] [[Árpád Fábián]] [[Attila Kiss (arkeologo)]] [[Béla Gimes]] [[Béla Miksa Bánhegyi]] [[Béla Töttössy]] [[Bonifác István Gidró]] [[Dezső Markó]] [[Emilián Béla Gacs]] [[Endre József Pintér]] [[Endre Mester]] [[Ernő Berentey (filo)]] [[Ernő Berentey (patro)]] [[Ernő Koppenstein]] [[Ernő Schiffer]] [[Ervin Aba]] [[Ervin Sövényi]] [[Erzsébet Kálmán]] [[Erzsébet Patek]] [[Éva Kis (geografo)]] [[Éva Kis (radiologo)]] [[Farkas Ignác Fenix]] [[Ferenc Ervin Fáy]] [[Ferenc Orbán Fedák]] [[Ferenc Rudolf Kádas]] [[Frigyes Kőszegi]] [[Gábor Jóna]] [[Gábor Vékony]] [[Gáspár András Fektor]] [[Gellért József Békés]] [[Gizella Erdélyi]] [[György Almássy (elektrinĝeniero)]] [[György Almássy (radiologo)]] [[György Benkő (radiologo)]] [[György Berentey]] [[György Csákány]] [[György Kárpáti (radiologo)]] [[György Luzsa]] [[Győző Gerő]] [[Henrik Bródy]] [[Ida Kutzián]] [[Ilona Oláhné Béládi]] [[Imre Endre Kovács]] [[Imre Hajdú]] [[Imre Holl]] [[Imre Hutás (radiologo)]] [[István Ferenc Borhegyi]] [[István Jóna]] [[István Méri]] [[István Szlávik (radiologo)]] [[Iván Bélai]] [[Jakab Zsigmond Ferenczy]] [[János Bárány (radiologo)]] [[János Damáz Fehér]] [[János Kende (premonstrato)]] [[Jenő Fitz]] [[Jenő Forrai]] [[Judit Gönczi]] [[Jusztin János Fink]] [[Kálmán Hüttl]] [[Károly Garay]] [[Katalin H. Gyürky]] [[Kelemen Kárpáti]] [[Klára Póczy]] [[Lajos Balla]] [[László Berek]] [[László Farádi]] [[László Levente Kasza]] [[László Tibor Kocsár]] [[László Zolnay]] [[lajos Tallián]] [[M. György Csákány]] [[Mária Gődény]] [[Márk Antal Kovách]] [[Melinda Kaba]] [[Menyhért Ferenc Takács]] [[Mihály Barabás (instruisto)]] [[Mihály Barabás (radiologo)]] [[Mihály Fóti]] [[Miklós Gábori]] [[Mihály Medárd Juhász]] [[Mihály Pál Soós]] [[Miklós Farkas (premonstrato)]] [[Miklós Kárpáti]] [[Mór Klein]] [[Nándor Lajos Gosztonyi]] [[Norbert Jakab Francsics]] [[Ödön Gohl]] [[Pál Deák]] [[Pál Lajkó]] [[Pál László Gerinczy]] [[Péter Fitz]] [[Sándor Altmann]] [[Sándor Gallus]] [[Sándor Károly Klempa]] [[Tamás Alajos Füssy]] [[Teofil Ferenc Balás]] [[Tivadar Bársony]] [[Valér Ferdinánd Ballay]] [[Veronika Csánk]] [[Vidor Révész]] [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]] [[Acuña (urbo)]] [[Bicje]] [[Cinĝun]] [[Cinĝou]] [[Cinjan]] [[Cinjuan (Gŭangdongo)]] [[Citajhe]] [[Cjuĉuan]] [[Cjuĝou]] [[Cjujczin]] [[Dejang]] [[Dinsi]] [[Dunjin]] [[Fanĉengan]] [[Gŭan En]] [[Hesano]] [[Huajan]] [[Ja'an]] [[Janczian]] [[Jintan (Ĝjangŝjio)]] [[Keĉhon]] [[Lienjunan]] [[Nagĉu]] [[Piedras Negras (urbo)]] [[Pinsjan (Ĝjangŝjio)]] [[Pisco (urbo)]] [[San Carlos (Cojedes)]] [[Sanmensja]] [[Sienin]] [[Sinju]] [[Sjaogan]] [[Sujĝou]] [[Ŝancjo]] [[Tanĉhon]] 2026-01-18

[[Adolf Vilmos Werner]] [[Ábel József Buzássy]] [[Alán Gyula Kalocsay]] [[Albin Ferenc Kiss]] [[Amand Mészáros]] [[András József Szennay]] [[Antal Cziráky]] [[Antal Imre Rezutsek]] [[Antal János Dréta]] [[Anzelm Kálmán Szentes]] [[Anzelm Sándor Nagy]] [[Arnold Mihály Marosi]] [[Árpád Kálmán Thurzó]] [[Árpád Sixtus Dékány]] [[Aurél Gergely Erdős]] [[Aurél József Ángyán]] [[Balázs Jenő Borsányi]] [[Bekény József Lóskay]] [[Béla Norbert Legányi]] [[Benedek Sajghó]] [[Bernát Antal Takács]] [[Bertalan Sándor Badalik]] [[Bertalan Vid Molnár]] [[Bonifác János Maar]] [[Bonifác Lancsics]] [[Caesar János Vagács]] [[Ciprián Gáspár Halbik]] [[Donát Bálint Szívós]] [[Egyed János Vaszary]] [[Endre Lajos Horváth]] [[Elemér Károly Lovas]] [[Emilián János Mann]] [[Emilián Pál Mórocz]] [[Endre Gergely Kovács]] [[Engelbert Nándor Mázy]] [[Etel József Méry]] [[Ferdinánd János Villax]] [[Ferenc Levente Hervay]] [[Gáspár György Dornis]] [[Géza Ferenc Karsai]] [[Gusztáv József Kalmár]] [[György Gábor Ihász]] [[Gyula Hagyó-Kovács]] [[Gyula Werner]] [[Henrik Jakab Saád]] [[Henrik Benedek Takács]] [[Hugó Ferenc Kamiss]] [[Illés Ede Kemenes]] [[Imre Flóris Szabó]] [[Imre Sixtus Debreczeni]] [[István Károly Pontelly]] [[Iván János Orsonics]] [[Izidor Sándor Szinek]] [[János Károly Kerekes]] [[Jeromos Antal Supka]] [[Jeromos István Szalay]] [[Jeromos Károly Fenyvessy]] [[József Dóczy (monaĥo)]] [[József Vaszary Dózsa]] [[Julián Imre Ágoston]] [[Jusztin Gyula Baranyay]] [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] [[Kázmér Antal Zsilinszky]] [[Kornél Albert Bárdos]] [[Krizosztom József Novák]] [[Lajos Czakó Ambró]] [[László Bernát Bérczi]] [[László Bertalan Vass]] [[Leó Nándor Kuncze]] [[Lipót Márton Somogy]] [[Lőrinc Bogovich]] [[Marian Lajos Prikkel]] [[Márk János Kovács]] [[Maurus István Nyiredy]] [[Maurus Pál Pataki]] [[Mihály János Rimely]] [[Miklós Andrássy]] [[Miklós József Sárkány]] [[Miklós Orbán Arató]] [[Miklós Richárd Korzenszky]] [[Móric Csák]] [[Nándor János Lájer]] [[Norbert János Juhász]] [[Ödön Pál Vajda]] [[Oszvald János Tury]] [[Ottokár Lajos Székely]] [[Pál Horváth (abato)]] [[Placid Károly Olofsson]] [[Polikárp Ferenc Zakar]] [[Rajmund Sándor Molnár]] [[Róbert István Horváth]] [[Romuáld János Németh]] [[Sándor József Karle]] [[Sándor Teodóz Jáki]] [[Szaléz Gyula Tomanik]] [[Szaniszló Béla Villányi]] [[Szaniszló Győző Kühn]] [[Szörény Pál Schmidt]] [[Szulpic Dezső Molnár]] [[Tamás Horváth Dori]] [[Tibor Vendel Hajdu]] [[Timót József Horváth]] [[Tóbiás Mollik]] [[Valér Ignác Maczki]] [[Valerián József Ramóczy]] [[Vidor János Pataki]] [[Viktor Alfonz Récsei]] [[Vilmos Mihály Németh]] [[Vitál János Rózsa]] [[Xavér Ferenc Zsoldos]] [[Zoltán Elizeus Bán]] [[Zoltán György Zemplén]] [[Zsigmond Antal Simon]] [[Zsigmond Lajos Horváth]] [[Anĉin]] [[Bajse]] [[Binĝou]] [[Cjuĉuan]] [[Ĉejan]] [[Ĉianan]] [[Ĉiandongnan]] [[Ĉiansinan]] [[Ĉijuan]] [[Ĉinĉan]] [[Ĉinĉen]] [[Ĉindeĝen]] [[Ĉinhua]] [[Ĉinmen]] [[Ĉisi]] [[Ĉunzo]] [[Deĝou]] [[Fuĝou]] [[Gannan]] [[Ĝoukou]] [[Ĝumadian]] [[Hece]] [[Heĉi]] [[Junĉen]] [[Lajbin]] [[Liaoĉeng]] [[Linfen]] [[Linsja]] [[Listo de famuloj mortintaj en Pannonhalma]] [[Lulian]] [[Mejŝan]] [[Rábca]] [[Sanja]] [[Sanŝa]] [[Sjuanĉen]] [[Ŝanĵao]] 2026-02-22

[[Ádám Bernát Károlyi]] [[Ádám Kereskényi]] [[Ádám Nyirő]] [[Ágoston István Kovács]] [[András Lux]] [[Antal Ambschell]] [[Antal Arzén Karcsú]] [[Antal Gabon]] [[Antal Mindszenti]] [[Antal Muszka]] [[Attila András]] [[Attila Miklósházy]] [[Béla Bangha]] [[Benedek Kisdy]] [[Bertalan Farkas (monaĥo)]] [[Cirjék János Piry]] [[Dániel Hunya]] [[Dávid Alajos Fáy]] [[Ede Jacobi Lányi]] [[Elek Okolicsányi]] [[Erzsébet Tóth]] [[Farkas Tóth]] [[Ferenc Babai]] [[Ferenc Csepelényi]] [[Ferenc Fáicser]] [[Ferenc Patsch (jezuito)]] [[Ferenc Salbeck]] [[Ferenc Vágó]] [[Ferenc Xavér Demeter]] [[Gábor Hevenesi]] [[Gábor Jób]] [[Gábor Szerdahelyi (episkopo)]] [[Gábor Szerdahelyi (jezuito)]] [[Gedeon László Gál]] [[Gergely Malomfalvay]] [[Gergely Peltzmann]] [[György Árvai]] [[György Imrikovics]] [[György Szegedi]] [[György Tyukodi]] [[Gyula Morel]] [[Ignác Bärenkopf]] [[Ignác Szentmártonyi]] [[Imre Jeromos Huszár]] [[Imre Kelcz]] [[Imre Mócsy]] [[Imre Tolvay]] [[István Csete]] [[István Hajas]] [[István Kaprinai]] [[István Kereskényi]] [[István Komárik]] [[István Landovics]] [[István Pál (pentristo)]] [[István Szabó (agronomo)]] [[István Szabó (jezuito)]] [[István Tarnóczi]] [[István Tattay]] [[Jakab Németh]] [[Jakab Raile]] [[János Fonovich]] [[János Fridvalszky]] [[János Hevenesi]] [[János Illei]] [[János Labos]] [[János Lackfi]] [[János Lukács (jezuito)]] [[János Molnár (1708)]] [[János Molnár (1728)]] [[János Szegedi]] [[János Szegedy]] [[János Tersztyánszky]] [[Jenő Kerkai]] [[Jenő Vácz]] [[József Balogh (jezuito)]] [[József Kenyeres]] [[József Osvald Oslay]] [[Juraj Turković]] [[Kálmán Mészáros (monaĥo)]] [[Kálmán Mészáros (verkisto)]] [[Károly Salbeck]] [[Károly Tóth (monaĥo)]] [[Krizosztom Imre Körösztös]] [[László Boros (teologo)]] [[László Kőszeghy]] [[László Molnár (jezuito)]] [[László Őrsy]] [[László Thuróczy]] [[Levente Gyöngyösi]] [[Magdolna Rúzsa]] [[Márton Cseles]] [[Márton Takáts]] [[Máté Pankl]] [[Matthias Faber]] [[Matthias Piller]] [[Mátyás Pock]] [[Mátyás Sámbár]] [[Mihály Árvay]] [[Mihály Godó]] [[Mihály Lipsicz]] [[Mihály Salbeck]] [[Mihály Szegedi (jezuito)]] [[Mike Mihály Tóth]] [[Miklós József Lepsényi]] [[Miklós Muszka]] [[Mónika Fischl]] [[Nepomuk János Adami]] [[Pál Arató]] [[Pál Balassa]] [[Pál Bertalanfi]] [[Pál Hicsoldt]] [[Pál Kovács (jezuito)]] [[Pál Napholcz]] [[Pál Pereszlényi]] [[Péter Ágoston (monaĥo)]] [[Péter Mustó]] [[Robert Lantos]] [[Sándor Balogh (jezuito)]] [[Sándor Szörény]] [[Szabolcs Sajgó]] [[Szaléz László Kiss]] [[Tamás Beőthy]] [[Tamás Gergely Forrai]] [[Tóbiás Dirner]] [[Töhötöm Sándor Nagy]] [[Ulrich Kiss]] [[Vazul László Végvári]] [[Xavér Ferenc Éder]] [[Ankang]] [[Bajanur]] [[Bajĉen]] [[Bajŝan]] [[Daĉin]] [[Daŝjinganlin]] [[Golmud]] [[Ĝian' (Ĝilinio)]] [[Hajdun]] [[Hajŝji]] [[Hami]] [[Jezuita Universitato (Kassa)]] [[Juŝji]] [[Liaojuan]] [[Liŝuj]] [[Sunjuan]] [[Ŝanan]] [[Ŝjinĝou]] [[Taojuan (Ĉande)]] [[Tonghua]] [[Turfan]] [[Ulanĉabo]] 2026-04-05

[[Ágnes Dékány]] [[Ágoston Benkovich]] [[Albert Kemény]] [[Andor Borbély (kartografo)]] [[Anita Orbán]] [[Antal Affray]] [[Árpád Daczó]] [[Artúr Probstner]] [[Bálint Hadnagy]] [[Bálint Ruff]] [[Béla Zsolnai]] [[Bernát Mária Bauer]] [[Bernát Sartori]] [[Bertalan Förderer]] [[Boldizsár Marcell Marton]] [[Callistus Ambrus]] [[Damaszcén Gaál]] [[Demeter Ágotha]] [[Dezső Kamocsay]] [[Dezső Kemény (dentkuracisto)]] [[Dezső Kemény (verkisto)]] [[Didák Sámuel Kelemen]] [[Dömjén Paulovics]] [[Elek János Csató]] [[Elemér Vízi]] [[Emil Ábrányi (pli aĝa)]] [[Endre Bán (ginekologo)]] [[Endre Bán (pastro)]] [[Erika Lázár]] [[Ernő Kartal]] [[Ernő Nyáry]] [[Ervin Hruby]] [[Ete Burg]] [[Félix Gál]] [[Félix Szarvas]] [[Ferenc Ádám Bocskor]] [[Ferenc Kósa (pastro)]] [[Ferenc Rogács]] [[Gábor Mészáros (ceramikisto)]] [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] [[Gábor Pósfai]] [[Gellért Mihály Pongrátz]] [[Gergely Szegedi (franciskano)]] [[Gergely Szegedi (kalvinisto)]] [[Géza István Kaáli Nagy]] [[Géza Kulitzy]] [[Gusztáv Gaal]] [[György Bártfai]] [[György Békés]] [[György Euszták Sujánszky]] [[György Ferenc Vezér]] [[György Gaal (bibliotekisto)]] [[György Illei]] [[György Kese]] [[György Mosshammer]] [[György Neubauer]] [[György Orbán (ginekologo)]] [[György Tarján]] [[Gyula István Bálint]] [[Ilda Fodor]] [[Ildikó Kamocsay]] [[Imre Aszódi (ginekologo)]] [[Imre Berczeller]] [[Imre Tamás Kreskay]] [[Imre Vajkovics]] [[Imre Zsoldos (misiisto)]] [[István Kapitány]] [[István Martzy]] [[István Polgár (obstetrikisto)]] [[István Soós (pastro)]] [[János Batizfalvy]] [[János Berecz]] [[János Szőke]] [[Jenő Gaál (monaĥo)]] [[Jenő Szili]] [[József Aszalay]] [[József Fleischer]] [[József Kausz]] [[József Tersztyánszky]] [[Judit Lannert]] [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] [[Károly Burger]] [[Károly Újhelyi]] [[Károly Wagner (jezuito)]] [[Katalin Cseh (politikisto)]] [[Klári Szarvas]] [[Lajos Ábrányi]] [[Lajos Bódis]] [[Lajos Földes]] [[Lajos Kondor (monaĥo)]] [[Lajos Paksi]] [[László Aszalay]] [[László Berczeller]] [[László Gajdos]] [[László Gerő (kartografo)]] [[László Hencz]] [[László Lajos]] [[László Lampé]] [[László Miklós (ginekologo)]] [[László Tiszlavicz]] [[Lázár László]] [[Lóránt Bodnár]] [[Lőrinc Forintos]] [[Márton Billisics]] [[Márton József Keresztes]] [[Márton Melléthei-Barna]] [[Máté Simon]] [[Menyhért Táncz]] [[Miklós Nagy (ginekologo)]] [[Miklós Rosty]] [[Mór Grünwald]] [[Mór Liebmann]] [[Noémi Tiszlavicz]] [[Ödön Tuszkai]] [[Osvát Laskai]] [[Ottó Lakatos]] [[Ottó Mosshammer]] [[Pál Kubinyi]] [[Pál Salacz]] [[Rezső Gimes]] [[Rezső Temesváry]] [[Román Mosshammer]] [[Romulusz Ruszin-Szendi]] [[Sándor Árvay (ginekologo)]] [[Sándor Ferkó]] [[Szabolcs Bóna]] [[Szerafin Ferenc Farkas]] [[Tamás Tapody]] [[Tibor Bedő]] [[Tivadar Kézmárszky]] [[Tivadar Nemecskay]] [[Tóbiás Ferenczi]] [[Vazul Alexovics]] [[Vilmos Kátay-Németh]] [[Viktória Lőrincz]] [[Vince Árva]] [[Vida Szakácsy]] [[Viktor Császár]] [[Zoltán Tanács]] [[Zsolt Hegedűs]] [[Zsolt Intődy]] [[Enŝi]] [[Enŝi Tucja kaj Miao]] [[Gaoĝou]] [[Kabineto Magyar]] [[Lodin]] [[Lufen]] [[Punin]] [[Ŝjantao]] [[Tianmen]] 2026-05-10

[[Ádám Anderle]] [[Ágnes Bakó (komunisto)]] [[Alice Judit Balázs]] [[Andor Almásy]] [[Andor Borbély (ĵurnalisto)]] [[András Babics]] [[András Bokrétás]] [[Antal Bartha]] [[Antal Lábady]] [[Árpád Hudy]] [[Béla Avasi]] [[Béla Balázs (historiisto)]] [[Béla Bellér]] [[Bence Kovrig]] [[Benő Rátóti]] [[Borisz Balla]] [[Csaba Csorba]] [[Dániel Cornides]] [[Dániel Csatári]] [[Dénes Mosolygó]] [[Ede Atzél]] [[Edgár Székely]] [[Egyed Berzeviczy]] [[Elemér Fogassy]] [[Emil Bognár]] [[Emil Csonka]] [[Emil Korpás]] [[Endre Bakay]] [[Endre Csobán]] [[Enikő Anderléné Sajti]] [[Enikő Csukovits]] [[Ernő Béki]] [[Ervin Raisz]] [[Erzsébet Ábrahám]] [[Eszter Ráday]] [[Ferenc Dunai]] [[Ferenc Falus]] [[Ferenc Falus (ĵurnalisto)]] [[Florio Banfi]] [[Gábor Alexander]] [[Gábor Barta]] [[Gábor Bikich]] [[Gábor Czoch]] [[Gábor Horniák]] [[Gedeon Almásy]] [[Géza Gáli]] [[Gizella Apor]] [[György Balázs (historiisto)]] [[György Balázs (lokhistoriisto)]] [[György Borsányi (historiisto)]] [[György Fekete (kirurgo)]] [[György János]] [[György Kerényi (ĵurnalisto)]] [[György Kozma L.]] [[Gyula Belényi]] [[Gyula Dessewffy]] [[Ida Bobula]] [[Imre Áldor]] [[Imre Bánkúti]] [[Imre Boba]] [[Imre Vas (pulmonologo)]] [[Imre Vass]] [[Irén Barát]] [[István Andik]] [[István Barta (historiisto)]] [[István Dobrossy (advokato)]] [[István Dobrossy (muzeologo)]] [[István Tringli]] [[Iván András Bojár]] [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] [[Iván Bertényi (pli juna)]] [[Iván Bojár]] [[János Barta (pli juna)]] [[János Csokits]] [[János Drábik]] [[János Tardy]] [[János Tomka Szászky]] [[Jenő Csuday]] [[Jenő Gárdi]] [[Jenő Hofhauser]] [[Jenő Molnár (advokato)]] [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] [[József Ambrus Bontz]] [[József Borus]] [[József Gáli]] [[József Sartory (inĝeniero)]] [[József Teleki (krongardisto)]] [[Károly Buday]] [[Károly Kett]] [[Keresztély Raisz]] [[Lajos Ábrai]] [[Lajos Vargyas]] [[László Barta (arkivisto)]] [[László Benczédi]] [[László Borbély (ĵurnalisto)]] [[László Borbély (sportĵurnalisto)]] [[László Czoma]] [[László Irmédi-Molnár]] [[László Katona (pulmonologo)]] [[László Korpás]] [[László Vörös (kartografo)]] [[Leono la 8-a]] [[Margit Balogh (geografo)]] [[Margit Balogh (historiisto)]] [[Mária Ács]] [[Mária Busai]] [[Márta Görög]] [[Miklós Besnyő]] [[Miklós Böszörményi]] [[Miklós Lányi]] [[Miklós Tállyai Róth]] [[Oszkár Országh]] [[Pál Bács]] [[Pál Fábry]] [[Péter Balázs (historiisto)]] [[Péter Vargyas]] [[Róbert Halmi]] [[Rudolf Kós]] [[Sándor András (poeto)]] [[Sándor Balogh (historiisto)]] [[Sándor Bezdán]] [[Sándor Csekey]] [[Sándor Marberger]] [[Sándor Mihály Bordás]] [[Sándor Puder]] [[Tamás Bogyay]] [[Tibor Baráth]] [[Tibor Egri Kiss]] [[Tibor Glück]] [[Tibor Hajnal]] [[Tibor Hanák]] [[Tibor Riskó]] [[Tivadar Ács]] [[Vera Bácskai]] [[Vilmos Müller]] [[Zalán Bognár]] [[Zoltán Adonyi]] [[Zoltán Ander]] [[Zoltán Badó]] [[Zoltán Baksay]] [[Zoltán Barcsay-Amant]] [[Zoltán Erdős]] [[Zoltán Ernő Ajkay]] [[Zoltán István Ajkay]] [[Zsuzsanna Boros]] [[Zsuzsanna Csató]] [[Aral (Ĉinio)]] [[Elektitaj membroj de hungara dissendo de Radio Libera Eŭropo]] [[Listo de famuloj naskiĝintaj en iama urbo Rákospalota]] [[São Lourenço da Mata]] 2026-06-14

[[Ádám Erdész]] [[Ágnes Forsthoffer]] [[Ágnes Sztankay]] [[András Fejérdy]] [[András Gergely]] [[András Gerő]] [[András Giró-Szász]] [[András Oszkár Jászi]] [[András Szitányi]] [[Antal Fekete Nagy]] [[Árpád Földeák]] [[Bence Fehér]] [[Christian Pomarius]] [[Csaba Borsodi]] [[Csaba Skultéty]] [[Csilla Csorba]] [[Dániel Bolgár (historiisto)]] [[Dezső Dányi]] [[Dezső Dümmerth]] [[Edina Bozóky]] [[Endre Ferenczy (historiisto)]] [[Endre Ferenczy (juristo)]] [[Endre Friedreich]] [[Endre Radnai]] [[Erik Fügedi]] [[Erzsébet Hanák-Ruttkay]] [[Éva Bóka]] [[Ferenc Bőzsöny]] [[Ferenc Fallenbüchl]] [[Ferenc Gazdag]] [[Gábor Erdődy]] [[Gábor Hanák]] [[Gabriella Erdélyi]] [[Géza Boross (pastro)]] [[Géza Eperjessy]] [[Géza Forgó]] [[Gizella Ambrus]] [[György Dupka]] [[György Fehér (historiisto)]] [[György Feiszt]] [[György Földes]] [[György Granasztói]] [[György Haraszti]] [[György Kemény (ĵurnalisto)]] [[György Schöpflin]] [[Gyula Erdmann]] [[Gyula Erdődy]] [[Gyula Schöpflin]] [[Ilona Duczyńska]] [[Imre Ferenczi (etnografo)]] [[Imre Ferenczi (sociologo)]] [[Imre Gonda]] [[Imre Szente]] [[Imre Vámos]] [[István Erdélyi (arkeologo)]] [[István Éri]] [[István Fazekas (arkivisto)]] [[István Halis]] [[István Lovas (ĵurnalisto)]] [[Iván Harsányi]] [[János Buza (historiisto)]] [[János Buza (instruisto)]] [[János Esterházy (historiisto)]] [[János Estók]] [[János Genersich]] [[János Gömöri]] [[János Gyurgyák]] [[János Keresztély Engel]] [[János Ölvedi]] [[József Bodonhelyi]] [[József Botlik]] [[József Dusnoki]] [[József Fára]] [[József Galántai]] [[József Molnár (eldonisto)]] [[Judit Hammerstein]] [[Judit Károlyi]] [[Judit Selymes]] [[Júlia Lángh]] [[Kálmán Boldisár]] [[Kálmán Demkó]] [[Kálmán Konkoly]] [[Károly András]] [[Károly Fábián (pastro)]] [[Károly Szerencsés]] [[Károly Zoltán Kovács]] [[Keresztély Genersich]] [[Klára Fejér]] [[Lajos Szávay]] [[László Béry]] [[László Böőr]] [[László Bukovszky]] [[László Eörsi]] [[László Földes (politikisto)]] [[László Gálffy]] [[László Gonda (instruisto)]] [[László Göncz]] [[László Gulyás (historiisto)]] [[László Gulyás (pentristo)]] [[László Hangodi]] [[László Harsányi Sulyom]] [[László Nagy (skoltestro)]] [[Lenke Csíkhelyi]] [[Lestár Gyulaffy]] [[Margit Földesi]] [[Mátyás Triznya]] [[Mihály Császár]] [[Mihály Ferdinandy]] [[Mihály Forgon]] [[Miklós Halász]] [[Miklós Lázár]] [[Nóra Gózonné Etényi]] [[Ödön Boncz]] [[Ottó Domonkos]] [[Pál Germuska]] [[Pál Hatos]] [[Péter Donáth]] [[Péter Erdélyi]] [[Péter Gosztonyi]] [[Péter Hahner]] [[Réka Földváryné Kiss]] [[Róbert Gyula Dudás]] [[Róbert Hermann]] [[Sándor Frisnyák]] [[Sándor M. Kiss]] [[Szabolcs Vajay]] [[Tamás Fügedi]] [[Tamás Molnár (grafikisto)]] [[Tibor Erényi]] [[Tibor Filep]] [[Tibor Hajdu (historiisto)]] [[Vilmos Gál]] [[Zoltán Fallenbüchl]] [[Zoltán Gál (geografo)]] [[Zoltán Hangay]] [[Zoltán Sebők]] [[Zoltán Szabó (verkisto)]] [[Zoltán Thury (ĵurnalisto)]] [[Zsuzsa Frisnyák]] [[Zsuzsa Szőnyi]] [[Zsuzsanna Borvendég]] [[Aksu]] [[Altaj]] [[Bajingolin]] [[Bole (Ŝinĝango)]] [[Fudin]] [[Fukan]] [[Jinin (Ŝinĝango)]] [[Kokdala]] [[Korla]] 2026-07-26

[[Ágnes Tóthné Horváth]] [[Aladár Mód]] [[Andor Leszih]] [[András Lehotzky]] [[András Molnár (arkivisto)]] [[András Ortutay]] [[András Pálóczi Horváth]] [[András Patay-Horváth]] [[Anna Perczel]] [[Antal Mocsáry]] [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] [[Antal Pálkövi]] [[Áron Máthé]] [[Attila Kovács (Slovakio)]] [[Attila Környei]] [[Attila Kovács (Slovenio)]] [[Attila Marosvári]] [[Béla Makkai]] [[Attila Pók]] [[Dávid Kaufmann]] [[Dolores Hegyi]] [[Ede Ormos]] [[Egon Kunz]] [[Emil Jurkovich]] [[Emil Lengyel]] [[Emil Palotás]] [[Ernő Kammerer]] [[Ernő Lorsy]] [[Ervin Pamlényi]] [[Erzsébet Perczel]] [[Éva Kiss]] [[Éva Nyulásziné Straub]] [[Ferenc Kaló]] [[Ferenc Makk]] [[Ferenc Mitták]] [[Ferenc Mukics]] [[Ferenc Oslay]] [[Ferenc Patek]] [[Ferenc Piti]] [[Gábor Kiszely]] [[Gábor Klaniczay]] [[Géza Pálffy (historiisto)]] [[György Amadé Németh]] [[György Kerekes (instruisto)]] [[György Kerekes (instruisto)]] [[György Kerekes (redaktoro)]] [[György Litván]] [[György Módy]] [[Gyula Kedves]] [[Gyula Kereskényi]] [[Gyula Kocsis (etnografo)]] [[Gyula Lázár]] [[Gyula Mokos]] [[Ildikó Horn]] [[Ildikó Lipcsey]] [[Ilona Sz. Jónás]] [[Imre Körmöczy]] [[Imre Molnár (sociologo)]] [[Imre Niedermann]] [[Imre Ódor]] [[István Delhaes]] [[István Iványi (aktoro)]] [[István Iványi (instruisto)]] [[István Kállay]] [[István Kertész (historiisto)]] [[István Kollega Tarsoly]] [[István Kovács (poeto)]] [[István Majoros (historiisto)]] [[István Miskolczy]] [[István Nagy-Luttenberger]] [[István Németh (historiisto)]] [[István Perczel]] [[János Illésy]] [[János Jemnitz]] [[János Lukács (historiisto)]] [[János Mogyoróssy]] [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] [[József Alajos Keresztury]] [[József Hudi]] [[József Kanyar]] [[József Lukcsics]] [[József Migray]] [[József Mikulik]] [[József Molnár (instruisto)]] [[József Ö. Kovács]] [[József Perényi]] [[József Pokoly]] [[Judit Klement]] [[Julianna Örsi]] [[Károly Ferenc Palma]] [[Károly Kapronczay]] [[Károly Perczel]] [[Lajos Kerekes]] [[Lajos Kiss (instruisto)]] [[Lajos Labádi]] [[Lajos Olasz]] [[Lajos Olasz (historiisto)]] [[László Hubai]] [[László J. Nagy]] [[László Katus]] [[László Kosján]] [[László Koszta]] [[László Marjanucz]] [[László Nagy (historiisto)]] [[Lilla Krász]] [[M. Mária Kovács]] [[Mária Anna Móró]] [[Melinda Kalmár]] [[Mihály Mózes]] [[Miklós Istvánffy]] [[Miklós Koroda]] [[Miklós Lackó]] [[Miklós Mitrovits]] [[Nándor Hummer]] [[Ödön Kárffy]] [[Pál Koroda]] [[Pál Kriston]] [[Pál Lukcsics]] [[Péter Konok]] [[Péter Tibor Nagy]] [[Richárd Hörcsik]] [[Róbert Kun]] [[Sámuel Kohn]] [[Sándor Kollega Tarsoly]] [[Sándor Kávássy]] [[Sándor Mike]] [[Sándor Őze]] [[Sándor Papp (historiisto)]] [[Szilveszter Póczik]] [[Tamás Katona (historiisto)]] [[Tamás Katona (statistikisto)]] [[Tamás Krausz]] [[Tamás Meszerics]] [[Tamás Molnár (filozofo)]] [[Teréz Oborni]] [[Zita Horváth]] [[Zoltán Horváth (ĵurnalisto)]] [[Zoltán Kovács (astronomo)]] [[Zoltán Kovács (subministro)]] [[Zoltán Nagygyörgy]] [[Zsolt Pákay]] [[Anda]] [[Elektitaj studentoj de Universitato Komenio en Bratislavo]] [[Fulin]] [[Listo de elektitaj muzeanoj de Hungara Nacia Muzeo]] [[Listo de elektitaj personoj, kiuj ligiĝis al la Hungara Televido]] [[Listo de elektitaj reĝisoroj de la Hungara Televido]] [[Listo de instruistoj en Mez-Eŭropa Universitato]] [[Nanan]] 2026-09-20

[[]] [[]] [[Aladár Radnóti]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Béla Radványi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Ede Reiszig (pli aĝa)]] [[Ede Reiszig (pli juna)]] [[]] [[]] [[]] [[Ernő Raffay]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Ferenc Pollmann]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Imre Polányi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[István Rácz (instruisto)]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[János Radványi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Jenő Rácskay]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[László Pósán]] [[Mária Radnóti-Alföldi]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[]] [[Pál Pritz]]</text>
      <sha1>7pvuc6uma0i6ajwc9i6q7fes3to5b80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komarko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219503</id>
    <revision>
      <id>9479266</id>
      <parentid>8757277</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Filozofo</username>
        <id>3592</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ Riparis ligon</comment>
      <origin>9479266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2449" sha1="aqibwe9byp21ih8u1bvqkhvfm1a0pzl" xml:space="preserve">'''Komarko''' aŭ '''''Comarca''''' ([[hispana]] kaj [[portugala]] pluralo ''comarcas'', [[kataluna]] pluralo ''comarques'') estas eta tradicia [[regiono (geografio)|regiono]] aŭ loka [[administra divido]] kiu troviĝas en partoj de [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Panamo]], [[Nikaragvo]], kaj [[Brazilo]].

La komarko ankaŭ estas konata en la [[aragona]] kiel ''redolada'', kaj kiel ''bisbarra'' en la [[galega lingvo|galega]].

En [[Esperanto]] la plej proksima termino estus [[distrikto]] aŭ '''subregiono''' kiu tamen havas pli oficialan administran signifon. Foje interuzeblas tiu termino por la iberia koncepto komarko.

==La komarko en Hispanio kaj Portugalio== 
La termino komarko estas uzata en kelkaj regionoj de [[Iberio]].
*En [[Katalunio]] kaj [[Aragono]], la komarko ekzistas kiel loka administracia teritorio, kaj estas reprezentita de la [[komarka konsilio]].
*En la [[Valencilando]], la komarko ekzistas nur kiel tradicia regiono sen administraciaj funkcioj.
* En [[Galegio]] la komarkoj aŭ ''bisbarras'' estas tradiciaj dividoj de la lando kiuj havas limigitan oficialan agnoskon, sed ne administracian gravecon. Tamen, la galega registaro planas transformi la ''bisbaras'' al teritoria administracia nivelo kaj starigi novan regionan reton supozata pli ekvilibra kaj efika. La galegaj komarkoj ankaŭ havas [[komarka konsilio|komarkan konsilion]] .
* En [[Portugalio]] la komarko ekzistas kiel regiona subdivido, sed ne havas administracian aŭ oficialan uzon sed la nuran aludon.

En aliaj lokoj, kiel [[Extremadura]], la komarko povas simple esti maldifinita regiono. 

Pro ties larĝasensa uzo, la komarko estas foje uzata kiel rimedo por promocii la [[turismo]]n, per la emfazo de la loka kultura tradicio kaj historio.

===Komarkoj de Katalunio===
{{Komarkoj de Katalunio}}

==Vidu ankaŭ== 
* [[Administra divido de Hispanio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.racocatala.cat/eltalp/dtc0.htm Historio de la komarkaj dividoj en la Katalunaj Landoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070216071726/http://www.racocatala.cat/eltalp/dtc0.htm |date=2007-02-16 }} 
* [http://www.comarcasdegalicia.com/ Komarkoj de Galegio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080912094656/http://www.comarcasdegalicia.com/ |date=2008-09-12 }}

{{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}}
[[Kategorio:Geografio de Hispanio]]
[[Kategorio:Administra divido de Katalunio]]
[[Kategorio:Administraj unuoj laŭ klasnomoj]]</text>
      <sha1>aqibwe9byp21ih8u1bvqkhvfm1a0pzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479267</id>
      <parentid>9479266</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Filozofo</username>
        <id>3592</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ Lingva alĝustigo</comment>
      <origin>9479267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2449" sha1="guqpld612c2rfwstf9tnngdud70mv36" xml:space="preserve">'''Komarko''' aŭ '''''comarca''''' ([[hispana]] kaj [[portugala]] pluralo ''comarcas'', [[kataluna]] pluralo ''comarques'') estas eta tradicia [[regiono (geografio)|regiono]] aŭ loka [[administra divido]] kiu troviĝas en partoj de [[Hispanio]], [[Portugalio]], [[Panamo]], [[Nikaragvo]], kaj [[Brazilo]].

La komarko ankaŭ estas konata en la [[aragona]] kiel ''redolada'', kaj kiel ''bisbarra'' en la [[galega lingvo|galega]].

En [[Esperanto]] la plej proksima termino estus [[distrikto]] aŭ '''subregiono''' kiu tamen havas pli oficialan administran signifon. Foje interuzeblas tiu termino por la iberia koncepto komarko.

==La komarko en Hispanio kaj Portugalio== 
La termino komarko estas uzata en kelkaj regionoj de [[Iberio]].
*En [[Katalunio]] kaj [[Aragono]], la komarko ekzistas kiel loka administracia teritorio, kaj estas reprezentita de la [[komarka konsilio]].
*En la [[Valencilando]], la komarko ekzistas nur kiel tradicia regiono sen administraciaj funkcioj.
* En [[Galegio]] la komarkoj aŭ ''bisbarras'' estas tradiciaj dividoj de la lando kiuj havas limigitan oficialan agnoskon, sed ne administracian gravecon. Tamen, la galega registaro planas transformi la ''bisbaras'' al teritoria administracia nivelo kaj starigi novan regionan reton supozata pli ekvilibra kaj efika. La galegaj komarkoj ankaŭ havas [[komarka konsilio|komarkan konsilion]] .
* En [[Portugalio]] la komarko ekzistas kiel regiona subdivido, sed ne havas administracian aŭ oficialan uzon sed la nuran aludon.

En aliaj lokoj, kiel [[Extremadura]], la komarko povas simple esti maldifinita regiono. 

Pro ties larĝasensa uzo, la komarko estas foje uzata kiel rimedo por promocii la [[turismo]]n, per la emfazo de la loka kultura tradicio kaj historio.

===Komarkoj de Katalunio===
{{Komarkoj de Katalunio}}

==Vidu ankaŭ== 
* [[Administra divido de Hispanio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.racocatala.cat/eltalp/dtc0.htm Historio de la komarkaj dividoj en la Katalunaj Landoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070216071726/http://www.racocatala.cat/eltalp/dtc0.htm |date=2007-02-16 }} 
* [http://www.comarcasdegalicia.com/ Komarkoj de Galegio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080912094656/http://www.comarcasdegalicia.com/ |date=2008-09-12 }}

{{Klasnomoj pri administraj teritoriaj unuoj}}
[[Kategorio:Geografio de Hispanio]]
[[Kategorio:Administra divido de Katalunio]]
[[Kategorio:Administraj unuoj laŭ klasnomoj]]</text>
      <sha1>guqpld612c2rfwstf9tnngdud70mv36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kapdoloro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221490</id>
    <revision>
      <id>9479434</id>
      <parentid>9330340</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31121" sha1="ris8y6mr46pbrvmthyjr6e1x6b1dupm" xml:space="preserve">{{Informkesto malsano}}
'''Kapdoloro '''estas [[doloro]] en iu ajn regiono de la [[kapo]] aŭ [[nuko]]. Ĝi povas esti [[simptomo]] de pluraj diversaj [[malsano]]j. La medicina faktermino estas '''cefalgio''' (el la [[greka]]: κεφαλων (kefalon) „kapo“ kaj αλγος (algos) „doloro“).
[[Dosiero:Tension-headache.jpg|eta|180px|Virino suferanta kapdoloron.]]
[[Cerbo|Cerba]] [[histo]] mem ne estas sentema; sed multaj aliaj organoj kaj regionoj de la kapo posedas [[Ricevanto (biologio)|ricevantojn]] por transdoni dolorsenton. Origino de la doloroj povas esti ekzemple la periosto de la [[kranio]], [[muskolo]]j, [[nervo]]j, [[arterio]]j kaj [[vejno]]j, [[okulo]]j, [[orelo]]j kaj [[Sinuso (biologio)|sinusoj]]. Ekzistas kelkaj malsamaj klasifiksistemoj por kapdoloroj. La plej vaste agnoskita sistemo estas tiu de la Internacia Asocio pri Kapdoloroj (''International Headache Society''). Kapdoloro estas nespecifa simptomo, kio signifas, ke ĝi havas multajn eblajn kialojn.

Kapdoloroj apartenas al tiuj simptomoj, kiuj tre oftas. Oni kutime povas kuraci simplan kapdoloron per [[senpreskriba medikamento|senpreskriba]] [[analgezio]] kiel [[aspirino]], [[paracetamolo]], [[ibuprofeno]]. Tamen, iuj kapdoloroj devigas alian taŭgan kuracadon.

== Epidemiologio ==
Ĉirkaŭ 64-77% el la homoj havas kapdoloron dum iu momento en siaj vivoj. Dum ĉiu jaro, averaĝe, 46-53% de homoj havas kapdolorojn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Stovner, LJ; Andree, C (2010) &quot;Prevalence of headache in Europe: A review for the Eurolight project.&quot; Journal of Headache Pain. 11(4): 289-299. ''doi:[[doi:10.1007/s10194-010-0217-0|10.1007/s10194-010-0217-0]] PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2917556 2917556] PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20473702 20473702]''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Manzoni, GC; Stovner, LJ, J (2010). &quot; Epidemiology of headache&quot;. Handbook of Clinical Neurology. ''Handbook of clinical neurology.'' '''97''': 3-22. COI: 10.1016/s0072-9752 (10) 97001-2. PMID 20816407.&lt;/ref&gt; La plej multaj el tiuj kapdoloroj ne estas danĝeraj. Nur ĉirkaŭ 1-5% el la homoj irantaj al la urĝejo pro kapdoloroj havas iun gravan malsanon.
[[Dosiero:Migraine world map - DALY - WHO2004.svg|eta|350px|Ofteco de migreno laŭ landoj- Monda Organizaĵo pri Sano (WHO) 2004.]]

Oni kalkulis, ke en la [[Eŭropa Unio]] kapdoloroj kaj iliaj sekvoj ĉiun jaron kostas proksimume 20 miliardojn da eŭroj; averaĝe ĉiu dungito forestas de laboro 1,2 tagojn/jaro pro kapdoloroj&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;Göbel, H. Die Kopfschmerzen: Ursachen, Mechanismen, Diagnostik, Therapie. Springer-eldonejo, 2012&lt;/ref&gt;.

Pli ol 90% de kapdoloroj estas primaraj kapdoloroj.&lt;ref&gt;Kunkel, Robert S. (2010-08-01 ). &quot; [http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/neurology/headache-syndromes/ Headache] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130504085702/http://www.clevelandclinicmeded.com/medicalpubs/diseasemanagement/neurology/headache-syndromes/ |date=2013-05-04 }} &quot;. ''Disease Management Project: Publications''. Cleveland Clinic .&lt;/ref&gt; La plej ofta tipo el tiuj primaraj kapdoloroj estas la [[tensia kapdoloro]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; La plejmulto de homoj kun tensia kapdoloro havas &quot;epizodan&quot; kapdoloron, kiu aperas dum kelkaj horoj kaj poste malaperas. Nur 3,3% de plenkreskuloj havas t.n. kronikajn tensiajn kapdolorojn, kun kapdoloroj aperantaj dum pli ol 15 tagoj en monato.

Ĉirkaŭ 12-18% de la homoj en la mondo havas [[migreno]]n.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Pli da virinoj ol viroj suferas de migreno (en [[Eŭropo]] kaj [[Nordameriko]], 5-9% de viroj spertas migrenon, rilate al la elcentaĵo de 12-25% inter virinoj).

[[Seria kapdoloro]] estas relative rara. Ĝi koncernas nur 1-3 el 1000 homoj en la mondo. Seria kapdoloro estas proksimume trifoje pli ofta ĉe viroj ol ĉe virinoj.

== Kaŭzoj ==
Ekzistas pli ol 200 difinitaj specoj de kapdoloroj. Kelkaj estas sendanĝeraj kaj aliaj estas vivminacaj. La kuracista decido, ĉu kromaj testoj necesas, kaj pri kiu [[terapio]] estas la plej efika, baziĝas sur la detala priskribo de la kapdoloro kaj sur la rezultoj dum [[Neŭrologio|neŭrologia]] ekzameno.

=== Primaraj kaj sekundaraj kapdoloroj ===
[[Dosiero:The Cluster Headache.jpg|eta|maldekstre|Seria kapdoloro (''The Cluster Headache''), desegno de J. D. Fletcher.]]
Kapdoloroj estas ĝenerale klasifikitaj kiel &quot;primaraj&quot; aŭ &quot;sekundaraj&quot;. Primaraj kapdoloroj estas sendanĝeraj, ripetiĝantaj kapdoloroj ne kaŭzitaj de iu organa malsano aŭ strukturaj problemoj. Oni povus diri, ke la kapdoloro mem estas la malsano. Ekzemple, [[migreno]] estas speco de primara kapdoloro. Kvankam primaraj kapdoloroj povas kaŭzi fortan doloron kaj malbonigi la ĉiutagan vivon, ili ne estas danĝeraj. Sekundaraj kapdoloroj ekestas surbaze de iu malsano, kiel [[infekto]], kapvundo, vaskulaj malsanoj, cerbsangado aŭ [[tumoro]]j. Depende de tiu specifa kaŭzo ili povas esti aŭ danĝeraj aŭ sendanĝeraj. Certaj atentigaj simptomoj, la tielnomataj „ruĝaj flagoj“, indikas, ĉu kapdoloro povas esti danĝera: ekzemple se ĝi estas akompanata de neŭrologiaj simptomoj kiel ŝanĝiĝo de la konscio, malfortiĝo de membroj, problemoj kun [[ekvilibro]], perturboj de [[vidkapablo]].

=== Primaraj kapdoloroj ===
Ĉirkaŭ 90% el ĉiuj kapdoloroj apartenas al la primaraj kapdoloroj. Tiuj kutime aperas la unuan fojon en vivo, kiam homoj aĝas inter 20 kaj 40 jarojn. La plej oftaj specoj de primaraj kapdoloroj estas migreno kaj tensiaj kapdoloroj.&lt;ref&gt;Clinch C. Ĉapitro 28. Evaluation &amp; Management of Headache - CURRENT Diagnosis &amp; Treatment in Family Medicine, Third Edition (Lange Current Series): Jeannette E. South-Paul, Samuel C. Matheny, Evelyn L. Lewis. McGraw-Hill. 2011. ISBN 9780071624367&lt;/ref&gt; Ili havas malsamajn karakterizaĵojn.

'''Tensia kapdoloro''' havas dumvivan [[prevalenco]]n de inter 30-80% de la homoj.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;Hufschmidt, A. &amp; Lücking, C. H. (eld.) Ĉapitro 2.25 Kopf- und Gesichtsschmerzen. Neurologie Compact, Georg Thieme-eldonejo, Stuttgart/New York. 2006&lt;/ref&gt; Ne estas [[hereda malsano]], tamen se unuagrada parenco suferas de tensia kapdoloro, la risko evoluigi ĝin estas proksimume trifoje pli alta ol ĉe aliaj personoj. Tensiaj kapdoloroj kutime prezentiĝas kun ne-pulsanta premo tutkapa, kvazaŭ tro mallarĝa bendo konstriktas la kapon. Ĝi kutime ne estas akompanata de kromaj simptomoj, laŭ la kriterioj rajtas maksimume esti samtempe aŭ trosentemo kontraŭ relative forta [[lumo]] aŭ kontraŭ relative laŭtaj [[sono]]j. Oni distingas la epizodan formon (en unu monato 15 tagoj kun kapdoloro, dum pli ol tri monatoj; la unuopa epizodo daŭras inter 30 minutoj kaj 7 tagoj) de la kronika formo (pli ol 15 tagoj de la monato dum pli ol tri monatoj, kapdoloro preskaŭ daŭra).
[[Dosiero:Migraine aura.jpg|eta|dekstre|Tipa vida aŭro ĉe migreno.]]

'''Migreno''' tipe prezentiĝas kun pulsa, mez-forta aŭ forta doloro, ofte (sed ne nepre) unuflanke de la kapo, kaj povas esti akompanata de [[naŭzo]], vomemo, fotofobio (trosentemo kontraŭ lumo) kaj/aŭ fonofobio (trosentemo kontraŭ sono). Ofte la migrenon antaŭsimptomoj (prodromoj) antaŭiras horojn aŭ eĉ tagojn antaŭ la atako.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ili povas esti ekstrema apetito, malbona apetito, troaktiveco, ŝanĝoj de emocio. La migren-atako mem sen medikamentoj daŭras 4-72 horojn. Ĝi povas krome komenciĝi per tielnomata &quot;aŭro&quot;, daŭranta inter 10 minutoj ĝis 1 horo. La aŭro konsistas plej ofte el vidperturboj kaj/aŭ el neŭrologiaj simptomoj, kiuj komplete foriras poste.

Ekzistas pluraj diversaj formoj de migreno, kelkaj el ili [[Genetiko|genetikaj]]. Ĉe unu el la formoj la paciento sentas nur la aŭron sen disvolvi poste la kapdoloron („migreno sen migreno“).&lt;ref&gt;Poeck, K. &amp; Hacke, W. Ĉapitro 16. &quot;Kopfschmerzen und andere Gesichtsneuralgien&quot; en Neurologie. Springer Medizin Verlag, Heidelberg 2006&lt;/ref&gt;

Aliaj pli raraj specoj de primaraj kapdoloroj inkludas&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.ihs-klassifikation.de/de/&lt;/ref&gt;:
[[Dosiero:Grant 1962 654.png|eta|maldekstre|La triopa nervo kaj ligitaj aĵoj en la kapo.]]

* '''Kapdoloroj kun aŭtonoma afekcio de la [[Triopa nervo|triĝemela nervo]]'''
** '''seria kapdoloro''': epizodoj de 15-180 minutoj de fortega doloro, ĉiam unuflanka kaj sur la sama flanko de la kapo, kutime ĉirkaŭ (aŭ „malantaŭ“) unu okulo, akompanata de aŭtonomaj simptomoj (larmigado, ruĝa okulo, nazŝtopiĝo, ŝvitado sur la sama flanko de la vizaĝo). Ĝi okazas ĉiutage dum pluraj tagoj sinsekvaj, kaj ĉiam dum la pli-malpli sama horo.
** '''SUNCT-[[sindromo]]''' (el la angla: „Shortlasting, unilateral neuralgiforme headache attacks with conjunctival injection and tearing“, t.e. mallongdaŭraj, unuflankaj, neŭralgiecaj atakoj de kapdoloro akompanataj de konjunktiva ruĝiĝo kaj larmigado): la simptomoj similas al tiu de la seria kapdoloro, sed estas multe pli mallongdaŭraj. La SUNCT-sindromo estas tre rara kaj preskaŭ nur trafas virojn (rilato virinoj: viroj estas 1:17).
** '''kronika paroksisma hemikranio: '''la simptomoj similas al tiuj de la [[seria kapdoloro]], sed la atakoj daŭras nur 2 ĝis 30 minutojn. La plej taŭga medikamento estas indometacino.
** '''hemikranio kontinua''': unuflanka kapdoloro restanta dum horoj aŭ eĉ tagoj. Hemikranio kontinua povas esti mildigita per indometacino.
[[Dosiero:Brain sagittal section stem highlighted.svg|eta|La cerba trunko rozkolore markita en grafikaĵo pri la homa cerbo. Latinsciencaj priskriboj.]]
* '''neŭralgio de la triĝemela nervo''': fulmrapide akriĝanta, mallongdaŭra doloro de unu flanko de la vizaĝo. Koncernas regionon ennervigitan de unu el la tri branĉoj de la triĝemela nervo kaj ne ŝanĝas la lokon. La neŭralgio de la triĝemela nervo tamen povas ankaŭ esti sekundara, se ekzistas lezo ĉirkaŭ la triĝemela nervo kiel [[tumoro]] kaj aliaj, aŭ en la regiono de la [[cerba trunko]] ekzemple pro [[multloka sklerozo]].
* '''primara ponarda (glacipioĉa) kapdoloro''': ripetiĝantaj epizodoj de ege forta doloro kiel &quot;trafita de [[Pioĉo|glacipioĉo]]&quot; dum 1 sekundo ĝis pluraj minutoj sen aŭtonomaj simptomoj (kiel larmigado, ruĝa okulo, nazŝtopiĝo). Tiuj kapdoloroj povas esti traktitaj per indometacino.
* '''primara tuskapdoloro''': komenciĝas subite ĝis minutojn post forta tusado, ridado, ternado k.s. kaj daŭras dum sekundoj ĝis 30 minutoj. Gravaj malsanoj (vidu la atentigilojn por sekundaraj kapdoloroj) devas esti forigitaj kiel ebla kaŭzo, antaŭ ol la diagnozo de &quot;benigna&quot; primara tuskapdoloro povas esti metita.
* '''primara fortostreĉa kapdoloro''': pulsa kapdoloro, kiu komenciĝas dum aŭ post sporta aktivado, daŭrante dum 5 minutoj ĝis 48 horoj. La mekanismo malantaŭ tiuj kapdoloroj estas neklara, eventuale streĉo kaŭzas dilaton de [[vejno]]j en la kapo. Tiujn kapdolorojn oni povas eviti, se oni nur iom post iom pligrandigas la fortostreĉon. Ili povas esti traktataj per medikamentoj kiel ekzemple indometacino.
* '''primara dumseksuma kapdoloro''': obtuza doloro komenciĝanta en kapo kaj nuko dum seksa agado, kiu malpliboniĝas dum [[orgasmo]]. Ĉar kapdoloroj, kiuj komenciĝas dum orgasmo, povas rilati al subaraknoida [[hemoragio]], oni nepre forigu tiujn gravajn kaŭzojn, kiam ili aperas la unuan fojon. Farmaciaĵoj kiel ekzemple propranololo kaj diltiazemo povas esti helpaj.
* '''dumdorma kapdoloro '''(angle: ''hypnic headache''): mezforta tutkapa doloro, kiu komenciĝas kelkajn horojn post endormiĝo kaj daŭras 15-240 minutojn. La kapdoloro povas ripetiĝi plurajn fojojn dum nokto. Dumdorma kapdoloro aperas kutime ĉe virinoj ĉirkaŭ la 60a vivjaro. Ĝi plibonigeblas per [[kafeino]] aŭ [[litio]].
* '''kapdoloro pro malvarmo '''(„proglaciaĵa kapdoloro“, angle: ''icecream-headache'').
* '''tondrobata kapdoloro'''.
* '''monerforma kapdoloro''' kiam oni sentas, ke la doloriga areo estas pli malpli tiom granda kiom [[monero]]; foje eĉ oni uzas premon per monero almenaŭ por sentigi ties elmetalan malvarmecon kiel provizora klopodo de rimedo.

=== Sekundaraj kapdoloroj ===
Kapdoloroj povas esti kaŭzataj de perturboj de la kapaj aŭ nukaj organoj. Kelkaj el tiuj ne estas danĝeraj, kiel ekzemple cervikogena kapdoloro (doloro ekestiĝanta de la nukaj muskoloj), aliaj estas vivminacaj. '''Permedikamenta kapdoloro''' povas ekesti pro troa uzado de kontraŭdoloraj [[pilolo]]j kiel triptanoj, opioidoj aŭ ne-steroidaj antireŭmiloj (NSAR), paradokse kaŭzantaj plimalbonigadon de kapdoloroj.

Pliaj tipoj de sekundaraj kapdoloroj estas&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* '''Posttraŭmata kapdoloro''': oni distingas inter akuta kapdoloro tuj post la [[Traŭmato (medicino)|traŭmato]] kaj daŭra kapdoloro, kiu povas persisti dum semajnoj kaj jaroj post la traŭmato. Akcidentoj, el kiuj povas postsekvi posttraŭmata kapdoloro estas krania kontuzo, [[kraniotomio]] (operacio de la kapo kun forpreno de parto de la osto) distordo de la kola vertebraro.
* '''Kapdoloro pro ne-infektaj [[inflamo]]j''': Kelkaj memimunaj malsanoj kiel [[sarkoidozo]] povas trafi ankaŭ la [[meningo]]jn aŭ [[vaskulo]]jn kaj tiel kaŭzi dolorojn. Ofta malsano inter ili estas la [[Tempio|tempia]] arteriito: inflama malsano de la muroj de mezgrandaj [[arterio]]j ĉe maljunuloj (averaĝa aĝo de 70 jaroj) kun [[febro]], kapdoloro, dolorigaj [[tempio]]j kaj ne palpebla pulso en la tempiaj arterioj. Ĝi estas relative ofte ligita kun reŭmatisma polimialgio.
[[Dosiero:Streptococcus pneumoniae - A causative bacteria of meningitis.jpg|eta|260px|maldekstre|''Streptococcus pneumoniae- A'', nome bakterio kiu okazigas [[meningito]]n.]]
* '''[[Meningito]]:''' infekto de la meningoj kiu prezentiĝas kun [[febro]] kaj meningismo.
* '''Kapdoloro pro malsanoj de aliaj partoj de la kapo''': [[sinusito]], [[otito]] aŭ inflamo de la [[dento]]j k.a. povas kaŭzi kapdolorojn, same kiel kelkaj malsanoj de la okuloj, ekzemple la akuta [[glaŭkomo]] kun fermita angulo (altigita premo en la okulglobo): kapdoloro kiu komenciĝas per okuldoloro, nebuleca vidaĵo, akompanata de naŭzo kaj vomemo. Dum kuracista ekzameno, la persono havos ruĝajn okulojn kaj ne-adapteblajn, meze larĝajn [[pupilo]]jn.
* '''Kapdoloro kaŭzata de vaskula problemo de cerbo aŭ nuko: '''Al tiu grupo apartenas kelkaj de la plej danĝeraj formoj, kiel kapdoloro pro subaraknoida [[hemoragio]] (akuta, severa kapdoloro, rigida kolo sen febro), pro aliaj sangadoj ene de la kranio (enkrania hemoragio), pro krevita aneŭrismo, arteriovejna misformiĝo.
* '''Kapdoloro pro tro alta aŭ tro malalta premo de la cerbospina likvo''': tro malalta premo de la cerbospina likvo povas esti postsekvo de likvopunkcio aŭ povas ekesti spontane. Tro alta premo povas esti kromefiko de toksa, metabola aŭ hormona perturbo de la korpo, sed ankaŭ povas aperi kiel cerba pseŭdotumoro (benigna enkrania hipertensio).
* '''Kapdoloro pro cerba [[tumoro]]:''' obtuza, kutime ne tre forta kapdoloro, malboniĝanta pro fortostreĉo aŭ ŝanĝo en pozicio, eventuale akompanata per naŭzo kaj vomado kaj problemoj de la vidkapablo.
* '''Kapdoloro ekigita de iu substanco aŭ pro la manko de iu substanco:''' ĉiutagaj substancoj kiel [[Glutamata acido|glutamato]] en manĝaĵoj, [[histamino]], sed ankaŭ drogoj kiel [[Etanolo|alkoholo]], [[kokaino]] aŭ medikamentoj (ekzemple [[nitrato]]j, kiuj altigas la kvanton de nitritoksido) povas kaŭzi kapdolorojn. Se oni regule trinkis kafeinhavajn trinkaĵojn kaj subite detenas sin de tio, ankaŭ ĝi povas rezultigi kapdolorojn.
* '''Kapdoloro ekigita pro troa [[insolacio]]''': aŭ sun-frapo.

== Diagnozo ==
Por bone distingi la pli ol 200 diversajn formojn de kapdoloroj, la [[kuracisto]] devas unue detale pridemandi la pacienton. Al la [[anamnezo]] de kapdoloroj apartenas la demandoj pri ofteco, daŭro, karakterizaĵoj, loko kaj intenseco de la doloro. Krome gravas ekscii akompanantajn simptomojn, faktorojn kiuj povas provoki aŭ plibonigi la ekeston, kaj ekhavi ĝeneralajn informojn pri la vivostilo same kiel pri la uzado de medikamentoj, drogoj, alkoholo kaj tiel plu.

Dua paŝo estas korpa kaj neŭrologia ekzamenado por malkovri eventualajn aliajn simptomojn kaj signojn, kiujn la paciento mem eble ankoraŭ ne rimarkis. La plejmulto de la kapdoloroj povas jam esti diagnozataj post tiuj du paŝoj.

Se ekzistas duboj, la kuracisto devas decidi ĉu kromaj ekzamenoj necesas:

* cerba bildigo per [[komputila tomografio]] aŭ [[Magneta resonanca bildigo|magnetresonanca tomografio]] por ekskludi tumorojn, hemoragiojn, [[trombozo]]n aŭ aliajn morfologiajn ŝanĝiĝojn,
* laboratoriaj ekzamenoj por trovi signojn de inflamo
* [[elektroencefalografio]] (nuntempe pro la eblo de cerba bildigo apenaŭ necesa)
* likvopunkcio por forigi kiel kaŭzon [[meningito]]n aŭ araknoidan hemoragion

=== Atentigaj simptomoj („Ruĝaj flagoj“) ===
[[Dosiero:Migraine.jpg|eta|''Can't Concentrate: 14/365'' (manko de koncentrokapablo), fotografio de Sasha Wolff.]]
Distingi inter malalt-riskaj, benignaj kapdoloroj kaj la danĝeraj kapdoloroj povas esti defie, ĉar la simptomoj ofte estas similaj.&lt;ref&gt;Abrams, Bm (2013). &quot; Faktoroj kiuj kaŭzas konzernon &quot;. ''Med Clin N-Am '''''97 '''(2): 225-242. COI: 10.1016/j.mcna.2012.11.002. PMID 23419623.&lt;/ref&gt; Kapdoloroj, kiuj estas eventuale danĝeraj, postulas pliajn laboratoriajn testojn kaj cerban bildigon por diagnozi.

La Usona Kolegio por Kuracistoj por urĝaj kazoj (''American College of Emergency Physicians'') publikigis jenajn kriteriojn por '''malalt-riskaj kapdoloroj''' &lt;ref&gt;American College of Emergency Physicians (2002). „Clinical policy: critical issues in the evaluation and management of patients presenting to the sukurejo with acute headache&quot;. ''Ann Emerg Med '''''39 '''(1 ): 108-122 . doi : 10.1067/mem.2002.120125.&lt;/ref&gt;:

* aĝo de paciento pli juna ol 30 jaroj
* ecoj karakterizaj por primara kapdoloro
* antaŭhistorio de simila kapdoloro
* neniu ŝanĝo de ties karakterizaĵoj
* neniuj nenormalaj rezultoj dum neŭrologia ekzameno
* neniuj altriskaj kromaj malsanoj (kiel ekzemple [[HIV]])

Kelkaj karakterizaĵoj igas pli verŝajne, ke la kapdoloro ŝuldiĝas al eble danĝeraj sekundaraj kialoj, kiuj povas esti vivminacaj aŭ kaŭzi longperspektivan difekton. „Ruĝaj flagoj“, do atentigaj cirkonstancoj, kiuj devas pensigi la kuraciston pri eventuale danĝeraj sekundaraj kaŭzoj, estas aliflanke:

* subita komenco
* aĝo de paciento pli alta ol 40 jaroj
* krome febro aŭ malplipeziĝo
* kroma grava malsano (kiel HIV-infekto aŭ antaŭhistorio de [[kancero]])
* neŭrologiaj simptomoj (kiel ŝanĝiĝo de konscio, hemiparezo, [[ataksio]], [[hemianopsio]], [[afazio]])&lt;ref&gt;Smetana Gw. Ĉapitro 9 &quot;Headache“ En: Henderson MC, Tierney LM, Jr. , Smetana GW. ''The Patient History: An Evidence-Based Approach to Differential Diagnosis''. New York, NY: McGraw-Hill; 2012.&lt;/ref&gt;
* antaŭa traŭmato
* kapdoloro pliiĝanta en intenseco
* [[edemo]] de la okula papilo

== Terapio ==
[[Dosiero:Image-Lottie Collins sings and dances to the tunes of Ta-Ra-Ra Boom-de-ay in a Bromo-Seltzer ad.jpg|eta|maldekstre|Malnova reklamaĵo por kuracilo kontraŭ kapdoloro.]]

=== Sekundaraj kapdoloroj ===
Por la terapio de sekundaraj kapdoloroj necesas traktado de la baza kaŭzo. Ekzemple, persono kun meningito ricevos [[antibiotiko]]jn. Persono kun cerba tumoro depende de la specifa situacio bezonas [[kirurgio]]n, kemioterapion kaj/aŭ cerban radiadon.

=== Primaraj kapdoloroj ===
Pro la multeco de diversaj sindromoj ankaŭ la terapioj estas multaj.

==== Memterapio ====
El la plantaj substancoj, plej bone konata kaj kun efiko per esploroj pruvita estas la oleo de [[mento]]. Oni povas apliki ĝin ekstere per guteto al la tempioj. Ĝi estas uzebla ekde la aĝo de 6 jaroj kaj ankaŭ dum gravedeco.

Inter la industrie produktitaj substancoj la ne-steroidaj antireŭmiloj (NSAR) estas la plej taŭgaj. Plej konataj estas acetilsalicila acido ([[aspirino]], ASS), [[paracetamolo]] kaj [[ibuprofeno]]. Tamen indas la konsilo de kuracisto por eviti reciprokajn influadojn kun aliaj medikamentoj, kaj krome oni devas atenti ne tro ofte preni la medikamenton por eviti la permedikamentan kapdoloron.

==== Migreno ====
[[Dosiero:Griechische Asprin (10564731205).jpg|eta|dekstra|250px|Unu el internacie plej konataj rimedoj kontraŭ migreno estas analgeza kuracilo [[aspirino]].]]
La kapdoloro de migreno povas esti tre forta kaj la atako daŭras 4 ĝis 72 horojn, pro tio pacientoj kun migreno dum la atako ofte bezonas medikamenton. Farmaciaĵoj por helpi kontraŭ komenciĝanta aŭ jam estanta atako apartenas ĉefe al du grupoj: ne-steroidaj antireŭmiloj, ofte kombinitaj kun kontraŭvomigiloj, kaj la tielnomataj triptanoj.

Depende de la ofteco de migrenoatakoj, kelkaj homoj bezonas krome preventilon. Por profilakto estas uzataj beta-blokilojn, flunaricino (kalcio-antagonisto) kaj pluraj kontraŭepilepsiaj medikamentoj. Nova grupo de preventaj medikamentoj oficiale aprobanta unue en 2018 efikas laŭ la signalvojo de CGRP (angle: ''calcitonine-gene-related peptide'', peptido rilatanta al la kalcitonino-geno).

Krome la ofteco de migreno povas esti plibonigita per vivostilaj ŝanĝoj, kiel regula dormado, evito de certaj ekigaj substancoj en la manĝaĵo, elteneblaj [[sporto]]j, aplikado de progresa muskolmalstreĉado laŭ Jacobson, kaj aliaj.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==== Tensia kapdoloro ====
Ankaŭ kontraŭ la estantaj atakoj de tensia kapdoloro oni povas uzi ne-steroidajn antireŭmilojn; ili kutime sufiĉas por forigi la doloron. La intenseco de la doloro ĉe tensia kapdoloro tamen kutime ne estas tre forta, pro tio ofte ankaŭ sufiĉas, se oni povas iom resti kaj malstreĉiĝi.

Se la tensia kapdoloro oftas pli ol 10 tagoj dum ĉiu monato por pli ol 3 monatoj, tiam utilas preventilo. Por profilakto estas rekomendataj la triciklaj kontraŭdeprimiloj (amitriptilino, doksepino) aŭ mirtazapino.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==== Seria kapdoloro ====
La plej efika terapio kontraŭ akuta atako de seria kapdoloro estas la enspirado de 100% [[oksigeno]] dum 15-20 minutoj. Alternativo estas la triptanoj.

Por finigi la serion la ĉefe rekomendataj medikamentoj estas verapamilo aŭ [[litio]]. Aliaj medikamentoj kiel kontraŭepilepsiaj medikamentoj povas esti uzataj, se la unua ne efikas.

== Infanoj ==
Ĝenerale, infanoj povas suferi pro la samaj specoj de kapdoloroj kiel plenkreskuloj, sed la ofteco estas iom malsama kaj la simptomoj ĉe infanoj ankaŭ povas varii. La diagnoza aliro al kapdoloro ĉe infanoj estas simila al tiu ĉe plenkreskuloj. Tamen, junaj infanoj eble ne povas bone priskribi kaj difini sian doloron.&lt;ref&gt;Rothner, AD (Jun 1995). &quot;The evaluation of headaches in children and adolescents.&quot;. ''Seminars in pediatric neurology '''''2 '''(2): 109-18. COI: 10.1016/s1071-9091 (05) 80021-x. PMID 9422238.&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Trepanated skull of a woman-P4140363-black.jpg|eta|maldekstra|250px|Pruvo de kraniotomio jam en epoko de [[neolitiko]].]]
El antikvaj dokumentoj evidentas, ke jam antaŭ multaj jarcentoj homoj suferis pro kapdoloroj kaj multe pripensis, kiel oni povas kuraci ilin.

=== Antikvaj epokoj ===
La konceptoj pri la kaŭzoj tamen tre malsamis de la nuntempaj; malsanoj tiam ĝenerale estis atribuitaj al la agado de spiritoj kaj malbonvolaj dioj. [[Hipokrato]] en la 4a jarcento a.K. opiniis, ke kapdolorojn kaŭzas venenaj vaporoj, kiuj leviĝis el la [[hepato]]&lt;ref&gt;https://www.wissen.de/aus-der-geschichte-der-kopfschmerztherapie&lt;/ref&gt;. Li rekomendis terapion per [[hirudo]]j kaj ke en ekstremaj okazoj oni malfermu la kranion. Malfermadon de la kapo ([[kraniotomio]]n) jam uzis la homoj dum la [[ŝtonepoko]], sed oni ne scias certe, ĉu por kuraci kapdoloron. La unua konata kuracista priskribo de migrenatako estas verŝajne de [[Areteo de Kapadokio|Areteo de Kapodokio]] kaj originas el la 1-a jarcento&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== Moderna medicinhistorio ===
[[Dosiero:Thomas Willis ODNB.jpg|eta|dekstra|[[Thomas Willis]]|220 px]]
La unua registrita klasifiksistemo kiu similas la modernajn estis publikigita fare de [[Thomas Willis]], en ''De Cephalalgia ''en 1672. En 1787 Christian Baur ĝenerale dividis kapdolorojn en idiopatajn (primaraj kapdoloroj) kaj simptomajn (sekundaraj), kaj difinis 84 kategoriojn&lt;ref&gt;Levin, Morris.; Baskin, Steven M.; Bigal, Marcelo E. (2008). ''Comprehensive Review of Headache Medicine''. Oxford University Press. ISBN 0195366735.&lt;/ref&gt;. Ĉiuj tiuj sistemoj tamen ne estas vaste uzataj kaj ne normigis la diagnozojn laŭ objektivaj kriterioj.

En la jaro 1962 la Nacia Instituto pri Sano (''National Institute of Health'') unuan fojon publikigis klasifiksistemon, kiu estis uzata en multaj landoj ankaŭ ekster Usono. Tamen ankaŭ ĝi ankoraŭ difinis la kapdolorojn en maniero, kiu lasis grandan spacon al la interpretado de la kuracisto. Multaj difinoj enhavis nociojn kiel „ofte“, „ĝenerale“, sed nenie oni difinis, ĉu iu simptomo estas nepra por la diagnozo, aŭ kiom da el aro simptomoj estas bezonataj por meti certan diagnozon&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Post la fondaĵo de Internacia Asocio pri Kapdoloroj (''International Headache Society'') en 1982 oni starigis la unuan klasifiksistemon kun laŭeble plej objektivaj kriterioj en 1988.

== Kapdoloro laŭ la tradicia ĉina medicino ==
=== Kaŭzoj ===
[[Dosiero:Cruikshank - The Head Ache.png|eta|maldekstre|Karikaturo de 1819 de George Cruikshank kiu priskribas kapdoloron.]]
Inter la eksteraj, klimataj faktoroj, la plej oftaj estas [[vento]] kaj humideco. Ili kaŭzas ofte tre akutan kaj tre fortan doloron, eventuale kun rigideco de la nuko.

La kaŭzo de pli kronikaj kapdoloroj kutime estas internaj faktoroj. Ĝenerale oni povas diagnozi ilin rilate la involvitajn ĝinlŭojn (meridianojn) aŭ rilate la organojn. Kelkfoje, precipe kiam la simptomoj ekzistas longe, la perturbo koncernas pli ol unu organo.

Oni distingas&lt;ref&gt;Maciocia, G., ĉapitro 1 „Kopfschmerzen“. Praxis der chinesischen Medizin. Krankheiten behandeln mit Akupunktur und chinesischen Arzneimitteln. Urban &amp; Fischer, Munkeno, 2010, ISBN 9783437584718&lt;/ref&gt;:

* akran, pulsantan kapdoloron en la flankoj de la kapo aŭ en la tempioj: la involvita meridiano estas la galvezika kaj la kaŭzoj estas leviĝanta hepato-[[Jino kaj Jango|jango]], hepato-fajro aŭ hepato-vento. Leviĝanta hepato-jango kaj [[muko]] kaŭzas proksimume 70% el la kapdoloroj.
* kapdoloron en la malantaŭa parto de la kapo: estas la loko de la vezika meridiano. Ofta kaŭzo estas [[reno|rena]] malforto.
* fruntan kapdoloron: ĝi ligiĝas ofte al la [[stomako]]. Se ĝi estas obtuza, ĝi indikas stomakan malforton; se ĝi estas akra, ĝi indikas stomakan varmon. La reteno de [[muko]] aŭ humido estas ofta kaŭzo kaj povas krome rezulti senton de duonsvenon kaj kapturnon.
* kapdoloron ĉirkaŭ la verto, kiu estas obtuza kaj pliboniĝas kiam la paciento kuŝiĝas. La interna parto de la hepata meridano kuras tra tiu loko. Ofta kaŭzo estas, ke pro manko la hepata sango ne povas atingi tiun punkton. Pli maloftaj kaŭzoj povas esti leviĝanta hepato-jango (kun akra doloro), aŭ manko de ĉio aŭ [[sango]] ĝenerale.
* tutkapan doloron: plej ofte por manko de rena [[Jino kaj Jango|jino]] aŭ manko de rena esenco.

=== Diagnozo ===
Bona diagnozo ankaŭ en la ĉina medicino dependas de zorga anamnezo kaj ekzameno. Dum la intervjuo la kuracisto devas demandi pri la loko kaj la tipo de la doloroj. Tre gravas, kiuj faktoroj plibonigas aŭ malplibonigas la simptomojn, ĉar el la reago de la korpo al varmo/malvarmo, vetero, emocioj, aktiveco/trankvilo, manĝokutimoj, kaj la tempo de la tago, kiam la kapdoloroj aperas, la ĉina kuracisto povas dedukti la kaŭzon. La korpa ekzameno inkluzivas la rigardon de la [[lango]] kaj la palpadon de la pulso kiel gravaj indikiloj.

=== Terapio ===
La terapio de kapdoloroj ampleksas [[dieto]]n, ĉinajn farmaciaĵojn, [[akupunkturo]]n kaj ĝeneralajn konsilojn rilate la vivostilon depende de la trovita kaŭzo.

== En arto ==
[[Dosiero:The Scream.jpg|eta|''La krio'' de [[Edvard Munch]] (1893), kiu inspiris la 20a-jarcentajn ekspresionistojn. Ĉu la temo estas krio, reago kontraŭ krio aŭ bruo, reago kontraŭ kapdoloro?]]
''Insolación'' ([[Sunfrapo]]) (1889) estas romano de la hispana verkistino [[Emilia Pardo Bazán]] kie aperas virino kiu ĝuas popularan feston kie suno, manĝo kaj drinkado kontribuas al la ĥaosa situacio de specifa amafero. Granda parto de la romano priskribas per terminoj sufiĉe ĝustaj la simptomojn de la kapdoloro.

[[La krio]] estas la populara nomo donita al ĉiu el la kvar versioj de komponaĵo, kreita kiel [[pentraĵo]]j kaj paŝtelaĵoj, de norvega ekspresionista artisto [[Edvard Munch]] inter 1893 kaj 1910. Dekomence la popola kompreno interpretis la pentraĵon kiel priskribo de iu kiu krias. Poste laŭ la origina titolo ''Der Schrei der Natur'' (La krio de la naturo) oni komprenas, ke la protagonisto reagas al bruo aŭ krio. Ĝi klopodas ŝtopi la orelojn per movo simila al klopodo por evitado de kapdoloro.&lt;ref&gt;[https://www.20minutos.es/noticia/3594423/0/grito-no-grita/#xtor=AD-15&amp;xts=467263 Una nueva teoría sobre el cuadro 'El grito' de Edvuard Munch concluye que en realidad no grita] 20 minutos, alirita la 22an de aprilo 2019.&lt;/ref&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Postebria kapdoloro]]
* [[Melaleŭko]]

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio en diversaj lingvoj ==
* Alfons Hugger, Hartmut Göbel, Markus Schilgen (eld.): ''Gesichts- und Kopfschmerzen aus interdisziplinärer Sicht. Evidenz zur Pathophysiologie, Diagnostik und Therapie.'' Springer, Berlin 2006, ISBN 3-540-23052-1.
* Klaus Poeck, Werner Hacke: ''Neurologie.'' Springer, Heidelberg 2006, ISBN 3-540-29997-1.
* Hartmut Göbel: ''Erfolgreich gegen Kopfschmerzen und Migräne.'' Springer, Berlin 2009, ISBN 978-3-642-01264-8.
* Amal Mattu; Deepi Goyal; Barrett, Jeffrey W.; Joshua Broder; DeAngelis, Michael; Peter Deblieux; Gus M. Garmel; Richard Harrigan; David Karras; Anita L'Italien; David Manthey, ''Emergency medicine: avoiding the pitfalls and improving the outcomes,'' Malden, Mass, Blackwell Pub./BMJ Books, 2007, 39 p. (ISBN 1-4051-4166-2)
* Lucas, C. (2014). ''Les céphalées coïtales: rares mais à explorer!.'' Pratique Neurologique-FMC, 5(1), 1-3.
* Karl E. Misulis, Head Thomas C, ''Neurologia di Netter'', Milano, Elsevier Masson, 2008, ISBN 978-88-214-3041-1.
* N. Dioguardi, Sanna G.P., ''Moderni Aspetti di Semeiotica Medica'', Roma, Società Editrice Universo, 2002, ISBN 88-87753-67-9.
* M. Giacovazzo, ''La Cefalea a Grappolo'', Minerva Medicopratica, 1990, 4,6-24.
* Bajrović, FF. (2008). Ribarič S., ur. Glavobol. Seminarji iz patološke fiziologije (1. izd.) (Ljubljana: Medicinska fakulteta, Inštitut za patološko fiziologijo). str. 218-25. ISBN 978-961-91250-3-8.
* Kalso, Eija &amp; Haanpää, Maija &amp; Hamunen, Katri &amp; Kontinen, Vesa &amp; Vainio, Anneli (toim.): Kipu. Duodecim, 2018. ISBN 978-951-656-491-6.
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Headache |revizio=893554984 }}
* {{Tradukita|lingvo= de |artikolo=Kopfschmerz |revizio=187848276 }}

{{Medicinaj temoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Havenda artikolo|Kapdoloro}}

[[Kategorio:Doloro]]
[[Kategorio:Fiziologio]]
[[Kategorio:Malsanoj]]
[[Kategorio:Homa anatomio]]</text>
      <sha1>ris8y6mr46pbrvmthyjr6e1x6b1dupm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229104</id>
    <revision>
      <id>9479060</id>
      <parentid>8763170</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DidCORN</username>
        <id>34571</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bildo 2026</comment>
      <origin>9479060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6949" sha1="ojtc09pt6ppto9maqawhy8o05taq9k1" xml:space="preserve">La '''federaciaj konsilantoj''' (respektive '''federaciaj konsilianoj''') estas la 7 membroj de la Svisa Registaro, la [[Federacia Konsilio (Svislando)|Federacia Konsilio]]. Ili elektiĝas de la [[Unuiĝinta Nacia Asembleo]]. Sube troviĝas la kompleta listo de la federaciaj konsilantoj ekde la fondiĝo de la demokrata Konfederacio en la jaro [[1848]].
Federacia Konsilio en 2008
[[Dosiero:Gruppenbild_Bundesrat_2026.jpg|eta|La oficiala Federacia Konsilio de Svislando (2026).]]
[[Dosiero:Bundesratsfoto_2023.jpg|eta|La oficiala Federacia Konsilio de Svislando (2023).]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2014.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio en [[2014]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2013.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio en [[2013]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2012.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio en [[2012]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2011-H25P.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio en [[2011]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz November 2010.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio (II) en [[2010]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2010.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio en [[2010]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2009 in Besetzung gueltig ab 2009-11-01.jpg|eta|dekstra|Federacia Konsilio (II) en [[2009]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2009.jpg|eta|dekstra|[[2009]] Federacia Konsilio (I) de Svislando kaj Federacia Kancelierino]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2008 Teil 2.JPG|eta|dekstra|Federacia Konsilio (II) en [[2008]]]]
[[Dosiero:Bundesrat der Schweiz 2008 Teil 1.JPG|eta|dekstra|Federacia Konsilio en [[2008]]]]

== Listo de la aktualaj federaciaj konsilantoj ==
''(La jarciferoj post la nomoj indikas la membrecon en la Federacia Konsilio)''
* [[Johann Schneider-Ammann]], elektiĝis la 22-an de septembro 2010 kun efiko de la 1-a de oktobro [[2010]], prezidanto
* [[Alain Berset]], elektiĝis la 14-an de decembro [[2011]] kun efiko de la 1-a de januaro [[2012]], prezidanto en [[2023]].
* [[Simonetta Sommaruga]], elektiĝis la 22-an de septembro 2010 kun efiko de la 1-a de oktobro [[2010]], prezidantino en [[2015]].
* [[Didier Burkhalter]], ekde la 1-a de novembro [[2009]], prezidanto en [[2014]]
* [[Ueli Maurer]], ekde la 1-a de januaro 2009
* [[Doris Leuthard]], ekde 2007, prezidantino en [[2010]]
* [[Guy Parmelin]], ekde [[2016]]

== Listo de la eksaj federaciaj konsilantoj, ankoraŭ vivantaj ==
* [[Eveline Widmer-Schlumpf]], 2008-2015, prezidantino en [[2012]]
* [[Micheline Calmy-Rey]], 2003-2011, prezidantino en [[2006]] kaj [[2011]]
* [[Moritz Leuenberger]], 1995-2006, prezidanto en 2001 kaj 2006
* [[Hans-Rudolf Merz]], 2004-2010, prezidanto en 2009
* [[Pascal Couchepin]], ek de 1998 ĝis la 30-a de oktobro 2009, prezidanto en 2008
* [[Christoph Blocher]], 2004-2007
* [[Samuel Schmid]], 2001-2008, prezidanto en 2005
* [[Ruth Metzler-Arnold]], 1999-2003
* [[Joseph Deiss]], 1989-2006
* [[Kaspar Villiger]], 1989-2003
* [[Ruth Dreifuss]], 1999-2002
* [[René Felber]], 1987-1993
* [[Adolf Ogi]], 1987-2000
* [[Flavio Cotti]], 1987-1999
* [[Arnold Koller]], 1986-1999
* [[Elisabeth Kopp]], 1984-1989

== Listo de la forpasintaj federaciaj konsilantoj ==
=== Forpasintaj membroj de la Federacia Konsilio elektitaj ek de 1950 ===
* [[Jean Pascal Delamuraz]], 1984-1998
* [[Otto Stich]], 1983-1995
* [[Alphons Egli]], 1983-1986
* [[Rudolf Heinrich Friedrich]], 1983-1984
* [[Leon Schlumpf]], 1979-1987
* [[Pierre Aubert]], 1978-1987
* [[Hans Hürlimann]], 1974-1982, prezidanto en 1979
* [[Georges-André Chevallaz]], 1974-1983, prezidanto en 1980
* [[Willy Ritschard]], 1973-1983, prezidanto en 1978
* [[Kurt Furgler]], 1971-1987
* [[Pierre Graber]], 1970-1978
* [[Ernst Brugger]], 1969-1978
* [[Nello Celio]], 1966-1973
* [[Rudolf Gnägi]], 1965-1979
* [[Roger Bonvin]], 1962-1973
* [[Hans Schaffner]], 1960-1969
* [[Jean Bourgknecht]], 1960-1962
* [[Ludwig von Moos]], 1960-1970
* [[Hans-Peter Tschudi]], 1960-1973
* [[Willy Spühler]], 1960-1970
* [[Friedrich Traugott Wahlen]], 1958-1965
* [[Giuseppe Lepori]], 1954-1959
* [[Paul Chaudet]], 1954-1966
* [[Hans Streuli]], 1954-1959
* [[Thomas Holenstein]], 1954-1959
* [[Max Weber (federacia konsilanto)|Max Weber]], 1951-1954
* [[Markus Feldmann]], 1951-1958

=== Forpasintaj membroj de la Federacia Konsilio elektitaj inter 1900 kaj 1945 ===
* [[Jakob Stämpfli]], 1854-1861
* [[Josef Escher]], 1950-1954
* [[Rudolphe Rubattel]], 1947-1954

* [[Max Petitpierre]], 1944-1961
* [[Ernst Nobs]], 1943-1951
* [[Karl Kobelt]], 1940-1954
* [[Walter Stampfli]], 1940-1947
* [[Eduard von Steiter]], 1940-1951
* [[Enrico Celio]], 1940-1950
* [[Ernst Wetter]], 1935-1943
* [[Hermann Obrecht]], 1935-1940
* [[Philipp Etter]], 1934-1959
* [[Johannes Baumann]], 1934-1940
* [[Albert Meyer]], 1929-1938
* [[Rudolf Minger]], 1929-1940
* [[Marcel Pilet-Golaz]], 1928-1944
* [[Heinrich Häberlin]], 1920-1934
* [[Jean-Marie Musy]], 1919-1934
* [[Ernst Chuard]], 1919-1928
* [[Karl Scheurer]], 1919-1929
* [[Robert Haab]], 1917-1929
* [[Gustave Ador]], 1913-1919
* [[Felix-Louis Calonder]], 1913-1920
* [[Camille Decoppet]], 1912-1919
* [[Louis Perrier]], 1912-1913
* [[Edmond Schulthes]], 1912-1935
* [[Giuseppe Motta]], 1911-1940
* [[Arthur Hofmann]], 1911-1917
* [[Josef Anton Schobinger]], 1908-1911
* [[Ludwig Forrer]], 1902-1917

=== Forpasintaj membroj de la Federacia Konsilio elektitaj antaŭ 1900 ===
* [[Robert Comtesse]], 1899-1912
* [[Marc-Emile Ruchet]], 1899-1912
* [[Ernst Brenner]], 1897-1908
* [[Walter Hauser]], 1895-1902
* [[Eugème Ruffy]], 1895-1899
* [[Eduard Müller]], 1895-1919
* [[Adrien Lachenal]], 1892-1899
* [[Josef Zemp]], 1891-1908
* [[Emil Frey]], 1890-1897
* [[Wilhelm Hertenstein]], 1888-1895
* [[Adolf Deucher]], 1883-1912
* [[Antoine Louis John Ruchonnet]], 1881-1893
* [[Simon Bavier]], 1878-1883
* [[Bernhard Hammer]], 1875-1890
* [[Numa Droz]], 1875-1892
* [[Fridolin Anderwert]], 1875-1881
* [[Joachim Heer]], 1875-1878
* [[Eugène Borel]], 1872-1875
* [[Johann Jakob Scherrer]], 1872-1888
* [[Paul Cérésole]], 1870-1875
* [[Victor Ruffy]], 1867-1870
* [[Emil Welti]], 1866-1891
* [[Jean Jacques Challet Venel]], 1864-1872
* [[Karl Schenk]], 1863-1895
* [[Jakob Dubs]], 1861-1872
* [[Giovanni Battista Pioda]], 1857-1863
* [[Constant Fornerod]] 1855-1867
* [[Josef Martin Knüsel]], 1855-1875

[[Dosiero:Erster Bundesrat.jpg|eta|dekstra|Unua Federacia Konsilio [[1848]]]]

=== La membroj de la unua Federacia Konsilio en 1848 ===
* [[Wilhelm Matthias Naeff]], 1848-1875
* [[Friedrich Frey-Herosé]], 1848-1866
* [[Stefano Franscini]], 1848-1857
* [[Daniel-Henri Druey]], 1848-1855
* [[Josef Munzinger]], 1848-1855
* [[Jonas Furrer]], 1848-1861
* [[Ulrich Ochsenbein]], 1848-1854

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Federacia Konsilio (Svislando)]]

[[Kategorio:Politiko de Svislando|Federaciaj konsilantoj]]
[[Kategorio:Listoj de regantoj laŭ landoj|Svislando]]
[[Kategorio:Svisaj politikistoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de Svislando|Federaciaj Konsilantoj]]
[[Kategorio:Federaciaj konsilantoj de Svislando| ]]</text>
      <sha1>ojtc09pt6ppto9maqawhy8o05taq9k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Ĝenevo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229426</id>
    <revision>
      <id>9479363</id>
      <parentid>9435405</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektitaj studentoj */</comment>
      <origin>9479363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="r4ux9bef2azoqothip9x7lxvv3twxcw" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
| nomo = universitato de Ĝenevo&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Université de Genève&lt;br/&gt;Schola Genevensis''&lt;/small&gt;
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = Post tenebras lux&lt;br&gt;(Lumo post mallumo)
| speco     = ŝtata
| fondodato = [[1559]]
| urbo= [[Ĝenevo]], [[Svislando]]
| gvidanto = 
| nombro de studentoj = 14 600 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
| nombro de kunlaborantoj= 3 250 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
| el tio profesoroj = 750 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = CH-GE
|situo sur mapo=Ĝenevo
|zomo          = 14
|retejo = 
}}
La '''Universitato de Ĝenevo''' fondiĝis en la jaro [[1559]] de [[Kalvino|Jean Calvin (Johano Kalvino)]] sub la nomo Akademio de [[Ĝenevo]] kiel teologia kaj humanisma seminario. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]], kaj ankaŭ membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]].

== Ciferoj ==
En la jaro [[2005]] la universitato havis 14 600 studentojn (de ili estis 59% virinoj kaj 38% eksterlandanoj), 750 profesoroj kaj 2500 aliaj dungitoj en instruado kaj esplorado.

== Fakultatoj ==
La Universitato de Ĝenevo konsistas el 8 fakultatoj ([[naturscienco]]j, [[medicino]], [[jurisprudenco]], [[Filozofio|filozofiaj sciencoj]], [[Ekonomio|ekonomiaj kaj sociaj sciencoj]], [[Psikologio|psikologio kaj eduksciencoj]], [[Teologio|protestanta teologio]], Fakultato de tradukado kaj interpretado), la Instituto por eŭropo-sciencoj (france ''Institut Européen de l'Université de Genève'', mallongigo IEUG) kaj aŭtonomaj institutoj ([[arkitekturo]] kaj aliaj).

== Elektitaj studentoj ==
* [[Éva Bayer Fluckiger]]
* [[Pál Hatos]]
* [[László Nagy (skoltestro)]]
* [[Kurt Tucholsky]]
* [[Szabolcs Vajay]]

== Elektitaj instruistoj ==
* [[András Reszler]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Universitatoj kaj universitataj altlernejoj de Svislando]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.unige.ch Retejo de la Universitato de Ĝenevo]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Edukado en Ĝenevo]]
[[Kategorio:Universitatoj kaj universitataj altlernejoj en Svislando|Ĝenevo]]</text>
      <sha1>r4ux9bef2azoqothip9x7lxvv3twxcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479364</id>
      <parentid>9479363</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>foto</comment>
      <origin>9479364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2375" sha1="a7nmww4v7gqicmont7up0v8x68lf43g" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
| nomo = universitato de Ĝenevo&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''Université de Genève&lt;br/&gt;Schola Genevensis''&lt;/small&gt;
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = Post tenebras lux&lt;br&gt;(Lumo post mallumo)
| speco     = ŝtata
| fondodato = [[1559]]
| urbo= [[Ĝenevo]], [[Svislando]]
| gvidanto = 
| nombro de studentoj = 14 600 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
| nombro de kunlaborantoj= 3 250 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
| el tio profesoroj = 750 &lt;small&gt;(2005)&lt;/small&gt;
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = CH-GE
|situo sur mapo=Ĝenevo
|zomo          = 14
|retejo = 
}}
La '''Universitato de Ĝenevo''' fondiĝis en la jaro [[1559]] de [[Kalvino|Jean Calvin (Johano Kalvino)]] sub la nomo Akademio de [[Ĝenevo]] kiel teologia kaj humanisma seminario. La institucio apartenas al la [[Koimbra Grupo]], internacia asocio de 41 [[universitato]]j en [[Eŭropo]], kaj ankaŭ membras en la [[Ligo de Eŭropaj Esploraj Universitatoj]].
[[Dosiero:Uni-LesPhilosophes-ext-01.jpg|eta|maldekstre|Filozofia kampuso]]

== Ciferoj ==
En la jaro [[2005]] la universitato havis 14 600 studentojn (de ili estis 59% virinoj kaj 38% eksterlandanoj), 750 profesoroj kaj 2500 aliaj dungitoj en instruado kaj esplorado.

== Fakultatoj ==
La Universitato de Ĝenevo konsistas el 8 fakultatoj ([[naturscienco]]j, [[medicino]], [[jurisprudenco]], [[Filozofio|filozofiaj sciencoj]], [[Ekonomio|ekonomiaj kaj sociaj sciencoj]], [[Psikologio|psikologio kaj eduksciencoj]], [[Teologio|protestanta teologio]], Fakultato de tradukado kaj interpretado), la Instituto por eŭropo-sciencoj (france ''Institut Européen de l'Université de Genève'', mallongigo IEUG) kaj aŭtonomaj institutoj ([[arkitekturo]] kaj aliaj).

== Elektitaj studentoj ==
* [[Éva Bayer Fluckiger]]
* [[Pál Hatos]]
* [[László Nagy (skoltestro)]]
* [[Kurt Tucholsky]]
* [[Szabolcs Vajay]]

== Elektitaj instruistoj ==
* [[András Reszler]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Universitatoj kaj universitataj altlernejoj de Svislando]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.unige.ch Retejo de la Universitato de Ĝenevo]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Edukado en Ĝenevo]]
[[Kategorio:Universitatoj kaj universitataj altlernejoj en Svislando|Ĝenevo]]</text>
      <sha1>a7nmww4v7gqicmont7up0v8x68lf43g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laborgrupo por esploro de la historio de GDREA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232916</id>
    <revision>
      <id>9479574</id>
      <parentid>8950289</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="o4438wf4w1pm4285b4a66o9k15e23px" xml:space="preserve">La '''laborgrupo por esploro de la historio de GDREA''' estis fondita en [[1997]]. Aro da membroj de [[Esperanto-Ligo Berlin]] antaŭ 1990 apartenis al la Esperanto-Asocio en Kulturligo de GDR ([[GDREA]]). Kelkaj historie interesitaj esperantistoj la unuan de marto 1997 kunvenis en la sidejo de Kulturring Berlin e.V. (Giselastraße, Berlin-Lichtenberg), fakte parto de la ŝanĝiĝinta sed ja pluekzistanta Kulturligo. Ili fondis la Laborgrupon por esploro de la historio de GDREA (Arbeitsgruppe Geschichte von GDREA, AGG). Tiu ĉi grupo ĝis aŭtuno de 2003 okazigis 10 kunvenojn, kiuj traktis diversajn aspektojn de la historio de GDREA. Dum la kunvenoj oni prezentis analizojn, skizojn, vidbendojn kaj multkomunikilajn kompaktdiskojn, rilatantajn al la historio de GDREA aŭ al la vivo de iamaj aktivuloj. Aperis 13 informbroŝuroj kun historiaj materialoj („AGG-Rundbrief“) kun entute 290 paĝoj. Rekte aŭ nerekte la laborgrupo iniciatis resp. realigis la aperon de multaj studoj, kiuj entute sumiĝas je ĉirkaŭ 3300 paĝoj. 

Al la plej gravaj publikaĵoj, kiujn eldonis AGG aŭ kiuj estis instigitaj, resp. influitaj de ĝi, apartenas:

*Blanke, Detlev (2003, Red.): Beiträge zur Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR (von  [[Rolf Beau]], [[Ulrich Becker]], [[Torsten Bendias]], [[Dirk Bindmann]],  [[Detlev Blanke]], [[Wolfgang Both]], [[Rudolf Burmeister]], [[Till Dahlenburg]], [[Rainer Knapp]], [[Linde Knöschke]], [[Helmut Krone]], [[Max Hans-Jürgen Mattusch]],  [[Monika Ludewig]], [[Achim Meinel]], [[Werner Pfennig]], [[Marcus Sikosek]], [[Janos Sipos]], [[Fritz Wollenberg]]). Berlin: Arbeitsgruppe zur Erforschung der Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR, 203 p.
*Beau, Rolf / Blanke, Detlev (2001): Publikationen in und über Esperanto in der DDR. En: AGG-Rundbrief 11(3/2001), p. 12-18 (same en Blanke 2003).

*Becker, Ulrich (1998): Einige Bemerkungen zu den Erfahrungen bei der Nutzung von Esperanto-Fernkursen. En: Esperanto aktuell 17, Nr. 5, p. 13 - 14, (same en Blanke 2003).

*Bendias, Torsten (1999): „El la vivo de GDR“. der esperantist (1965 bis 1990). En:  Barck, Simone/ Langermann, Martina/ Lokatis, Siegfried (Eld., 1999): Zwischen „Mosaik“ und   „Einheit“. Zeitschriften in der DDR. Berlin: Ch. Links Verlag, p. 202 - 213 (same en Blanke 2003).

*Bendias, Torsten (2003): Esperanto-Jugendgruppen in der DDR. Berlin: Arbeitsgruppe zur Erforschung der Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR, 61 p. 
*Blanke, Detlev (1999): 1965 - 1990: Esperanto in der DDR. En: Esperanto aktuell, 4- 5/1999, p. 15-16. 
*Blanke, Detlev (2000): Einige methodologische Probleme der Geschichtsschreibung über GDREA. En: Haase, Martin (2000, Eld.): Beiträge zur Geschichte der deutschen Esperanto-Bewegung. (Esperanto-Dokumente 5). Berlin: Deutsches Esperanto-Institut, p. 31-62 (same en Blanke 2003).

*Blanke, Detlev (2001a):  Die Esperantisten im Kulturbund. En: Heterogenität und Konsistenz. Zur Herausbildung und Entwicklung des Kulturbundes in der DDR. Pankower Vorträge, Heft 30, Berlin: „Helle Panke“ e. V., p. 67 - 72 (same en Blanke 2003).

*Blanke, Detlev (2001b): Für eine Geschichte des Kulturbundes - Die Bemühungen der Esperantisten. En: Kulturbund news, (Berlin: Kulturring e. V.) 11(2001)1, p. 6-8 (same en Blanke 2003).

*Blanke, Detlev (2002): Zur Einführung oder Peter Levsen outet sich und gibt einige Fakten preis. En: Levsen/Lindner 2002, p. 7-21.

*Knöschke, Linde / Kolbe, Ino (1997): „der esperantist“ 1(1965) - 164(1990). Register. Teil I. (Redaktion und Einleitung: Detlev Blanke)  Berlin: Gesellschaft für Interlinguistik e. V. (GIL), 1997, 120 p.

*Kolbe, Ino (1998): „der esperantist“ 1 (1965) - 164 (1990). Register Teil II, Berlin: Arbeitsgruppe Geschichte des Esperanto-Verbandes der DDR, 120 p.

*Kolbe, Ino (2002b): Zum Inhalt der Esperanto-Folgen in „Der Morgen“ - Verzeichnis der Überschriften. En: Levsen/Lindner 2002, p. 24-39.

*Lemke, Thorsten / Ludewig, Monika (1989/2003): Bibliothek des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR. Alphabetischer Katalog (Autoren-Verzeichnis). Erarbeitet von Thorsten Lemke (1989) und als elektronische Datei erstellt von Monika Ludewig (2003). Berlin: Arbeitsgruppe zur Erforschung der Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR, 190 p. (same kiel kompaktdisko).

*[[Peter Levsen|Levsen, Peter]] / Paul Lindner (2002): Die Esperanto-Serie in „Der Morgen“ 1965 - 1990. Zur Veröffentlichung vorbereitet von Ino Kolbe und Monika Ludewig. 3 A4-volumoj, kune 600 p. + aldonaĵoj (same kiel kompaktdisko). 
*Lewien, Werner (2001): „La gazetaro pri ni“. Esperanto in der Presse der DDR. Eine Auswertung von Materialien aus „der esperantist“. Berlin: Arbeitsgruppe zur  Erforschung der Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR, 56 p.

*Pfennig, Werner (2002): I Die Esperanto-Bewegung in den Strukturen des Kulturbundes aus der Sicht des Bezirksvorstandes GDREA Neubrandenburg. II Über zentrale und bezirkliche Seminare zur Qualifizierung der Zirkelleiter und ehrenamtlichen Leitungen durch GDREA. Ein Arbeitsmaterial.  Berlin: Arbeitsgruppe zur Erforschung der Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR, 54 p. + aldonaĵoj.

*Wollenberg, Fritz (2002): Chronik zur Geschichte des Esperanto in Ostberlin 1945-1991. Ein Arbeitsmaterial. Berlin: Arbeitsgruppe zur Erforschung der Geschichte des Esperanto-Verbandes im Kulturbund der DDR, 85 p.

[[Kategorio:Esperanto-movado en GDR|Laborgrupo]]
[[Kategorio:Esperanto en Berlino|Laborgrupo]]</text>
      <sha1>o4438wf4w1pm4285b4a66o9k15e23px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gofredo de Monmouth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232945</id>
    <revision>
      <id>9479321</id>
      <parentid>8972937</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2712" sha1="epsmsmc955totddimp8mm4pzh99d4tq" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| dato de naskiĝo = ĉirkaŭ [[1100]]
| dato de morto = [[1155]]
| dosiero = Cotton Claudius B VII f.224 Merlin Vortigern.jpg
| priskribo = La juna [[Merlin (mitologio)|Merlin]] parolas al la [[Reĝo]] Vortigern.&lt;br&gt; Ilustraĵo el ''Prophetiae Merlini'' de Geoffrey de Monmouth, en la [[Brita Biblioteko]].
| kesteroj =
{{Informkestero sinsekvo
| titolo = episkopo de [[St Asaph]]
| periodo = [[1152]]–
}}
}}
'''Gofredo de Monmouth''' (naskiĝis ĉirkaŭ [[1100]] en [[Monmouth (Kimrio)|Monmouth]]; mortis en [[1155]] en Saint Asaph), estis [[kimrio|kimra]] [[episkopo]] kaj [[historiisto]], kiu verkis [[latine]]. Li estas konata kiel unu el la unuaj anglaj historiistoj, kaj la ĉefa [[Angla lingvo|angla]] historiisto de la [[mezepoko]].

Lia naskiĝloko ne estas konata, sed ĝi estis verŝajne [[Monmouth (Kimrio)|Monmouth]] en [[Kimrio]]. Li havis verŝajne [[bretonio|bretonajn]] praulojn, bone konis la regionon de Monmouth kaj priskribas [[Caerleon]] en sia ''[[Historia Regum Britanniae]]''. Tiu verko enhavas fruan version de la legendoj pri [[Reĝo Arturo]].

Li studis en [[Oxford]], renkontis tie la [[diakono|ĉefdiakonon]] [[Walter]]. La [[21-an de februaro]] [[1152]] la [[ĉefepiskopo de Canterbury]] [[Teobaldo (ĉefepiskopo de Canterbury)|Teobaldo]] konsekris lin episkopo de [[St Asaph]] (en [[Norda Kimrio]]), nur dek tagojn post lia [[Pastro|pastriĝo]].

== Verkoj ==
Gofredo verkis kelkajn historiajn kaj mitologiajn skribaĵojn, el kiuj la unua estis la ''Prophetiae Merlini'' &quot;La profetaĵoj de Merlino&quot; (verkita antaŭ [[1135]]), la ''Vita Merlini'': &quot;La vivo de Merlin&quot; (inter [[1149]] kaj [[1151]]), kaj de ''Historia regum Britanniae'' &quot;Historio de la reĝoj de Britio&quot; ([[1135]]-[[1138]]), la plej konata de liaj libroj.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Artura legendo]]
* [[Reĝo Arturo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* ''Prophetiae Merlini'': [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65644p Latina teksto (eldono 1603)] kun komentoj de [[Alain de Lille]]
* ''Historia Regum Britanniae'':
** [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k52604h Latina teksto (eldono de Parizo, 1508)]
** [http://www.yorku.ca/inpar/geoffrey_thompson.pdf Angla traduko de Aaron Thompson (1999), pdf-formato]
* ''Vita Merlini'': [http://www.sacred-texts.com/neu/eng/vm/vmlat.htm Latina teksto]

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo}}

[[Kategorio:Gofredo de Monmouth| ]]
[[Kategorio:Britaj episkopoj]]
[[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Anglaj historiistoj]]
[[Kategorio:Kimraj verkistoj]]
[[Kategorio:Kimraj poetoj‎]]
[[Kategorio:Kimraj historiistoj]]
[[Kategorio:Kimra mitologio]]
[[Kategorio:Pseŭdohistoriistoj]]
[[Kategorio:Artura literaturo]]
[[Kategorio:MonmouthpediA]]</text>
      <sha1>epsmsmc955totddimp8mm4pzh99d4tq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vasilij Zajcev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238197</id>
    <revision>
      <id>9479111</id>
      <parentid>9230904</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="nws2ak3hfujsie8koy2ybtmliorgwpp" xml:space="preserve">{{Informkesto soldato
|dosiero = Vasily Zaytsev.jpg
|kesteroj=
{{Informkesto homo
|subŝablono=jes
}}
}}

'''Vasilij Grigorijeviĉ Zajcev''' ({{lang-ru|Василий Григорьевич Зайцев}}) ([[23-a de marto]] [[1915]] — [[15-a de decembro]] [[1991]]) estis unu el la plej bonaj sovetaj [[kaŝpafisto]]j dum la [[dua mondmilito]].

Vasilij Zajcev naskiĝis en urbeto [[Jelino]] en distrikto [[Ĉeljabinsk]] en tiama [[Sovetunio]], li elkreskis en montaro [[Uralo (montaro)|Uralo]]. Ĉi tie li ĉasante lernis pafi altan bestaron. Li aktiviĝis en la dua mondmilito nur en [[novembro de 1942]], kiam plene furiozis [[batalo apud Stalingrado]]. Ĉi tie montriĝis, ke Zajcev estas bona [[pafisto]]. En periodo ekde la [[10-a de novembro]] ĝis la [[17-a de decembro]] [[1942]] li onidire pafmortigis 225 soldatojn kaj oficirojn de [[Wehrmacht]], el tio 11 kaŝpafistojn. Sed kelkaj fontoj asertas, ke la meritoj de Zajcev ne estis tiel grandaj, krom alia ili asertas, ke preskaŭ la saman nombron de soldatoj de la germana armeo (ĉiokaze 224 viroj) pafmortigis nekonata soveta soldato konata sole kiel [[Zikan]].

Zajcev deĵoris ĉe la 1047-a pafista regimento de la 284-a pafista divizio de la 62-a armeo de Stalingrada fronto. Deĵore kapabla li estis ĝis [[januaro de 1943]], kiam li suferis lezon de la okuloj. Lian vidkapablon revenigis al li operacio, kiun faris profesoro Filatov. Poste li revenis en la batalojn kaj ĝis fino de la milito li estis avancita je [[kapitano]]. Post la milito li gvidis fabrikon en [[Kievo]].

== Honorigoj ==
* [[Heroo de Sovetunio]]
* [[Ordeno de Lenin]]
* [[Ordeno de ruĝa flago]] (dufoje)
* [[Ordeno de patriota milito]] de la 1-a grado

== Filmo ==
Pri Zajcev estis filmita ankaŭ filmo ''[[Malamiko antaŭ pordegoj]]''. La okazintaĵo de tiu ĉi filmo estas okazanta fine de la jaro 1942 en detruita Stalingrado, kiun jam el plimulto priregas germanoj. Montriĝos, ke Zajcev estas eminenta pafisto, kaj baldaŭ fariĝas el li timigo de la germanaj soldatoj kaj oficiroj. La germanoj ne sukcesas elimini lin, kaj ili do sendas unun el siaj plej bonaj kaŝpafistoj, ''majoron König'', kun celo mortigi Zajcevon. En tiu ĉi nervojn teruriganta duelo de du kaŝpafistoj fine estas venkanta Vasilij Zajcev, kiam fine de la filmo li enlogas Königon en maŝon en la stalingrada stacidomo kaj pafmortigos lin.

== Vidu ankaŭ ==
* Pluaj famaj sovetaj kaŝpafistoj el periodo de la dua mondmilito:
** [[Zikan]] (?????)
** [[Nina Alexejevna Lobkovskaja]]
** [[Ljudmila Pavliĉenko]]
** [[Ivan Sidorenko]]
** [[Vasilij Golosov]]

== Literaturo ==
* {{Libroj:Batalo ĉe Stalingrad (enciklopedio)}}

{{Kaŝpafistoj de la dua mondmilito}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Zajcev, Vasilij Grigorijevič}}

[[Kategorio:Snajperoj]]
[[Kategorio:Personoj de la Dua Mondmilito]]
[[Kategorio:Sovetiaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Herooj de Sovetunio]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de marto]]
[[Kategorio:Mortintoj la 15-an de decembro]]
[[Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito]]
[[Kategorio:Partoprenentoj de batalo ĉe Stalingrado]]
[[Kategorio:Sovetiaj komunistoj]]</text>
      <sha1>nws2ak3hfujsie8koy2ybtmliorgwpp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senarbarigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258193</id>
    <revision>
      <id>9479591</id>
      <parentid>9451789</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52256" sha1="hji7xxrsdu7f5n57906t73nknwh5z9m" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Deforestacja RioBranco.jpg|eta|dekstra|300ra|Satelita observado de [[NASA]] pri kontraŭleĝa senarbarigo ĉe [[Rio Branco]] en [[Brazilo]] observita la [[28-an de julio]] [[2000]]]]
[[Dosiero:Djouce.jpg|eta|300ra|Monto [[Djouce]], kaj same la plej granda parto de la insulo de [[Irlando]], estis sisteme senarbarigita dum la [[17-a jarcento|17-a]] kaj [[18-a jarcento]]j, por atingi [[ligno]]n ĉefe por [[ŝipkonstruado]].]]
''' Senarbarigo''' estas la transformo de [[arbaro|arbaraj]] areoj al nearbara zono por uzado kiel [[agro|plugebla tero]], [[paŝtejo]], [[setlejo]], lignorikolta areo, aŭ nefruktodona tero. Ĝenerale, la forigo aŭ detruo de signifa kvanto de arbaraj areoj kaŭzas degraditan medion kun reduktita [[biodiverseco]]. En multaj landoj, amasa senarbarigo estas survoje kaj ŝanĝas kaj la [[klimato]]n kaj la [[geografio]]n. Senarbarigo rezultas el forigo de arboj sen sufiĉa [[rearbarigo]], kaj rezultas en malpliigo de [[habitato (ekologio)|habitato]] kaj [[biodiverseco]]. Akiro de ligno estas unu el la kaŭzoj, sed ekzistas multaj pliaj.&lt;ref&gt;http://www.actionbioscience.org/environment/nilsson.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190607205907/http://www.actionbioscience.org/environment/nilsson.html |date=2019-06-07 }} Do We Enough Forests?
By Sten Nilsson&lt;/ref&gt;

== Konstatoj ==
El la mezo de la [[19-a jarcento]], ĉirkaŭ [[1852]], la planedo spertis neantaŭviditajn ŝanĝon kaj detruon de arbaroj tutmonde.&lt;ref name=&quot;Wilson&quot;&gt;E.O. Wilson, 2002, ''The Future of Life'', Vintage ISBN 0-679-76811-4&lt;/ref&gt; &lt;!--{{citon|--&gt;Arbaroj en [[Eŭropo]] estis danĝere damaĝitaj de [[acida pluvo]] kaj oni tro maldensigis tre grandajn areojn de [[Siberio]] post la malfondiĝo de [[Sovetunio]].&lt;!--}}--&gt; En la lastaj du jardekoj, [[Afganio]] perdis ĉirkaŭ 70% de siaj arbaroj tra la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.yubanet.com/artman/publish/article_62235.shtml |titolo=Afghanistan: Environmental crisis looms as conflict goes on |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080616214414/http://www.yubanet.com/artman/publish/article_62235.shtml |arkivdato=2008-06-16 }}&lt;/ref&gt; Tamen, plej drasta estas la detruo nuntempe en la tutmondaj grandaj [[tropikaj pluvarbaroj]], kie [[arbarmaldensigado]] kaŭzas pli negativan efekton sur la [[biodiverseco]] kaj kontribuas al la pliiĝanta [[holocena amasmortigo]].&lt;ref&gt;Leakey, Richard and Roger Lewin, 1996, ''The Sixth Extinction : Patterns of Life and the Future of Humankind'', Anchor, ISBN 0-385-46809-1&lt;/ref&gt;

Preskaŭ duono de la plenkreska [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|tropika arbaro]], tio estas inter 750 kaj 800 milionoj da hektaroj de la originaj 1.5 ĝis 1.6 mil milionoj da hektaroj, kiuj iam kovris la planedon, malaperis pro senarbarigo.&lt;ref name=&quot;Nielsen&quot;&gt;Ron Nielsen, ''The Little Green Handbook: Seven Trends Shaping the Future of Our Planet'', Picador, New York (2006) ISBN 978-0-312-42581-4&lt;/ref&gt; La arbarperdo estas jam terure danĝera en [[sudorienta Azio]], la dua mondoregiono rilate al grandeco de biodiverseco. Ankaŭ en la [[Amazona baseno]], kie la [[Amazona pluvarbaro]] &lt;!--{{citon|--&gt;kovris pli ol 600 milionojn da hektaroj&lt;!--}}--&gt;, la biodiverseco estas endanĝerigita.

Arbarojn oni detruas je la ritmo de la [[troloĝantariĝo|rapida homa populacia multobliĝo]]. Se oni ne prenos signifajn decidojn je tutmonda nivelo por konservi arbarojn, en [[2030]] restos nur 10% de la nunaj areoj &lt;ref name=&quot;Wilson&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nielsen&quot; /&gt; kun aliaj 10% en degraditaj kondiĉoj.&lt;ref name=&quot;Wilson&quot; /&gt; 80 % estos perditaj kaj kun tio okazos la neŝanĝebla perdo de centoj da miloj da specioj.&lt;ref name=&quot;Wilson&quot; /&gt;

&lt;!--{{citon|--&gt;Multaj tropikaj landoj, inkludante [[Indonezio]]n, [[Tajlando]]n, [[Malajzio]]n, [[Bangladeŝo]]n, [[Ĉinio]]n, [[Srilanko]]n, [[Laoso]]n, [[Niĝerio]]n, [[Liberio]]n, [[Gvineo]]n, [[Ganao]]n kaj [[Eburbordo]]n jam perdis grandajn areojn de siaj [[pluvarbaro]]j.&lt;!--}}--&gt; 90% de la arbaroj de la [[Filipinoj]] jam estas fortranĉitaj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.fieldmuseum.org/Vanishing_Treasures/Deforestation_1.htm |titolo=The Lost Forest |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20101231111807/http://www.fieldmuseum.org/vanishing_treasures/Deforestation_1.htm |arkivdato=2010-12-31 }}&lt;/ref&gt; En [[1960]] [[Centrameriko]] ankoraŭ havis 4/5 de sia origina arbaro; nuntempe restas nur 2/5 : senarbarigo en [[Argentino]], [[Ekvadoro|Ekuadoro]], [[Kolombio]]. La filmo ''Frontera Invisible'' ilustras la situacion en Kolombio. [[Madagaskaro]] perdis 95% de siaj pluvarbaroj kaj [[Brazilo]] jam perdis 90-95% de sia arbaro nomita [[Atlantika arbaro]]&lt;ref&gt;[http://kids.mongabay.com/lesson_plans/lisa_algee/deforestation.html What is Deforestation?]&lt;/ref&gt;. Duono de la Brazila ŝtato de [[Rondonia]], tio estas 24.3 milionoj da hektaroj da arbaroj estis detruitaj aŭ draste degraditaj en la lastaj jaroj. En [[2007]], nur malpli ol 1% de la arbaroj de [[Haitio]] restis, kaj nuntempe multaj nomas Haition ''la [[karibio|kariba]] [[dezerto]]''.&lt;ref&gt;[http://www.satglobal.com/cfpap2.htm International Conference on Reforestation and Environmental Regeneration of Haiti]&lt;/ref&gt; Inter [[1990]] kaj [[2005]], [[Niĝerio]] perdis surprizan 79% de siaj malnovaj arbaroj.&lt;ref&gt;[http://rainforests.mongabay.com/20nigeria.htm Nigeria: Environmental Profile]&lt;/ref&gt;. Multaj landoj, inter kiuj rimarkindas [[Filipinoj]], [[Tajlando]] kaj [[Barato]], deklaris sian senarbarigon kiel nacian urĝan kriz-okazon.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.rainforestweb.org/Rainforest_Destruction/ |titolo=Rainforest Destruction |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105185603/http://www.rainforestweb.org/Rainforest_Destruction |arkivdato=2009-01-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/brazil/story/0,,1488468,00.html Rainforest loss shocks Brazil]&lt;/ref&gt;

== Sekvoj en la medio ==
[[Dosiero:Bolivia-Deforestation-EO.JPG|eta|dekstra|300ra|Orbita foto de homa senarbarigo pliiĝanta en la projekto Tierras Bajas en orienta Bolivio. Foto cedita de NASA.]]
Ĝenerale, la forigon aŭ detruon de grandaj areoj de arbara kovrotavolo sekvis degradita medio kun reduktita [[biodiverseco]]. Senarbarigo estas esenca kontribuanto al la [[tutmonda varmiĝo]],&lt;ref name=&quot;Fearnidel&quot;&gt;Philip M. Fearnside1 and William F. Laurance, ''TROPICAL DEFORESTATION AND GREENHOUSE-GAS EMISSIONS'', Ecological Applications, Volume 14, Issue 4 (August 2004) pp. 982–986&lt;/ref&gt; kaj kvankam 70% de la [[oksigeno]], kiun oni enspiras devenas de la [[fotosintezo]] de la maraj [[verdaj algoj]] kaj de la [[cianobakterio]]j,&lt;ref&gt;[[#Reference-idFenical1983|Fenical 1983]], &quot;Marine Plants&quot;&lt;/ref&gt; la amasdetruo de la tutmondaj pluvarbaroj ne plibonigas onian medion. Krome, la bruligo de la arbaraj plantoj por netigi la teron ellasas tunojn de CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, kiu pliigas la sekvojn de la tutmonda varmiĝo.&lt;ref name=&quot;Fearnidel&quot; /&gt;

Senarbarigo reduktas la enhavon de akvo en la grundo kaj la atmosferan humidecon. Senarbarigo reduktas la grund-adheron, kaj pro tio ofte okazas [[erodo]], [[inundo]]j kaj terglitado. La arbaroj entenas konsiderindan [[biodiverseco]]n, havigante valoran [[habitato (ekologio)|habitaton]] por [[naturo]]; krome, arbaroj loĝigas [[Herbokuracado|kuracplantojn]] kaj estas rezervejo de [[akvofluejo]]j. Dum arbaraj [[biotopo]]j estas neanstataŭebla fontaro de novaj [[drogo]]j kaj medikamentoj (kiel [[Paclitaxel|taksolo]]), senarbarigo povas detrui [[Genetiko|genetikajn]] variantojn definitive.

Malpliiĝanta arbara kovrotavolo reduktas la kapablon de la tereno por bari, reteni kaj transporti pluvaĵon. Anstataŭ kapti la [[pluvo]]fluon, kiu poste filtriĝas al la grundakvaj sistemoj, la senarbarigitaj areoj iĝas fontoj de forfluanta akvo sur la surfaco, kiu moviĝas multe pli rapide ol tiu, kiu fluas subsurface. Tiu pli rapida transporto de surfaca akvo povas kaŭzi inundojn pli danĝerajn ol tiuj okazintaj antaŭ senarbarigo, kio ankaŭ kontribuas al malpliigo de [[vaporiĝ-transpiro]], kiu malpliigas la atmosferan humidecon. Tio ĉe kelkaj kazoj malpliigas la pluvonivelojn sur la senarbarigitaj areoj, ĉar la akvo ne estas resendita al la senarbarigitaj areoj, sed forperdita al la fluo rapida al oceanoj. Laŭ kelkaj pristudoj, en senarbarigita norda kaj nordokcidenta [[Ĉinio]], la [[precipitaĵo|mezaveraĝa jara pluvokvanto]] malpliiĝis je unu triono inter la [[1950-aj jaroj]] kaj la [[1980-aj jaroj]].

Longdaŭran enspezadon oni povas akiri per pritraktado de la arbaroj kaj pluhavado de la kovrotavolo kaj havigo de biodegradita renovigebla resursofontaro. Arbaroj estas ankaŭ gravaj stokejoj de organika [[karbo]], kaj arbaroj povas elpreni [[Karbona dioksido|karbonan dioksidon]] kaj aliajn [[poluilo]]jn el la aero, tiel kontribuante al la biosfera stabileco. Senarbarigo (ĉefe en tropikaj areoj) forigas ĝis unu trionon de la totala antropogenika elsendado de karbona dioksido. Fine arbaroj valoras ankaŭ pro sia estetika beleco kaj kultura enspezofonto kiel turista allogaĵo.

“Redukti elsendojn el la tropika senarbarigo kaj de la arbara degradado en disvolviĝantaj landoj aperis kiel nova grava temo por komplementi la nunajn priklimatajn mezurojn. La ideo konsistas en havigo de financa kompenso por la malpliigo de elsendoj de varmigaj gasoj (GHG) pro senarbarigo kaj arbardegradado”.&lt;ref&gt;''Bringing ‘REDD’ into a new deal for the global climate'', S. Wertz-Kanounnikoff, L. Ximena Rubio Alvarado, Analyses, n° 2, 2007, Institute for Sustainable Development and International Relations.[http://www.iddri.org/Publications/Collections/Analyses/Why-are-we-seeing-REDD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071225042425/http://www.iddri.org/Publications/Collections/Analyses/Why-are-we-seeing-REDD |date=2007-12-25 }}&lt;/ref&gt;

== Ekonomiaj sekvoj ==
Historie la uzado de arbaraj produktoj, inkludante lignon kaj karbolignon, ludis ŝlosilan rolon en homa socio, kompareblan al la roloj de akvo kaj kultivebla tero. Nuntempe, evoluiĝintaj landoj plue uzas lignon por konstrui domojn, kaj lignopulpon por fabriki paperon. En disvolviĝantaj landoj preskaŭ trimil milionoj da homoj dependas de ligno por varmigado kaj kuirado.&lt;ref&gt;http://atlas.aaas.org/pdf/63-66.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110724210638/http://atlas.aaas.org/pdf/63-66.pdf |date=2011-07-24 }} Forest Products&lt;/ref&gt;
La industrio de arbaraj produktoj estas granda parto de la ekonomio en kaj disvolvigataj kaj disvolviĝantaj landoj. Mallongdaŭraj enspezoj akiritaj pro ŝanĝo de arbaroj en agrikulturo, aŭ troekspluatado de lignoproduktoj, ĝenerale alkondukas al perdo de longdaŭra enspezo kaj de longdaŭra biologia produktiveco (de tie malpliigo ĉe naturaj servoj). [[Okcidenta Afriko]], [[Madagaskaro]], [[sudorienta Azio]] kaj multaj aliaj regionoj spertis malaltan enspezadon pro malpliiĝantaj lignorikoltoj. Kontraŭleĝa lignorikoltado kaŭzas milojn da milionoj da dolaroj de perdo por la naciaj ekonomioj ĉiujare.&lt;ref&gt;[http://rainforests.mongabay.com/0905.htm Destruction of Renewable Resources]&lt;/ref&gt;

La novaj sistemoj por akiri amasajn kvantojn de ligno kaŭzas pli da damaĝo al la ekonomio kaj troigas la kvanton de mono elspezitan de dungitoj por lignorikolto. Laŭ ĵusa pristudo, &quot;en la plej granda parto de la studitaj areoj, la diversaj sekvoj, kiuj igis senarbarigon, malofte generis pli ol 5 usonajn dolarojn por ĉiu [[tuno]] da karbo, kiun oni elsendis kaj ofte tio enspezigis multe malpli ol 1 usonan dolaron.&quot; La prezo de la eŭropa merkato por produkto ligita al unutuna karbomalpliigo estas 23 eŭroj (ĉirkaŭ 35 usonaj dolaroj).&lt;ref&gt;[http://www.asb.cgiar.org/News/default.asp?a=%7B580BF3A6-9A50-4162-B059-80CF00046F24%7D New ASB Report finds deforestation offers very little money compared to potential financial benefits at ASB.CGIAR.org]&lt;/ref&gt;

== Karakteroj ==
Laŭlonge de plej granda parto de historio, homoj konsideris arbarmaldensigon necesa por siaj plej multaj agadoj krom lignorikolto. En la plej multaj landoj, nur post drasta malpliigo de ligno kaj de aliaj arbarproduktoj, aperis agadoj por plibonigi la arbarproduktadon kiel daŭripova sistemo. Tipe en disvolviĝintaj landoj, dum pligrandiĝas urbigado kaj ekonomia kresko, la tero iame uzata por terkulturado estis forlasita kaj rekreskis arbaroj.&lt;ref&gt;http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/0608343103v1 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081121120554/http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/0608343103v1 |date=2008-11-21 }} Revenantaj arbaroj analizitaj laŭ arbaridentigo&lt;/ref&gt; Nuntempe, en la disvolvigita mondo, la plej multaj landoj spertas rearbarigadon kaj la plej multaj perdoj de arbarteritorio koincidas kun la etendiĝo de urbaj areoj.&lt;ref&gt;[http://www.fao.org/DOCREP/ARTICLE/WFC/XII/MS12A-E.HTM Faktoroj de senarbarigo kaj arbardegradado.]&lt;/ref&gt;

Ĉe disvolviĝantaj landoj, homkaŭzita senarbarigo kaj [[habitata degradado|degradado]] de arbarhabitato estas unue kaŭzita de la etendiĝo de agrikulturo, de praktikoj de [[hakado kaj bruligado]] (anstataŭ [[hakado kaj karbigado]]), urba etendiĝo, kontraŭleĝa lignorikoltado, trorikoltado de karboligno, minado kaj naftoekspluatado.

Oni asertis, ke senarbarigo kutime sekvas la kurvon de Kuzneco&lt;ref&gt;http://www.aseanenvironment.info/Abstract/41014849.pdf {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304235124/http://aseanenvironment.info/abstract/41014849.pdf |date=2016-03-04 }} Senarbarigo kaj la media kurvo de Kuzneco: Institucia vidpunkto&lt;/ref&gt; kvankam se vere tio estas diskutebla en krizaj lokoj pro la risko de neŝanĝebla perdo de neekonomia arbarvaloro ekzemple de valoro de [[habitatodetruo|perdo de habitato]] aŭ specioj.

La sekvoj de homrilata senarbarigo povas esti malpliigitaj pere de mediaj subteneblaj praktikoj kiuj malpliigas la konstantan detruon de arbaroj aŭ eĉ agadas por konservi kaj rearanĝi la disrompitan arbarteritorion (vidu artikolojn pri [[rearbarigo]] kaj [[arboplantado]]). Tiuj metodoj helpas kaj havigas subteneblan kreskon de arbaroj kaj permesas, ke lignorikolto iĝu renovigebla enspezofonto.

== Media sekvaro ==
=== Atmosfera poluado ===
Senarbarigo estas ofte menciata kiel unu el la plej danĝera kaŭzoj de la pliiĝanta [[forceja efiko]]. Laŭ [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] senarbarigo, ĉefe en tropikaj areoj, respondecas pri unu triono de la totala antropogenika elsendado de karbona dioksido. Arboj kaj aliaj plantoj forigas karbon (laŭ formo de [[karbona dioksido]]) el la [[atmosfero]] dum la procezo de la [[fotosintezo]]. Kaj forigo kaj bruligo de ligno elsendas multe el tiu stokita karbo reen al la [[atmosfero]]. Senarbarigo kaŭzas ankaŭ la elsendon de karbo stokita engrunde. Arbaroj estas stokoj de karbo kaj povas esti fontoj aŭ fluejoj depende de la mediaj cirkonstancoj. Plenkreskaj arbaroj povas esti stokoj de karbona dioksido.

Ankaŭ akvociklo suferas la sekvojn de senarbarigo. Arboj elprenas grundakvon tra siaj radikoj kaj elsendas ĝin al la atmosfero. Kiam parto de arbaro estas forigita, la regiono ne plu povas reteni tiom da akvo kaj sekvas pro tio multe pli seka klimato.

=== Biodiverseco ===
Kelkaj arbaroj estas riĉaj je biologia diverseco. Senarbarigo povas kaŭzi la detruon de la [[habitato (ekologio)|habitatoj]], kiuj eltenis tiun biologian diversecon, tiel kontribuante al la pliiĝanta formorto de la [[holoceno]]. Multaj landoj disvolvigis agadplanojn pri biodiverseco por limigi forhakadon kaj agrikulturajn praktikojn de hakado kaj bruligado kiel danĝeraj por naturo kaj vegetalaro, ĉefe kiam ekzistas [[endanĝerigitaj specioj]].

John Vidal, ĵurnalisto, verkisto kaj iama eldonisto pri mediprotektado de [[The Guardian]], disvolvigas la tezon, ke nuntempaj [[pandemio]]j pli kaj pli rilatas al [[perdo de biodiverseco]] kaj partikulare pro senarbarigo kaj intensiva [[brutobredado]], kiuj unuflanke perdigas speciojn kiuj povus bremsi la disvastigon de virusaj zoonozoj kaj aliflanke alproksimigas homojn al naskoloko de la malsanoj, kiuj slatas el unu specio al alia specio.&lt;ref&gt;John Vidal, &quot;Pandemioj: Homoj estas la kulpuloj&quot;, en [[Unesko Kuriero]], numero 3 de Julio-Septembro 2021, eldonita de El Popola Ĉinio, [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377986_epo/PDF/377986epo.pdf.multi &quot;Restarigo de viv-diverseco, revivigi vivon&quot;,] 58 pp. en pp. 7-9.&lt;/ref&gt;

=== Terglitoj ===
Arboradikoj retenas la grundon, kaj se tiu estas sufiĉe neprofunda ili retenas ĝin surloke interligante ĝin al pli profundaj roktavoloj. Arboforigo en deklivoj kun neprofunda grundo pliigas la riskon de terglitoj, kiuj povas minaci homojn loĝantajn proksime. Tamen plej ofte senarbarigo damaĝas nur la arbotrunkojn, permesante al la radikoj resti enradikiĝintaj kaj malpermesante terglitojn; sed se post la arboforigo okazos forigo de la radikoj por daŭre senarbarigi la teron, malaperos la eblo reteni la grundon kaj la risko de terglitado endanĝerigos la vivojn kaj posedaĵojn de la loĝantaro.

=== Akvocirkulado kaj akvofontoj ===
La arboj kaj plantoj ĝenerale, afektas kaj influas [[akvocirkulado]]n ege signife:
* plantokovrilo (el plantoj aŭ arboj) interrompas parton de la [[precipitaĵo]]j, kiuj estas tiam elvaporigataj reen al la atmosfero;
* iliaj restaĵoj, tigoj kaj trunkoj bremsas la [[surfaca akvofluo|surfacan akvofluon]];
* iliaj radikoj kreas en la grundo makroporojn, grandajn fluejojn, kiuj pliigas [[enfiltrado (hidrologio)|enfiltradon]] de akvo;
* ili kontribuas al la tera elvaporigo kaj reduktas la [[akvokvanto|grundan humidecon]] per [[transpirado]];
* iliaj [[plantorestaĵo|restaĵoj]] kaj aliaj organikaj restaĵoj ŝanĝas la kvaliton de la grundo, kio afektas la kapablon de la grundo stoki akvon.

Kiel rezulto, la ĉeesto aŭ malĉeesto de arboj povas ŝanĝi signife la kvanton de akvo ĉe la surfaco, en la grundo aŭ akvogrundo, aŭ en la atmosfero. Tio siavice ŝanĝas la indicojn de [[erozio]] kaj la disponeblon de akvo ĉu por la ekosistemaj funkcioj ĉu por homaj servoj.

Arbaro povas efiki ankaŭ rilate al inundoj en kazo de grandaj pluvoj, kiuj superus la stokokapablon de la arbargrundo, se la grundo jam estas pli-malpli saturita.

=== Grunderozio ===
Netuŝitaj arbaroj suferas malaltajn indicojn de grundoperdo, de proksimume 2 tunoj por 1&amp;nbsp;km². Senarbarigo ĝenerale pliigas la indicojn de [[grunda erozio]], pro pliigo de la kvanto de [[surfaca akvofluo]] kaj pro malpliigo de la protekto de la grundo farita el arborestaĵoj. Tio povas esti avantaĝo ĉe troaj filtritaj tropikaj pluvarbaraj grundoj. Ankaŭ forsta agado povas pliigi erozion pro disvolvigo de ŝoseoj kaj uzado de maŝinaro.

La [[Loesa Ebenaĵo|loesa ebenaĵo]] de Ĉinio estis senarbarigita jam antaŭ jarmiloj. Ekde tiam ĝi estis eroziata kaj kreiĝis imprese profundaj valoj. Venas de tie la sedimento, kiu donas al la [[Flava Rivero]] ties flavan koloron kaj kio kaŭzas la inundojn laŭ [[riverujo]] eĉ en malalta akvoaltiĝo (de tie venas la ĉina kromnomo de la rivero ''Ĉina peno'').

La forigo de arboj ne ĉiam pliigas la indicojn de erozio. En kelkaj regionoj de sudokcidenta [[Usono]], arbustoj kaj arboj estis invadintaj la herbejojn. La arboj mem foje pligrandigas la perdon de grundo inter kaj sub la arbobranĉaro. Tiele la nudaj interarbaj areoj iĝis tre erozieblaj. La usona forsta servo, en la [[nacia monumento]] ''Bandelier'' ekzemple, pristudas kiel restarigi la iaman [[ekosistemo]]n, kaj redukti erozion, per forigo de arboj.

== Kontrolo de senarbarigo ==
=== Farmado ===
Oni disvolvigas novajn metodojn por farmi pli intensive, kiel per hibridaj plantaĵoj de alta produktiveco, [[forcejo]]j, ĝardenado de aŭtonomaj domoj kaj [[hidroponiko]]. Tiuj metodoj ofte dependas de amasa [[kemio|kemia]] aldonado por pluhavi necesan produktivecon. Ĉe cikla agrikulturo, oni bredas gregaron por setligi farmadon. Cikla agrikulturo aktuale pliigas la fruktodonecon de la grundo. Ankaŭ intensiva farmado povas malpliigi la grundonutraĵojn pro trokonsumado laŭ pli rapida ritmo ol tiu bezonata de la mineraloj por plantokresko.

=== Forstumado ===
Klopodojn haltigi aŭ bremsi senarbarigon estis faritaj dum jarcentoj ĉar delonge oni sciis, ke senarbarigo povas kaŭzi sufiĉe gravan median damaĝon, kiu en kelkaj kazoj povas eĉ kaŭzi la paralizon de la propra socio. En [[Tonga]], la registaro disvolvigis decidojn por eviti konfliktojn inter la mallongdaŭra enspezado el transformo de arbaroj al farmobienoj kaj eventuala longdaŭra problemaro pro perdo de arbaroj.&lt;ref&gt;Diamond, Jared ''Collapse: How Societies Choose To Fail or Succeed''; Viking Press 2004, pages 301-302&lt;/ref&gt; Dum la [[17-a jarcento|17-a]] kaj [[18-a jarcento]]j en [[Tokugawa]] [[Japanio]]&lt;ref&gt;Diamond, pages 320-331&lt;/ref&gt; la [[ŝoguno]]j disvolvigis tre prilaboritan sistemon de longdaŭra planado por haltigi senarbarigon el la antaŭaj jarcentoj kaj eĉ rearbarigi per anstataŭigo de ligno per aliaj produktoj, kaj per pli efika uzado de la tero, kiu estis farmigita dum multaj jarcentoj. En la [[16-a jarcento]] la terposedantoj en [[Germanio]] disvolvigis silvikulturon por alfrunti la problemon de senarbarigo. Tamen, tiuj politikaj decidoj estis kutime limigitaj al medioj kun ''sufiĉa pluvo'', ''senseka sezono'' kaj ''tre junaj [[grundo]]j'' (pro [[vulkano|vulkanismo]] aŭ [[Glaĉero|glaĉeriĝo]]). Ĉar ĉe pli malnovaj kaj malpli fruktodonaj grundoj arboj kreskas tro malrapide por silvikulturo por esti ekonomie produktivaj, dum ĉe areoj kun forte seka sezono estas ĉiam risko de incendioj detruantaj arborikoltadon antaŭ la plenkresko.

Ĉe areoj de &quot;[[hakado kaj bruligado]]”, ŝanĝo al “[[hakado kaj karbigado]]” evitus rapidan senarbarigon kaj sinsekvan degradadon de grundoj. La [[biomaso]] tiel kreita, redonita al la grundo, estis ne nur daŭrebla karborabada metodo, sed ankaŭ tre fruktodona plibonigilo de la grundo. Miksita kun la [[biomaso]] ĝi kreis [[nigra tero|nigran teron]], unu el la plej riĉaj grundoj en la planedo kaj la ununura konata, kiu regeneras sin mem.

== Uzo de la termino Senarbarigo ==
Oni asertis, ke manko de specifeco en uzo de tiu termino ''senarbarigo'' miskonfuzigas forstumadajn temojn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.cifor.cgiar.org/publications/html/occpaper9/chapter2.html |titolo=&quot;Rate and Causes of Deforestation in Indonesia: Towards a Resolution of the Ambiguities&quot; William D. Sunderlin and Ida Aju Pradnja Resosudarmo |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080921200015/http://www.cifor.cgiar.org/publications/html/occpaper9/chapter2.html |arkivdato=2008-09-21 }}&lt;/ref&gt; La termino ''senarbarigo'' estas uzata por aludi agadon, kiu uzas arbarojn, ekzemple, karboligno-hakadon, komercan lignorikoltadon, kaj agadojn, kiuj kaŭzas portempan forigon de la arbartavolo, kiel la teknikoj de [[hakado kaj bruligado]], elementoj de kelkaj sistemoj de [[migra kampokultivado]], agrikulturaj sistemoj de [[forhakado]]. Ĝi estas uzata ankaŭ por priskribi arbarmaldensigadon pro ĉiujara rikoltado kaj perdo de arbaroj pro troa besta herbomanĝado. Kelkaj difinoj de senarbarigo inkludas agadojn kiel setligo de industriaj arbarplantadoj, kiuj estas konsiderataj kiel rearbarigo de aliaj. Oni asertis, ke la termino senarbarigo estas tiom emocia termino, ke estas uzata &quot;tiom ambigve, ke ĝi estas virtuale sensignifa&quot;, se oni ne klarigas, kion ĝi signifas.&lt;ref&gt;[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80a02e/80A02E09.htm ''The Himalayan Dilemma: Reconciling Development and Conservation'' – &quot;What are the physical effects of deforestation?&quot; ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080924122643/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80a02e/80A02E09.htm |date=2008-09-24 }}&lt;/ref&gt; Pli specifaj terminoj estas ekzemple arbara malpliigo, arbara fragmentado kaj arbara degradado, perdo de arbara tavolo kaj ŝanĝo de teruzado.

La termino havas en [[Britio]] ankaŭ tradician leĝan sencon kiel konverto de ''Royal forest'' (reĝaj aŭ ŝtataj arbaroj) en ''purlieu'' (degraditaj areoj) aŭ aliaj nearbaraj teruzadoj.

== Historiaj kaŭzoj ==
=== Prahistorio ===
[[Dosiero:Néolithique 0001.jpg|eta|250ra|Neolitikaj artefaktoj, inkludante [[braceleto]]jn, [[hakilo]]jn, [[ĉizilo]]jn kaj polurilojn.]]
Senarbarigo estis jam praktikataj de homoj ekde la komenco de civilizo. [[Fajro]] estis la unua ilo, kiu ebligis homojn modifi la pejzaĝon. La unua pruvo de senarbarigo aperis en la [[mezolitiko]]. Ĝi estis probable uzata por konduki ĉasbestaron al pli atingeblaj areoj. Je la alveno de [[agrikulturo]], fajro iĝis la ĉefa ilo por senarbarigi terojn por rikoltado. En [[Eŭropo]] estas certa pruvo antaŭ [[7000 a.K.]], ke [[ĉasistoj-kolektistoj]] de la mezolitiko kutime uzis fajron por krei arbarmaldensejojn por la [[ruĝa cervo]] kaj [[apro]]. En tio, kio poste estos [[Britio]] ombremajn speciojn kiel [[kverko]] kaj [[frakseno]] anstataŭis laŭ esploro de [[palinologio|poleno]] [[avelujo]]j, [[rubuso]]j, herboj kaj [[urtiko]]j. Forigo de la arbaroj rezultis en degradita [[transpirado]] pro la formado de [[torfejo]]j. Malpliigo de [[ulmo]]-[[poleno]] tra [[Eŭropo]] inter [[8400 a.K.]] kaj [[8300 a.K.]] kaj [[7200 a.K.]] kaj [[7000 a.K.]], komence en suda Eŭropo kaj laŭgrade moviĝante norden al la teritorio de la nuna Britio, povas indiki senarbarigado per fajro ĉe la komenco de la [[Neolitiko|neolitika]] agrikulturo.

Oni trovis pruvojn de senarbarigo en [[Minoa civilizo|Minoa]] [[Kreto]]; ekzemple la ĉirkaŭaĵoj de la palaco de [[Knossos]] estis jam draste senarbarigitaj en la [[bronzepoko]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://letmespeaktothedriver.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes |titolo=C. Michael Hogan, ''Knossos fieldnotes'', Modern Antiquarian (2007) |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081028234008/http://letmespeaktothedriver.com/site/10854/knossos.html#fieldnotes |arkivdato=2008-10-28 }}&lt;/ref&gt;

=== Praindustria historio ===
Pri [[antikva Grekio]], Tjeered van Andel kaj kunverkintoj&lt;ref&gt;Tjeerd H. van Andel, Eberhard Zangger, Anne Demitrack, &quot;Land Use and Soil Erosion in Prehistoric and Historical Greece' ''Journal of Field Archaeology'' '''17'''.4 (Winter 1990), pp. 379-396&lt;/ref&gt; resumis tri regionajn studojn de historia erozio kaj sedimentado kaj trovis, ke, kie ekzistas certaj pruvoj, plej grava fazo de erozio okazis ĉirkaŭ 500 ĝis 1000 jaroj post la enstiĝo de farmado en diversaj regionoj de Grekio, de malfrua [[neolitiko]] al frua [[bronzepoko]]. La miloj de jaroj post la unua jarmilo a.K. vidis drastajn, intermitajn grundoeroziojn en multaj lokoj. La historia sedimentado en havenoj laŭlonge de la sudaj marbordoj de la nuna [[Turkio]] ([[Klaros]] kaj la ekzemploj de [[Efeso]], [[Priene]] kaj [[Mileto]]), kie oni devis abandoni havenojn pro la sedimento stokita de la Meandro kaj en marborda [[Sirio]] dum la lastaj jarcentoj a.K.

[[Paskinsulo]] suferis drastan [[grunderozio]]n en la lastaj jarcentoj, eble drastigita de agrikultura kaj amasa senarbarigo. Jared Diamond faras ekstensivan rigardon al la paralizo de la antikvaj paskinsulanoj en sia libro ''Collapse''. La malapero de la arboj de la insulo ŝajne koincidis kun la malpliigo de la civilizo ĉirkaŭ la [[17-a jarcento|17-a]] kaj [[18-a jarcento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.mongabay.com/09easter_island.htm |titolo=Historical Consequences of Deforestation: Easter Island |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090429014142/http://mongabay.com/09easter_island.htm |arkivdato=2009-04-29 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hartford-hwp.com/archives/24/042.html Jared Diamond, Easter Island's End]&lt;/ref&gt;

La fama sedimentado de la haveno de [[Bruĝo]], kiu translokigis la havenkomercon al [[Antverpeno]], sekvis periodon de pliiĝanta setladokresko (kaj ŝajne de senarbarigo) en la supra riverbaseno. En frua mezepoka ĉe [[Riez]] en supra Provenco, pluva sedimentado el du etaj riveroj levis la riverbordojn kaj etendis la ebenaĵon, kiu malrapide enterigis la romian setlejon en pluva sedimentado kaj laŭgrade movis novan konstruadon al pli altaj teroj; sinsekve la ĉeakvaj valoj ĉe Riez malfermiĝis al paŝtado.

Tipa ekzemplo de progreso estas, ke urboj ofte estis konstruataj en arbaraj areoj havigantaj lignon por kelkaj industrioj (ekz. [[konstruado]], [[ŝipkonstruado]], [[potfarado]]). Kiam okazas senarbarigo sen replantado, loka lignoprovizo iĝas malfacila proksime je produktiva grado, kaŭzante forlason de la urbo, kiel okazis ripete en antikva [[Malgrand-Azio]]. La kombino de [[minado]] kun [[metalurgio]] ofte akompanis tiun memdetruan vojon.

Dum la plej granda parto de la loĝantaro restis aktiva en (aŭ nerekte dependa de) la [[agrikultura sektoro]], la ĉefa premo en la plej multaj areoj restas senarbarigo por rikoltoj kaj brutobredado; feliĉe sufiĉan liberan naturon oni lasis kreski ĉiam (kaj parte uzata, ekz. por kolekti fajrolignon, lignon kaj fruktojn, aŭ bredi porkojn), tiel ke libera naturo restis ĉiam daŭrigebla, kaj eĉ la ĉasadaj privilegioj de la elito (nobelularo kaj alta klerikaro) ofte protektis gravajn arbarojn.

Grava parto de la daŭrigebla kresko de la loĝantaro ŝuldiĝas al la [[monaĥejo]]j (ĉefe benediktanaj kaj cistercianaj) kaj kelkaj feŭdaj senjoroj, kiuj aktive allogis farmistojn setlontajn (kaj impostopagontajn) per oferto de relative bonaj leĝaj kaj impostaj kondiĉoj - eĉ kiam ili kuraĝigis urbokonstruadon, estis ĉiam agrikultura zono ĉirkaŭ ili kaj ofte eĉ ene de la muroj.

Kiam demografio vere fiaskis pro kaŭzoj kiaj [[Nigra morto]] aŭ katastrofaj militagadoj (ekzemple la [[mongoloj|mongolaj]] invadoj de [[Ĝingis-Ĥano]] en orientan kaj centran Eŭropon, la [[tridekjara milito]] en [[Germanio]]), oni abandonis setlejojn, forlasante teron al la naturo, eĉ kvankam al la [[duaranga arbaro]] kutime mankas la originala [[biodiverseco]].

De [[1100]] al [[1500]] grava senarbarigo okazis en [[okcidenta Eŭropo]] kiel rezulto de [[troloĝiĝo]]. La troa ŝipkonstruado el ligno de marbordaj ŝipposedantoj ekde la [[15-a jarcento]] por esplorado, koloniigo, sklavo- kaj aliaj komercoj kaj (ofte rilataj) marmilitoj (kiel la malsukcesa invado de Britio klopodita de la hispana [[nevenkebla mararmeo]] en [[1559]] kaj la [[batalo de Lepanto]] en [[1571]] estis kazoj de alta uzado de ligno; ĉiu el la militŝipoj de Nelson en la [[batalo apud Trafalgar]] estis farita el 6.000 plenkreskaj kverkoj kaj piratado signifis, ke arbaraj regionoj estis komplete detruitaj, kiel en [[Hispanio]], kie tio kontribuis al la paradoksa malfortigo de la loka ekonomio ĉar la malkovro de [[Ameriko]] igis la kolonian agadon (rabado, minado, brutobredado, plantado, komerco...) hegemonian.

=== Industria historio ===
En ''Changes in the Land'' ([[1983]]), William Cronon kolektis informojn de sezonaj [[inundo]]j en la [[17-a jarcento]] en [[New England]] dum la epoko, kiam la arbaroj estis unue maldensigitaj.

La amasa uzado de [[karbo]] en industria kvanto en frua moderna Eŭropo iĝis nova akcelo en la drasta malpliigo de la okcidentaj arbaroj; eĉ en la stuarda Anglio, la relative praproduktado de karbo atingis jam impresan nivelon. Por ŝipoligno, stuarda Anglio estis tiom senarbarigita, ke ĝi dependis de la komerco de [[Baltio]] kaj eĉ kalkulis pri la netuŝitaj arbaroj de [[New England]] por tiu neceso. En [[Francio]], [[Jean-Baptiste Colbert|Colbert]] plantigis [[kverko]]arbarojn kiel onta provizo de la franca ŝiparo; tamen, kiam tiu kverkaroj maturiĝis en la [[19-a jarcento]], lignaj mastoj jam ne plu estis bezonataj.

Specifaj paraleloj estas vidataj en la senarbarigo de la [[20-a jarcento]] okazanta en multaj jam disvolviĝantaj landoj.

== Senarbarigo nuntempe ==
[[Dosiero:Lacanja burn.JPG|eta|dekstra|300ra|Ĝangalo bruligita por agrikultura celo en suda Meksikio.]]
Hakado kaj bruligado estas metodo foje uzata de [[Migra kampokultivado|migrokultivistoj]] por krei mallongdaŭran produktivecon el marĝenaj grundoj. Kiam praktikataj ripete, aŭ sen interveno de kultivohaltaj periodoj, la [[Nutraĵo|nutraĵ]]-malriĉaj grundoj povas malriĉiĝi aŭ eroziiĝi ĝis neproduktiva stato. La teknikoj de [[hakado kaj bruligado]] estas uzataj de indiĝenaj popoloj, tio estas ĉirkaŭ 200 milionoj da homoj tutmonde. Mallongvidaj, merkatregata [[forsto|forstaj]] praktikoj estas ofte unu el la ĉefaj kaŭzoj de senarbarigo. La ĉefaj homrilataj kaŭzoj de senarbarigo estas agrikulturo kaj brutobredado, [[urbetendiĝo]], minado kaj naftoeltirado. Tutmonda pliiĝanta postulo de [[ligno]] por fajroligno aŭ konstruado, papero kaj meblaro - kaj ankaŭ kiel maldensigado por komerca kaj industria disvolviĝo (inkludante [[ŝosekonstruado]]n) kombinis kun kresko de lokaj populacioj kaj ties peostuloj de agrikultura etendiĝo kaj fajroligno por endanĝerigi eĉ pli grandajn arbarajn areojn.

Skizoj de agrikultura disvolviĝo en [[Meksiko]], [[Brazilo]] kaj [[Indonezio]] (transmigrada programo) translokigis grandajn populaciojn al la zono de [[pluvarbaro]]j, pliigante tie la senarbarigon. Unu kvinono de la tutmondaj tropikaj pluvarbaroj estis detruitaj inter [[1960]] kaj [[1990]]. Kalkuloj de senarbarigo de tropikaj arbaroj por la [[1990-aj jaroj]] ampleksas de ĉirkaŭ 55.630 al 120.000&amp;nbsp;km² ĉiujare. Je tia ritmo, ĉiu tropika arbaro estos malaperinta ĉirkaŭ la jaro [[2090]].

Laŭ la brita konservisto [[Norman Myers]], 5% de senarbarigo estas kaŭzata de brutobredado en [[ranĉo]]j, 19% de troa [[lignorikoltado]], 22% de grandiiĝanta sektoro de la plantejoj de [[palmoleo]] kaj 54% de la praktikoj de [[hakado kaj bruligado]].&lt;ref&gt;[http://news.mongabay.com/2008/0515-hance_myers.html Tropika Senarbarigo estas 'unu el la plej malbonaj krizoj ekde kiam oni eliris el la kavoj']&lt;/ref&gt;

=== Etiopio ===
La ĉefa kaŭzo de senarbarigo en [[Etiopio]], lokita en [[orienta Afriko]], estas la [[troloĝiĝo|kresko de populacio]] kaj sinsekva alta postulo de produktado de agrikulturo, brutobredado kaj karboligno.&lt;ref name=&quot;Sucoff&quot;&gt;Sucoff, E. (2003). Deforestation. In Environmental Encyclopedia. (P.g.358-359). Detroit: Gale.&lt;/ref&gt; Aliaj kialoj inkludas malaltan edukadon kaj neagadon de la registaro,&lt;ref&gt;Mccann, J.C. (1999).Green land, Brown land, Black land: An environmental history of Africa 1800-1990. Portsmouth, NH: Heinemann&lt;/ref&gt; kvankam la nuna iom faris por alfrunti la senarbarigon.&lt;ref&gt;Maddox, G.H. (2006). Sub-Saharan Africa: An environmental history. Santabarbara, CA: ABC-CLIO&lt;/ref&gt; Organizaĵoj kiel [http://www.farmafrica.org.uk/ Farm Africa] laboras kun la federa kaj loka registaroj por krei sistemon de forstumado.&lt;ref name=&quot;Parry&quot;&gt;Parry, J. (2003).&lt;/ref&gt; Etiopio, la [[Listo de afrikaj landoj laŭ populacio|tria plej loĝata lando en Afriko]], suferis [[malsatego]]n multfoje pro manko de pluvo kaj elĉerpo de naturaj fontoj. Senarbarigo malpliigis la ŝanxojn ricevi pluvon, kiu jam falis malmulte, kaj tio kaŭzas erozion. Bercele Bayisa, etiopia farmisto, donis ekzemplon, kial senarbarigo okazas. Li diris, ke lia distrikto estis arbara kaj plena je natura vivo, sed troloĝiĝo igis, ke la homoj venis al tiu tero kaj senarbarigis ĝin por planti rikoltaĵojn, hakadi ĉiujn arbojn por vendi ilin kiel fajroligno.&lt;ref&gt;Haileselassie, A. Ethiopia's struggle over land reform. World press Review 51.4 (April 2004):32(2).Expanded Academic ASAP&lt;/ref&gt;

Etiopio perdis 98% de siaj arbaraj regionoj en la lastaj 50 jaroj.&lt;ref name=&quot;Parry&quot;/&gt; Je la komenco de la [[20-a jarcento]], ĉirkaŭ 420,000&amp;nbsp;km² aŭ 35% de la tero de Etiopio estis kovrita de arbaroj. Ĵusaj informoj indikas, ke la arbaroj jam kovras malpli da 14.2%&lt;ref name=&quot;Parry&quot;/&gt; aŭ eĉ nur 11.9% nuntempe.&lt;ref name=&quot;mongabay&quot;&gt;{{cite web | publisher = Rhett A. Butler, mongabay.com | url = http://rainforests.mongabay.com/deforestation/2000/Ethiopia.htm | title = STATISTICS: Ethiopia | date = no date |accessdate = June 4 | accessyear = 2007}}&lt;/ref&gt; Inter [[1990]] kaj [[2005]], la lando perdis 14% de siaj arbaroj, tio estas 21.000&amp;nbsp;km².

=== Madagaskaro ===
Amasa senarbarigo kun rezulta [[dezertiĝado]], [[akvokrizoj|degradado de akvoprovizo]] kaj [[grundodegradado|grundoperdo]] afektis proksimume 94% de la iamaj biologie produktivaj teroj de [[Madagaskaro]]. La plej granda parto de tiu perdo okazis ekde la sendependeco de Francio, ĉar por klopodi supervivi la lokanoj uzis la agrikulturan teknikon de [[hakado kaj bruligado]].&lt;ref&gt;[http://news.mongabay.com/2007/0307-madagascar.html Senarbarigo kaŭzas speciformortigon en Madagaskaro]&lt;/ref&gt; Pro senarbarigo, la lando povas nuntempe provizi manĝaĵon, freŝan akvon kaj sanigaĵojn por sia rapide pliiĝanta populacio.&lt;ref&gt;[http://kids.mongabay.com/lesson_plans/lisa_algee/deforestation.html What are rainforests?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.american.edu/TED/projects/tedcross/xdefor21.htm Deforestation in Madagascar]&lt;/ref&gt;

=== Niĝerio ===
Laŭ FAO, Niĝerio havas la plej altan indicon de senarbarigo en la mondo rilate al unuarangaj arbaroj aŭ praarbaroj. Tiu lando perdis pli ol duono el ili dum la lastaj kvin jaroj. Oni citis kaŭzojn kiel lignorikoltado, agrikulturaj praktikoj de [[hakado kaj bruligado]] kaj produktado de [[petrolo]].

=== Brazilo ===
En [[Brazilo]] la indico de senarbarigo estas tre influita de la prezoj de varoj kaj la monda kresko de populacio. Ĵusa disvolviĝo de nova varianto de sojo kondukis al movo de bovoranĉoj kaj farmoj de aliaj kultivoj, kio, siavice, kaŭzis moviĝon plie en la arbaron. Kelkaj areoj kiel la atlantika pluvarbaro malpliiĝis al malpli ol 10% de sia origina grando. La [[amazona arbaro]] baldaŭ atingos la saman rezulton per 600 incendioj ĉiutage. Kvankam oni faris jam multe da konserva laboro, malmultaj [[nacia parko|naciaj parkoj]] aŭ [[rezervejo]]j estas efike plibonigitaj. En [[2008]], la registaro de Brazilo anoncis rekordan indicon de senarbarigo en [[Amazonio]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.ireland.com/newspaper/breaking/2008/0124/breaking22.html |titolo=Record Amazon deforestation in Brazil |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080602054935/http://www.ireland.com/newspaper/breaking/2008/0124/breaking22.html |arkivdato=2008-06-02 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7206165.stm Brazil Amazon deforestation soars], [[BBC]]&lt;/ref&gt;

=== Indonezio ===
Kvarono de la indoneziaj arbaroj malaperis dum la 25 lastaj jaroj kiu egalas al 31 milionoj da hektaroj. Indonezio estas la tria plej granda tutmonda eliganto de forcejaj gasoj pro deforestado&lt;ref&gt;(fr) J. Sténaut, La déforestation mondiale, p. 16, Soignies Zoniën, 2018-1&lt;/ref&gt;. Estas signife grandaj areoj de arbaroj en [[Indonezio]], kiuj perdiĝis dum indiĝenaj arbaroj estis senarbigitaj de grandaj multnaciaj pasto-entreprenoj kaj anstataŭigitaj de plantejoj. En [[Sumatro]] milionoj da hektaroj da arbaroj estis forhakitaj ofte sub la kontrolo de la centra registaro de [[Ĝakarto]], kiu akceptas postulojn de multnaciaj kompanioj por forigi la arbaron pro neceso forpagi la internaciajn ŝuldodevigojn kaj disvolviĝi ekonomie. En [[Kalimantan]] la sekvoj de la senarbarigo estis gravegaj kaj inter [[1991]] kaj [[1999]] brulis grandaj areoj de la arbaro pro nekontrolebla fajro, kiu kaŭzis atmosferan [[poluado]]n tra tuta [[Sudorienta Azio]]. Ĉiujare, farmistoj kaj plantejoposedantoj incendiis tutajn arbarojn (la teknikoj de [[hakado kaj bruligado]] estas uzataj tutmonde de 200 ĝis 500 milionoj da homoj).&lt;ref&gt;[http://www.eoearth.org/article/Slash_and_burn Slash and burn], Encyclopedia of Earth&lt;/ref&gt; Ĉefa kaŭzinto de senarbarigo estas la [[ligna industrio]], regata ĉefe de [[Ĉinio]] kaj [[Japanio]].&lt;ref&gt;[http://news.mongabay.com/2006/0710-itto.html Japan depletes Borneo's rainforests; China remains largest log importer&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

=== Usono ===
Antaŭ la alveno de eŭropanoj ĉirkaŭ unu duono de la teritorio de la nuna [[Usono]] estis arbaro, tio estas ĉirkaŭ 4 milionoj da km² en [[1600]]. Dum la venontaj 300 jaroj la tero estis senarbarigita, ĉefe por agrikulturo je indico, kiu kongruis kun la kresko de populacio. Por ĉiu persono aldonita al la populacio, oni kultivis pliajn unu ĝis du hektarojn de tero.&lt;ref&gt;American Forest A History of Resiliency and Recovery [[Usona Arbaragentejo|United States Forest Service]]&lt;/ref&gt; Tiu tendenco daŭris ĝis la [[1920-aj jaroj]], kiam la kresko de la kultivita tero stabiliĝis, spite la daŭra kresko de populacio. Dum abandonita farmotero revenis al arbaroj, la kvanto de arbartero pliiĝis ekde [[1952]] atingante pinton en [[1963]] de 3.080.000&amp;nbsp;km². Ekde [[1963]] ne estis konstanta malpliiĝo de arbaroj kun la escepto de kelkaj pliiĝoj ekde [[1997]]. Pliiĝoj en arbartero okazis pro transformo de kultivotero kaj paŝtejoj je pli alta indico ol perdo de arbaroj pro disvolviĝo. Ĉar oni supozas, ke la urba disvolviĝo daŭros, oni antaŭkalkulas, ke oni perdos 93.000&amp;nbsp;km² de arbartero antaŭ [[2050]]&lt;ref&gt;[http://www.fs.fed.us/pnw/pubs/gtr587.pdf Land Use Changes Involving Forestry in the United States: 1952 to 1997, Whit Projections to 2050&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;, tio estas malpliiĝo de 3% ekde [[1997]]. Aliaj kvalitaj temoj estis identigitaj kiel daŭra perdo de praarbaro,&lt;ref&gt;United Nations (2005) &quot;Global Forest Resources Assessment&quot;&lt;/ref&gt; la konstanta fragmentado de arbartero kaj la pliiĝanta urbigado de arbartero.&lt;ref&gt;U.S. Department of Agriculture &quot;Forests on the Edge - Housing Development on America's Private Forests&quot; (2005) http://www.fs.fed.us/projects/fote/reports/fote-6-9-05.pdf Retrieved Nov. 19 2006&lt;/ref&gt;

==== Formortintaj specioj en orientaj arbaroj ====
Laŭ informo de Stuart L. Pimm la amplekso de la arbarareo en orienta Usono atingis sian plej malaltan pinton ĉirkaŭ [[1872]] kun ĉirkaŭ 48 % kompare kun la kvanto de arbarareo en [[1620]]. El la 28 arbaraj birdospecioj kun habitato ekskluzive en tiua arbaro, Pimm plendas, ke 4 jam iĝis fromortintaj ĉu komplete aŭ ĉefe pro la perdo de habitato, nome [[migrokolombo]], [[karolina konuro]], [[eburbeka pego]] kaj [[baĉmana parulio]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nicholas.duke.edu/people/faculty/pimm/publications/pimmreprints/173_Pimm_Annals_MBG_2002.pdf |titolo=The Dodo went extinct (and other ecological myths) by Stuart L. Pimm at Nicholas School of the Environment and Earth Sciences |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090327183442/http://www.nicholas.duke.edu/people/faculty/pimm/publications/pimmreprints/173_Pimm_Annals_MBG_2002.pdf |arkivdato=2009-03-27 }}&lt;/ref&gt;

=== Aŭstralio ===
La restantajn arbarojn de [[ruĝa eŭkalipto]] ĉe [[Viktorio (Aŭstralio)|Viktorio]] kaj [[Novsudkimrio]] inkludante tiujn de [[Barmah|Barmah-Millewa]] ĉe rivero [[Murray (rivero)|Murray]], oni pli kaj pli [[Forhakado|forhakis]] uzante meĥanikajn lignorikoltilojn, detruante jam rarajn [[habitato]]jn. Macnally taksas, ke proksimume 82% de la hakita ligno estis elprenita el la suda baseno de Murray Darling,&lt;ref name=&quot;macnally&quot;&gt;Macnally, R, Ballinger, A and Horrocks, G. (2002) Habitat change in River Red Gum Floodplains: Depletion of Fallen Timber and Impacts on Biodiversity. Victorian Naturalis, Volume 119(4). Pp. 107-113.&lt;/ref&gt; kaj de la arbarareo de Mez-Murray (inkludante la arbarojn de Barmah kaj Gunbower), kiuj havigis ĉirkaŭ 90% de la ligno de ruĝa eŭkalipto de Viktorio.&lt;ref name=&quot;nre2002&quot;&gt;NRE 2002 Forest Management Plan for the Mid-Murray Forest Management Area.&lt;/ref&gt;

== Rearbarigo ==
[[Rearbarigo]] estas unu el la plej efikaj sistemoj por eviti problemojn kaj sekvojn de senarbarigo.

=== Konservado ===
La programo ''&quot;[http://www.arborday.org/ Fondaĵo Arbotago]&quot;'' de ''Rain Forest Rescue'' (Pluvarbarosavo) estas neregistara organizo, kiu helpas eviti senarbarigon. Tiu organizo donacas monon por aĉeti kaj prizorgi pluvarbarajn teritoriojn antaŭ kiam la lignentreprenoj povu aĉeti ilin. La ''Fondaĵo Arbotago'' protektas la teron de senarbarigo. Tio koncernas ankaŭ la vivmanieron de pratriboj vivantaj ankoraŭ en arbaraj teritorioj. Organizoj kiel ''Community Forestry International'', ''[[The Nature Conservancy]]'', [[WWF]], ''Conservation International'', ''African Conservation Foundation'' kaj [[Greenpeace]] zorgas ankaŭ pri la konservado de arbaraj habitatoj. Greenpeace precize mapis la arbarojn, kiuj estas ankoraŭ sentuŝitaj kaj publikis tion ĉe interreto.&lt;ref&gt;[http://www.intactforests.org World Intact Forests campaign by Greenpeace]&lt;/ref&gt;. La organizo [[HowStuffWorks]] siavice, faris pli simplan teman mapon montrante la kvanton de arbaro ekzistanta antaŭ la homepoko (antaŭ ĉirkaŭ 8000 jaroj) kaj en la nuntempo (reduktita). [http://www.intactforests.org/publications/intactforests_poster_preview.pdf Tiu mapo de Greenpeace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090327183443/http://www.intactforests.org/publications/intactforests_poster_preview.pdf |date=2009-03-27 }}, same kiel tiu [http://maps.howstuffworks.com/world-forest-cover-map.htm tema mapo el howstuffworks] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090614035429/http://maps.howstuffworks.com/world-forest-cover-map.htm |date=2009-06-14 }} markas la kvanton de rearbarigo necesan por solvi la damaĝon kaŭzitan de la homo.

== Milita kunteksto ==
[[Dosiero:Attack on bloody ridge.jpg|eta|Usonaj [[Sherman-tanko]]j detruitaj de Japania artilerio en Okinavo.]]
Dum la hegemonio ĉe senarbarigo estis kaŭzita de postuloj pri agrikultura kaj urba uzado por la homa populacio, estas kelkaj ekzemploj de milita kaŭzoj. Ekzemplo de intencita senarbarigo estas tiu, kiun oni faris en la de [[Usono]] [[Aliancaj Okupitaj Zonoj en Germanio|okupitaj zonoj]] en [[Germanio]] post la [[Dua Mondmilito]]. Antaŭ la komenco de la [[Malvarma Milito]] la venkita Germanio estis ankoraŭ konsiderata eventuala estonta minaco pli ol onta aliancano. Por alfrunti tiun minacon, oni faris klopodojn por [[industriaj planoj pri Germanio post la Dua Mondmilito|malaltigi la germanan industrikapablon]], por kiu oni bezonis arbarojn. Fontoj de la usona registaro konfesis, ke tiu klopodo celis la ''&quot;lastan detruon de la militeblo de la germanaj arbaroj.&quot;'' La tial okazinta senarbarigo povus ''&quot;esti anstataŭita nur de grava forsta disvolviĝo eble post unu jarcento.&quot;''&lt;ref&gt;Nicholas Balabkins, &quot;Germany Under Direct Controls; Economic Aspects Of Industrial Disarmament 1945-1948, Rutgers University Press, 1964. p. 119. La du citaĵoj aludas al respektive: U.S. office of Military Government, ''A Year of Potsdam: The German Economy Since the Surrender'' (1946), p.70; kaj U.S. Office of Military Government, ''The German Forest Resources Survey'' (1948), p. II. Por similaj asertoj vidu G.W. Harmssen, ''Reparationen, Sozialproduct, Lebensstandard'' (Bremen: F. Trujen Verlag, 1948), I, 48&lt;/ref&gt;

[[Milito]] povas esti ankaŭ rekta kaŭzo de senarbarigo, ĉu intence aŭ kiel sekvo de la uzado de la ''[[Agent Orange]]''&lt;ref&gt;&quot;Encyclopedia of World Environmental History&quot;. Routledge, 2004. ISBN 0-415-93733-7&lt;/ref&gt; dum la [[vjetnama milito]] kie, kune kun [[bombo]]j kaj [[buldozo]]j, ĝi kontribuis al la detruo de 44 % de la arbarareo,&lt;ref&gt;Patricia Marchak, &quot;[http://books.google.com/books?id=Oi-xLllDK8oC&amp;pg=PA157&amp;dq=deforestation+%22agent+orange%22&amp;sig=CiHOq-9TslQ688z1sWvKYDCcUmc Logging the Globe]&quot; p. 157&lt;/ref&gt; aŭ senintence kiel en [[1945]] dum la [[batalo de Okinavo]], kie bombardado kaj aliaj militoperacoj reduktis la superabundan tropikan pejzaĝon al ''&quot;ampleksa kampo el koto, plumbo, putro kaj vermoj&quot;''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nyc-shorinryu.com/okinawa.html |titolo=Okinawan History and Karate-do&lt;!-- Bot generated title --&gt; |alirdato=2008-09-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120324115031/http://www.nyc-shorinryu.com/okinawa.html |arkivdato=2012-03-24 }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* [http://www.eventeo.net/web/index.php/sudameriko/natura%20medio/1749-riaj-landoj-helpu-savi-arbaron Riĉaj landoj helpu savi Amazonan arbaron]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.eventeo.net/web/index.php/sudameriko/natura%20medio/825-brazilo-kreas-fonduson-por-protekti-amazonon Brazilo kreas fonduson por protekti Amazonon]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.eventeo.net/web/index.php/sudameriko/natura%20medio/559-amazono-bezonas-ekonomian-ancon Amazono bezonas ekonomian ŝancon]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.unuinfanounuarbo.org/ Unu Infano Unu Arbo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, peto al Unesko ke plantado de arboj estu edukaktiveco por infanoj el la tuta mondo.

=== Ĝeneralaj referencoj ===
* BBC 2005 TV serioj pri historio de geologiaj faktoroj formante la homan historion
* ''A Natural History of Europe'' - 2005 kunlaboraĵo inkludante BBC kaj ZDF
* Whitney, Gordon G. (1996). ''From Coastal Wilderness to Fruited Plain : A History of Environmental Change in Temperate North America from 1500 to the Present''. [[Cambridge University Press]]. ISBN 0-521-57658-X
* Williams, Michael. (2003). ''Deforesting the Earth''. University of Chicago Press, Chicago. ISBN 0-226-89926-8
* Wunder, Sven. (2000). ''The Economics of Deforestation: The Example of Ecuador''. Macmillan Press, Londono. ISBN 0-333-73146-8
* FAO&amp;CIFOR report: [http://www.fao.org/docrep/008/ae929e/ae929e00.htm Forests and Floods: Drowning in Fiction or Thriving on Facts?]

=== Referencoj pri etiopia senarbarigo ===
* Parry, J. (2003). Tree choppers become tree planters. Appropriate Technology, 30(4), 38-39. Novembro 22, 2006, el ABI/INFORM Global database. (Dokumento ID: 538367341).
* Hillstrom, K &amp; Hillstrom, C. (2003). Africa and the Middle east. A continental Overview of Environmental Issues. Santabarbara, CA: ABC CLIO.
* Williams, M. (2006). Deforesting the earth: From prehistory to global crisis: An Abridgment. Chicago: The university of Chicago Press.
* Mccann. J.C. (1990). A Great Agrarian cycle? Productivity in Highland Ethiopia, 1900 To 1987. Journal of Interdisciplinary History, xx: 3,389-416. Retrieved November 18, 2006, from JSTOR database.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Palmoleo]]
* [[Dezertiĝado]]
* [[Rearbarigo]]
* [[Forsto]]
* [[Forstumado]]
* [[Neolitiko]]
* [[Troloĝantariĝo]]
* [[Pluvarbaro]]
* [[Hakado kaj bruligado]]
* [[Praarbaro]]
* [[Habitatodetruo]]
* [[Verdaj Partioj]]
* [[Arbarmortado]]
* [[Arbarekspluatado]]
* [[Verda Pulmo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://preventdeforestation.com/ Preventi senarbarigon]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.eoearth.org/article/Deforestation_in_Amazonia Encyclopedia of Earth: Deforestation in Amazonia]
* [http://www.fao.org/forestry/site/fra2005/en/ Global Forest Resources Assessment 2005] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081008042238/http://www.fao.org/forestry/site/fra2005/en |date=2008-10-08 }} de [[FAO]]
* [http://earthwatch.unep.net/emergingissues/forests/forestloss.php#WRI/WCMC/WWF.%201997. United Nations EarthWatch] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100106001800/http://earthwatch.unep.net/emergingissues/forests/forestloss.php#WRI/WCMC/WWF.%201997. |date=2010-01-06 }}
* [http://ec.europa.eu/comm/agriculture/fore/index_en.htm EU Forstumado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060629173522/http://ec.europa.eu/comm/agriculture/fore/index_en.htm |date=2006-06-29 }}.
* [http://www.un.org/esa/forests Pri arbaroj ĉe Unuiĝintaj Nacioj]
* [http://www.rcfa-cfan.org/english/issues.12-3.html CFAN] - [[CIDA]] Forestry Advisory Network DEFORESTATION: Tropical Forests in Decline
* [http://maps.google.com/maps?hl=en&amp;ie=UTF8&amp;z=8&amp;ll=-10.81712,-62.199097&amp;spn=4.153702,6.635742&amp;t=k&amp;om=1 Amazona senarbarigo (Guglaj mapoj)]
* [http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/forests/our-disappearing-forests/ Our disappearing forests - Ĉinia Greenpeace] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100912044417/http://www.greenpeace.org/china/en/campaigns/forests/our-disappearing-forests/ |date=2010-09-12 }}

{{Projektoj}}

{{Elstara}}
{{ADLS|2013|16}}

[[Kategorio:Klimata ŝanĝo]]
[[Kategorio:Arbara mastrumado]]
[[Kategorio:Senarbarigo| ]]
[[Kategorio:Arbaroj]]</text>
      <sha1>hji7xxrsdu7f5n57906t73nknwh5z9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laetitia Casta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259966</id>
    <revision>
      <id>9479568</id>
      <parentid>9304488</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7812" sha1="rfxwqvqktryl9j49s3hn743kdqf3ghg" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Laetitia Casta 2005.jpg|dekstra|240px|eta|Laetitia Casta, 2005]]
'''Laetitia CASTA''', plennome '''Laetitia Marie Laure Casta''', (naskiĝis {{naskiĝtago kaj aĝo|1978|5|11}} en [[Pont-Audemer]] en departemento [[Eure]]) estas internacie konata [[Manekeno]]; ŝi nun turnas sin al kariero de kina kaj teatra [[aktoro|aktorino]].

== Infanaĝo ==
Ŝi naskiĝis ĵaŭdon la {{daton|11|majo|1978}} en [[Pont-Audemer]] en departemento [[Eure]] en [[Normandio]], kie ŝi trapasis nur parton de sia infaneco, ĉar ŝi ĉefe vivis en [[Noisy-le-Grand]], en [[Seine-Saint-Denis]]. Ŝiaj gepatroj estas Dominique Casta, komerca direktoro ([[Korsiko|korsikano]]), kaj Line Blin, libro-tenistino [[Normandio|Normandino]]. Ŝi havas fraton, Jean Baptiste kaj fratinon, Marie Ange.

== Kariero ==
=== Manekeno ===
En aŭgusto 1993, ŝi estis rimarkita de fotisto [[Frédéric Creceaux]] de manekena agentejo [[Madison]] en la plaĝo de [[San Ambrogio]], en [[Lumio]] en [[Haute-Corse]], kie ŝi kutimis ferii kun la patra familio (Ŝia avo estis arbaro-gardisto en [[Calvi (Francio)|Calvi]]).

Post unua provfotado kun fotisto [[Satoshi Saikusa]], ŝi estis dungita kiel [[Manekeno]] de [[Vincent Peter]], estro de manekena agentejo [[Madison]] kaj ekkonis internacian gloron. La plej grandaj markoj konkurencas por ŝi, amasmedioj kaj publiko tuj alproprigis ŝin.

Ŝi debutis per unua prezento por franca kudristo [[Jean-Paul Gaultier]], poste daŭrigis por ĉiuj plej grandaj kudristoj en la mondo: [[Yves Saint Laurent]], [[Chanel]], [[Givenchy]], [[Ralph Lauren]], [[Victoria's Secret]], [[Shimada]]… Ĉie en la mondo [[Parizo]], [[Londono]], [[Nov-Jorko]], [[Los Angeles]], [[Romo]], [[Meksiko]], [[Bahamoj]]… Ŝi aperas sur ĉiuj kovertoj de mod-magazinoj en la mondo, laborante pli specife por [[Usono]]. Ŝi estas la publica egerio de pluraj kosmetikaj markoj [[L'Oréal]], [[Pantene]]… Usonanoj konsideras ŝin kiel la plej seksallogan virinon en la mondo depost [[Brigitte Bardot]]. En 1998, ŝi estis elektita «virino plej seksalloga» de magazino ''[[Rolling Stone]]''.

En 1999, ŝi estis elektita por ekarnigi la novan &quot;[[Marianne]]&quot; de la [[Franca Respubliko]], kies busto sidas en ĉiuj urbodomoj de [[Francio]].

Ĉar plejmultaj manekenoj estas maldikaj, Laetitia Casta estas ankaŭ konata kiel plenforma. Ŝiaj mezuroj estas 90C-61-90.

Naturo estas en ŝia spirit-stato, tial Laetitia Casta ĉiam rifuzis havi fajlitajn dentojn aŭ refaritan nazon malgraŭ kritikoj kaj proponoj. Ŝia rideto estas hodiaŭ konata kiel atuto kaj estas parto de ŝia ĉarmo.

=== Aktorino ===
En 1999, ŝi sukcese lanĉis sin en aktora kariero en kino, per rolo de Falbala en filmo [[Astérix et Obélix contre César]], de [[Claude Zidi]], kun [[Christian Clavier]], [[Gérard Depardieu]], [[Michel Galabru]], [[Pierre Palmade]], [[Arielle Dombasle]]…

Ŝi daŭrigis poste en malluma drama ĝenro per [[Gitano]] de [[Lucía Junco]], la telefilmo [[La Bicyclette bleue]] de [[Thierry Binisti]], [[Les âmes fortes]] de [[Raoul Ruiz]], [[Rue des plaisirs]] de [[Patrice Leconte]]…

En 2001, ŝi estis elektita el inter [[Estelle Hallyday]], [[Nathalie Simon]], [[Patricia Kaas]] kaj [[Daniela Lumbroso]] por modelo de busto de [[Marianne]], simbolo de la [[Franca Respubliko]] en ĉiuj urbodomoj, post [[Brigitte Bardot]] en 1970, [[Mireille Mathieu]] en 1978, [[Catherine Deneuve]] en 1985, [[Inès de la Fressange]] en 1989 kaj antaŭ [[Évelyne Thomas]] en 2003).

En 2003, ŝi aperis en publica afiŝo de [[Galeries Lafayette]], fotita de [[Jean-Paul Goude]].

En 2004, ŝi unue alpaŝis teatron kiel komediistino, ĵaŭdon la {{daton|9|septembro|2004}} en [[Théâtre Antoine]] en [[Parizo]], per rolo de Ondine en la samnoma teatraĵo&lt;ref&gt;[http://www.theatreonline.com/guide/detail_piece.asp?i_Region=0&amp;i_Programmation=9998&amp;i_Genre=&amp;i_Origine=&amp;i_Type= Spektakla slipo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100718051435/http://www.theatreonline.com/guide/detail_piece.asp?i_Region=0&amp;i_Programmation=9998&amp;i_Genre=&amp;i_Origine=&amp;i_Type= |date=2010-07-18 }}, Ondine en Théâtre Antoine de la {{dato|9|septembro|2004}} ĝis la {{dato|9|januaro|2005}}&lt;/ref&gt;, de [[Jean Giraudoux]], reĝisorita de [[Jacques Weber]].

En 2007, ŝi aperis en publikaĵo por aŭtomobilo [[Renault Twingo|Twingo]], jam plurfoje spektita en televido.

== Roloj ==
=== Kino ===
* 1999: ''[[Astérix et Obélix contre César]]'' de [[Claude Zidi]]: ''Falbala''
* 2000: ''Gitano'', de [[Manuel Palacios]]: ''Lucía Junco''
* 2001: ''Les Âmes fortes'' de [[Raoul Ruiz]]: ''Thérèse''
* 2002: ''Rue des plaisirs'' de [[Patrice Leconte]]
* 2003: ''Errance de [[Damien Odoul]]'': ''Lou''
* 2006: ''Le Grand Appartement'' de [[Pascal Thomas]]: ''Francesca''
* 2007: ''[[La jeune fille et les loups (filmo)|La jeune fille et les loups]]'': Angèle
* 2008: ''Nés en 68'' de [[Olivier Ducastel]] kaj [[Jacques Martineau]]: ''Catherine'' / ''Knabino kun ruĝa standardo''
* 2009: ''Visage'' de [[Tsai Ming-liang]]: ''Stelulino'' / ''Salomé''
* 2010: ''Gainsbourg, vie héroïque'' de [[Joann Sfar]]: ''[[Brigitte Bardot]]''
* 2011: ''Derrière les murs'' de [[Julien Lacombe]] kaj [[Pascal Sid]]: ''Suzanne''
* 2011: ''[[La Nouvelle Guerre des boutons]]'' de [[Christophe Barratier]]: ''Simone''
* 2011: ''The Island'' de [[Kamen Kalev]]: ''Sophie''
* 2012: ''Arbitrage'' de [[Nicholas Jarecki]]: ''Julie Cote''
* 2012: ''Do Not Disturb'' de [[Yvan Attal]]: ''Anna''
* 2013: ''Une histoire d'amour'' de [[Hélène Fillières]]: ''Juna virino''
* 2014: ''Des lendemains qui chantent'' de Nicolas Castro: ''Noémie Archambault''
* 2014: ''Sous les jupes des filles'' de [[Audrey Dana]]: ''Agathe''
* 2014: ''Una donna per amica'' de [[Giovanni Veronesi]]: ''Claudia''
* 2015: ''Des Apaches'' de [[Nassim Amaouche]]: ''Jeanne''
* 2018: ''L'Homme fidèle'' de [[Louis Garrel]]: ''Marianne''
* 2018: ''L'Incroyable Histoire du facteur Cheval'' de [[Nils Tavernier]]: ''Philomène''

=== Televido ===
* 2000: ''[[La Bicyclette bleue]]'' de [[Thierry Binisti]] por [[France 2]] en 3 epizodoj, rolo: ''Léa Delmas''.
* 2004: ''[[La Sanfelice]]'', rolo: ''Luisa Sanfelice''.
* 2007: ''[[Nés en 68]]'' filmo adaptita al televida formato (2 x 100 minutoj) por [[ARTE]]. Rolo de ''Catherine'', juna virino portata en la tumulto de la eventoj de majo 1968, kaj ties sekvo dum pli ol tridek jaroj.

=== Teatro ===
* 2004: ''[[Ondine]]'' de [[Jean Giraudoux]], reĝisoris [[Jacques Weber]]: ''Ondine'', [[Théâtre Antoine]]
* 2008: ''[[Elle t'attend]]'' de [[Florian Zeller]], reĝisoris Florian Zeller, [[Théâtre de la Madeleine]]

=== Muzikvideoj ===
* ''Baby did a bad bad thing'', de [[Chris Isaak]]
* ''Terre d'Oru'', duopo [[Sting]]/[[I Muvrini]], angla/korsika refaro de «Fields of gold» de la eksa gvidanto de [[The Police]].

== Privata vivo ==
Ŝi vivas inter [[Parizo]], [[Londono]], [[Nov-Jorko]] kaj [[Italio]].

Ŝi havas du infanojn. La {{Daton|19|oktobro|2001}}, ŝi naskis filinon Sahteene en [[Parizo]]. La patro de ŝia unua infano estas fotisto kaj reĝisoro [[Stéphane Sednaoui]]. La {{Daton|21|septembro|2006}}, ŝi naskis filon Orlando. La patro de ŝia dua infano estas [[Stefano Accorsi]], itala aktoro kun kiu ŝi vivas ekde la jaro 2003, post apartiĝo de la patro de ŝia unua infano.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
{{Portalo|Filmo}}
* [http://www.laetitia-casta.fr Laetitia Casta]
* [http://www.imdb.com/name/nm0144377 Laetitia Casta en IMDb]
* [http://www.LaetitiaCasta.com LaetitiaCasta.com (retejo de admiranto)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120122024419/http://www.laetitiacasta.com/ |date=2012-01-22 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Casta, Laetitia}}

[[Kategorio:Francaj manekenoj]]
[[Kategorio:Francaj aktoroj]]</text>
      <sha1>rfxwqvqktryl9j49s3hn743kdqf3ghg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jason Webley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263350</id>
    <revision>
      <id>9479340</id>
      <parentid>9434714</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="0vyi1b92h8ntglc763cwlul4l0mkk7f" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Threewebleys.jpg|eta|400px|Bildoj de Jason Webley muzikumante en [[2006]] okaze de la [[Oregon Country Fair]] ([[Oregono]], [[Usono]])]]

'''Jason WEBLEY''' estas usona muzikisto naskita en [[1974]] kiu komencis kiel [[Stratspektaklo|stratartisto]] kun sia [[akordiono]] sur la stratoj de [[Seattle]] kaj, kvankam li nun ankaŭ ludas sursceneje kaj enĉambre, konservas tian [[Foirfesto|foirfesta]], [[cigano|ciganema]] kaj ludema spirito.

Li rezignis sian laboron en [[1998]], kunprenis akordionon kaj komencis muzikumi ĉe l'strato. Li disvolvigis sian personecon per [[popola muziko|popolajn]], [[Punko|punkajn]] kanzonojn kiujn li blekas plivole ol kantas akompanita de ĉu akordiono, ĉu [[gitaro]], ĉu [[ksilofono]] aŭ improvizitaj instrumentoj aŭ iloj kiel tiu botelo de [[vodko]] kiun li plenigis per tutmonddevenaj [[monero]]j kaj skuas laŭritme.

Ŝajne por eviti ludi dum [[vintra tempo]], li kutimis teatre morti je [[Halovino]] por renaskiĝi dum la [[printempo]], ĉirkaŭ sia naskiĝtago. Sed li ne plu faras tion, de [[2005]].

Li aperigis kvar albumojn kun la [[muzikeldonejo]] ''Springman Records'' sed ''The Cost of Living'' (2007) estis memfinancita (lia propra eldonejo nomiĝas ''Eleven Records''

Jason Webley ade ludas en diversaj festivaloj, nome [[Burning Man]], [[Oregon Country Fair]] aŭ en Anglio [[Glastonbury Festival]].

Li freŝdate turneis kun [[Amanda Palmer]] usone kaj eŭrope, kiun li renkontis surstrate, dum ŝi ludis vivan statuon.

== [[Drinkkanzono]] ==
Jason Webley kutime finigas koncertojn siajn per drinkkanzono. Kaj aldone, li kuraĝigas la aŭskultantojn «ebriiĝi» sen trinki alkoholaĵojn sed nur turbi plurajn fojojn dum li kantas. Kiel por ceteraj kanzonoj liaj, li laŭte blekas la drinkkanzonon kaj sciigas al la publiko ke «la paroloj ne gravas. Vi povas inventi pli bonajn parolojn..., se vi kapablas kanti ilin pli laŭte ol mi».

{| {{prettytable}}
!Kantparoloj originallingve
!Kantparoloj esperantigite
|-
|If the glass is full&lt;br /&gt;
drink up, drink up&lt;br /&gt;
this may be the last time we see this cup.&lt;br /&gt;
If God wanted us sober&lt;br /&gt;
he'd knock the glass over&lt;br /&gt;
so while it is full&lt;br /&gt;
we drink up.&lt;br /&gt;
|Se la glaso stas plena&lt;br /&gt;
glutglutu, glutglutu&lt;br /&gt;
Eble ni lastfoje vidas tiun ujon&lt;br /&gt;
Se Dio volus nin sobra&lt;br /&gt;
li faligus la glason&lt;br /&gt;
do dum ĝi stas daŭre plena&lt;br /&gt;
ni glutglutas.&lt;br /&gt;
|}

== Diskografio ==
* ''Viaje'' (1998)
* ''Against the Night'' (1999)
* ''Counterpoint'' (2002)
* ''Only Just Beginning'' (2004)
* ''The Cost of Living.'' (2007)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.jasonwebley.com Oficiala retejo]
* [http://www.myspace.com/jasonwebley MySpace]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Webley, Jason}}

[[Kategorio:Usonaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Stratartistoj]]</text>
      <sha1>0vyi1b92h8ntglc763cwlul4l0mkk7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruĝvosta galbulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264996</id>
    <revision>
      <id>9479084</id>
      <parentid>9449141</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="czix0wkokacmfbtsr0p6nsk6qwy54ft" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Ruĝvosta galbulo
|koloro = pink
|dosiero = Galbula ruficauda - front.jpg
|dosiero2=Galbula ruficauda -Piraju, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg
|dosiero larĝo = 240px
|dosiero2 larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = Ruĝvosta galbulo (masklo)
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Galbuledoj]] ''Galbulidae''
|genro = ''[[Galbula]]''
|specio = '''Ruĝvosta galbulo''' ''G. ruficauda''
|statuso = LC
|dunomo = ''Galbula ruficauda''
|dunomo aŭtoritato = ([[Georges Cuvier|Cuvier]], [[1816]])
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ruĝvosta galbulo''' au '''Rufavosta jakamaro'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; (''Galbula ruficauda'') estas [[birdo]] de la familio de [[Galbuledoj]] aŭ [[jakamaroj]], kiu reproduktiĝas en tropika [[Nova Mondo]] en suda [[Meksiko]], [[Centrameriko]] kaj [[Sudameriko]] tiom sude kiom ĝis suda [[Brazilo]], norda [[Argentino]] kaj [[Ekvadoro]].

== Priskribo ==
[[Dosiero:Galbula_ruficauda-3.jpg|eta|maldekstra|Ino]]
La [[jakamaro]]j estas elegantaj brilkoloraj birdoj kun longaj bekoj kaj vostoj. La Ruĝvosta galbulo estas tipe 25 cm longa kun 5 cm longa nigra beko. La [[subspecio]] ''G. r. brevirostris'' havas, kiel la latina nomo sugestas, pli mallongan bekon. Tiu ĉi birdo estas metalecverda kun flavecaj irizoj supre kaj la subaj partoj estas ĉefe oranĝecaj, inkludante la subvoston (kio nomigas la specion), sed estas verda brusta zono. Seksoj diferenciĝas pro tio ke la masklo havas tre kontrastan blankan gorĝon, kaj la ino sablokoloran gorĝon; ŝi havas ankaŭ pli palajn subajn partojn. La raso ''G. r. pallens'' havas kuprokoloran dorson en ambaŭ seksoj.

== Kutimoj ==
Tiu ĉi [[Neotropiso|neotropisa]] specio estas loĝanta reproduktulo en ampleksa rango de sekaj aŭ humidaj arbaroj aŭ arbustejoj. La ino demetas 2 al 4 ruĝecpunktecajn blankajn ovojn en tunelo en riverbordo aŭ [[termito|termitejo]].

Tiu [[insektomanĝanto]] ĉasas el ripozejo-gvatejo, kie sidas havante la bekon supren; de tie saltas al la insektopredo, kiun kaptas dumfluge. La birdo distingas inter manĝeblajn kaj nemanĝeblajn papiliojn laŭ la korpoformo (Chai 1996).

La voĉo de la Ruĝvosta galbulo estas akra ''pii-op'', kaj la kanto altatona ''piio-pi-piio-pi-pi-pi'', fine per trilado.

== Subspecioj ==
* ''Galbula ruficauda brevirostris'', Cory 1913
* ''Galbula ruficauda heterogyna'', Todd 1932
* ''Galbula ruficauda melanogenia'', Sclater, PL 1852
* ''Galbula ruficauda pallens'', Bangs 1898
* ''Galbula ruficauda ruficauda'', Cuvier 1816
* ''Galbula ruficauda rufoviridis'', Cabanis 1851

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International |year=2004 |id=47558 |title=Galbula ruficauda |downloaded=11a de Majo 2006}} Malplej zorgiga
* Chai, Peng (1996): Butterfly visual characteristics and ontogeny of responses to butterflies by a specialized tropical bird. ''Biological Journal of the Linnean Society'' '''59'''(1): 37–67.
* Richard, ''A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago'', 2a eldono, 1991, Comstock Publishing, isbn = 0-8014-9792-2.
* Hilty, Steven L., ''Birds of Venezuela'', Christopher Helm, 2003, Londono, isbn = 0-7136-6418-5 .

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
{{Portalo Birdoj}}
* [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3579 Filmoj de la Ruĝvosta galbulo]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ĉe Interreta Birdokolekto
* [http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Scientific&amp;KEYWORDS=galbula+ruficauda&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 Fotaro de la Ruĝvosta galbulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516091151/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&amp;SEARCHBY=Scientific&amp;KEYWORDS=galbula+ruficauda&amp;showwhat=images&amp;AGE=All&amp;SEX=All&amp;ACT=All&amp;Search=Search&amp;VIEW=All&amp;ORIENTATION=All&amp;RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO
* [http://www.bird-stamps.org/cspecies/9901000.htm Poŝtmarkoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516181614/http://www.bird-stamps.org/cspecies/9901000.htm |date=2008-05-16 }} (de [[Brita Honduro]]-([[Belizo]]), [[Gujano]] kaj [[Nikaragvo]])
* [http://www.tsgcs.co.uk/elsom/TO-RTJ01-04-04.JPG Foto-Alta Rez] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927175032/http://www.tsgcs.co.uk/elsom/TO-RTJ01-04-04.JPG |date=2007-09-27 }}; [http://www.tsgcs.co.uk/stuartelsom/overseas.asp?Category=Tobago%20-%20April%202004 Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927175024/http://www.tsgcs.co.uk/stuartelsom/overseas.asp?Category=Tobago%20-%20April%202004 |date=2007-09-27 }} www.tsgcs.co.uk

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Pegoformaj]]
[[Kategorio:Neotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Ameriko]]</text>
      <sha1>czix0wkokacmfbtsr0p6nsk6qwy54ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:RG72</title>
    <ns>2</ns>
    <id>271389</id>
    <revision>
      <id>9479107</id>
      <parentid>9472035</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16038" sha1="pkh0gs1g5un71z0msbtr6go8nc24wyl" xml:space="preserve">{| cellspacing=&quot;0&quot; width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;#f4f1fc&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;position: relative; z-index: 5; top: 0px; font-size:110%; text-align:center;&quot;
|- valign=&quot;top&quot; 
| width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;#f4f1fc&quot; style=&quot;border-top: 1px solid #d1d0f5; border-bottom: solid 1px #d1d0f5;&quot;|
[[Dosiero:Esperanto star.png|20px]]&amp;nbsp;''[[Vikipediisto:RG72|Vikipediista paĝo]] &amp;middot; [[Vikipediista diskuto:RG72|Diskuto]] &amp;middot; [[Special:Emailuser/RG72|Retpoŝto]] &amp;middot; [[Special:Contributions/RG72|Kontribuoj]] &amp;middot; [[Vikipediisto:RG72/Provejo|Provejo]] &amp;middot; [[Vikipediisto:RG72/Arĥivo|Arĥivo]] &amp;middot; [[Dosiero:Esperanto star.png|20px]]
|}

{{Babel|color=orange|ru-D|eo-4|en-1|lando=Rusio|loko=Tjumeno|UTC=+6}}

Mi estas [[Stanislavo Belov]], historiisto, siberia regionografo. Mi laboris en la Tjumena Provinca Muzeo (1995–2010), estris sekcion pri publikaj rilatoj en [[TjumenNIIgiprogazo]] (2010–2024) kaj nun estas sendependa ĉiĉerono en Tjumena provinco. Mi verkis pli ol 30 sciencajn kaj pli ol 50 scienc-popularigajn artikolojn, plejparte pri la historio de Tjumena regiono. En [[januaro 2009]] aperis mia libro &quot;La judaj skizoj: notoj de la regionstudisto&quot; ({{l-ru|Еврейские сюжеты: записки краеведа}}). Tio estas la artikolaro, enhavinta ĉ. 70% miaj ĝisnuntempaj sciencaj verkoj. 

En la rusa Vikipedio mi laboris sub la nomo [[:ru:Участник:RG|RG]].

Mi lernis Esperanton vintre 2007–2008 kaj en 2014 sukcese ekzameniĝis en la [[Komuna eŭropa referenckadro|KER-ekzameno]] je nivelo C1.

Miaj paĝoj haveblas en Blogger [http://stanobelov.blogspot.com/], Fejsbuko [http://www.facebook.com/stanislavo.belov?ref=tn_tnmn] kaj [https://vk.com/stano74 VK].

'''Mi kreis jenajn artikolojn:''' 

pri '''Rusio''':

[[Federacia strukturo de Rusio]], [[ISO 3166-2:RU]], [[Fiŝrabotaĵo]], [[Vodopad]], [[Novosibirska hidroelektra centralo]], [[Nenecoj]], [[Ĥoĥol]], [[Oleg Iljin]], [[Miĥail Kuznecov]], [[Andrej Turkin]], [[Vjaĉeslav Boĉarov]], [[Aleksandr Perov]], [[Dmitrij Razumovskij]], [[Valerij Kanakin]], [[Andrej Kumov]], [[Valerij Zamarajev]], [[Galaŝko]], [[Uelgi]], [[Marem Arapĥanova]], [[Batalo ĉe Galaŝko (2000)]], [[Batalo ĉe Galaŝko (2002)]], [[Ŝirvani Kostojev]], [[Ruslan Ĥuĉbarov]], [[Nur-Paŝi Kulajev]], [[GAZ-66]], [[58-a armeo (Rusio)]], [[Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002]], [[Rusoj en Inguŝio]] (forigita), [[Murat Zjazikov]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Terorisma atako en la metroo de Sankt-Peterburgo (2017)]], [[Krimeo estas nia]], [[La Strato de Tanja]], [[Atendu min (poemo)]], [[LADA Vesta]], [[LADA Granta]], [[UAZ Patriot]], [[LADA XRAY]], [[LADA Largus]], [[VAZ-2123]], [[Chevrolet Niva]], [[Chevrolet Viva]], [[LADA Priora]], [[LADA Kalina]], [[Lada Vesta EV]], [[LADA Ellada]], [[VAZ-2801]], [[VAZ-1801]], [[VAZ-2802]], [[VAZ-2702]], [[LADA 110]], [[VAZ-1111E]], [[LADA Rapan]], [[VAZ-1152]], [[VAZ-1151]], [[LADA Golf]], [[LADA Ricksha]], [[VAZ-10031 Brontocar]], [[2GIS]], [[Yandex Manĝaĵoj]], [[Delivery Club]], [[Yandex Market]], [[Yandex Disko]], [[Yandex Radio]], [[Yandex Muziko]], [[Yandex Transporto]], [[Yandex Poŝto]], [[Mimozo (salato)]], [[AT-S]], [[Maksimĉjo]], [[Anatolij Bovikin]], [[LiAZ-5292]], [[LiAZ-6213]], [[Likina Aŭtobusa Uzino]], [[Yandex Mono]], [[MAZ-103]], [[Gam-COVID-Vac]], [[Andrej Movĉan]], [[Yandex Pay]], [[Mir Pay]], [[Mir (pagsistemo)]], [[Yandex Plus]], [[Kinopoisk]], [[Alisa (virtuala asistanto)]], [[Arkadij Voloĵ]], [[Ilja Segaloviĉ]], [[Bikovo (apartigilo)]], [[Aresto de la Romanov-familio en Carskoje Selo]], [[Volgaj tataroj]], [[Ivan Rusakov]]

pri '''Tjumena provinco''':

[[Strato Fabriĉnaja (Tjumeno)]], [[Goodwin (Tjumeno)]], [[Magellan (Tjumeno)]], [[Placo de la 400-jariĝo de Tjumeno]], [[Tekutjev-bulvardo]], [[Placo de Memoro (Tjumeno)]], [[Premier (Tjumeno)]], [[Strato Respubliko (Tjumeno)]], [[Gilova bosko]], [[Historia skvaro (Tjumeno)]], [[Ronda banejo (Tjumeno)]], [[Historia placo (Tjumeno)]], [[Malnova Urbodomo (Tjumeno)]], [[Gastokorto (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Sankta Jozefo (Tjumeno)]], [[Moskeo de Tjumeno (strato Lenin)]], [[Preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de la Savinto (Tjumeno)]], [[Skvaro de Nemcov (Tjumeno)]], [[Transporto en Tjumeno]], [[Kolora bulvardo (Tjumeno)]], [[Tjumena Ŝtata Cirko]], [[CUM (Tjumeno)]], [[Voyage (Tjumeno)]], [[Centra merkato (Tjumeno)]], [[Placo de Unueco kaj Konsento]], [[Strato Lenin (Tjumeno)]], [[Kajo de rivero Turo]], [[Kristall (Tjumeno)]], [[Manĝejoj en Tjumeno]], [[Grigorij Sijatvinda]], [[Tobolska prizono]], [[TjumenNIIgiprogazo]], [[Okcidentsiberia naftogasa komplekso]], [[Katastrofo ĉe la Niĵnevartovska naftokolektejo]], [[Raul-Jurij Ervier]], [[Viktor Muravlenko]], [[Boris Ŝĉerbina]], [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)]], [[Isetskoje (Tjumena provinco)]], [[Krasnogorskoje (Tjumena provinco)]], [[Arĥangelskoje (Tjumena provinco)]], [[Kodskoje]], [[Rafajlovo]], [[Zavodopetrovskoje]], [[Pokrovskoje (Tjumena provinco)]], [[Sinagogo de Tjumeno]], [[Tombejo Zavalnoje]], [[Preĝejo de la sep dormantoj de Efezo (Tobolsko)]], [[Dipatrina-Kristnaska monaĥejo (Tjumeno)]], [[Monaĥejo de Sankta Triunuo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Tjumeno)]], [[Miĥail Krasnocvetov]], [[Oranta katedralo (Tjumeno)]], [[Filofeo (Leszczyński)]], [[Gedeon (Ĥaron)]], [[Preĝejo de Naskiĝo de Maria (Tjumeno)]], [[Kapelo de Aleksandro Nevskij (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Aleksandro Nevskij (Aleksandra reala lernejo)]], [[Anunciacia katedralo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Endormiĝo de la Dipatrino (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Gloro de la Kruco (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Simeono (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Tri Sanktuloj (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Sankta Triunuo (Tjumeno)]], [[Ĉielira-Georga preĝejo (Tjumeno)]], [[Preĝejo de Aleksandro Nevskij (Tjumeno)]], [[Kovrofesta preĝejo (Tjumeno)]], [[Bogandinskoje]], [[Oĵogino (Tjumena distrikto)]], [[Vojnovko (kvartalo)]], [[Gilovo (kvartalo)]], [[Bukino (kvartalo)]], [[Zajkovo (kvartalo)]], [[Bikovo (kvartalo)]], [[Kopitovo (kvartalo)]], [[Antipino (kvartalo)]], [[Knjaĵevo (Tjumena provinco)]], [[Golovino (Tjumena provinco)]], [[Veliĵanskij (kvartalo)]], [[Jar (Tjumena distrikto)]], [[Mis (kvartalo)]], [[Parfjonovo (kvartalo)]], [[Oŝkukovo (Tjumena provinco)]], [[Malkovo (Tjumena provinco)]], [[Subbotino (Tjumena distrikto)]], [[Parenkino]], [[Sozonovo (Tjumena provinco)]], [[Borki (Tjumena distrikto)]], [[Filinovo]], [[Ŝeŝukovo]], [[Krivodanovo (Tjumena provinco)]], [[Kosmakovo (Tjumena provinco)]], [[Ŝĉuĉja (vilaĝo)]], [[Usalka (vilaĝo)]], [[Iska (Jarkova distrikto)]], [[Karbani]], [[Tarĥani (Tjumena provinco)]], [[Bor (Tjumena provinco)]], [[Kurtjugani]], [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)]], [[Buĥaranoj]], [[Siberiaj tataroj]], [[Kazarovo]], [[Jurtoj Iska]], [[Salairka (vilaĝo)]], [[Jembajevo]], [[Borovskij (Tjumena provinco)]], [[Vinzili]], [[Bogandinskij]], [[Turajevo (Tjumena provinco)]], [[Kaskara]], [[Andrejevskij (Tjumena provinco)]], [[Mullaŝi]], [[Ĵeleznij Perebor]], [[Oranta Abalaka monaĥejo]], [[Abalaka ikono de Dipatrino]], [[Abalako]], [[Ekzilo de la Romanov-familio en Tobolsko]], [[Translokado de la Romanov-familio de Tobolsko al Jekaterinburgo]], [[Kandelfesta katedralo (Jalutorovsko)]], [[Endormiĝa-Nikolaa preĝejo (Jalutorovsko)]], [[Kapelo de Sankta Georgo (Jalutorovsko)]], [[Ĉielira preĝejo (Jalutorovsko)]], [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Jalutorovsko)]], [[Preĝejo de la ikono de Dipatrino Kuracistino (Tjumeno)]], [[Kapelo de Nikolao de Mira (Jalutorovsko)]], [[Kapelo de Sankta Olga (Jalutorovsko)]], [[Spirit-Memora Komplekso (Jalutorovsko)]], [[Gotard Sobański]], [[Domo de Matvej Muravjov-Apostol (Jalutorovsko)]], [[Skvaro de Siberiaj Katoj]], [[Strato Revolucio (Jalutorovsko)]], [[Stanislav Groĥovskij]], [[Masakro de malliberuloj en Jalutorovsko (1919)]], [[Monumento al milicanoj Vasilij Dubrovin kaj Semjon Moskvin]], [[Ribelo en Tjumeno (1919)]], [[Grigorij Indenbaum]], [[Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)]]

pri '''Geologio''':

[[Volga-Urala naftogasa provinco]], [[Okcidentsiberia naftogasa provinco]], [[Okcidentsiberia plato]], [[Siberia kratono]], [[Orienteŭropa kratono]], [[Mezkaspia naftogasa baseno]], [[Nord-Kaŭkaza naftogasa provinco]], [[Nord-Donecka naftogasa sektoro]], [[Skita plato]], [[Naftogasa baseno]], [[Naftogasa distrikto]], [[Naftogasa provinco]], [[Nepo-Botuoba naftogasa distrikto]], [[Leno-Tungusa naftogasa provinco]], [[Jamala naftogasa distrikto]], [[Gidana naftogasa distrikto]], [[Gasĉapo]], [[Gaskuŝejo]], [[Naftogasa kuŝejo]], [[Naftogasokondensata kuŝejo]], [[Naftomarĝeno]], [[Gasokondensata kuŝejo]], [[Gasokondensato-nafta kuŝejo]], [[Stabila kondensato]], [[Nestabila kondensato]], [[Tavolgaso]], [[Transira komplekso]], [[Perikratona fleksejo]], [[Randa fleksejo]], [[Hidrokarbona kaptujo]], [[Aŭlakogeno]], [[Platforma kapoto]], [[Plato (geologio)]], [[Timano-Peĉora naftogasa provinco]], [[Timano-Peĉora plato]], [[Platformo (geologio)]], [[Fundamento (geologio)]], [[Ĥatango-Viluja naftogasa provinco]], [[Nadimo-Puro-Taza naftogasa regiono]], [[Naftogasa zono]], [[Sala kupolo]], [[Gasonafta minejo]], [[Gasokondensato-nafta minejo]], [[Gasokondensata minejo]], [[Gasohidrata minejo]], [[Gasohidrata kuŝejo]], [[Gasminejo]], [[Akompana naftogaso]], [[Gasfaktoro]], [[Astraĥano-Kalmuka naftogasa distrikto]], [[Bajkita naftogasa distrikto]], [[Separgaso]], [[Gasputo]], [[Gasosaturiĝo]], [[Gasonafta kuŝejo]], [[Premo de la maksimuma kondensiĝo]], [[Ekkondensiĝa premo]], [[Ĝisprema kompresora stacio]], [[Hidrokarbona kolektujo]], [[Intermonta fleksejo]], [[Orenburga naftogasa distrikto]], [[Oĥotska naftogasa provinco]], [[Tavola temperaturo]], [[Tavolo (geologio)]], [[Tavoldepresio]], [[Tavola energio]], [[Tavolakvo]], [[Subtera gasdeponejo]], [[Ĉekaspia naftogasa provinco]], [[Tavolpremo]], [[Rusanova minejo]], [[Libera gaso]], [[Libera akvo]], [[Ligita akvo]], [[Nord-Stavropolo-Pelagiada minejo]], [[Nord-Urengoja minejo]], [[Sobina minejo]], [[Mezbotuoba minejo]], [[Tas-Jurjaĥa minejo]], [[Urengoja minejo]], [[Kondiĉa fuelo]], [[Ĥarasaveja minejo]], [[Ĉajvo-maro minejo]], [[Ĉajanda minejo]], [[Ŝtokmana gasminejo]], [[Jubilejnoje minejo]], [[Hidrokarbona naturrezervujo]], [[Aleŭrolito]], [[Sud-Rusa minejo]], [[Jurubĉeno-Toĥomska minejo]], [[Jamburga minejo]], [[Ignatij Brod]], [[Petrola geologio]], [[Jamsoveja minejo]], [[Jaro-Jaĥa minejo]], [[Cenomaniano]], [[Aptiano]], [[Senonio]], [[Valanginiano]], [[Enorme malalta tavolpremo]], [[Enorme alta tavolpremo]], [[Astraĥana minejo]], [[Bovanenkova minejo]], [[Vasilkova minejo]], [[Supreĉona minejo]], [[Akvonafta kontakto]], [[Akvokonuso]], [[Oriento-Tarkosala minejo]], [[Vuktila minejo]], [[Gasakva kontakto]], [[Gaskonuso]], [[Gasosatureco de la rokaĵoj]], [[Gasonafta kontakto]], [[Geoterma gradiento]], [[Gubkina minejo]], [[Jetipura minejo]], [[Transpolusa minejo]], [[Kernaĵo (geologio)]], [[Kovikta minejo]], [[Kruzenŝterna minejo]], [[Lajavoĵa minejo]], [[Ledovoje minejo]], [[Leningrada minejo]], [[Lunska minejo]], [[Argilito]], [[Samotlora minejo]].

pri '''Medicino''':

[[Lupuso]], [[Novnaskita lupuso]], [[Kuracile kaŭzita lupuso]], [[Lupuso kaj gravedeco]], [[Lupuso kaj ostoporozo]], [[Hidroksiklorokino]], [[Lupusa strio-testo]], [[Vivkvalito (medicino)]], [[Vivkvalito kun lupuso]], [[Rituksimabo]], [[Lupusa nefrito]], [[Belimumabo]], [[Malsano de minimumaj ŝanĝoj]], [[Ciklosporino]], [[Fokusa segmenta glomerulosklerozo]], [[Takrolimuso]], [[Juvenila lupuso]], [[Nukleobindino 1]], [[Anifrolumabo]], [[Rupuso]], [[Nefroza sindromo]], [[Membrana glomerulonefrito]], [[Membranoprolifera glomerulonefrito]], [[IgA-nefropatio]], [[Diabeta nefropatio]], [[Monoklona gamopatio de rena signifo]]

pri '''Darfuro''':

[[Milito en Darfuro]], [[Misio de Unuiĝintaj Nacioj kaj Afrika Unio en Darfuro]], [[Internacia reago al milito en Darfuro]].

pri '''Burundo''':

[[Domitien Ndayizeye]], [[Esperanto-movado en Burundo]], [[Masakro en Gatumba]], [[Murdo de Habyarimana kaj Ntaryamira]], [[Burunda enlanda milito]], [[Puĉo en Burundo (1996)]], [[Balotadoj en Burundo 2005]], [[Burunda konstitucia referendumo 2005]], [[Burunda komunuma balotado 2005]], [[Burunda balotado en la Nacian asembleon 2005]], [[Burunda senata balotado 2005]], [[Burunda prezidanta balotado 2005]], [[Partio por paco, demokratio, repaciĝo kaj rekonstruo]], [[Partio de la nacia renaskiĝo]], [[Laurent Nzeyimana]], [[Movado por rehabilito de la civitanoj-Rurenzangemero]], [[Panafrika socialisma movado-Inkinzo]].

pri '''Etiopio'''
[[Historio de Etiopio]], [[Kafoceremonio]].

pri '''Aviadaj akcidentoj kaj incidentoj''':

[[Flugo 61 Continental Airlines]], [[Flugo 626 de Yemenia Air‎]], [[Flugo Caspian Airlines 7908]], [[Flugo 752 de Ukraine International Airlines]]. 

pri '''Irano''':

[[Protestado en Irano (2009)]], [[Kroniko de protestado en Irano (2009)]], [[Murdo de Neda Aga-Soltan]], [[Ali Ĥamenei]], [[Ali Akbar Nateg-Nuri]], [[Abdula Nuri]], [[Hadi Ĥamenei]], [[Ataola Mohaĝerani]], [[Said Haĝarjan]], [[Mostafa Taĝzade]], [[Fajeze Haŝemi]], [[Golamhosejn Karbasĉi]], [[Maŝala Ŝamsolvajezin]], [[Mohamed Ali Raĝai]], [[Mohsen Rezai]], [[Mehdi Karubi]], [[Golam-Ali Hadad-Adel]], [[Ali Lariĝani]], [[Mohammad Beheŝti]], [[Tehrana universitato]], [[Mostafa Moin]], [[Supera konsilio pri nacia sekureco de Irano]], [[Organizaĵo de la moĝahedoj de la irana popolo]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Operacio en Auvers-sur-Oise]], [[Aŝrafo (tendaro)]], [[Masud Raĝavi]], [[Mariam Raĝavi]], [[Kazem Raĝavi]], [[Nacia Konsilio de Irano pri Rezistado]], [[Operaco Mersad]], [[Meĥrano]], [[Manuĉeĥr Mottaki]], [[Ahmad Kazemi]], [[Liberty (tendaro)]], [[Flugo Caspian Airlines 7908]], [[Flugo 752 de Ukraine International Airlines]].

pri '''ajnaĵoj''':

[[Parlamenta baloto en Libano 2009]], [[Armitaj fortoj]], [[Algazelo]], [[Karbondioksido en ekonomio]], [[Muksuno]], [[Nelmo]], [[Sterledo]], [[Plattenajlo]], [[Ŝtalo 12K18N10Т]], [[Taĝika Teknika Universitato Muhamed Osimi]], [[Nikolaj Leonov]], [[André Brie]], [[Paulo Casaca]], [[Ĉakalavongo]], [[Tomoso]], [[Ikonomio]], [[Akrivio]], [[Badalingo]], [[Veturalteco]], [[Tegmentorako]], [[Nissan B]], [[Tirkuplilo]], [[Epidemio de 2019-nCoV]], [[Ramplo]], [[Ekstera politiko de Barato]], [[Semipalatinska-Abalaka ikono de Dipatrino]], [[Oranta monaĥejo de Sankta Fonto]], [[Ikono de la Dipatrino Tribraka]].

pri '''Kubo''':
[[Framasonismo en Kubo]], [[Islamo en Kubo]].

pri '''Vieno''':
[[Globusa muzeo]], [[Aŭgustena preĝejo (Vieno)]], [[Minoritana preĝejo (Vieno)]], [[Erste Bank]], [[O du lieber Augustin]], [[Pestokolono en Vieno]], [[Mikaelplaco]], [[Preĝejo de Sankta Mikaelo (Vieno)]], [[Preĝejo de Sankta Petro (Vieno)]], [[Freyung (Vieno)]], [[Am Hof]], [[Votivkirche (Vieno)]], [[Urbodomo de Vieno]], [[Urbodoma parko (Vieno)]], [[Akademisches Gymnasium (Vieno)]], [[Shopping City Süd]], [[Karlskirche]], [[Anker-horloĝo]], [[Katedralo de Sankta Triunio (Vieno)]], [[Preĝejo de Sankta Barbara (Vieno)]], [[Dominikana preĝejo (Vieno)]], [[Stubenbrücke]], [[Preĝejo Sankta Roĥo (Vieno)]], [[Sankta Donatus]], [[Malta preĝejo (Vieno)]].

'''Mi ampleksigis (almenaŭ je 50%) jenajn artikolojn:'''

pri '''Rusio''':

[[Terorisma atako en Beslano]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Lada Niva]], [[AvtoVAZ]], [[Aleksej Navalnij]], [[Pavel Morozov]], [[Decembrista revolucio]], [[Aleksej Brusilov]], [[Brusilov-ofensivo]], [[Tjumena Industria Universitato]], [[Tjumena Ŝtata Universitato]]

pri '''Aviadaj akcidentoj kaj incidentoj''':

[[Flugo Air France 447]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]]

pri '''Irano''':

[[Mohammad Ĥatami]], [[Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani]]

pri '''Afriko''':

[[Omar Bongo]], [[Burundo]] [[Dosiero:Qsicon Exzellent.svg]], [[Historio de Burundo]], [[Burunda lingvo]].

pri '''ajnaĵoj''':

[[Rustorezista ŝtalo]], [[Hofburgo]], [[Elizabeto de Aŭstrio-Hungario]], [[Elektra aŭtomobilo]], [[Regajnitaj Teritorioj]], [[Komia lingvo]]</text>
      <sha1>pkh0gs1g5un71z0msbtr6go8nc24wyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kosma fona radiado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275382</id>
    <revision>
      <id>9479463</id>
      <parentid>9322581</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24459" sha1="5klv12rd3usdxq06ze3f2ar0hqfbqpa" xml:space="preserve">{{Polurinda}}

En [[kosmoscienco]], la '''kosma mikroonda fona radiado''' aŭ '''relikva radiado''' estas iuj el la [[elektromagneta ondo|elektromagnetaj ondoj]] enspacanta la [[universo]]n. En simpla priskribo se rigardi en la spacon per [[radioteleskopo]], la spaco inter la steloj kaj galaksioj ne estas tute nigra. Anstataŭe estas tre malhela kaj preskaŭ akurate la same hela en ĉiuj direktoj elektromagneta radiado, ne devena de iu stelo aŭ galaksio. Ĉi tiu radiado estas plej forta en la [[mikroondo|mikroonda]] parto de la spektro, de ĉi tie estas la nomo ''kosma mikroonda fona radiado''. La nomo ''relikva radiado'' venas de la ĉefe teorio kiu eksplikas ĉi tiun radiadon, kiu statas ke la radiado restas de la tre frua universo. Precizaj mezuroj de kosma fona radiado estas gravaj por kosmoscienco, pro tio ke ĉiu proponita modelo de la universo devas ekspliki ĉi tiun observatan radiadon.

Kosma mikroonda fona radiado havas varmecan spektron de [[nigra korpo]] kun temperaturo 2,725 K, tial la spektro havas maksimumon en la [[mikroondoj]] je frekvenco 160,2 [[herco|GHz]], kiu respondas al ondolongo de 1,9&amp;nbsp;mm.

Kosma mikroonda fona radiado estas bone eksplikita per teorio de [[praeksplodo]] – kiam la universo estis juna, antaŭ kiam aperis steloj kaj planedoj, ĝi estis pli malgranda kaj multe pli varma, kaj plenigita per uniforma varma hidrogena plasmo. Kiam la universo elvolviĝis, ĝi kreskis kaj plimalvarmiĝis – ambaŭ la plasma sin kaj la radiada enspacis ĝin. Kiam la universo sufiĉe malvarmiĝis, stabilaj atomoj povis formiĝi. Ĉi tiuj atomoj jam ne absorbis la radiadon, kaj la universo iĝis travidebla. La fotonoj, kiuj tiam ekzistis, poste disvastiĝis, kvankam iĝante pli malfortaj kaj pli malvarmaj, ĉar la sama kvanto da fotonoj disponis pli kaj pli grandan universon.

Krite, la plasmo estis preskaŭ sed ne tute unuforma, kaj montras tre specifan ŝablonon, kia estas atendebla, se hazard-struktura ruĝe varma gaso disbloviĝas al la amplekso de tiama universo. Tiel la radiado enhavas malgrandajn malizotropecojn, aŭ neregulaĵojn, kiuj varias kun la amplekso de la ekzamenita regiono. Ili estas mezuritaj detale kaj kongruas al tio, kio devus esti atendita, se malgrandaj varmecaj fluktuoj elvolviĝis al la amplekso de la videbla spaco, kiun oni povas rigardi hodiaŭ. Kvankam multaj malsamaj procezoj povus produkti la ĝeneralan formon de nigra-korpa spektro, aliaj modeloj krom la [[praeksplodo]] ankoraŭ ne eksplikas ĉi tiujn fluktuojn. Tiel, oni konsideras ĉi tiun radiadon kiel la plej bonan indikaĵon por la praeksploda modelo de la universo (vidu sube pri la malizotropecoj).

[[Dosiero:Cmbr.svg|eta|maldekstre|300px|La kosma mikroonda fona spektro mezurita per la instrumento FIRAS sur la satelito COBE estas la plej precize mezurita [[nigra korpo|nigra-korpa]] spektro en naturo. La [[datuma punkto|datumaj punktoj]] kaj [[ĉeferarujo de proksimumo|eraro baras]] sur ĉi tiu grafikaĵo estas nevideblaj sub la teoria kurbo.]]

La kosma fona radiado estas [[izotropa]] je precizeco de proksimume 1/100000: la [[radiko de averaĝo de kvadrato]] de la variadoj estas nur 18 µK. Ĉi tio ignoras la malizotropecon, kiu ekestas pro la [[ŝovo de Doppler]] de la fona radiado pro [[stranga rapido]] de la observanto relative al la [[kunmovantaj koordinatoj]] de la radiado. La [[Suno]] moviĝas je rapido de 380&amp;nbsp;km/s direkte al la konstelacio [[Virgo (konstelacio)|Virgo]] relative al kunmoviĝantaj koordinatoj de la radiado.

Mezuroj estis faritaj por trovi dekliniĝojn de spektro de kosma fona radiado for la de spektro de nigra korpo kaj diferencoj ne estis trovitaj. La diferencoj, kiuj povas ankoraŭ resti netrovitaj en la kosma fona radiado spektro en ondolongoj inter 0,5 kaj 5&amp;nbsp;mm, devas havi ponditan [[radiko de averaĝo de kvadrato|radikon de averaĝo de kvadrato]] de la valoro de la diferenco je 1/20000 (0,005 %) de la maksimuma heleco de la kosma fona radiado. Tiel spektro de la kosma fona radiado estas la plej precize mezurita nigra-korpa spektro en naturo.

La kosma fona radiado, kaj ĝia nivelo de [[izotropeco]], estas ambaŭ antaŭdiroj de [[praeksplodo|praeksploda]] teorio. En la teorio, post proksimume 10&lt;sup&gt;−37&lt;/sup&gt; sekundoj de sia ekzisto la universo trapasis [[eksponenta funkcia kresko|eksponentan funkcian kreskon]], kiu glatigis preskaŭ ĉiujn nehomogenaĵojn, ĉi tio estas proceso de [[kosma inflacio]]. La escepto estas nehomogenaĵoj kaŭzitaj per kvantumaj fluktuoj en la inflacia kampo. Ĉi tio estis sekvita per rompado de simetrio, kiu estas speco de faza trairo, post kiu rezultis la [[fundamentaj fortoj]] kaj [[elementa partiklo|elementaj partikloj]] en sia nuna formo. Post 10&lt;sup&gt;−6&lt;/sup&gt; sekundoj la frua universo konsistis el varma [[plasmo]] de [[fotono]]j, [[elektrono]]j kaj [[bariono]]j. La fotonoj estis konstante interagantaj kun la plasmo per [[verŝado de Thomson]]. Kun [[metriko elvolvado de spaco|elvolado]] de la universo okazis [[adiabata]] malvarmiĝo kaj la plasmo malvarmiĝis ĝis tio, ke por [[elektronoj]] kaj [[protonoj]] estis pli favore formi [[hidrogeno|hidrogenajn]] [[atomo]]jn. Ĉi tio okazis je temperaturo de proksimume 3000 K, kiam la universo estis proksimume 379.000 jarojn aĝa. Ĉi tio estas ekvivalento al [[ruĝenŝoviĝo]] de ''z=1088''. Ekde ĉi tiu tempo la fotonoj ekflugis preter la jam neŭtralaj atomoj kaj komencis vojaĝi libere tra spaco. Ĉi tiu procezo estas nomata kiel [[rekombinado]] (de elektronoj kaj protonoj) en [[templinio de la praeksplodo]] aŭ [[disiĝo de materio kaj radiado]].

La [[kolora temperaturo]] de la fotonoj poste malkreskis ĝis 2.725 K nun, kaj malkreskas plu, dum la universo elvolviĝas. Laŭ la praeksploda teorio, la radiado de la ĉielo, kiun oni mezuras hodiaŭ, venas de sfera surfaco nomata la '''surfaco de lasta verŝado'''. Ĝi estas kolekto de punktoj en spaco-tempo, je kiuj la evento de disiĝo de materio kaj radiado kredeble okazis, kaj la punktoj estas situantaj tiel, ke la fotonoj de ĉi tiu distanco ĝuste trafas la observanton. La pritaksita aĝo de la universo estas 13,7·10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; jaroj. Tamen, ĉar la universo daŭris elvolviĝi dum ĉi tiu tempodaŭro, la [[kunmova distanco]] de la Suno al rando de la [[videbla universo]] estas nun minimume 46,5·10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; [[lumjaro]]j.

La praeksploda teorio sugestas ke la kosma mikroonda fono enspacas ĉiun videblan spacon, kaj ke la plejparto de la radiada energio en la universo estas en la kosma mikroonda fono, kio estas proksimume 6·10&lt;sup&gt;−5&lt;/sup&gt; de la tuteca denseco de la universo. La fotona denso estas 4,7·10&lt;sup&gt;−31&lt;/sup&gt; kg m&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;, la kritika denso estas 7,9·10&lt;sup&gt;−27&lt;/sup&gt; kg m&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;. La rilatumo de la du valoroj estas 5,9·10&lt;sup&gt;−5&lt;/sup&gt;.

Du el la plej grandaj sukcesoj de la praeksploda teorio estas antaŭdiro por la kosma fona radiado de ĝia preskaŭ perfekta [[nigra korpo|nigra korpa]] spektro kaj detaloj de ĝiaj neizotropecoj.

Neizotropecoj de la kosma fona radiado estas mezuritaj tra la tuta ĉielo je angulaj skaloj suben ĝis 0,2 angulaj gradoj. Ĉi tiuj datumoj povas esti uzataj por pritaksi la parametrojn de la norma [[Λ-CDM modelo]] de la praeksplodo. Iu informo, inkluzivante de la [[formo de la Universo]], povas esti ricevita simple de la kosma mikroonda fono. Por la aliaj parametroj, inkluzivante de la [[konstanto de Hubble]], la mezuroj ne donas limigojn kaj la aliaj mezuroj devas esti uzataj. La konstanto de Hubble interligas la [[ruĝenŝoviĝo]]n de galaksioj (interpretis kiel la [[disira rapido]]) kiel proporcio de ilia distanco de la observanto.

== Neizotropeco ==

[[Dosiero:PowerSpectrumExt.svg|eta|dekstre|300px|La pova spektro de temperatura neizotropeco de la kosma fona radiada en terminojn de la angula skalo (aŭ [[multpolusa momanto]]). La montritaj datumoj estis ricevitaj en [[2004]] kaj [[2006]] ([[WMAP]]). Teoria modelo estas montrita kiel solida linio.]]

La [[neizotropeco]] de la kosma mikroonda fono estas disdividita en du specojn:

* Unueca neizotropeco kiu estas pro efikoj kiu okazis je la lasta verŝada surfaco aŭ antaŭe.
* Akcesora aŭ malfrua neizotropeco kiu estas pro efikoj kiuj okazis poste, kiel ekzemple interagoj kun varma gaso aŭ gravitaj kampoj, kiuj okazis inter la lasta verŝada surfaco kaj la rigardanto.

La strukturo de la kosmaj mikroondaj fonaj malizotropecoj estas ĉefe difinita per du efikoj: akustikaj [[Oscilado|osciladoj]] kaj [[difuzo]] [[Amortizo|amortizanta]] ilin. La akustikaj osciladoj aperis pro konkurenco de du streboj en la [[fotono]]-[[bariono|bariona]] plasmo en la frua universo. La premo de la fotonoj strebis glatigi neizotropecojn, dum kiam la gravita interallogado de la barionoj, kiu estis movantaj je rapidoj multe malpli grandaj ol lumrapideco, strebis fari kolapson al formo de densaj halooj. Ĉi tiuj du efikoj konkuris kaj krei akustikajn osciladojn kiu donis al la kosma fona radiado ĝian karakterizan malizotropan strukturon. La kulminoj respektivas proksimume al okazoj en kiu la fotonoj disiĝis de materio kiam aparta resonanco estas je ĝia kulmina amplitudo.

La kulminoj enhavas interesan fizikan signifon. La angula skalo de la unua kulmino difinas la [[formo de la Universo|kurbecon de la Universo]] (sed ne la [[topologio]]n de la Universo). La dua kulmino - vere la rilatumo de la neparaj kulminoj al paraj kulminoj - difinas la malpligrandigitan barionas densecon. La tria kulmino povas esti uzata por ekstrakti informon pri denseco de la [[malluma materio]].

La situoj de la kulminoj ankaŭ donas gravan informon pri naturo de la denaskaj densecaj perturboj. Estas du fundamentaj specoj de la densecaj perturboj, ili estas nomataj kiel adiabataj kaj izoenergiaj. La ĝenerala denseca perturbo estas miksaĵo de ĉi tiuj du specoj, kaj malsamaj teorioj kiuj eksplikas la denaskan densecan perturban spektron antaŭdiras malsamajn miksaĵojn.

* En '''adiabataj densecaj perturboj''' la frakcia trodenseco en ĉiu materia komponanto ([[bariono]]j, [[fotono]]j, [[neŭtrino]]j ...) estas la sama. Tio estas, se estas 1% pli multo da energio en barionoj ol la averaĝa valoro, tiam en ĉi tiu loko ĉe puraj adiabataj densecaj perturboj estas ankaŭ 1% pli multo da energio en fotonoj, 1% pli energio en neŭtrinoj, ktp. [[Kosma inflacio]] antaŭdiras ke la denaskaj perturboj estas adiabataj.
* En '''izoenergiaj densecaj perturboj''' la sumo de la frakcia trodenseco estas nulo. Tio estas, perturbo kie je iu loko estas 1% pli multo da energio en barionoj ol averaĝa, kaj 1% malpli de energio en fotonoj ol averaĝa, kaj la sama kvanto de energio en ĉiuj la aliaj komponantoj, estas la pura izoenergia perturbo. [[Kosma kordo|Kosmaj kordoj]] devus produkti plejparte izoenergiajn denaskajn perturbojn.

La spektro de la kosma fona radiado ebligas distingi ĉi tiujn du specojn de perturboj ĉar ili produktas malsamajn situojn de la kulminoj. Izoenergiaj densecaj perturboj produktas serion de kulminoj kies angulaj skaloj (''l''-valoroj de la kulminoj) estas proksimume en rilatumo 1 : 3 : 5 ..., kaj adiabataj densecaj perturboj produktas serion de kulminoj kies situoj estas proksimume en rilatumo 1 : 2 : 3 .... Observadoj donas ke la denaskaj densecaj perturboj estas tute adiabataj, provizante gravan subtenon por hipotezo de inflacio, kaj forigante multajn modelojn de struktura formigo engaĝantaj, ekzemple, kosmajn kordojn.

Senkolizieca amortizado estas kaŭzita per du efikoj, kiuj okazis kiam la konsidero de la denaska plasmo kiel [[fluido]] komencis esti netaŭga:
* la pligrandiĝanta [[averaĝa libera vojo]] de la fotonoj kiam la denaska plasmo iĝas pli malkoncentritan en elvolvanta universo
* la finia dikeco de la lasta verŝada surfaco, kiu kaŭzas la meznombran liberan vojon al pligrandiĝi rapide dum disiĝo de fotonoj kaj materio, eĉ kvankam iu [[kompton-efiko]] estis ankoraŭ okazanta.

Ĉi tiuj efikoj kontribuis proksimume egale al la malpligrandiĝo de neizotropecoj je malgrandaj skaloj, kaj faris la karakterizan eksponentan amortizan voston vidatan en malizotropecoj de tre malgranda angula skalo.

== Tempo de lasta verŝado ==

La dikeco de la lasta verŝada surfaco temas pri tio ke la disiĝo de fotonoj kaj barionoj ne okazis momente, sed anstataŭe postulis iun tempodaŭron de la aĝiĝo de la universo. Unu maniero priskribi kvante kaj akurate tion kiel longa estis ĉi tiu procezo estas per la ''fotona vidodistanca funkcio''. Ĉi tiu funkcio ''P(t)'' estas difinita tiel ke la probablo de tio ke fotono estis lastfoje verŝita inter tempoj ''t'' kaj ''t+dt'' estas ''P(t)dt''.

La maksimumo de la ''P(t)'' (la tempo kiam estis plej verŝajne ke donita fotono estis lasta verŝis) estas sciata sufiĉe precize. La rezultoj de WMAP donis la tempon ''t'' je kiu ''P(t)'' estas maksimuma kiel 372 ± 14 miloj de jaroj. Ĉi tiu valoro estas ofte prenita kiel la tempo je kiu la kosma fona radiado estis formita. Tamen, por kompreni kiel longa tempo estis bezonata por la disiĝo dea fotonoj kaj barionoj, oni bezonas mezuri larĝon de la maksimumo de la ''P(t)''. Per WMAP oni trovas ke la ''P(t)'' estis pli granda ol duono de ĝia maksimuma valoro (''P(t) &gt; P(t&lt;sub&gt;max&lt;/sub&gt;)/2''), la &quot;plena larĝo je duona maksimumo&quot; super intervalo de 115 ± 5 miloj de jaroj. Laŭ ĉi tiuj rezultoj, la disiĝo daŭris dum 115000 jaroj, kaj kiam ĝi finiĝis, la universo estis proksimume 430000 jaraĝa.

== Malfrua neizotropeco ==

Post la kreado de la kosma fona radiado, ĝi estas modifita per kelkaj fizikaj procezoj kolektive nomataj kiel malfrua neizotropeco aŭ akcesora neizotropeco. Post la eligo de la kosma fona radiado, ordinara materio en la universo estis plejparte en formo de neŭtralaj hidrogenaj kaj heliumaj atomoj, sed de observadoj de galaksioj ŝajnas ke la plejparto de la volumeno de la [[intergalaksia mediumo]] (IGM) hodiaŭ konsistas de jonizita materio (pro tio ke estas malmultaj sorbaj linioj pro procioj). Ĉi tio implicas ekziston de periodo de rejonizado en kiu la materio de la universo rompiĝis en hidrogenajn jonojn.

La fotonoj de kosma fona radiado verŝiĝis sur liberaj ŝargoj - elektronoj kaj jonoj. En jonizita universo, tiaj elektronoj estas disigitaj de atomoj per jonizanta ultraviolkolora radiado. Hodiaŭ ĉi tiuj liberaj ŝargoj ekzistas je sufiĉe malgranda denseco en plejparto de volumeno de la universo tiel ke ili ne afektas la kosman fonan radiadon konsiderinde. Tamen, se la intergalaksia mediumo estis jonizita je tre frua tempoj, kiam la universo estis ankoraŭ pli densa, do pro ĉi tio estis du ĉefaj efikoj je la kosma fona radiado:

* Malgrando-skalaj neizotropecoj estas malpligrandigitaj, kvazaŭ kiel ili estas viditaj tra nebulo kaj [[distingkapablo]] de la detaloj tiel malpligrandiĝas.
* Verŝado de fotonoj sur liberaj elektronoj ([[verŝado de Thomson]]) faras [[polarizo de ondo|polarizajn]] malizotropecoj sur grandaj angulaj skaloj. Ĉi tiu grandangulaj polarizoj estas korelaciitaj kun la grandangulaj temperaturaj perturboj.

Ambaŭ ĉi tiuj efikoj estas observita per satelito WMAP, donante indikaĵon ke la universo estis jonizita je tre frua tempoj, je [[ruĝenŝoviĝo]] pli granda ol 17. La detalita fonto de ĉi tiu frua [[joniga radiado]] estas ankoraŭ temo de sciencaj debatoj. Ĝi povas inkluzivi stelan lumon de la tre unua loĝantaro de steloj ([[loĝantaro III]]) kaj lumon de [[supernovao]]j okazintaj kiam ĉi tiuj unuaj steloj atingis finon de sia evoluo, aŭ radiadon produktitan de enenigaj diskoj de pezaj nigraj truoj.

La periodo inter la eligo de la kosma fono radiado kaj apero de la unuaj steloj estas nomata kiel la [[malluma epoko]] aŭ [[malhela aĝo]], ĉar (kiel estas konjektite kaj montrite en la nomo) dum ĉi tiu periodo ne ekzistis fontoj de lumo en la universo.

Ankoraŭ efikoj kiu okazis post la rejonizado kiu kaŭzas la malizotropecojn estas la [[efiko de Sunyaev-Zel'dovich]], en kiu nubo de altenergiaj elektronoj verŝas la kosman fonan radiadon, tradonante iun energion al fotonoj de la radiado, kaj la [[efiko de Sachs-Wolfe]], kiu estas gravita ruĝenŝovo aŭ bluenŝovo pro ŝanĝantaj gravitaj kampoj.

== Temperaturo ==

Dum la tempo de lasta verŝado, kiam la kosma fona radiado estis eligita, temperaturo de la universo estis proksimume 3000 K. Ĉi tiu respektivas al energio de proksimum 0,25 [[elektronvolto|eV]], kio estas multe malpli multe ol la 13,6 eV joniga energio de hidrogeno. Ekde tiam, temperaturo de la radiado malpligrandigiĝis je proksimume 1088 fojoj pro elvolvado de la Universo. Dum kiam la universo elvolvas, la fotonoj de kosma fona radiado estas [[ruĝenŝoviĝo|ruĝenŝovitaj]], kaj la radiada temperaturo estas [[inverse proporcia]] kun la [[universa skala longo]].

== Polarizo ==
[[Dosiero:WMAP 3yr EE.png|eta|dekstre|300px|Mezuroj de polarizo de E de marto de 2006 en terminoj de angula skalo ([[multpolusa momanto]]). La polarizo estas multe pli malriĉe mezurita ol la temperatura neizotropeco.]]

La kosma fona radiado estas [[polarizo de ondo|polarizita]] je la nivelo de kelkaj mikrokelvinoj. Estas du specoj de polarizo de la ondo, nomataj kiel ''E''-reĝimoj kaj ''B''-reĝimoj. Ĉi tiu estas en analogeco al [[elektrostatiko]], en kiu la elektra kampo (''E''-kampo) havas nulan [[kirlo (matematiko)|kirlon]] kaj la magneta kampo (''B''-kampo) havas nulan [[diverĝenco]]n. La ''E''-reĝimoj aperas de [[verŝado de Thomson]] en nehomogena plasmo. La ''B''-reĝimoj, kiu ne estas mezuritaj kaj estas opiniataj al havi amplitudon de maksimume 0,1 µK, ne estas produktitaj sole de la plasmaj efikoj. Ili estas signaloj de [[kosma inflacio]] kaj estas difinitaj per la denseco de denaskaj [[gravita ondo|gravitaj ondoj]]. Detektado de la ''B''-reĝimoj estas ege malfacila, aparte pro tio ke ilia forteco estas nekonata, kaj la [[malforta gravita lensado]] miksas la relative fortan ''E''-reĝiman signalon kun la ''B''-reĝima signalo.

== Rapido relative al kosma fona radiado ==

Moviĝo relative al la kosma fona radiado videblas de malizotropeco de la radiado, ĝi aspektas malmulte pli varma direkte al movado ol en la kontraŭa direkto, ĉi tio estas nomata kiel dupolusa temperatura distribuo, ĉe ĝi estas la varma poluso kaj la malvarma poluso.
La norma interpretado de ĉi tiu temperatura variado estas simpla rapida [[ŝovo de Doppler]] - [[ruĝenŝoviĝo]] kaj [[bluenŝoviĝo]] pro moviĝo relative al la kosma fona radiado.

De la datumoj pri kosma fona radiado sekvas, ke nia loka grupo da galaksioj (la galaksia akumuliĝo kiu inkludas la [[Lakta vojo|Laktan Vojan]], en kiu troviĝas la [[Suno]]) moviĝas kun rapido 627 ± 22&amp;nbsp;km/s relative al la ''referenca kadro de la kosma fona radiado'' direkte al [[galaksia longitudo]] ''l = 276° ± 3°, b = 30° ± 3°''.

Tamen ekzistas ankaŭ alternativaj kosmosciencaj modeloj, kiuj povas ekspliki iun parton de la observita dupolusa temperatura distribuo de la kosma fona radiado.

== Historio de malkovro ==

== Vidu ankaŭ ==

* [[Joniga fona radiado]]
* [[Gamo-radia ekbrilo|Gamo-radiaj ekbriloj]] - la alia elektromagneta radiado, venanta el tre malproksima pasinteco.

{{projektoj|commonscat=Cosmic microwave background radiation}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.astroscience-berlin.org/index.php/become Ĉi tie vi povas aŭskulti la eĥon de la Praeksplodo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090221014242/http://astroscience-berlin.org/index.php/become |date=2009-02-21 }}
* [http://xstructure.inr.ac.ru/x-bin/theme3.py?level=3&amp;index1=87807 Pri kosma fona radiado en arxiv.org]
* {{Citaĵo el gazeto
 | aŭtoro=Cirigliano, D.; de Vega, H. J.; Sanchez, N. G. | titolo=Clarifying inflation models: The precise inflationary potential from effective field theory and the WMAP data - Klarigantaj inflaciaj modeloj: La preciza inflaca potencialo de efika kampa teorio kaj la WMAP datumoj | publikaĵo=Physical Review D - Fizika Recenzo D | jaro=2005 | monato=majo | volumo=71 | numero=10
 | paĝoj=77–115 | COI=10.1103/PhysRevD.71.103518
 | bibliografia kodo=2005PhRvD..71j3518C
 | identigilo={{Arxiv|id=astra-ph/0412634}} }}
* {{Citaĵo el gazeto |aŭtoro=D. J. Fixsen ''kaj aliaj'' |titolo=The Cosmic Microwave Background Spectrum from the full COBE FIRAS data set - La kosma mikroonda fona spektro de la plena COBE FIRAS datumaro |publikaĵo=Astrophysical Journal - Astrofizika Ĵurnalo |volumo=473 |paĝoj=576–587 |jaro=1996 |COI=10.1086/178173}}
* {{Citaĵo el la reto
 | aŭtoro=Brian Abbott | dato=2007-05-30 | url=http://www.haydenplanetarium.org/universe/duguide/exgg_wmap.php | titolo=Microwave (WMAP) All-Sky Survey - Mikroonda (WMAP) Tutĉiela katastro
 | eldoninto=Hayden Planetarium | Alirdato=2008-01-13
}}
* {{Citaĵo el gazeto | Aŭtoro=Gawiser, E.; Silk, J.
 | titolo=The cosmic microwave background radiation - La kosma mikroonda fona radiado
 | publikaĵo=Physics Reports - Fizikaj Raportoj | jaro=2000 | monato=aŭgusto
 | COI=10.1016/S0370-1573(00)00025-9 | bibliografia kodo=2000PhR...333..245G
 | identigilo={{Arxiv|id=astra-ph/0002044}} }}
* {{Citaĵo el la reto
 | aŭtoro=George F. Smoot | Dato=2006-12-08 | url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2006/smoot-lecture.html | titolo=Cosmic Microwave Background Radiation Anisotropies: Their Discovery and Utilization - Kosmaj Mikroondaj Fonaj Radiadaj Malizotropecoj: Ilia Malkovro kaj Utiligo | Alirdato=2008-12-22
 | publikaĵo=Nobela Prelego | eldoninto=la fondaĵo Nobel }}
* {{Citaĵo el gazeto
 | aŭtoro=Komatsu, E.; Dunkley, J.; Nolta, M. R.; Bennett, C. L.; Gold, B.; Hinshaw, G.; jarosik, N.; Larson, D.; Limon, M.; Page, L.; Spergel, D. N.; Halpern, M.; Hill, R. S.; Kogut, A.; Meyer, S. S.; Tucker, G. S.; Weiland, J. L.; Wollack, E.; Wright, E. L.
 | titolo=Five-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Cosmological Interpretation - Kvin-Jara Mikroonda Malizotropeca Sondilo de Wilkinson (WMAP) Observadoj: Kosmoscienca Interpretado
 | jaro=2008 | monato=marto | identigilo={{Arxiv|id=0803.0547}} }}
* {{Citaĵo el la reto | aŭtoro=Charles Lineweaver, Tamara M. Davita
| jaro=2005 | url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=misconceptions-about-the-2005-03&amp;page=5 | titolo=Misconceptions about the Big Bang - Miskonceptoj pri la Praeksplodo
 | eldoninto=[[Scientific American]]| Alirdato=2008-11-06
}}
* {{Citaĵo el gazeto
 | aŭtoro=Kogut, A. ''et al'' | titolo=Dipole Anisotropy in the COBE Differential Microwave Radiometers First-Year Sky Maps - Dupolusa Malizotropeco en la COBE Diferencialaj Mikroondaj Radiomezurilaj Unua-Jaraj Ĉielaj Mapoj | publikaĵo=Astrophysical Journal - Astrofizika Ĵurnalo
 | jaro=1993 | monato=decembro | volumo=419
 | paĝoj=1–6 | COI=10.1086/173453
 | identigilo={{Arxiv|id=astra-ph/9312056}} }}
* {{Citaĵo el gazeto
 | aŭtoro=Inoue, Kaiki Taro; Silk, Joseph
 | titolo=Local Voids as the Origin of Large-Angle Cosmic Microwave Background Anomalies: The Effect of a Cosmological Constant - Lokaj Dezertecoj kiel la Fonto de Granda-Angulo Kosma (Mikroondoj, Mikroondo) Fonaj Anomalioj: La Efikoj de Kosmoscienca Konstanto | publikaĵo=The Astrophysical Journal - La Astrofizika Ĵurnalo
 | jaro=2007 | monato=Aŭgusto | volumo=664 | numero=2
 | paĝoj=650–659 | COI=10.1086/517603
 | identigilo={{Arxiv|id=astra-ph/0612347}} }}
* {{Citaĵo el gazeto
 | aŭtoro=WMAP Collaboration - WMAP kunlaboro | titolo=First-Year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (WMAP) Observations: Determination of Cosmological Parameters - Unua-jaro Mikroonda Malizotropeca Sondilo de Wilkinson (WMAP) Observadoj: Konstato de Kosmosciencaj Parametroj
 | publikaĵo=The Astrophysical Journal Supplement Series - La Astrofizika Ĵurnala Suplementa Serio
 | jaro=2003 | monato=Septembro | volumo=148 | numero=1
 | paĝoj=175–194 | COI=10.1086/377226
 | identigilo={{Arxiv|id=astra-ph/0302209}} }}
* {{Citaĵo el la reto|url=http://aether.lbl.gov/www/science/cmb.html|titolo=The Cosmic Microwave Background Radiation - La Kosma Mikroonda Fona Radiado|Alirdato=4-a de oktobro|Alirjaro=2008}}
* {{Citaĵo el gazeto
 | aŭtoro = Lewis, A.; Challinor, A.
 | titolo = Weak gravitational lensing of the CMB - Malforta gravita lensado de la kosma fono radiado
 | publikaĵo = Physics Reports - Fizikaj Raportoj | volumo= 429 | jaro=2006
 | paĝoj=1–65 | COI = 10.1016/j.physrep.2006.03.002
 | identigilo={{Arxiv|arkivo=astra-ph|id=0601594}} }} - pri ''E''-reĝimoj kaj ''B''-reĝimoj de polarizo

[[Kategorio:Elektromagneta radiado]]
[[Kategorio:Astronomio]]</text>
      <sha1>5klv12rd3usdxq06ze3f2ar0hqfbqpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rita Montaner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275629</id>
    <revision>
      <id>9479367</id>
      <parentid>8287282</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3161" sha1="9yhiu9gdvt7vqycflfwpxjqc70pgl1i" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro
|priskribo=Rita Montaner en 1938&lt;br /&gt;foto de la filmo ''El romance del palmar''
}}
'''Rita Montaner''' estas la artista nomo de Rita Aurelia Fulceda Montaner y Facenda (*[[Guanabacoa]], [[20an de aŭgusto]] [[1900]] - † [[Havano]], [[17an de aprilo]] [[1958]]). Ankaŭ konata kiel ''La Unika'', estis unu el la plej brilaj kubaj artistinoj, ŝi laboris en [[teatro]], [[radio]], [[kino]] kaj la [[televido]] atingante rimarkindan sukceson kaj naciskale kaj internaciskale.

Rita estis filino de blankulo kaj de mulatino, kreskis en miksita etoso de eŭropa kaj afrika kulturoj. Ŝi komencis lerni pianludadon en la Muziklernejo Peyrellade, kie ŝi ricevis la Ormedalon kun nur 13 jaroj. Ŝi finis siajn studojn pri kantado, pinaludado kaj armonio en 1917. Post la fino de la studoj sin dediĉis al kantado kvankam multaj personoj diris ŝin ke ŝi povus havi brilan estonton pro la pianludado.

[[Dosiero:RitaA.jpg|eta|maldekstra|&lt;center&gt;Rita Montaner en 1923]]
[[Dosiero:Rita-prog.jpg|eta|maldekstra|]]
Ŝi estis la unua ina voĉo de la kuba radio. Kundividis la scenejon kun prestiĝaj artistoj kaj kubaj kaj internaciaj. Kelkaj el la plej elstaraj tekstistoj de la epoko speciale verkis partiturojn por ŝi, kiel ekzemplo estas [[Gonzalo Roig]] per la muzikaĵo “Cecilia Valdés”, Moisés Simons per “El manisero”, Eliseo Grenet per “Ay Mamá Inés”, [[Ernesto Lecuona]] per “ El cafetal”, Gilberto S. Valdés per &quot;Ogguere&quot; inter aliaj. Ŝia arto trairis multajn lokojn de la mondo kiel [[Usono]] kaj [[Eŭropo]].

Vojaĝis al [[Parizo]] kie prezentis sin en la Teatro Olimpia en [[1928]] kaj poste estas dungita por anstataŭi la aktorinon [[Raquel Meller]] en Palace. Krome, ŝi partoprenis la spektaklon de la vedeto Josephine Baker. Post mallonga paŭzo en [[Kubo]], vojaĝis al [[Usono]] por kanti en Wonder Bar de M. Jolson.

En la [[jaro]] [[1935]] ĉefrolis spektaklon kreita de Gilberto Valdés en la Ĉefteatro de la Komedio. En tiu teatrejo mem ŝi interpretis temojn kiel “Sangre Africana”, “Bembo”, “Tambó ” kaj “Oggere”. Poste ŝi aktoris en la [[filmo]] “Romance en el Palmar”. Samjare estas elektita kiel [[Reĝino]] de la [[Radio]]. Aliaj filmoj kie ŝi aktoris estas &quot;María la O&quot; en [[1949]] kaj &quot;La Única&quot; en [[1954]]. Kantis en la [[kabaredo]] Mulgoba kun la [[artisto]] [[Bola de Nieve]], kaj poste en [[Tropikano]] dum naŭ jaroj.

Ŝia plej disvolviĝo estis kiel lirika kantistino kun granda lerteco kiu iris ekde Mamá Inés en [[1927]], ĝis La Medium kaj El teléfono, de la itala Gian Carlo Menotti interpretitaj de ŝi en [[1955]]. Krom aktorino rimarkindas sian delikatan stilon en kanzonoj kiel “Canción azul” kaj “Siboney”, verkitaj de Lecuona, kiujn ŝi surbendigis en [[1928]]. Forpasis pro [[kancero]].

== Postmorta Omaĝo ==
Rita Montaner aperas kiel unu el la ĉefaj ĉefroluloj en la [[romano]] ''La isla de los amores infinitos'' (La [[insulo]] de la senfinaj amoj) (Grijalbo, [[2006]]), de la kuba verkistino [[Daína Chaviano]].

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Montaner, Rita}}

[[Kategorio:Kubaj kantistoj]]
[[Kategorio:Artistnomoj]]</text>
      <sha1>9yhiu9gdvt7vqycflfwpxjqc70pgl1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morges</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277794</id>
    <revision>
      <id>9479359</id>
      <parentid>9151998</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaj personecoj */</comment>
      <origin>9479359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="3nysa8ntctg2jggi6jud0eh9zv24rwt" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|ĝin ĉirkaŭanta distrikto|Morges (distrikto)|ĝin trafluanta rivero|Morges (rivero)|ĝia fervojstacio|Morges (stacidomo)}}
{{Informkesto komunumo en Svislando
|nomo=Morges
|blazono=[[Dosiero:CHE Morges COA.svg|120px|center|Blazono de Morges]]
|priskribo de blazono=&lt;small&gt;Blazono de Morges&lt;/small&gt;
|bildo=[[Dosiero:Morges Lakefront.jpg|285px|center|Lagobordo de Morges]]
|priskribo de bildo=&lt;small&gt;Lagobordo de Morges&lt;/small&gt;
|kantono=Vaŭdo
|distrikto=[[Morges (distrikto)|Morges]]
|koord={{Koordinatoj gms|46|30|34|N|6|29|55|E}}
|enloĝantoj=14433
|areo=3,85
|alteco=374
|poŝtkodo=1110
|kodo=5642
|mapo=[[Dosiero:Karte Gemeinde Morges 2011.png|center|285px|&lt;small&gt;Mapo de Morges&lt;/small&gt;]]
|priskribo de mapo=&lt;small&gt;Situa mapo de Morges&lt;/small&gt;}}

'''Morges''' estas la [[Listo de urboj en Svislando|ĉefurbo]] de la [[distrikto Morges|samnoma distrikto]] de [[Kantono Vaŭdo]] en [[Svislando]]. Ĝi havis 14433 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

== Geografio ==
Morges situas 10 kilometrojn okcidente de la kantona ĉefurbo [[Laŭzano]] ĉe la norda bordo de la [[Lago Lemano]], sur la elfluejo de rivero [[Morges (rivero)|Morges]]. La komunumo konsistas el la urbo Morges kaj la vilaĝo [[Marcelin]].&lt;ref&gt;Fonto: [http://map.geodataviewer.admin.ch/geodatenviewer.php?x=527853&amp;y=151338 Reta mapo 1:20000 de Swisstopo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,85 km², de kiuj 3,1% estas kovritaj de [[arbaro]], 22,5% servas por [[agrikulturo]] kaj 73,3% por [[setlado]].&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/02/03/blank/data/gemeindedaten.html Komunumdatumoj de la retejo de la Svisa Federacia Oficejo pri Statistiko, retejo konsultita la 5-an de novembro 2011]&lt;/ref&gt;

== Najbaraj komunumoj ==
La urbo limas en nordo al [[Vufflens-le-Château]], [[Monnaz]] kaj [[Echichens]], en oriento al [[Lonay]] kaj [[Préverenges]], en sudo alliflanke de la [[Lago Lemano]] [[Publier]] (en [[Francio]]), kaj en okcidento al [[Tolochenaz]] kaj [[Chigny VD|Chigny]].

== Trafiko ==
Tra Morges pasas la kantona ĉefvojo n-ro 1 kaj la [[svisa aŭtovojo A1]] de [[Ĝenevo]] tra [[Laŭzano]], [[Friburgo]], [[Berno]], [[Zuriko]], [[Sankt-Galo]] al [[Sankt-Margreto]], al kiu la komunumo disponas pri du alveturejoj.

Morges situas ĉe la trajnlinio de [[Svisaj Federaciaj Fervojoj]] de [[Laŭzano]] al [[Ĝenevo]], kiu estis malfermita en la jaro [[1858]].

Diversaj [[poŝtaŭto]]linioj ligas la urbon kun [[Ecublens]], [[Apples]], [[Lavigny]], [[Cossonay]] kaj [[Le Pont]].

La loko ankaŭ estas servata de la ŝiptrafiko sur la [[Lago Lemano]].

== Historio ==
La unua dokumenta mencio de Morges datiĝas el la jaro [[1297]] kiel ''Morgia''. Jam en la jaro [[1286]] sub la regado de [[Ludoviko la 1-a de Savojo]] estis komencita la konstruado de la [[Kastelo de Morges]].

Post la konkero de [[Vaŭdo]] fare de [[Berno]] en la jaro [[1536]] Morges fariĝis la ĉefloko de la samnoma [[vokto|voktejo]].

Post la disfalo de la [[Malnova Reĝimo]] pro la [[Helveta Revolucio]] la urbo de [[1798]] ĝis [[1803]] estis parto de la [[Kantono Lemano]]. Dum la epoko de la [[meditacio]] Morges integrigĥis en la tiam kreita [[Kantono Vaŭdo]] kaj fariĝis ĉefloko de la samnoma distrikto.&lt;ref&gt;Fonto: [http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D2447.php ''Paul Bissegger'': ''Bussy-Chardonney'' en ''Historia Leksikono de Svislando'' (2012-07-18)]&lt;/ref&gt;

== Famaj personecoj ==
En Junio de 1915, [[Stravinski]] kaj lia familio translokiĝis el [[Clarens]] al [[Morges]]. La familio pluloĝis tie (ĉe tri diferencaj adresoj) ĝis 1920.&lt;ref&gt;V.&amp;nbsp;Stravinsky kaj Craft 1978, pp.&amp;nbsp;136–37.&lt;/ref&gt;

En Morges naskiĝis la fama svisa sciencisto, bahaano kaj esperantisto [[Auguste Forel]] kaj la bakteriologo [[Alexandre Yersin]]. La interlingvisto [[Richard Berger]] estis inter [[1928]] kaj [[1963]] profesoro ĉe altlernejo Morges. En Morges mortis [[hungara|hungardevena]] [[svisa]] [[kemiisto]] [[Ervin Kováts]].

En 1936 en la domo de pola [[virtuozo]] kaj estinta ĉefministro [[Ignacy Jan Paderewski]] estiĝis t.n. Fronto Morges – politika interkompreno de la polaj centraj partioj, laŭ iniciato de Ignacy Paderewski kaj generalo [[Władysław Sikorski]], direktita kontraŭ tiutempaj regopovoj de la [[Dua Pola Respubliko]].

Mortis en Morges hungardevena altlerneja instruisto [[András Reszler]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Morges (stacidomo)]]
* [[Morges-St-Jean (stacidomo)]]
* [[La Gottaz (stacidomo)]]
* [[Prélionne (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.morges.ch Oficiala retejo de la urbo Morges]
{{HLS|D2447}}
{{Komunejokat}}
{{Navigilo:Komunumoj de la Distrikto Morges}}

[[Kategorio:Urboj de Svislando]]</text>
      <sha1>3nysa8ntctg2jggi6jud0eh9zv24rwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de nepivaj vortoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286079</id>
    <revision>
      <id>9479534</id>
      <parentid>9349022</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Venca24</username>
        <id>19855</id>
      </contributor>
      <comment>/* H */ +Halumo</comment>
      <origin>9479534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="aoj3b9gh3r5ydm03p8ed6q3290gzwnf" xml:space="preserve">{{Sen fontoj|vortolisto|novembro 2013}}
'''Listo de vortoj (ankoraŭ) netroveblaj en [[PIV]]''' sed jam troveblaj en aliaj esperantaj vortaroj aŭ tekstoj. Bonvolu listigi ilin (sen lokaj aŭ personaj nomoj) kaj montri la fonton.
{{KompaktaEnhavTabelo}}

== A ==
* [[Abituro]]
* [[Afromontano]]
* [[Afrotropiso]]
* [[Aĥoblanko]]
* [[Ajvaro]]
* [[Animeo]]
* [[Anzino]]

== B ==
* [[Botiĥo]]
* [[Bulguro]]

== C ==
== Ĉ ==
* [[Ĉaŭ]]

== D ==
== E ==
* [[Efebofilio]]
* [[Ekoregiono]]
* [[Ekoprovinco]]
* [[Ekozono]]

== F ==
* [[Falaflo]]
* [[Fladerako]]
* [[Fleksitarismo]]
* [[Focaccia|Fokaĉo]]

== G ==
* [[gi]]
* [[Ginekofilio]]
* [[Gio]]
* [[gufujo]]

== Ĝ ==
== H ==
* [[Halumo]]
* [[Haluŝkoj]]
* [[Korea alfabeto|Hangulo]]
* [[Hebefilio]]
* [[Hotdogo]]
* [[Humuso]]

== Ĥ ==
== I ==
* [[-iĉ-|iĉo]]
* [[-ip-|ipo]]
* [[Isoberlinio]]

== J ==
* [[Julbernardio]]

== Ĵ ==
== K ==
* [[Kajapoo]]
* [[Kajpirinjo]]
* [[Kaĵuno]]
* [[Kebajo]]
* [[Kofolao]]
* [[Komarko]]
* [[Hebefilio|Korofilio]]
* [[Kriptologio|Kriptografio]]
* [[Kriptologio]]
* [[Krososomatacoj]]

== L ==
* [[Leĉo]]
* [[Linux|Linukso]]
* [[Lukarno]]

== M ==
* [[Miŝteko]]
* [[Mojosa]]

== N ==
* [[Na (prepozicio)|na]]
* [[Napo (rivero)]]
* [[Nearktiso]]
* [[Neotropiso]]

== O ==
* [[Okej]]
* [[Orientaliso]]

== P ==
* [[Palearktiso]]
* [[Papadamo]]
* [[pedofilio]]
* [[podkasto]] 
* [[Pomokso]]
* [[punko]]

== Q ==
== R ==
* [[ri]]
* [[Roŝtio]]
* [[Rultigaro]]
* [[Ruruo]]

== S ==
* [[sejtano]]
* [[sinestezio]]
* [[smurfo]]
* [[Fruktkirlaĵo|smuzio]]

== Ŝ ==
* [[ŝli]]
* [[Holokaŭsto|Ŝoaho]]

== T ==
* [[Tanzanito]]
* [[Tempeo]]
* [[Tjaskero]]
* [[Tofuo]]
* [[Tompuzo]]

== U ==
== Ŭ ==
== V ==
* [[vifio]]
* [[vikio]]
* [[Microsoft Windows|Vindozo]]

== W ==
== X ==
== Y ==
== Z ==
(kompletiginda)

[[Kategorio:Listoj pri Esperanto]]</text>
      <sha1>aoj3b9gh3r5ydm03p8ed6q3290gzwnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agarikaloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286289</id>
    <revision>
      <id>9479233</id>
      <parentid>7934468</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50684-33</username>
        <id>263705</id>
      </contributor>
      <comment>/* Priskribo */ akuzativo</comment>
      <origin>9479233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="ipxjzq2gukas0qu1rhoozaxssw8l8qq" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = ''Amanita''
|koloro = lightblue
|dosiero = Amanita caesarea.JPG
|dosiero larĝo = 210px
|priskribo de dosiero = imperiestra amanito
|regno = [[Fungoj]] ''Fungi''
|subregno = ''[[Dikarya]]''
|filumo = [[klabfungoj]] '''Basidiomycota'''
|subfilumo = ''[[Agaricomycotina]]''
|klaso = ''[[Agaricomycetes]]''
|subklaso = ''[[Agaricomycetidae]]''
|ordo = Agarikaloj ''Agaricales''
|ordo aŭtoritato = [[Lucien Marcus Underwood|Underw.]] [[1899]]
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

La '''Agarikaloj ''' (''Agaricales'') estas [[ordo (biologio)|ordo]] de [[fungoj]] el la [[filumo (biologio)|filumo]] de [[klabfungoj]]. Unu el la genroj estas la [[amanito]], kaj ekzemplo de aparte konata [[specio (biologio)|specio]] la [[muŝoamanito|muŝoamanito aŭ muŝmortiga amanito]] (''A. muscaria''), somera venena paŝteja, herbeja fungo.

[[Dosiero:Amanita muscaria 3 vliegenzwammen op rij.jpg|eta|maldekstra|300px|&lt;center&gt;Grupeto da [[muŝoamanito]]j]]

{{-|maldekstre}}

== Priskribo ==
Ili havas (kvazaŭ ĉiuj) lamenojn, tio estas laminoformaj himenkovritaj lokiĝintaj sur la malsupra flanko de la [[Ĉapelo (mikologio)|ĉapelo]].

== Sistematiko ==
Estas 6 kladoj :
* Klado 1-a (''[[Plicaturopsidoidoj]]'')
* Klado 2-a (''[[Pluteoidoj]]'')
* Klado 3-a (''[[Hygroforoidoj]]'')
* Klado 4-a (''[[Marasmioidoj]]'')
* Klado 5-a (''[[Trikolomatoidoj]]'')
* Klado 6-a (''[[Agarikoidoj]]'')

La [[familio (biologio)|familioj]] estas la 6-a klado&lt;ref name=Matheny&gt;Matheny P.B., Curtis J.M., Hofstetter V., Aime M-C., Moncalvo J-M, Ge Z.W., Slot J.C., Ammirati JF, Baroni T.J., Bougher NL, Hughes K.W., Lodge DJ, Kerrigan RW, Seidl MT, Aanen D.K., De Nitis M., Daniele G.M., Desjardin D.E., Kropp B.R., Norvell L.L., Parker A., Vellinga E.C., Vilgalys R., Hibbett D.S., ''Major klados of Agaricales: a multilocus phylogenetic overview'', Mycologia 98 (6): pp 982–95, 2006 [http://www.mycologia.org/content/98/6/982.full.pdf Vidu]&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Tubaria.hiemalis.-.lindsey.jpg|eta|''Tubaria hiemalis'']]

{{Klado
|label1=6-a klado (Agarikoidoj)
|larĝeco=10.5em
|1={{klado
   |1={{klado
      |1=[[Cystodermateae]]
      |2=[[Nidulariaceae]]
      |3=[[Agarikacoj]] - ''Agaricaceae''
      }}
   |2={{klado
      |1={{klado
         |1=[[Hydnangiaceae]]
         |2=[[Psathyrellaceae]]
         }}
      |2={{klado
         |1={{klado
            |1=[[Bolbitiaceae]]
            |2=[[Cortinariaceae]] ''sensu stricto''
            }}
         |2={{klado
            |1=[[Gymnopileae]]
            |2={{klado
               |1={{klado
                  |1=[[Panaeoleae]]
                  |2=[[Tubariaceae]]
                  |3={{klado
                     |1=[[Crepidotaceae]]
                     |2=[[Inocybaceae]]
                     }}
                  }}
               |2={{klado
                  |1=[[Hymenogastraceae]]
                  |2=[[Strophariaceae]] ''sensu stricto''
                  }}
               }}
            }}
         }}
      }}
   }}
}}

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://users.skynet.be/fa582651/naturo/amanito.html pri amanitoj en Eo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://tolweb.org/Agaricales/20551 Agaricales] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090422214106/http://tolweb.org/Agaricales/20551 |date=2009-04-22 }} en [http://tolweb.org/ The Tree of Life Web Project]

== Aliaj projektoj ==
{{Projektoj|commons=Category:Agaricales}}
{{Projektoj|wikispecies=Agaricales}}

{{-}}
{{Ĝermo|biologio}}

[[Kategorio:Agarikaloj| ]]
[[Kategorio:Fungoj]]</text>
      <sha1>ipxjzq2gukas0qu1rhoozaxssw8l8qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ahmadou Kourouma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289844</id>
    <revision>
      <id>9479573</id>
      <parentid>8512557</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2490" sha1="jkskcxkady2hawx12crwew06simmer5" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Ahmadou Kourouma''' (* [[24-an de novembro]] [[1927]] en Togobala aŭ Boundiali [[Eburbordo]]; † [[11-an de decembro]] [[2003]] en [[Lyon]]) estis afrika [[verkisto]].

== Verkoj ==
=== Teatraĵoj ===
* ''Tougnantigui ou le Diseur de vérité'', cenzurita post kelkaj prezentadoj en [[Abiĝano]] en [[1972]], daŭrigita en [[1996]], poste eldonita en [[1998]] ĉe Acoria

=== Romanoj ===
* ''Les Soleils des indépendances'' (1968, Presses de l'université de Montréal, publicita ĉe Éditions du Seuil en 1970), ricevis surbaze de [[manuskripto]] la prezon 1968 de la kebekia revuo ''Études françaises''
* ''Monnè, outrages et défis'' (1990, Seuil)
* ''En attendant le vote des bêtes sauvages'' (1994, Seuil 1999)
* ''Allah n’est pas obligé'' (2000, Seuil)
* ''Quand on refuse on dit non'' (2004, Seuil)

=== Infanlibroj ===
* ''Yacouba, chasseur africain'' ([[1998]], [[Gallimard Jeunesse]], kolektaĵo Folio Junior, ilustraĵoj de Claude kaj Denise Millet)
* ''Le griot, homme de parole'' ([[2000]], Édition Grandir)
* ''Le chasseur, héros africain'' (2000, Édition Grandir)
* ''Le forgeron, homme de savoir'' (2000, Édition Grandir)
* ''Prince, suzerain actif'' (2000, Édition Grandir)

=== Publikaĵoj kun [[Ousmane Sow]] kaj [[Mathilde Voinchet]] ===
* ''Paroles de Griots'' (2003, Albin Michel)

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.marabout.de/kourouma/kourouma.htm Marabout-paĝo]
* [http://www.culturesfrance.com/librairie/derniers/pdf/155-156_5.pdf Cahier spécial « Ahmadou Kourouma : l'héritage »] en ''Notre Librairie'' n°155-156/julio-decembro 2004 (268 ko, PDF)
::[http://www.culturesfrance.com/librairie/derniers/156/somm156.htm Sommaire complet du numéro ci-dessus] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221080351/http://www.culturesfrance.com/librairie/derniers/156/somm156.htm |date=2007-12-21 }}
* [http://www.afrik.com/article1168.html Prezentado de ''Allah n’est pas obligé'']
* [http://www.afrik.com/article2282.html Prezentado de ''Soleils des indépendances'']
* [http://www.afrology.com/litter/kourouma.html Intervjuo kun 'Ahmadou Kourouma sur Afrology] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080107125048/http://www.afrology.com/litter/kourouma.html |date=2008-01-07 }}
* [http://www.africultures.com/index.asp?menu=affiche_article&amp;no=4066 Intervjuo en Africultures]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kourouma, Ahmadou}}
[[Kategorio:Eburbordaj verkistoj]]
[[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]]</text>
      <sha1>jkskcxkady2hawx12crwew06simmer5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290584</id>
    <revision>
      <id>9479370</id>
      <parentid>8878617</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8036" sha1="nw5osbmrydvsnan3sicatjpw5djlfzv" xml:space="preserve">{{Informkesto akademio
|bildo={{#property:P18}}
|latitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=CZ
|situo sur mapo=Ostrava
|zomo=15
}}
{{Informkesto mezlernejo
|emblemo = SPŠCH.png
|dosiero = Ostrava, Zábřeh, SPŠCHaG, květen 2009.jpg
|nomo = Meza industria lernejo&amp;nbsp;kemia de akademiano&amp;nbsp;Heyrovský
|mallongigo = SPŠCHG, Chemgym
|establinto = [[Moraviasilezia regiono]]
|direktoro = Ing. Jiří Kaličinský
|vicdirektoro = Ing. Pavel Klouda
|adreso = Středoškolská&amp;nbsp;1&lt;br /&gt;700&amp;nbsp;30&amp;nbsp;&amp;nbsp;Ostrava-Zábřeh
|lernantoj = 490 &lt;small&gt;(al 31.12.2012)&lt;/small&gt;
|ttt = www.chemgym.cz
|fondo = [[1-a de septembro]] [[1950]]
|fako1 = 28-44-M/01 Aplikita kemio
|fako2 = 78-42-M/006 Naturscienca liceo
}}
'''Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský, Ostrava, kontribua organizo''' (ĉeĥe {{fremdlingve|cs|''Střední průmyslová škola chemická akademika Heyrovského a Gymnázium''}}, oficiala ĉeĥa mallongigo: ''SPŠCHG'', neoficiala ĉeĥa mallongigo: ''Chemgym'') estas la plej malnova kaj ununura [[meza industria lernejo kemia|kemia industria lernejo]] en [[Moraviasilezia regiono]]. Ekde la [[1-a de septembro]] [[1950]], kiam ĝi estis fondita, ĝi kelkfoje ŝanĝis la nomon kaj sidejon. Nuntempe ĝi havas sidejon en [[Zábřeh (Ostrava)|Ostrava-Zábřeh]] en Středoškolská strato n-ro 1 kaj ĝi proponas studadon en tri fakoj de kvarjara taga studado finita per [[abituro]]. Temas pri fakoj: ''Aplikita kemio'' (28-44-M/01) kaj ''Naturscienca [[liceo]]'' (78-42-M/006). La lernejo en la jaro 2009 akiris prestiĝan internacian titolon [[Ekolernejo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://verejna-sprava.kr-moravskoslezsky.cz/cz/specialni-skola-z-pribora-opet-ziskala-mezinarodni-titul-ekoskola-2071/ |titolo=Speciala lernejo el Příbor akiris denove titolon Ekolernejo |alirdato=2009-08-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160601032443/http://verejna-sprava.kr-moravskoslezsky.cz/cz/specialni-skola-z-pribora-opet-ziskala-mezinarodni-titul-ekoskola-2071/ |arkivdato=2016-06-01 }}&lt;/ref&gt;

== Nomoj ==
* [[1950]]: Industria lernejo kemia (PŠCH)
* [[1952]]: Meza industria lernejo kemia (SPŠCH)
* [[1990]]: Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský
* [[2004]]: Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský a Gymnázium (SPŠCHaG)
* [[2006]]: Meza faklernejo kemia de akademiano Heyrovský kaj Gimnazio (SOŠCHaG)
* [[2007]]: Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský kaj Gimnazio

== Historio ==
[[Dosiero:Ostrava, Zábřeh, zateplení SPŠCHaG.jpg|eta|250px|Varmumigado de konstruaĵo de lernejo (decembro de 2008)]]
[[Dosiero:Ostrava, Zábřeh, zateplení SPŠCHaG, květen 2009.jpg|eta|250px|Varmumigado de konstruaĵo de lernejo (majo de 2009)]]
* [[1950]]: fondita dujara Industria lernejo kemia en konstruaĵo de SEŠ en Žerotínova strato
* [[1952]]:
** finvizitas la unuaj vizitantoj de PŠCH
** fondita kvarjara SPŠCH
** enpraktikigita vespera studado de laboruloj
* [[1954]]: finvizitas lastaj vizitantoj de la dujara PŠCH
* [[1956]]: finvizitas unuaj vizitantoj de la kvarjara SPŠCH
* [[1960]]: finvizitas unuaj abiturientoj de la vespera studado
* [[1964]]: finvizitas unuaj abiturientoj de telestudado
* [[1965]]: la lernejo akiras familian vilaeton sur angulo de Jesenského kaj Dimitrovova stratoj
* [[1972]]: la lernejo certigas instruadon de lernotemoj en telestudado de fako Vestaferoj
* [[1973]]: direktoro Ranoch sukcesis realigi ŝanĝon de projekto de planita konstruado de SPŠ konstrua je SPŠ kemia
* [[1983]]:
** la lernejo transloĝiĝas en novajn lernspacojn
** aranĝita la 1-a faka konferenco de SPŠCH en sekcioj Analitika kemio, Kemia teknologio kaj Vivmedio
* [[1987]]: la lernejo ekas kunlaboron kun kemia industria lernejo en Varno
* [[1988]]: finita konstruado de lernejkuirejo kun manĝejo
* [[1990]]: la lernejo akiras honoran nomon SPŠCH de akademiano Heyrovský
* [[1991]]: establita studejo, reorganizita biblioteko
* [[1992]]: malfermita la 1-a klaso de taga studado de la fako Vestaferoj
* [[1993]]: aprobita nova fako Teknika kemio kun komuna unua kaj dua klasoj kaj elekto de faka celigo en la tria kaj la kvara klasoj
* [[1995]]:
** malfermita Galerio ĉe kemiistoj (la [[14-an de novembro]])
** en la tutŝtata komparado de nivelo de lernejoj SET 95 la lernejo okupas antaŭan pozicion
* [[1997]]:
** nuligita fako Vestaferoj
** aprobita nova fako de Aplikita kemio eliranta el filozofio de fako Teknika kemio
* [[1998]]: ampleksigita propono de celigo de fako Aplikita kemio je Kemia teknologio, Analitika kemio, Ŝirmo de vivmedio, Kalkultekniko en kemio, Farmaceŭtikaj substancoj kaj Entreprena gvidado
* [[2000]]: la lernejo aliĝis en projekton Leonardo da Vinci – Entreprenista spirito
* [[2002]]: la lernejo aliĝis en projekton Leonardo da Vinci – FACE (Forum for Alternating Chemical Education)
* [[2003]]:
** Ministerio de lernejaferoj, junularo kaj gimnastiko de Ĉeĥio (MLJG) aprobis ampleksigon de klerigpropono je fako Gimnazio – ĝenerala
** ŝanĝo de la nomo je Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský kaj Gimnazio (ekde la 1-a de septembro 2004)
* [[2005]]:
** ŝanĝo de la nomo je Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský kaj Gimnazio (ekde la 1-a de septembro 2006)
** la lernejo aliĝis en solvon de projekto Leonardo da Vinci – Perkomputile subtenata laboratorio por instruado de natursciencaj kaj teknikaj lernejobjektoj
* [[2006]]:
** MLJG aprobis ampleksigon de klerigpropono je fako Naturscienca liceo
** ŝanĝo de la nomo je Meza industria lernejo kemia de akademiano Heyrovský kaj Gimnazio (ekde la 1-a de januaro 2007)
* [[2008]]:
** la lernejo faris interŝanĝon de la fenestroj kaj varmumigon de la konstruaĵo en suma valoro 39&amp;nbsp;milionoj da kronoj

== Galerio ĉe kemiistoj ==
[[Dosiero:Galerie u chemiků.png|dekstra|72px]]
'''Galerio ĉe kemiistoj''' estis en la lernejo malfermita per vernisaĝo de ekspozicio de [[viro|vira]] [[akto (belarto)|akto]] de fotografiisto Petr Ondruška la [[14-an de novembro]] [[1995]]. En spacoj kun dimensioj 5×7&amp;nbsp;metroj okazis vico da ekspozicioj de aŭtoroj konataj kaj malpli konataj, lertaj kaj komencantaj, profesiuloj kaj amatoroj. La spacon ricevas ankaŭ studentoj de la lernejo - ĉiujare en junio ekz. okazas ekspozicio de laboroj de lernejrondeto de nigrablanka fotografio. Regule estas ankaŭ ekspozicioj de anime trafitaj klientoj de ostrava Čtyřlístek (''Kvarfolio'') - centrejo por personoj kun sane indisponitoj (iama Instituto de socia zorgo en [[Muglinov]]). Inter la plej malproksimaj ekspoziciintoj apartenas docento inĝeniero M.&amp;nbsp;Kaláb, CSc., el Kanado. Dume la plej ofte en la galerio ekspoziciis Aleš Kalivoda. El konataj ekspoziciintoj eblas plu nomi: [[Alexander Babraj]], [[František Řezníček]] aŭ [[Milan Blšťák]].

== Direktoroj ==
* [[1950]]–[[1956]]: Inĝ. Otto Uher
* [[1956]]–[[1957]]: Inĝ. Karel Hradský
* [[1957]]–[[1970]]: Inĝ. Richard Kalus
* [[1970]]–[[1977]]: Delfín Ranocha
* [[1977]]–[[1990]]: Inĝ. Dagmar Woznicová
* [[1990]]–[[1998]]: Inĝ. Rudolf Klančík
* ekde la jaro [[1998]]: Inĝ. Jiří Kaličinský

== Finvizitintoj ==
[[Dosiero:Petra Němcová.jpg|eta|250px|Petra Němcová]]
La plej konata finvizitinto de la lernejo estas ĉeĥa [[modelino|topmodelino]] [[Petra Němcová]], kiu vizitis la lernejon dum filmigado de programo por stacio [[Discovery Channel]] la [[18-an de decembro]] [[2006]]. Plua konata finvizitinto estas eksa ostrava primatoro [[Aleš Zedník]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Jaroslav Heyrovský]]

== Ligiloj ==
=== Referencoj ===
{{Referencoj}}

=== Eksteraj ligiloj ===
{{Projektoj}}
{{Portalo Ostrava}}
* [https://www.spsch.eu/ Oficialaj ttt-paĝoj]

[[Kategorio:Mezaj industriaj lernejoj en Ĉeĥio]]
[[Kategorio:Mezlernejoj en Ostrava]]
[[Kategorio:Ostrava-Sudo]]
[[Kategorio:Lernejoj nomitaj laŭ personoj|Heyrovský]]
[[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1950]]
[[Kategorio:Kemio]]</text>
      <sha1>nw5osbmrydvsnan3sicatjpw5djlfzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mizogineco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291605</id>
    <revision>
      <id>9479444</id>
      <parentid>9401661</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4650" sha1="h5lrn2ha14cu3ffeizj4xc8fah8s1wz" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:G-Antimachos.jpg|eta|Anonima [[grafitio]] en budapeŝto: &quot;Ni fekas je mizoginoj.&quot;]]
'''Mizogineco''' estas malsaneca malinklino al la seksaj rilatoj kun [[virino]], aŭ eĉ al la nura ĉeesto de virino. La responda vorto '''mizogino''' estas homo, kiu malamas kaj evitadas la virinojn.

La termino devenas el la [[antikva Grekio|helena antikva epoko]] kaj konsistas el la [[antikva greka lingvo|antikvaj grekaj vortoj]] μισεῖν, ''misein'', &quot;malami&quot; kaj γυνή, ''giné'' &quot;virino&quot;. La forta malamo de virinoj povas esti kaj individua fenomeno kaj ankaŭ esprimo de socia [[seksismo]].

La parenca vorto ''[[mizandreco]]'' ([[neologismo]] el la [[Feminismo|feminisma movado]] de la [[20-a jarcento]]) signas la respondan fortan malamon de ĉiuj viroj, la en [[PIV]] menciata kaj ekde la [[antikva Grekio|helena antikva epoko]] konata fenomeno de [[mizantropeco]] la ĝeneralan malamon de homo al ĉiuj aliaj homoj, sendepende de sekso. La parenca vorto ''[[filogineco]]'' signifas inklinon, amon aŭ admiron al virinoj.

== Historio de la termino ==
[[Cicerono|Cicerono (Marcus Tullius Cicero)]] notas, ke la helenaj filozofoj komprenis mizoginecon kiel esprimon de timo.&lt;ref&gt;[[Marcus Tullius Cicero]], ''Tusculanae Quaestiones'', libro 3, ĉapitro 11.&lt;/ref&gt;

En la teorio de [[feminismo]] esprimiĝis la opinio, ke la mizogineco estus rekonebla kaj kiel kaŭzo kaj kiel konsekvenco de persistaj [[patriarkeco|patriarkecaj strukturoj]] en multaj homaj societoj.&lt;ref&gt;[[Kate Millett]]: ''[[Sexual Politics]]''&lt;/ref&gt; Pluraj elstaraj feministoj havas la tezon, ke la diskriminacio de virinoj baziĝu je socie flegata mizogineco. En la prifeminisma literaturo ja oni kutime distingas inter mizogineco, kontraŭina socia seksismo kaj ideologia kontraŭfeminismo&lt;ref&gt;Ute Planert:'' Antifeminismus im Kaiserreich. Diskurs, soziale Formation und politische Mentalität'' [germane, en pli-malpli-traduko: &quot;Kontraŭfeminismo en la Germana Regno. Priskribo, socia formiĝo kaj politika etoso&quot;]. Göttingen 1998, p. 12.&lt;/ref&gt; sed foje la tri terminoj ankaŭ uziĝas sinonime.&lt;ref&gt;pri la tri korespondaj germanaj terminoj vidu: Bernd Maelicke (eldoninto): ''Lexikon der Sozialwirtschaft'' [&quot;leksikono de socia ekonomiko&quot;]. Baden-Baden 2007, ISBN 3-8329-2511-2; Heinz Schreckenberg: ''Erziehung, Lebenswelt und Kriegseinsatz der deutschen Jugend unter Hitler.'' [&quot;eduko, vivstilo kaj milita utiligo de la germania junularo sub Hitlero&quot;]. Monastero / Hamburgo / Londono 2001, p. 197, ISBN 3-8258-4433-1&lt;/ref&gt;

Aliaj sociologoj kiel ekzemple la germano ''Rolf Pohl'' substrekas, ke multaj viroj komprenus kiel minaco iujn virinojn, kiuj reprezentus alternativan socian rolon de ineco. Ĉe iuj aparte psike malsekuraj viroj tio esprimiĝus en perforto kaj diskriminacio kontraŭ virinoj. Plej ofte la kondutomekanismoj tamen estus pli subtilaj, kaj subkonsciaj.&lt;ref&gt;Rolf Pohl: ''Feindbild Frau: Männliche Sexualität, Gewalt und die Abwehr des Weiblichen'' [&quot;malamikoimago virino: vira sekseco, perforto kaj la defendo kontraŭ ineco&quot;]. Hanovro 2004, ISBN 3-930345-36-6&lt;/ref&gt;

== Mizogineco en la kulturo kaj religio kaj ... ==
Foje oni akuzas kristanismon pri tia antaŭjuĝo. Tamen, la [[Biblio]] (1,16 de la [[Genezo]], viro kaj virino estas kreitaj samtempe kaj kune ''laŭ la bildo de Dio'', kaj tial ili estas egalaj en digno.

Foje ankaŭ homoj de scienco sin forlasis al tiu antaŭjuĝoj kiel evidentigas la jenaj votoj: «La virinoj estas malpli inteligentaj ol la viroj, ĉar malpli evoluiĝintaj, Necesas allasi ke la pli feblaj mortu por plibonigi la specion. Kaj ankaŭ malpermesi geedziĝon al tiuj kiuj havas {{JN|hereda malsano}} ». Temas pri vortoj de ''Charles Darwin'' skribitaj en sia precipa verko «La origino de la specio» (The descent of Man, and selection in Relation to Sex) (1871).
[http://www.darwinismosociale.com/darwinismosociale_7.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090629052444/http://www.darwinismosociale.com/darwinismosociale_7.html |date=2009-06-29 }}
[http://harunyahya.it/it/works/9340/darwinismo-arma-sociale/chapter/9400] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160307115153/http://harunyahya.it/it/works/9340/darwinismo-arma-sociale/chapter/9400 |date=2016-03-07 }}
[http://www.futureshock-online.info/pubblicati/fsk50/html/darwinismo.htm].

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidi ankaŭ ==
{{projektoj|ReVo=mizogi|ReVo titolo=Mizogino}}
* [[Hejma perforto]]
* [[Honormurdo]]
* [[Maĉismo]]
* [[Mizandreco]]
* [[Mizantropo|Mizandropeco]]
* [[Seksismo]]
* [[Virina seksa mutilado]]

[[Kategorio:Mizogineco]]
[[Kategorio:Psikiatrio]]
[[Kategorio:Seksismo]]</text>
      <sha1>h5lrn2ha14cu3ffeizj4xc8fah8s1wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Eksaj gubernioj de Finnlando</title>
    <ns>14</ns>
    <id>299234</id>
    <revision>
      <id>9479285</id>
      <parentid>9465948</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="ee4ev59lfcrjk8dp7c1llwat2a811md" xml:space="preserve">La gubernioj kaj provincoj de Finnlando ne signifas la samon.

Gubernio kiel administra unuo, en la senco en kiu ĝi ankoraŭ ekzistas en Svedio kaj ekzistis en Finnlando ĝis 2009, estiĝis kadre de la sveda administra reformo de 1634. La novtipaj gubernioj anstataŭis la antaŭajn kastelguberniojn.

Finnlando transiris sub rusan regadon en 1809. La gubernia administrado laŭ la sveda modelo daŭris ankaŭ en Finnlando. Ĝi daŭris pli ol 90 jarojn ankaŭ en la sendependa Finnlando, kiu sendependiĝis la 6-an de decembro 1917.

La limoj de la naŭ historiaj provincoj de Finnlando plejparte sekvas la limojn de la kastelgubernioj, kiuj estis aboliciitaj en la 17-a jarcento, sed nuntempe tiuj historiaj provincoj havas tre malmulte da signifo.

En la 20-a jarcento iom post iom formiĝis alia, neoficiala provinca strukturo. Plejparte surbaze de tiu neoficiala strukturo oni kreis la oficialajn provincojn en 1994. Ekde tiam ĉiu provinco devis aparteni al unu sama gubernio.

Longe la gubernioj, estis signifaj ankaŭ multe alimaniere ol nur kiel administraj unuoj: en multaj kazoj ili difinis la areoidentecon de la loĝantoj, funkciis kiel unuoj en statistikaj regionaj dividoj kaj en veterprognozoj ktp.. Klopodoj starigi novajn guberniojn estis grandparte pelataj de regionaj identecoj ligitaj al nacia romantismo. La [[Gubernio Meza Finnlando]] kaj [[Gubernio Norda Karelio]], starigitaj en 1960, plej klare estiĝis pro tiaj motivoj. La posteno de guberniestro implicis ne nur gvidadon de la provinca administracio, sed ankaŭ plenumadon de reprezenta rolo.

En 1997 la nombro de gubernioj reduktiĝis de dek du al ses kadre de la gubernia reformo: oni kreis tri &quot;grandgubernioj&quot; (gubernioj [[Suda Finnlando]], [[Okcidenta Finnlando]] kaj [[Orienta Finnlando]]). Ili estis praktike nur administraj. Ne-administra rolo de la gubernioj movis plejparte al la provincoj. Tradicia ne-administra rolo de la guberniestroj malaperis kaj ne estis anstataŭigita. En la administra reformo, kiu ekvalidis en 2010, la gubernioj estis aboliciitaj. La provincoj restis.
{{Commonscat linio}}

[[Kategorio:Administraj unuoj de Finnlando]]
[[Kategorio:Gubernioj|Finnlando]]
[[Kategorio:Eksaj administraj unuoj en Eŭropo|Finnlando, Gubernioj]]</text>
      <sha1>ee4ev59lfcrjk8dp7c1llwat2a811md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299864</id>
    <revision>
      <id>9479593</id>
      <parentid>9417597</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8396" sha1="3bo9yug7my68bw3p4x9j2sczd1u1mf2" xml:space="preserve">{{Biomoj}}
'''Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj, kaj arbustaroj''' estas tersupraĵa [[biomo]] de mezvarma [[klimato]], karakterizita de sekaj [[somero]]j kaj malseveraj kaj [[Pluvo|pluvecaj]] [[vintro]]j. Someroj tipe estas varmegaj en malaltaĵaraj landinternaj lokoj sed povas esti malvarmetaj apud iuj maroj, kiel apud [[San Francisco (Kalifornio)|San Francisco]], kiuj havas malvarmetajn marajn akvojn.

Mediteraneaj [[Arbaro|arbaraj]], [[Duonarbaro|duonarbaraj]], kaj [[Arbustaro|arbustaraj]] [[ekoregiono]]j troviĝas en la kvin zonoj de la mondo kun [[mediteranea klimato]], je la okcidenta marbordo de [[kontinento]]j ĉe mezaj [[latitudo]]j : la [[Mediteranea regiono]], [[Kalifornio]], centra [[Ĉilio]], sudokcidenta [[Aŭstralio]], kaj la [[Okcidenta Kablando]] en [[Sud-Afriko]].

== Diverseco ==
[[Dosiero:Nahkealehtinen kasvillisuus.png|eta|maldekstra|220px|Situo de la kvin mediteraneaj zonoj de la mondo (verde)]]
Tiuj regionoj gastigas eksterordinaran diversecon de [[biotopo]]j kaj [[specioj]], nome 10 pocentojn el la plantaj specioj de la mondo &lt;ref&gt; Cody, M.L. 1986 : Diversity, rarity and conservation in Mediterranean-climate regions. (''in'': Soulé, M.E (ed.) Conservation biology: the science of scarcity and diversity), ''Sinauer'', Sunderland, Massachusetts, U.S.A., 122-152.&lt;/ref&gt;. Vegetaĵaraj tipoj povas varii ekde arbaroj ĝis duonarbaroj, [[savano]]j, arbedaroj, kaj [[herbejo]]j; [[mozaiko|mozaikaj]] pejzaĝoj estas komunaj, dum diversaj vegetaĵaraj tipoj estas reciproke interteksitaj je kompleksaj ŝablonoj kiuj estas kreitaj kaŭze de variadoj de [[grundo]], [[topografio]], elmetado al [[vento]] aŭ [[suno]], kaj [[incendio|incendia]] historio. Multa [[Ligno|ligneca]] [[vegetaĵaro]] en regionoj kun mediteranea klimato estas [[Sklerofila vegetaĵaro|sklerofila]], kiu [[Grekujo|greke]] signifas kun duraj folioj. Sklerofila vegetaĵaro ĝenerale havas malgrandajn, malhelajn foliojn kovritaj kun [[Vakso|vakseca]] ekstera [[tavolo]] por reteni humidecon dum la sekaj someraj monatoj.

== Tipoj de vegetaĵaroj ==
[[Dosiero:haute-corse-paysage-med.jpg|eta|220px|Pejzaĝo mediteranea de [[Haute-Corse|Alta-Korsiko]]]]
La ĉefaj plantaj formacioj en tiu ĉi biomo inkluzivas :
* Arbaron : Mediteraneaj arbaroj ĝenerale estas [[foliarbaro]]j, kiel la [[Kverko|kverkaj]] kaj miksaj sklerofilaj arbaroj de Kalifornio kaj de la Mediteranea regiono, la [[Eŭkalipto|eŭkaliptaj]] arbaroj de sudokcidenta Aŭstralio, kaj la [[Notofago|notofagaj]] arbaroj de centra Ĉilio. Arbaroj ofte troviĝas en [[ĉeriveraj areoj]], kie ili ricevas pli da somera akvo. Ankaŭ koniferarbaroj ĉeestas.
* Duonarbaron : Kverkaj duonarbaroj estas karakterizaj por la Mediteranea regiono kaj por Kalifornio, same kun [[Pino|pinaj]] duonarbaroj kaj, en Kalifornio, duonarbaroj de [[Juglando (genro)|juglando]].
* [[Savano]]n kaj [[herbejo]]n : La herbejoj de [[Kalifornia Centra Valo]], estas la plej vasta mediteranea herbeja ekoregiono, kvankam tiuj ĉi herbejoj plejofte estas transformitaj al [[agrikulturo]].
* Arbedaron : Mediteraneaj arbedaroj estas [[Densaĵo (arbaristiko)|densaĵoj]] de ĉiamverdaj sklerofitaj [[arbedoj]] kaj arbetoj, nomitaj [[ĉaparalo]] (Kalifornio), ''matorral'' (Ĉilio kaj suda [[Hispanujo]]), [[Makiso (vegetaĵejo)|makiso]] ([[Francujo]] kaj aliloke ĉirkaŭ la [[Mediteraneo]]), ''macchia'' ([[Italujo]]), [[finboso]] (Sud-Afriko), aŭ ''kwongan'' (sudokcidenta Aŭstralio). En iuj lokoj arbedaroj estas la matura vegetaĵara tipo, kaj en aliaj lokoj la rezulto de degrado de antaŭaj arbaroj aŭ duonarbaroj kaŭze de arbohakado aŭ troa [[paŝtado]], aŭ perturbado de grandaj [[incendio]]j.
* Arbustaron : Mediteraneaj arbustaroj estas plej komunaj apud marbordoj. Ili ofte estas adaptitaj al [[vento]] kaj al [[Salo|sala]] elmara [[aero]]. Malaltaj, [[Foliarbo|foliarbaj]] arbustaroj estas konataj kiel [[garigo]] ( ''garrigue'' en [[Francujo]], ''gariga'' in [[Italujo]], ''phrygana'' in [[Grekujo]], ''tomillares'' en [[Hispanujo]], kaj ''batha'' en [[Israelo]] ). Diversaj marbordaj arbustaroj , angle konataj kiel ''soft chaparral'', ĉeestas apud la marbordo de Kalifornio; ''strandvelt'' en [[Okcidenta Kablando]] de Sud-Afriko; marborda ''matorral'' en centra Ĉilio, kaj [[erikejo]]j en sudokcidenta Aŭstralio.

== Incendio kiel ŝanĝilo ==
[[Dosiero:Santa Susana Mts.jpg|220px|maldekstra|eta|Arbustaro en Aliso Canyon, Montaro de Santa Susana, [[Kalifornio]].]]
Fajro, kaj natura kaj hom-kaŭzita, estas ludinta gravan rolon je kreado de la [[ekologio]] de la mediteraneaj ekoregionoj. La varmegaj sekaj someroj kaŭzas fajrodanĝeron por la regiono. Incendioj kaŭzitaj de [[fulmo]] okazas sufiĉe ripetfoje. Multaj vegetaĵoj estas pirofitaj aŭ fajremaj, adaptaj al aŭ dependaj de fajro por reproduktado, por recikligado de nutraĵaj elementoj, kaj por forprenado de mortaj aŭ velkantaj vegetaĵoj. Kaj en la aŭstraliaj kaj en la kaliforniaj ekoregionoj de mediteranea klimato, la indiĝenaj [[popolo]]j regule estis uzantaj fajron por elimini lignecajn plantojn kaj arbojn, por cedigi lokon al gresoj kaj herbaj vegetaĵoj kiuj subtenis la [[Bruto (agrikulturo)|bruton]] kaj kulturitajn vegetaĵojn. La {{J|planta komunumo}} en tiuj areoj adaptiĝis al multfojaj hom-kaŭzitaj brulegoj, kaj pirofitaj specioj estiĝis pli komunaj kaj pli fajremaj, dum plantoj kun malgranda fajrorezista kapablo retiriĝis. Post [[Eŭropo|eŭropa]] koloniado de tiuj ĉi regionoj, incendioj estis subpremitaj, kiu estas kaŭzinta iujn neatenditajn konsekvencojn en tiuj ekoregionoj : brulaĵoj amasiĝas, tiel ke kiam brulegoj alvenas, ili estas multe pli neniigantaj, kaj iuj specioj kiuj dependas de fajro por sia reproduktado, nuntempe estas endanĝerigitaj. La eŭropaj arbedaroj kaj arbustaroj ankaŭ estas fasonadaj de antropogena fajro, historie asociata kun sezona brutomigrado de [[ŝafo]]j kaj [[kapro]]j.

== Geografio ==
[[Dosiero:Chaparral1.jpg|eta|220px|Arbedaro de Santa Ynez, Kalifornio]]
Mediteraneaj ekoregionoj estas duonaridaj, kaj ofte havas malriĉajn grundojn, do ili estas vundeblaj por degrado pro diversaj homaj aktivecoj. Tiuj regionoj ankaŭ estas iuj el la plej endanĝerigitaj sur la planedo, kaj multaj ekoregionoj estas suferintaj de forta [[habitatodetruo]] pro neleĝa [[arbarekspluatado]], troa enarbara paŝtado, transformado al agrikulturo, urbanizado, kaj enkonduko de ekzotikaj specioj. Precipe la ekoregionoj ĉirkaŭ la Mediteraneo estas suferintaj de [[grunda erozio]] ligita al neniigo de arbaroj, kaj multaj enlandaj plantoj kaj bestoj [[Formorto|formortis]] aŭ estas endanĝerigitaj.

== Vidu ankaŭ ==
{{Portalo Biologio}}
* [[Cisto]]
* [[Portugala kverko]]
* [[Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj]]
* [[Kaliforniaj ĉaparalo kaj duonarbaroj]]
* [[Konservada stato de ekoregiono]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Ekoregionoj ==
{{Aŭstralaziaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj}}
{{Afrotropisaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj}}
{{Nearktisaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj}}
{{Neotropisaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj}}
{{Palearktisaj mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|commonscat=Mediterranean forests, woodlands, and scrub}}
* {{en}} [http://worldwildlife.org/biomes/mediterranean-forests-woodlands-and-scrubs Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj : listo de ekoregionoj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131109194809/http://worldwildlife.org/biomes/mediterranean-forests-woodlands-and-scrubs |date=2013-11-09 }}
* {{en}} [http://www.panda.org/about_our_earth/ecoregions/about/habitat_types/selecting_terrestrial_ecoregions/habitat12.cfm Mediteraneaj arbaraj, duonarbaraj kaj arbustaraj ekoregionoj : tutmondaj 200-unuoj (WWF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110401124536/http://wwf.panda.org/about_our_earth/ecoregions/about/habitat_types/selecting_terrestrial_ecoregions/habitat12.cfm |date=2011-04-01 }}
* {{fr}} [http://documents.irevues.inist.fr/handle/2042/5723 De Montgolfier Jean 2006 : Espaces forestiers méditerranéens et développement durable, ''Revue Forestière Française'' 2006(1), 73-80.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070721144601/http://documents.irevues.inist.fr/handle/2042/5723 |date=2007-07-21 }}

[[Kategorio:Mediteraneo]]
[[Kategorio:Pinofitoj]]
[[Kategorio:Arbaroj]]</text>
      <sha1>3bo9yug7my68bw3p4x9j2sczd1u1mf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Joel Vilkki</title>
    <ns>1</ns>
    <id>303567</id>
    <revision>
      <id>9479091</id>
      <parentid>9478266</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2049" sha1="ntz6ry3h01908l99rkym90zhkt3dnca" xml:space="preserve">See the article in finnish wikipedia for new pictures. * --[[Vikipediisto:Urjanhai|Urjanhai]] 10:55, 26. Nov 2009 (UTC)

:?????~ &lt;span style=&quot;color:grey&quot;&gt;--sen subskribo miris uzanto P.Fiŝo je 19 apr. 2010  &lt;/span&gt;

::No minkäs minä sille voin, jos en osaa tämän wikin kieltä. Eri wikien käyttäjät voivat tehdä paljon hyödyllisiä muokkauksia myös niissä wikeissä, joiden kieltä eivät osaa. **--[[Uzanto:Urjanhai|Urjanhai]] ([[Uzanto-Diskuto:Urjanhai|diskuto]]) 20:03, 5 Mar. 2013 (UTC)

:::&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; signifas: &quot;Vidu la artikolon en finna Vikipedio por novaj bildoj.&quot;
::::&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; signifas: &quot;Nu, kion mi povas fari se mi ne scias la lingvon de ĉi tiu vikio? Uzantoj de diversaj vikioj povas fari multajn utilajn redaktojn eĉ en vikioj, kies lingvon ili ne scias.&quot;
:::::Tamen, en la finna Vikipedio tute ne videblas pluraj &quot;novaj bildoj&quot;, nur unu, kiu jam estas uzata en la esperanta informkesto. Do ĉio jam estas konsiderita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:22, 19 sep. 2026 (UTC)

PS: Iu anonimulo hodiaŭ malfaris la redaktetojn de uzanto Rikardeto de 2019, kiu tiam (en 2019) anstataŭigis la lingvan adjektivon &quot;finna&quot; per &quot;suoma&quot;. Tio estas en ordo, la adjektivo &quot;finna&quot; estas la kutima, kvankam mi persone ankaŭ povus toleri sinonimon &quot;suoma&quot;. Sed oni tamen atentu ke foje la adjektivo finna ne signifas la lingvon sed la etnon. Se oni forigas ĉiun internan ligilon al la etna paĝo &quot;finnoj&quot; kaj nur lasas la internajn ligilojn al la alidirektilo &quot;finna&quot; kiu gvidas al &quot;finna lingvo&quot;, oni iom post iom igos la paĝon &quot;finnoj&quot; orfa artikolo. Kvankam iuj ekstremaj subtenantoj de &quot;finnlingva Finnlando&quot; eble ĝeniĝas ke estas ankaŭ aliaj lingvoj tie, unuavice la [[svedlingvaj finnlandanoj]], sed ankaŭ iuj enmigrintoj, tamen tio estas la fakto - simple klaras ke la adjektivoj en signifo &quot;finnlingva&quot;, &quot;finnlanda&quot; kaj &quot;etne finna&quot; ne interŝanĝeblas...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:16, 20 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ntz6ry3h01908l99rkym90zhkt3dnca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cirilaj alfabetoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305400</id>
    <revision>
      <id>9479569</id>
      <parentid>9171701</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22382" sha1="hvakzp4vh0p3d17sztqvznpvn39nv89" xml:space="preserve">En ĉi tiu listo estas prezentataj lingvoj, kiuj uzas aŭ iam uzis [[alfabeto]]n surbaze de [[cirila alfabeto]]. Preskaŭ ĉiuj cirilaj signoj de diversaj lingvoj troviĝas en [[Unikodo]] (vd. [http://ru.wikipedia.org/wiki/Кириллица_в_Юникоде Cirila alfabeto en Unikodo] (en la rusa)).

[[Dosiero:Cyrillic alphabet world distribution.svg|eta|dekstra|550px|Mapo de disvastiĝo de Cirila alfabeto]]
{{Cirilaj alfabetoj}}

== [[Hindeŭropa lingvaro]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: ино 208 | ISO 639-2: ine}&lt;/small&gt; ==
* [[balta lingvaro]]
** [[Litova lingvo|la litova]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: лит 400 | ISO 639-1: lt | ISO 639-2: LT | ISO 639-3: LIT}&lt;/small&gt; (fino de [[19-a jarcento|19-a]] — komenco de [[20-a jarcento|20-a]] jarcentoj, paralele kun la latina)

* [[hindirana lingvaro]]
** [[Hindarja lingvaro|hindaj (hindarjaj) lingvoj]]
*** [[Cigana lingvo|la cigana]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: цыг 780 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: rom | ISO 639-3: rom — la cigana (komuna), rmn — de balkanaj ciganoj, rml — de baltaj ciganoj, rmc — de karpataj ciganoj, rmf — de finnaj ciganoj, rmo — de sintioj, rmr — de hispanaj ciganoj, rmy — de rumanaj ciganoj, rmw — de kimraj ciganoj}&lt;/small&gt; (en [[Serbio]] kaj eksa [[USSR]] ekde [[1927]])
** [[irana lingvaro]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: ира 219 | ISO 639-2: ira}&lt;/small&gt;
*** [[Baluĉa lingvo|la baluĉa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: беу 095 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: bal | ISO 639-3: bal - la baluĉa (komuna), bgp - la orienta, bgn - la okcidenta, bcc - la suda}&lt;/small&gt; (provoj sur teritorio de USSR ([[Turkmena SSR]]) ekde [[1980-aj jaroj|1980-aj]])
*** [[Jagnoba lingvo|la jagnoba]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: ira | ISO 639-3: yai}&lt;/small&gt; (ekde 1990-aj)
*** [[Kurda lingvo|la kurda]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: кур 350 | ISO 639-1: ku | ISO 639-2: kur | ISO 639-3: kur; ckb, kmr, sdh}&lt;/small&gt; (sur teritorio de eksa USSR ekde [[1946]])
*** [[Oseta lingvo|la oseta]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: os | ISO 639-2: oss | ISO 639-3: oss}&lt;/small&gt; ([[18-a jarcento]] - 1924; ekde [[1938]])
*** [[Ŝugnana lingvo|la ŝugnana]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: sgh}&lt;/small&gt; (ekde 1980-aj)
*** [[Taĝika lingvo|la taĝika]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: tg | ISO 639-2: tgk | ISO 639-3: tgk}&lt;/small&gt; (ekde [[1940]])
*** [[Tata lingvo|la tata]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: тат 665 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: ttt - tata lingvo jdt - dialekto de mont. hebreoj}&lt;/small&gt; (ekde 1938)

* [[latinida lingvaro]]
** [[Moldava lingvo|la moldava]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: mo (abolita) | ISO 639-2: mol (abolita) | ISO 639-3: mol (abolita)}&lt;/small&gt; (ĝis 1932; [[1937]]—[[1989]] en [[Moldava Respubliko|Moldavio]]; ĝis nun en [[Ĉednestrio]])
** [[Rumana lingvo|la rumana]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: рум 565 | ISO 639-1: ro | ISO 639-2: rum (B); ron (T) | ISO 639-3: ron}&lt;/small&gt; (ĝis [[1860-aj jaroj|1860-aj]])
** [[Judhispana lingvo|la sefarda (Ladino)]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: — | ISO 639-2: lad | ISO 639-3: lad}&lt;/small&gt; en kelkaj sefardaj publikaĵoj, eldonitaj en [[Bulgario]].

* [[slava lingvaro]]
** [[malnovslava lingvo|la malnovslava]] (la antikva eklezia slava) &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: цер, 777 (la kodoj ISO kaj ГОСТ estas komunaj kun Slavono) | ISO 639-1: cu | ISO 639-2: chu | ISO 639-3: chu}&lt;/small&gt;
** [[Slavono]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: цер, 777 (la kodoj ISO kaj ГОСТ estas komunaj kun la malnova Slavono) | ISO 639-1: cu | ISO 639-2: chu | ISO 639-3: chu}&lt;/small&gt; (krom la kroata kaj ĉeha [[Glagolita alfabeto|Glagolitaj]] [[dialekto]]j)
** [[Belorusa lingvo|la belorusa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: бел 090 | ISO 639-1: be | ISO 639-2: bel | ISO 639-3: bel}&lt;/small&gt;
** [[Bulgara lingvo|la bulgara]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: bg | ISO 639-2: bul | ISO 639-3: bul}&lt;/small&gt; (ekde [[9-a jarcento]])
** [[Makedona lingvo|la makedona]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: маа 415 | ISO 639-1: mk | ISO 639-2: mac (B); mkd (T)-- | ISO 639-3: mkd}&lt;/small&gt;
** [[Pola lingvo|la pola]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: пол 540 | ISO 639-1: pl | ISO 639-2: pol | ISO 639-3: pol}&lt;/small&gt; (provoj meze de [[19-a jarcento]])
** [[Polesia mikrolingvo|la polesia]] (ekde [[1988]])
** [[Rusa lingvo|la rusa]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: ru | ISO 639-2: rus | ISO 639-3: rus}&lt;/small&gt; (ekde 9-a jarcento)
** [[Rusina lingvo|la rusina]] &lt;small&gt;{ISO 639-2: sla | ISO 639-3: rue}&lt;/small&gt;
** [[Serba lingvo|la serba]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: sr | ISO 639-2: scc (B); srp (T) | ISO 639-3: srp}&lt;/small&gt;
** [[Ukraina lingvo|la ukraina]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: uk | ISO 639-2: ukr | ISO 639-3: ukr}&lt;/small&gt;

== [[Kaŭkaziaj lingvaroj]] ==
* [[Abaza lingvo|la abaza]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: аба 005 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: cau | ISO 639-3: abq}&lt;/small&gt; (ekde 1938)
* [[Abĥaza lingvo|la abĥaza]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: ab | ISO 639-2: abk | ISO 639-3: abk}&lt;/small&gt; (1862-1926; ekde 1954)
* [[Adigea lingvo|la adigea]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: ады 020 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: ady | ISO 639-3: ady}&lt;/small&gt; (ekde 1938)
* [[Agula lingvo|la agula]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: &lt;!-- aĝ --&gt;agx}&lt;/small&gt; (ekde 1990)
* [[Aĥvaĥa lingvo|la aĥvaĥa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: ахв 074 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: akv}&lt;/small&gt; (provoj ekde 1980-aj)
* [[Arĉia lingvo|la arĉia]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: aqc}&lt;/small&gt; (provoj ekde 2000-aj)
* [[Avara lingvo|la avara]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: av | ISO 639-2: ava | ISO 639-3: ava}&lt;/small&gt; (19-a jarcento, paralele kun la araba; ekde 1938)
* [[Caĥura lingvo|la caĥura]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: цах | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: tkr}&lt;/small&gt; (ekde 1990, paralele kun la latina)
* [[Ceza lingvo|la ceza]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: ddo}&lt;/small&gt; (ekde 1993)
* [[Ĉeĉena lingvo|la ĉeĉena]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: ce | ISO 639-2: che | ISO 639-3: che}&lt;/small&gt; (ekde 1938, en [[1991]]-[[2000]] ankaŭ latinalfabeto)
* [[Dargva lingvo|la dargvaj]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: даг 175 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: dar | ISO 639-3: dar}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1938)
* [[Ĥinaluga lingvo|la ĥinaluga]] &lt;small&gt;{ISO 639-3: kjj}&lt;/small&gt; (provoj de 1990-aj)
* [[Inguŝa lingvo|la inguŝa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: инг 205 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: inh | ISO 639-3: inh}&lt;/small&gt; (ekde 1937)
* [[Kabarda lingvo|la kabarda (la kabarda-ĉerkesa)]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: каа 250 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: kbd | ISO 639-3: kbd}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1936)
* [[Kubaĉa lingvo|la kubaĉa]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: -}&lt;/small&gt; (provoj ekde 1990-aj)
* [[Laka lingvo|la laka]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: лак 370 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: lbe}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1938)
* [[Lezga lingvo|la lezga]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: lez | ISO 639-3: lez}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1938)
* [[Rutula lingvo|la rutula]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: rut}&lt;/small&gt; (ekde 1990)
* [[Tabasarana lingvo|la tabasarana]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: cau | ISO 639-3: tab}&lt;/small&gt; (ekde 1938)
* [[Udia lingvo|la udia]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: udi}&lt;/small&gt; (provoj de 1990-aj, paralele kun la latina)

== [[Ĉinotibeta lingvaro]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: сит 601 | ISO 639-2: sit}&lt;/small&gt; ==
* [[ĉina lingvaro]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: zh | ISO 639-2: chi (B); zho (T) | ISO 639-3: zho k.a.}&lt;/small&gt;
** [[Dungana lingvo|la dungana]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: дун 191 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: sit | ISO 639-3: dng}&lt;/small&gt; (ekde [[1953]])

== [[Ĉukĉa-kamĉatka lingvaro]] ==
* [[Ĉukĉa lingvo|la ĉukĉa (la luoravetlana)]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: чук 800 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: ckt}&lt;/small&gt; (ekde [[1937]])
* [[Itelmena lingvo|la itelmena]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: ите 240 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: itl}&lt;/small&gt; (ekde 1980-aj)
* [[Korjaka lingvo|la korjaka]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: коя 335 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: kpy}&lt;/small&gt; (ekde 1937)

== [[Mongoleda lingvaro]] ==
* [[Burjata lingvo|la burjata]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: бур 125 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: bua | ISO 639-3: bua - la burjata (komuna), bxr - la burjata (Rusio), bxu - la burjata (Ĉinio), bxm - la burjata (Mongolio)}&lt;/small&gt; (provoj de fino de 19-a — komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la mongola; ekde 1939)
* [[Kalmuka lingvo|la kalmuka]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: кал 260 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: xal | ISO 639-3: xal}&lt;/small&gt; (1924—1930; ekde 1938)
* [[Mongola lingvo|la mongola]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: мон 463 | ISO 639-1: mn | ISO 639-2: mon | ISO 639-3: mon - la mongola (komuna), khk - la ĥalĥa-mongola, mvf - la periferia mongola}&lt;/small&gt; (ekde 1940)
* [[Daura lingvo|la daura]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: — | ISO 639-2: tut | ISO 639-3: dta}&lt;/small&gt; (provo de 1957)

== [[Tunguso-manĝura grupo|Tunguza-manĉura grupo]] ==
* [[Evena lingvo|la evena]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: эвн 830 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: eve}&lt;/small&gt; (ekde 1937)
* [[Evenka lingvo|la evenka]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: эвк 825 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: evn}&lt;/small&gt; (provoj de 19-a jarcento; ekde 1937)
* [[Nanaja lingvo|la nanaja]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: нан 471 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: gld}&lt;/small&gt; (provoj de fino de la 19-a jarcento; 1928-1929; ekde 1937)
* [[Negidala lingvo|la negidala]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: neg}&lt;/small&gt; - la skribo en stadio de ellaboro
* [[Oroĉa lingvo|la oroĉa]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: oac}&lt;/small&gt; (ekde 2000-aj)
* [[Oroka lingvo|la oroka]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: oaa}&lt;/small&gt; (ekde 2008)
* [[Udega lingvo|la udega]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: удэ 705 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: ude}&lt;/small&gt; (ekde 1937)
* [[Ulĉa lingvo|la ulĉa]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: ulc}&lt;/small&gt; (ekde 2001)

== [[Tjurka lingvaro]] ==
* [[Altaja lingvo|la altaja]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: алт 035 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: alt}&lt;/small&gt; (1845-1928; ekde 1938)
* [[Azerbajĝana lingvo|la azerbajĝana]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: az | ISO 639-2: aze | ISO 639-3: aze, azj, azb, qxq, slq}&lt;/small&gt; ([[1939]]-[[1991]])
* [[Baŝkira lingvo|la baŝkira]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: ba | ISO 639-2: bak | ISO 639-3: bak}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1940)
* [[Ĉuvaŝa lingvo|la ĉuvaŝa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: чув 795 | ISO 639-1: cv | ISO 639-2: chv | ISO 639-3: chv}&lt;/small&gt; (ekde fino de 18-a jarcento)
* [[Dolgana lingvo|la dolgana]] &lt;small&gt;{ISO 639-3: dlg}&lt;/small&gt; (ekde [[1973]])
* [[Gagauza lingvo|la gagauza]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: гаг 145 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: tut | ISO 639-3: gag}&lt;/small&gt; (provoj de fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj; [[1957]]-1990-aj)
* [[Ĥakasa lingvo|la ĥakasa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: хак 755 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: kjh}&lt;/small&gt; (fino de 19-a jarcento - 1929; ekde 1939)
* [[Jakuta lingvo|la jakuta]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: sah | ISO 639-3: sah}&lt;/small&gt; (la 19-a jarcento - 1917; ekde 1939)
* [[Karaĉaja-balkara lingvo|la karaĉaja-balkara]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: krc | ISO 639-3: krc}&lt;/small&gt; (ekde 1936)
* [[Karaima lingvo|la karaima]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: kdr}&lt;/small&gt; (la 20-a jarcento)
* [[Karakalpaka lingvo|la karakalpaka]] &lt;small&gt;{ISO 639-2: kaa | ISO 639-3: kaa}&lt;/small&gt; ([[1940-aj jaroj|1940-aj]]-[[1994]])
* [[Kazaĥa lingvo|la kazaĥa]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: kk | ISO 639-2: kaz | ISO 639-3: kaz}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1940)
* [[Kirgiza lingvo|la kirgiza]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: кыр/кыр 305 | ISO 639-1: ky | ISO 639-2: kir | ISO 639-3: kir}&lt;/small&gt; (ekde 1940)
* [[Krimĉaka lingvo|la krimĉaka]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: jct}&lt;/small&gt; (1990-aj)
* [[Krime-tatara lingvo|la krime-tatara]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: кры 347 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: crh | ISO 639-3: crh}&lt;/small&gt; (ekde 1938-1990-aj)
* [[Kumanda dialekto|la kumanda]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: -}&lt;/small&gt; (provoj ekde 1990-aj)
* [[Kumika lingvo|la kumika]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: кум 349 | ISO 639-2: kum | ISO 639-3: kum}&lt;/small&gt; (ekde 1938)
* [[Nogaja lingvo|la nogaja]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: ног 505 | ISO 639-2: nog | ISO 639-3: nog}&lt;/small&gt; (ekde 1938)
* [[Sojota lingvo|la sojota]] &lt;!--&lt;small&gt;{}&lt;/small&gt;--&gt; (ekde 2000-aj)
* [[Ŝora lingvo|la ŝora]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: tut | ISO 639-3: cjs}&lt;/small&gt; (fino de 19-a jarcento - 1929; ekde 1938)
* [[Tatara lingvo|la tatara]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: tt | ISO 639-2: tat | ISO 639-3: tat}&lt;/small&gt; (fino de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj, paralele kun la araba; ekde 1938)
* [[Teleuta dialekto|la teleuta]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: -}&lt;/small&gt; (ekde 2004)
* [[Tofalara lingvo|la tofalara]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: tut | ISO 639-3: kim}&lt;/small&gt; (ekde [[1988]])
* [[Turkmena lingvo|la turkmena]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: тук 695 | ISO 639-1: tk | ISO 639-2: tuk | ISO 639-3: tuk}&lt;/small&gt; ([[1940]]-[[1991]])
* [[Tuva lingvo|la tuva]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: тув 690 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: tyv | ISO 639-3: tyv}&lt;/small&gt; (provoj de 1920-aj; ekde 1941)
* [[Ujgura lingvo|la ujgura]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: ug | ISO 639-2: uig | ISO 639-3: uig}&lt;/small&gt; (ekde 1947)
* [[Uzbeka lingvo|la uzbeka]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: uz | ISO 639-2: uzb | ISO 639-3: uzb, uzn, uzs}&lt;/small&gt; ([[1941]]-[[1998]]; ekde 1998 paralele kun la latinalfabeto)

== [[Urala lingvaro]] ==
* [[samojedaj lingvoj]]
** [[Eneca lingvo|la eneca]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: enf — arbara dialekto, enh — tundra dialekto}&lt;/small&gt; (provoj ekde 1980-aj)
** [[Neneca lingvo|la neneca]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: нен 482 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: yrk}&lt;/small&gt; (provoj de fino de 19-a jarcento; ekde 1937)
** [[Nganasana lingvo|la nganasana]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: nio}&lt;/small&gt; (ekde 1990-aj)
** [[Selkupa lingvo|la selkupa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: сел 590 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: sel | ISO 639-3: sel}&lt;/small&gt; (provoj de fino de 19-a jarcento; ekde 1937)
* [[finn-ugra lingvaro|finn-ugraj lingvoj]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: фиу 742 | ISO 639-2: fiu}&lt;/small&gt;
** [[Ĥanta lingvo|la ĥanta]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: хан 760 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: kca}&lt;/small&gt; (provoj de fino de 19-a — komenco de 20-a jarcentoj; ekde 1937)
** [[Karela lingvo|la karela]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: кас 285 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: krl | ISO 639-3: krl}&lt;/small&gt; (19-a — komenco de 20-a jarcentoj; 1937—1940)
** [[Komia lingvo|la komia]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: кои 320 | ISO 639-1: kv | ISO 639-2: kom | ISO 639-3: kom, kpv}&lt;/small&gt;
*** [[Komi-zirjana lingvo|la zirjana]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: кои 320 | ISO 639-1: kv | ISO 639-2: kom | ISO 639-3: kpv}&lt;/small&gt; (komenco de 19-a jarcento — 1930; ekde 1936)
*** [[Komipermjaka lingvo|la permia (la perma)]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: ком 325 | ISO 639-1: — | ISO 639-3: koi}&lt;/small&gt; (fino de 19-a jarcento — 1930; ekde 1936)
*** [[Komi-jazjva lingvo|la jazjvina (la jazjva)]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: — | ISO 639-3: koi (kiel la komi-permia)}&lt;/small&gt; (ekde 2003)
** [[Mansa lingvo|la mansa (la vogula)]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: ман 435 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: — | ISO 639-3: mns}&lt;/small&gt; (provoj de komenco de 20-a jarcento; ekde 1937)
** [[Maria lingvo|la maria (la ĉeremisa)]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: мач 445 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: chm | ISO 639-3: chm — la maria (komuna), mhr — la stepo-maria, mrj — la montarmaria}&lt;/small&gt; (ekde fino de 18-a jarcento)
** [[Mordva lingvo|mordvaj lingvoj]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: | ISO 639-2: mdf, myv | SIL: mdf, myv}&lt;/small&gt;
*** [[Mokŝa lingvo|la mokŝa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: мок 455 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: mdf | ISO 639-3: mdf}&lt;/small&gt; (ekde fino de 18-a jarcento)
*** [[Erzja lingvo|la erzja]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: эрз 835 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: myv | ISO 639-3: myv}&lt;/small&gt; (ekde fino de 18-a jarcento)
** [[Samea lingvo|la samea]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: se (la norda samea) | ISO 639-2: sma, sme, smi, smj, smn, sms | ISO 639-3: sia&lt;!-- – Akkala--&gt;, sjd&lt;!-- – Kildin--&gt;, sjk&lt;!-- – Kemi--&gt;, sjt&lt;!-- – Ter--&gt;, smn&lt;!-- – Inari--&gt;, sms&lt;!-- – Skolt--&gt;, sju&lt;!-- – Ume--&gt;, sje&lt;!-- – Pite--&gt;, sme&lt;!-- – North--&gt;, smj&lt;!-- – Lule--&gt;, sma&lt;!-- – South--&gt;}&lt;/small&gt; (provoj de fino de 19-a jarcento; 1937—1938; ekde 1982 (nur en Rusio))
** [[Udmurta lingvo|la udmurta]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75–97: удм 700 | ISO 639-1: — | ISO 639-2: udm | ISO 639-3: udm}&lt;/small&gt; (ekde fino de 18-a jarcento)

== Aliaj lingvoj ==
* [[Aleuta lingvo|la aleuta]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: але 033 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: ale | ISO 639-3: ale}&lt;/small&gt; (19-a - komenco de 20-a jarcentoj; ekde 1990-aj)
* [[Alutika lingvo|la alutika]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: ems}&lt;/small&gt; (19-a - komenco de 20-a jarcentoj; ekde 1990-aj)
* [[Asiria lingvo|la asiria (la ajsora, la nov-siria)]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: syr | ISO 639-3: aii}&lt;/small&gt; (sur teritorio de eksa USSR en 1920-aj jaroj)
* [[Eskima lingvaro|eskimaj]] &lt;!--&lt;small&gt;{}&lt;/small&gt;--&gt; (provoj de fino de 19-a jarcento; ekde 1937, sur teritorio de Rusio)
* [[Jukagira lingvaro|jukagiraj]] &lt;!--&lt;small&gt;{}&lt;/small&gt;--&gt; (ekde 1987)
* [[Keta lingvo|la keta]] &lt;small&gt;{ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: ket}&lt;/small&gt; (ekde 1980-aj)
* [[Nivĥa lingvo|la nivĥa]] &lt;small&gt;{ГОСТ 7.75-97: нив 490 | ISO 639-1: - | ISO 639-2: - | ISO 639-3: niv}&lt;/small&gt; (ekde 1937)
* [[Tlingita lingvo|la tlingita]] &lt;small&gt;{ISO 639-2: tli | ISO 639-3: tli}&lt;/small&gt; (provoj de 19-a - komenco de 20-a jarcentoj)

* [[Artefarita lingvo|artefaritaj lingvoj]]
** [[Interslava lingvo]] *** [[Slovianski]]
*** [[Novslava lingvo]]
** [[Slovio]] &lt;!--&lt;small&gt;{}&lt;/small&gt;--&gt;
** [[Vozga lingvo]]

== Kodoj de cirilalfabetaj lingvoj (resumo) ==
Listo de kodoj de lingvoj, uzantaj cirilajn alfabetojn (krom la litova kaj la pola - ĉar nun ili ne uzas la cirilalfabeton):

* Laŭ ISO 639-1:
** slavaj: be, cu, bg, mk, ru, sr, uk
** neslavaj: ab, av, az, ba, ce, cv, kk, ku, kv, ky, mn, mo, os, se, tg, tk, tt, ug, uz
* Laŭ ISO 639-2:
** slavaj: chu, bel, bul, mac, mkd, rus, sla, scc, srp, ukr
** neslavaj: abk, ady, ale, ava, aze, bak, bal, bua, cau, che, chm, chv, crh, dar, inh, ira, kaa, kaz, kbd, kir, kom, krc, krl, kum, kur, lad, lez, mdf, mol, mon, myv, nog, oss, rom, sah, sel, sit, sma, sme, smi, smj, smn, sms, syr, tat, tgk, tli, tuk, tut, tyv, udm, uig, uzb, xal
* Laŭ ISO 639-3:
** slavaj: chu, bel, bul, mkd, rue, rus, srp, ukr
** neslavaj: abk, abq, ady, &lt;!-- aĝ --&gt;agx, aii, akv, ale, alt, aqc, ava, azb, aze, azj, bak, bal, bua, bxm, bxr, bxu, che, chm, chv, cjs, ckt, crh, dar, ddo, dlg, dng, dta, ems, enf, enh, eve, evn, gag, gld, inh, itl, jct, kaa, kaz, kbd, kca, kdr, ket, khk, kim, kir, kjh, kjj, koi, kom, kpv, kpv, kpy, krc, krl, kum, kur, lad, lbe, lez, mdf, mhr, mns, mol, mon, mrj, mvf, myv, neg, nio, niv, nog, oaa, oac, oss, qxq, rmc, rmf, rml, rmn, rmo, rmr, rmw, rmy, rom, rut, sah, sel, sgh, sia, sjd, sje, sjk, sjt, sju, slq, sma, sme, smj, smn, sms, tab, tat, tgk, tkr, tli, ttt, tuk, tyv, ude, udi, udm, uig, ulc, uzb, uzn, uzs, xal, yai, yrk
Plus Slovio (artefarita slava lingvo).

== rutena alfabeto ==
Ĝi estas uzata oficiale nur en [[Serbio]], neoficiale en [[Ukrainio]], [[Pollando]], [[Slovakio]].
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Rutena alfabeto
!Majusklo
!Minusklo
!Nomo
!Transliterumo
!Internacia prononco
!Noto
|-
| [[А]] || а || a || a || {{IPA|/a/}}
|rowspan=8|
|-
| [[Б]] || б || бы || b || {{IPA|/b/}}
|-
| [[В]] || в || вы || v || {{IPA|/v/}}
|-
| [[Г]] || г || гы || h || {{IPA|/ɦ/}}
|-
| [[Ґ]] || ґ || ґы || g || {{IPA|/ɡ/}}
|-
| [[Д]] || д || ды || d || {{IPA|/d/}}
|-
| [[Е]] || е || e || e || {{IPA|/e/}}
|-
| [[Є]] || є || є || je || {{IPA|/je/}}
|-
| [[Ё]] || ё || ё || jo || {{IPA|/jo/}} || En Serbio ne uziĝas
|-
| [[Ж]] || ж || жы || ž || ĵ
|rowspan=3|
|-
| [[З]] || з || зы || z || {{IPA|/z/}}
|-
| [[И]] || и || и || y || {{IPA|/ɪ/}}
|-
| [[І]] || і || i || i || {{IPA|/i/}}
|rowspan=2|en Serbio ne uziĝas
|-
| [[Ы]] || ы || ы || y || {{IPA|/ɨ/}}
|-
| [[Ї]] || ї || ї || ji || {{IPA|/ji/}}
|rowspan=18|
|-
| [[Й]] || й || йы || j || {{IPA|/j/}}
|-
| [[К]] || к || кы || k || {{IPA|/k/}}
|-
| [[Л]] || л || лы || l || {{IPA|/l/}}
|-
| [[М]] || м || мы || m || {{IPA|/m/}}
|-
| [[Н]] || н || ны || n || {{IPA|/n/}}
|-
| [[О]] || о || o || o || {{IPA|/o/}}
|-
| [[П]] || п || пы || p || {{IPA|/p/}}
|-
| [[Р]] || р || ры || r || {{IPA|/r/}}
|-
| [[С]] || с || сы || s || {{IPA|/s/}}
|-
| [[Т]] || т || ты || t || {{IPA|/t/}}
|-
| [[У]] || у || у || u || {{IPA|/u/}}
|-
| [[Ф]] || ф || фы || f || {{IPA|/f/}}
|-
| [[Х]] || х || хы || x, ch || ĥ
|-
| [[Ц]] || ц || цы || c || c
|-
| [[Ч]] || ч || чы || č || ĉ
|-
| [[Ш]] || ш || шы || š || ŝ
|-
| [[Щ]] || щ || щы || šč || ŝĉ
|-
| [[Ѣ]] || ѣ || їть || || {{IPA|/ji/, /i/}} || Ĝis la [[2-a mondmilito]] uziĝis
|-
| [[Ю]] || ю || ю || ju || {{IPA|/ju/}}
|rowspan=2|
|-
| [[Я]] || я || я || ja || {{IPA|/ja/}}
|-
| [[Ь]] || ь || мнягкый знак (ірь) || ′ || {{IPA|/ʲ/}} || nur iomete ŝanĝiĝas la konsonanton
|-
| [[Ъ]] || ъ || твердый знак (ір) || ′ || || en Serbio ne uziĝas
|}

== Vidu ankaŭ ==

* ciriligo de ĉina skribo ([[d:Q1234239|Q1234239]]), kaj la samnoma verko de [[Nikita Biĉurin]].

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://titus.uni-frankfurt.de/unicode/alphabet/slavtest.htm alfabetoj de slavaj lingvoj]
* [http://titus.uni-frankfurt.de/unicode/alphabet/nslatest.htm alfabetoj de neslavaj lingvoj kun cirilalfabeto]
* [[Cirila alfabeto|artikolo pri cirilalfabeto]]

[[Kategorio:Cirila alfabeto]]
[[Kategorio:Listoj de lingvoj]]</text>
      <sha1>hvakzp4vh0p3d17sztqvznpvn39nv89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tibor Balázs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305805</id>
    <revision>
      <id>9479338</id>
      <parentid>8530256</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1683" sha1="qhhknllh9qmgccykgvzsy03wty561mi" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}

'''BALÁZS Tibor''' [bala:ĵ]  estas rumanuja hungara poeto, literaturhistoriisto, tradukisto, libroeldonisto naskita la [[3-a de aprilo]] [[1958]] en [[Câmpia Turzii]].

==Kariero==
Li havigis diplomon de instruisto en universitato de [[Kluĵo]] kaj el [[Oradea]] en [[1989]] li translokiĝis [[Budapeŝto]]n. Li fondis libroeldonejon nomita ''Littera Nova''.

==Verkoj==
===Poemvolumoj===
*''Kék sirályok'', poemoj, [[Kriterion Könyvkiadó]], 1987;
*''Ösvényeim'', poemoj, 1991.
*''Nocturnes'', poemoj en franca lingvo, 1997.
*''Az erdélyi líra története 1945-től napjainkig'' (studo). Littera Nova, 2000;
*''Félkalap'', porinfanaj poemoj, 2000.
*''Kótyomefittyek'', porinfanaj poemoj, 2001.
*''Ábel tornya''. Székely zarándokversek 1974–1989, 2003.

===Studoj===
*''Bevezetés a hermeneutikába'', studo, 2002.
*''Explorări în poezis lui A. E. Baconsky'' - 'Fluxul memoriei' în oglinzi bachelardiene, studo en rumana lingvo, 2002.
*''Hatalom és metafora romániai magyar, román és szász lírában 1919-1989'', studo, 2001.

===Tradukaĵoj===
*''Kortárs román költők'' (Samtempulaj rumanaj poetoj). Littera Nova, Horizont 2000;

===Aforismkolekto===
*''Maforizmák'', aforismkolekto, Littera Nova Kiadó, 1999.

==Fontoj==
*Kortárs magyar írók 1945–1997. Bibliográfia és fotótár I. (A–J). Szerk.: F. Almási Éva. Budapest, 2000, Enciklopédia.
*La lasta paĝo de volumo ''Ábel tornya''.

{{Unua}}
{{Vivtempo|Balázs, Tibor|1958}}

[[Kategorio:Hungaraj poetoj]]
[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj]]
[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj]]</text>
      <sha1>qhhknllh9qmgccykgvzsy03wty561mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Augusto Casquero de la Cruz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309903</id>
    <revision>
      <id>9479590</id>
      <parentid>9435851</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raulesperanto</username>
        <id>112004</id>
      </contributor>
      <comment>Aldonas multe da informo el diversaj fontoj</comment>
      <origin>9479590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9708" sha1="2lexv7hovzfqjdt0ofk93wqn2zyo92x" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Augusto CASQUERO DE LA CRUZ''' [kaskEro] (naskiĝis en [[Plasencia]] ([[provinco de Cáceres]]) Hispanio, [[31-a de januaro]] [[1945]], mortis en [[Valencio]], [[19-a de septembro]] [[2023]]) estis [[hispanio|hispana]] esperantisto, instruisto kaj movada gvidanto. Li instruis Esperanton dum pli ol kvindek jaroj en Hispanio kaj eksterlande, prezidis la [[Hispana Esperanto-Federacio|Hispanan Esperanto-Federacion]] kaj la Lokan Kongresan Komitaton de la [[UK 1993|Universala Kongreso de Valencio]] (1993), kaj enkondukis Esperanton kun akademiaj kreditoj en hispanan universitaton.

== Studoj kaj profesio ==

Li estis oficiro de la hispana Armeo. Kiel militisto li ricevis diplomon pri «Telekomunikado per mikroondoj» en San Antonio (Teksaso, Usono, 1973) kaj diplomon de ''Instructor Training'' en Nov-Ĵerzejo (Usono).&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot;&gt;Augusto Casquero de la Cruz, memverkita biografia noto, ''Bulteno'' de [[Hispana Esperanto-Federacio|HEF]] n-ro 385 (oktobro-decembro 2008), p. 10-11. [http://www.gazetoteko.com/hef/bol385.pdf Reta faksimilo].&lt;/ref&gt;

Li estis diplomita profesoro pri Ĝenerala Baza Edukado, branĉo Angla Filologio (Madrido, 1981); licenciulo pri Filozofio kaj Sciencoj de la Edukado, branĉo Speciala Edukado, en la [[Komplutensa Universitato de Madrido]] (1985); kaj diplomito pri [[logopedio]] en la sama universitato (1987). De 1987 li laboris private kiel logopediisto dum dek jaroj.&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;

Krom Esperanto li studis la anglan, la germanan, la rusan — inkluzive de intensiva kurso en Moskvo —, la slovakan en Poprad kaj la polan en [[Bydgoszcz]]; li havis ankaŭ la superan ekzamenon pri la [[valencia lingvo]].&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt; En intervjuo de 2011 li diris, ke li konas dek lingvojn.&lt;ref name=&quot;epc2011&quot;&gt;[http://www.espero.com.cn/se/txt/2011-08/10/content_382744.htm «Intervjuo kun Augusto Casquero de la Cruz — Esperanta (fluganta) instruisto»], ''[[El Popola Ĉinio]]'', 10-a de aŭgusto 2011.&lt;/ref&gt;

== Esperantistiĝo ==

Li esperantistiĝis en '''1969''', en kurso de la kuracisto Rafael Herrero en Valencio, kiun li vidis anoncita en ĵurnalo dum somera restado en la urbo. Kun li lernis pluraj el liaj gefratoj: el ok gefratoj, kvin iĝis esperantistoj.&lt;ref name=&quot;veg-bio&quot;&gt;Grupo Esperanto de Valencio, [https://valencia.esperanto.es/eo/2026/09/01/augusto-casquero-instruado-tra-la-mondo/ «Augusto Casquero, duonvivo instruante Esperanton tra la mondo»], kun la fontoj tie cititaj.&lt;/ref&gt;

Li komencis instrui preskaŭ tuj. Li mem rakontis, ke amikoj konvinkis lin instrui ilin kiam li ankoraŭ estis ĉe la dua leciono, kaj ke ekde tiam li neniam ĉesis instrui.&lt;ref name=&quot;epc2011&quot; /&gt;

== Instruado ==

Laŭ sia propra kurikulo li instruis Esperanton «senĉese» ekde 1969 en Madrido kaj Valencio (Hispanio), Slovakio, Pollando, Usono kaj Ĉinio, en asocioj, lernejoj, fakultatoj kaj dum kongresoj.&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;

En '''1998''' li iĝis instruisto de la Esperanto-kursoj de la [[Universitato de Valencio]], la unuaj en Hispanio kun akademia valoro en kreditoj: la kurso de la 2-a ĝis la 7-a de marto 1998 en la Fakultato pri Filologio valoris du kreditojn, havis dudek kvar lokojn kaj ricevis sesdek aliĝojn. Li instruis tie dum ses jaroj.&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;''Valencia Luno'' n-ro 46 (aprilo 1998), kroniko subskribita de Casquero mem; ''Boletín'' de HEF n-ro 337 (septembro-oktobro 1998). [http://www.gazetoteko.com/hef/bol337.pdf Reta faksimilo].&lt;/ref&gt;

Ĝis aprilo 2007 li instruis dum kvin jaroj Esperanton kaj la hispanan en la '''Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo''' de [[Bydgoszcz]] (Pollando) kaj la hispanan en la Altlernejo Akademia Bydgoska; li estis ankaŭ vicprezidanto de [[Monda Turismo]].&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt; En 2008 li instruis en [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]] la hispanan kaj Esperanton en la Universitato pri Fremdaj Studoj, en la Porprofesia kaj Teknika Altlernejo de Foshan kaj en la kantona Esperanto-asocio.&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;

En 2011 li resumis la eksterlandan parton jene: unu jaron en Slovakio, kvin en Pollando, kvar en Ĉinio kaj kvar monatojn en Vjetnamio.&lt;ref name=&quot;epc2011&quot; /&gt; En 2008 la pola ĵurnalo ''Nowości'' priskribis lian tiaman vivmanieron: ĉiujare li instruis en Bydgoszcz kaj poste pasigis tri monatojn en Kantono; la tiea universitato proponis al li unujaran kontrakton, kiun li rifuzis, ĉar li ne volis resti tiom longe en unu loko.&lt;ref name=&quot;nowosci&quot;&gt;[https://nowosci.com.pl/bialy-znaczy-bogaty-i-zna-angielski/ar/11123946 «Biały znaczy bogaty i zna angielski»], ''Nowości'', Toruń, 28-a de februaro 2008.&lt;/ref&gt;

La 11-an de decembro 2016, dum la 60-jara jubileo de la [[Vjetnama Esperanto-Asocio]] en Hanojo, la Vjetnama Unio de Amikecaj Organizaĵoj aljuĝis al li memormedalon «Por paco kaj amikeco inter la popoloj»; el la premiitoj nur du estis eksterlandanoj, li kaj la japano Yosio Isino.&lt;ref&gt;''[https://www.esperanto-ondo.ru/Libroj/Lo-267.pdf La Ondo de Esperanto]'' n-ro 267 (januaro 2017), p. 31.&lt;/ref&gt;

== Movada agado ==

* Prezidanto de [[Madrida Esperanto-Liceo]], kies Honora Prezidanto li poste estis.
* Prezidanto de la [[Valencia Esperanto-Federacio]].
* Prezidanto de la Loka Kongresa Komitato de la [[UK 1993|78-a Universala Kongreso de Esperanto]] (Valencio, 1993).
* Prezidanto de la organizaj komitatoj de la [[Hispana Kongreso de Esperanto|hispanaj kongresoj]] de 1987, 1988, 1997, 2002, 2003 kaj 2006.
* Prezidanto de la [[Hispana Esperanto-Federacio]] ekde julio 2005; en 2008 li jam estis eksprezidanto.
* Ekskomitatano A de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] kaj vicprezidanto de [[Monda Turismo]].
* Titolo de Profesoro de Esperanto de [[ILEI]] kaj ILEI-diplomo en internacia ekzameno en Budapeŝto.&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;

== La propedeŭtika tezo ==

Dum preskaŭ du jardekoj li preparis doktoran tezon pri la propedeŭtika valoro de Esperanto por la lernado de fremdaj lingvoj. En julio 1989 la direktoro kaj la lerneja konsilio de la publika lernejo «Miguel Hernández», en la valencia kvartalo Orriols, akceptis lian proponon fari la eksperimenton kun la lernantoj de la centro.&lt;ref&gt;''Valencia Luno'' n-ro 23 (julio 1989) kaj n-ro 26 (majo 1990). [https://archive.org/details/valencialuno_1989_n23_jul Reta faksimilo].&lt;/ref&gt;

Li prezentis la aranĝon en la 50-a Hispana Kongreso de Esperanto (Sant Cugat del Vallès, 1990): du grupoj de bazlernejanoj, el kiuj unu lernis la anglan dum du jaroj kaj la alia Esperanton en la unua jaro kaj la anglan en la dua, kun la atendo ke ambaŭ atingu la saman nivelon de la angla, «kun la rezulto ke la dua grupo lernis du lingvojn, dum la unua nur unu».&lt;ref&gt;''Boletín'' de HEF n-ro 297 (1990), kroniko de la 50-a Hispana Kongreso. [http://www.gazetoteko.com/hef/bol297.pdf Reta faksimilo].&lt;/ref&gt; Li revenis al la temo en prelegoj de 1992, 1998 kaj 2003.&lt;ref&gt;''Boletín'' de HEF n-roj [http://www.gazetoteko.com/hef/bol337.pdf 337] (1998) kaj [http://www.gazetoteko.com/hef/bol363.pdf 363] (2003).&lt;/ref&gt;

La tezon li neniam defendis. En sia biografia noto de 2008 li listigas la finitajn doktoriĝajn kursojn — kvardek du kreditojn en la Fakultato pri Filologio de la Universitato de Valencio — kaj la ateston pri scienca esplorkapablo, kaj aldonas: «Ankoraŭ ne defendita la Doktoriga Tezo».&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt; Ĝia gvidanto estis la inĝeniero kaj esploristo [[Juan Carlos Ruiz Sierra]], kiun li mem instruis pri Esperanto en Madrido; en la nekrologo, kiun li skribis post la morto de Ruiz Sierra en januaro 1997, Casquero nomas lin «gvidanto de diversaj doktoriĝoj, inter kiuj, bedaŭrinde, troviĝas la mia mem» kaj deklaras la intencon fini ĝin memore al li.&lt;ref&gt;''Valencia Luno'' n-ro 43 (februaro 1997), nekrologo subskribita de Augusto Casquero.&lt;/ref&gt;

== Verkoj kaj premioj ==

Li verkis dudekon da eseoj pri Esperanto, pedagogio, psikologio kaj logopedio, kaj centojn da artikoloj en Esperanto; li kunlaboris kun la revuo ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'' kaj kun ''[[El Popola Ĉinio]]''. Li ricevis du literaturajn premiojn en Esperanto (mallongaj rakontoj) kaj unu en la valencia lingvo (eseo).&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;

En 2010 aperis lia traduko al la hispana de ''El Esperanto por el método directo'', la ilustrita kurso de la slovako [[Stano Marček]].&lt;ref&gt;[https://katalogo.uea.org/index.php?inf=8450 Katalogo de UEA], ISBN 9788089312160.&lt;/ref&gt;

En '''2004''' li ricevis la Internacian [[Premio Ada Fighiera-Sikorska|Premion Ada Fighiera-Sikorska]] pro sia agado en la Esperanto-movado.&lt;ref name=&quot;kurikulo&quot; /&gt;

== Lastaj jaroj ==

En la kroniko de la Zamenhof-festo de Valencio, la 16-an de decembro 2017, la bulteno de HEF notas, ke Casquero ĉeestis la bankedon kaj «ne tre bone fartas».&lt;ref&gt;''Bulteno'' de HEF n-ro 420 (oktobro-decembro 2017). [https://www.gazetoteko.com/hef/bol420.pdf Reta faksimilo].&lt;/ref&gt;

En 2017, dum li vivis en Ĉinio, li suferis unuan cerban infarkton, kiu malebligis al li promeni. Poste li havis plurajn infarktojn pli, kaj dum siaj lastaj jaroj li apenaŭ kapablis balbuti. Lia edzino Alicia zorgis pri li ĝis la fino de liaj tagoj. Li mortis en Valencio la 19-an de septembro 2023.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.espero.com.cn/se/txt/2011-08/10/content_382744.htm Intervjuo kun li, kun multaj fotoj, en ''El Popola Ĉinio'' (2011)]
* [https://valencia.esperanto.es/eo/2026/09/01/augusto-casquero-instruado-tra-la-mondo/ Biografia artikolo de la Valencia Esperanto-Grupo]
* [https://valencia.esperanto.es/eo/2023/09/25/augusto-casquero-adiau/ Nekrologo de la Valencia Esperanto-Grupo (2023)]

{{Vivtempo|Casquero, Augusto}}

[[Kategorio:Hispanaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperantistaj militistoj]]
[[Kategorio:Instruistoj de lingvoj]]</text>
      <sha1>2lexv7hovzfqjdt0ofk93wqn2zyo92x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hans Bethge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>310792</id>
    <revision>
      <id>9479323</id>
      <parentid>8815705</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5775" sha1="0i4x6oi2v806iib2ri8gdny1ncdc6zx" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}

'''Hans BETHGE''' (n. [[9-an de januaro]] [[1876]] en [[Dessau]]; m. [[1-an de februaro]] [[1946]] en [[Göppingen]], entombigita en [[Kirchheim unter Teck]]) estis [[Germanio|germana]] [[poeto]]. Li renomiĝis antaŭ ĉio pro siaj imitaj poeziaĵoj pri orienta [[liriko]]. En Kirchheim unter Teck oni montras en daŭra ekspozicio de la Max-Eyth-Hauses librojn kaj aliajn vivoatestilojn. La [[Deutsches Literaturarchiv Marbach|Deutsche Literaturarchiv Marbach]] prizorgas lian literaturan heredaĵon.[[Dosiero:Grabmal Hans Bethge in Kirchheim u Teck.JPG|eta|250px|dekstra|Tombejo de Hans Bethge en Kirchheim unter Teck]]

== Vivo ==
Hans Bethge studis novajn lingvojn kaj filozofion en [[Halle (Saale)|Halle]], [[Erlangen]] kaj [[Ĝenevo]]. Post sia doktoriĝo li laboris dum du jaroj kiel instruisto en [[Hispanio]]. En 1901 li ekloĝis en Berlino kiel libera [[verkisto]] en [[Berlino]]. Hans Bethge estis homo de amikecoj kaj akceptema por ĉiu bela. Multaj verkistoj kaj artistoj siatempaj apartenis al liaj amikoj, inter ili la poeto Princo [[Emil von Schoenaich-Carolath]], [[Karl Graf von Luxburg]], Fürst zu Carolath -Beuthen und Prinz von Schoenaich-Carolath, la pentristoj [[Willi Geiger (pentristo)|Willi Geiger]] kaj [[Karl Hofer]] samkiel la artohistoriisto [[Julius Meier-Graefe]], samkiel la [[Secesio (stilo)|secesio]]-pentristo [[Heinrich Vogeler]] kaj aliaj artistoj de la rondo de Worpswede. Vogeler dekoris tri librojn de Hans Bethges per librornamaĵoj. La skulptisto [[Wilhelm Lehmbruck]], kies talenton Bethge frue ekkonis, plurfoje portretis lin.

== Arta kreado ==
Bethge publikigis plurajn poemarojn (precipe ama kaj natura lirikoj), taglibrojn, vojaĝoraportojn, [[rakonto]]jn, [[eseo]]jn kaj [[dramo]]jn. Li estis sukcesa eldonisto de moderna germana kaj alia liriko. Antaŭ ĉio tamen liaj imitaj poeziaĵoj de klasika orienta liriko (ekde 1907) lin vaste famigis. La unua volumo „Die chinesische Flöte“ travivis kompleteldonon de preskaŭ 100.000 ekzempleroj. „[[Das Lied von der Erde]]“ de [[Gustav Mahler]] baziĝas sur sep poemoj el ''Die Chinesische Flöte''. Bethges freŝa, muzika-ritma lingvaĵo, liaj neligitaj versoj inspiris pli ol 180 komponistojn al muzikigoj, inter ili ankaŭ [[Richard Strauss]], [[Karol Szymanowski]], [[Arnold Schönberg]], [[Anton von Webern]], [[Hanns Eisler]], [[Viktor Ullmann]], [[Gottfried von Einem]], [[Ernst Krenek]], [[Artur Immisch]], [[Ludvig Irgens-Jensen]], [[Paul Graener]], [[Ernst Toch]], [[Fartein Valen]], [[Egon Wellesz]], [[Anton von Webern]].

== Verkoj ==
* ''Die stillen Inseln''
* ''Der gelbe Kater''
* ''Germana liriko ekde Liliencron (antologio)''
* ''Die Lyrik des Auslandes in neuerer Zeit (antologio)''
* ''Lieder des Orients (imitaj poeziaĵoj)''
* ''Die chinesische Flöte. Imitaj poeziaĵoj de ĉina liriko''. Leipzig, Insel Verlag 1907 (1935: [[Insel-Bücherei]] 465), ISBN 3-9806799-5-0
* ''Pfirsichblüten aus China. Imitaj poeziaĵoj de ĉina liriko''. ISBN 3-935727-06-2
* ''Ägyptische Reise''
* ''Die armenische Nachtigall. Imitaj poeziaĵoj de [[Nahabed Kucĉak]] kaj aliaj armenaj poetoj''. ISBN 3-935727-02-X
* ''Das türkische Liederbuch. Imitaj poeziaĵoj de turka liriko''. ISBN 3-9806799-7-7
* ''Japanischer Frühling. Imitaj poeziaĵoj de japana liriko''. Leipzig, Insel Verlag 1911 (1936: Insel-Bücherei 492), ISBN 3-935727-00-3
* ''[[Hafis]] – Die Lieder und Gesänge in Nachdichtungen''. Leipzig, Insel Verlag 1910 (1939: Insel-Bücherei 492), ISBN 3-935727-03-8
* ''[[Omar Ĥajam]] – Die Nachdichtungen seiner Rubai'yat''. ISBN 3-935727-01-1
* ''[[Sa'di]] der Weise. La versoj de la persa poeto en imitaj poeziaĵoj''. ISBN 3-9806799-6-9
* ''Der persische Rosengarten. Imitaj poeziaĵoj de persa liriko''. ISBN 3-935727-01-1
* ''Die indische Harfe. Imitaj poeziaĵoj de barata liriko. Imitaj poeziaĵoj de orientala liriko''. ISBN 3-9806799-8-5
* ''Arabische Nächte. Imitaj poeziaĵoj de araba liriko''. ISBN 3-935727-05-4
* ''Der asiatische Liebestempel. Imitaj poeziaĵoj de la amkantoj de la popoloj de Mezazio''. ISBN 3-935727-04-6
* ''Die Courtisane Jamaica. Novellen.'' Karlsruhe und Leipzig, Dreililien-Verlag 1911, 157 S., Deckelillustr. [[Karl Walser]] (auch: Vorzugsausgabe, Ganzpergament, Kopfgoldschnitt, Kassette mit farbigen, montierten Deckelillustrationen v. Karl Walser, nummeriert 15 Ex. auf van Geldern Bütten – Berlin, Gyldendalscher Verlag, 1922. 2.–4. Tausend, bei Morawe &amp; Scheffelt und Universitas Deutsche Verlags AG Berlin)

== Literaturo ==
* Eberhard Gilbert Bethge: ''Hans Bethge. Leben und Werk. Eine Biographie.'' 3., erw. u. bebild. Auflage. YinYang Media, Kelkheim 2002, ISBN 3-9806799-9-3
* Bernd Löffler: ''Hans Bethge in Kirchheim unter Teck.'' In: ''Marbacher Spuren.'' Heft 12, Marbach 1991

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
{{PND|118510304}}
* [http://www.yinyang-verlag.de/HansBethge.htm Noveldonoj de la imitaj poeziaĵoj de orientala liriko en eldonejo YinYang]
* [http://www.yinyang-verlag.de/Bethgekomponisten.htm Katalogo de la muzikigoj pri tekstoj de Bethge]
* [http://www.dla-marbach.de/opac_kallias/handschriften/index.html Katalog Deutsches Literaturarchiv Marbach] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809215057/http://www.dla-marbach.de/opac_kallias/handschriften/index.html |date=2007-08-09 }}
* [http://www.kunst-und-kultur.de/Museumsdatenbank/show/show.php/1455/ Literatura muzeo en Max-Eyth-Domo, Kirchheim unter Teck] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928170546/http://www.kunst-und-kultur.de/Museumsdatenbank/show/show.php/1455/ |date=2007-09-28 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bethge, Hans}}

[[Kategorio:Germanaj tradukistoj]]
[[Kategorio:Germanaj poetoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj al la germana lingvo]]
[[Kategorio:Viroj]]</text>
      <sha1>0i4x6oi2v806iib2ri8gdny1ncdc6zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>7-a simfonio (Mahler)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311855</id>
    <revision>
      <id>9479336</id>
      <parentid>7932863</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="lekmrrsx7kssfzdz9yn05aink7nl71q" xml:space="preserve">La '''7-a simfonio''' de [[Gustav Mahler]] estas [[simfonio]] por granda [[orkestro]] en kvin [[movimento (muziko)|movimentoj]].

== Indikoj pri la verko ==
Ensemblo:
* [[fluteto]], 4 [[transversa fluto|transversaj flutoj]] (unu el tiuj ankaŭ 2-a fluteto), 3 [[hobojo]]j (unu el tiuj ankaŭ [[angla korno]]), E♭-klarneto, 3 [[klarneto]]j en B♭ kaj A, [[basklarneto]], 3 [[fagoto]]j, [[kontrafagoto]]
* 4 [[korno (muzikinstrumento)|kornoj]], 3 [[trumpeto]]j, 3 [[trombono]]j, [[tubjo]], [[tenorkorno]]
* [[timbalo]]j, [[frapinstrumento]]j, 2 [[harpo]]j, [[gitaro]], [[mandolino]]
* [[arĉinstrumento]]j

La [[unua prezentado]] de la simfonio okazis la 19-an de septembro 1908 en la [[Prago|praga]] [[Ĉeĥa filharmonio|koncerthalo]] sub direktado de la komponisto.

La prezentado daŭras ĉ. 80 minutojn.

== Strukturo ==
La simfonio enhavas jenajn movimentojn:

# Malrapida ([[Tempoindiko (muziko)|Adaĝo]]) – [[Tempoindiko (muziko)|Allegro]] risoluto, ma non troppo (e-minora)
# Noktomuziko n-o 1 Allegro moderato (c-minora)
# [[Skerco]]. Ombreca (d-minora)
# Noktomuziko n-o 2 [[Andante]] amoroso (F-maĵora)
# [[Rondelo]]-finalo. Allegro ordinario (C-maĵora)

== Ekesto ==
La du noktomuzikoj ekestis someron de 1904, eĉ antaŭ pretigado de la kvara movimento de la [[6-a simfonio (Mahler)|6-a simfonio]]. Someron de la sekva jaro okazis la notado de la movimentoj 1 , 3 kaj 5 ene de kvar semajnoj, post kiam Mahler post iom longa fazo de hezitado estis inspirita per ''remobato'' al malrapida komenco de la unua movimento. La finfina [[instrumentado]] poste okazis en pluraj laborpaŝoj; la lastaj korektadoj okazis nur malmultajn tagojn antaŭ la unua prezentado.

La jam frue uzata kromnomo ''lido de la nokto'' ne devenas de Mahler.

== Literaturo ==
* Renate Ulm (Hrsg.): ''Gustav Mahlers Symphonien.'' Bärenreiter und dtv, Kassel u. München 2001, ISBN 3-7618-1533-6

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.berliner-philharmoniker.de/en/forum/pamphlets/details/heft/eine-grosse-nachtmusik/ Ekestohistorio kaj analizo (Berliner Philharmoniker)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Simfonioj de Gustav Mahler|#07.]]</text>
      <sha1>lekmrrsx7kssfzdz9yn05aink7nl71q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479341</id>
      <parentid>9479336</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="1s2127axg0qiuxwuko22ydk7v99137v" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}

La '''7-a simfonio''' de [[Gustav Mahler]] estas [[simfonio]] por granda [[orkestro]] en kvin [[movimento (muziko)|movimentoj]].

== Indikoj pri la verko ==
Ensemblo:
* [[fluteto]], 4 [[transversa fluto|transversaj flutoj]] (unu el tiuj ankaŭ 2-a fluteto), 3 [[hobojo]]j (unu el tiuj ankaŭ [[angla korno]]), E♭-klarneto, 3 [[klarneto]]j en B♭ kaj A, [[basklarneto]], 3 [[fagoto]]j, [[kontrafagoto]]
* 4 [[korno (muzikinstrumento)|kornoj]], 3 [[trumpeto]]j, 3 [[trombono]]j, [[tubjo]], [[tenorkorno]]
* [[timbalo]]j, [[frapinstrumento]]j, 2 [[harpo]]j, [[gitaro]], [[mandolino]]
* [[arĉinstrumento]]j

La [[unua prezentado]] de la simfonio okazis la 19-an de septembro 1908 en la [[Prago|praga]] [[Ĉeĥa filharmonio|koncerthalo]] sub direktado de la komponisto.

La prezentado daŭras ĉ. 80 minutojn.

== Strukturo ==
La simfonio enhavas jenajn movimentojn:

# Malrapida ([[Tempoindiko (muziko)|Adaĝo]]) – [[Tempoindiko (muziko)|Allegro]] risoluto, ma non troppo (e-minora)
# Noktomuziko n-o 1 Allegro moderato (c-minora)
# [[Skerco]]. Ombreca (d-minora)
# Noktomuziko n-o 2 [[Andante]] amoroso (F-maĵora)
# [[Rondelo]]-finalo. Allegro ordinario (C-maĵora)

== Ekesto ==
La du noktomuzikoj ekestis someron de 1904, eĉ antaŭ pretigado de la kvara movimento de la [[6-a simfonio (Mahler)|6-a simfonio]]. Someron de la sekva jaro okazis la notado de la movimentoj 1 , 3 kaj 5 ene de kvar semajnoj, post kiam Mahler post iom longa fazo de hezitado estis inspirita per ''remobato'' al malrapida komenco de la unua movimento. La finfina [[instrumentado]] poste okazis en pluraj laborpaŝoj; la lastaj korektadoj okazis nur malmultajn tagojn antaŭ la unua prezentado.

La jam frue uzata kromnomo ''lido de la nokto'' ne devenas de Mahler.

== Literaturo ==
* Renate Ulm (Hrsg.): ''Gustav Mahlers Symphonien.'' Bärenreiter und dtv, Kassel u. München 2001, ISBN 3-7618-1533-6

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.berliner-philharmoniker.de/en/forum/pamphlets/details/heft/eine-grosse-nachtmusik/ Ekestohistorio kaj analizo (Berliner Philharmoniker)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Simfonioj de Gustav Mahler|#07.]]</text>
      <sha1>1s2127axg0qiuxwuko22ydk7v99137v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aberystwyth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312116</id>
    <revision>
      <id>9479320</id>
      <parentid>8979557</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="gnpw01pcb7yoo8benrqvf35ganr9s2c" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=GB-CGN|situo sur mapo2=Britio|tipo1=reliefo|tipo2=reliefo|zomo=12}}
'''Aberystwyth''' ([[esperante]]: ''buŝo de la rivero Ystwyth'') estas historia [[Bazarurbo|bazara]] kaj [[universitata urbo]] en [[Kimrujo]], [[Britujo]]. Ĝi sidas ĉe la golfo [[Cardigan]].
Ĝiaj loĝantoj ofte nomas ĝin simple '''Aber'''.

== Situo ==
[[Dosiero:Aberystwyth shore.jpg|maldekstra|240px|eta|Aberystwyth ĉe la golfejo Cardigan en Kimrujo]]
La vorto ''Aber'' signifas [[enfluejo]]n kaj ''Ystwysth'' estas la nomo de la rivero.
Fakte, la urbo situas precize ĉe la [[kunfluejo]] de la du riveroj Ystwyth kaj Rheidol.
Malantaŭ la urbo staras la montaro [[Cambrian]]. Tiu altaĵo sekvas la kurbon de la golfo Cardigan kaj kovras la preskaŭ tutan landon de Kimrujo.

== Monumentoj ==
=== La kastelo de Aberystwyth ===
La reĝo [[Eduardo la 1-a]] konstruigis kastelon en Aberystwyth dum sia milito kontraŭ Kimrujo. Komencita en [[1177]], preskaŭ detruita en [[1282]], ĝi estis finita en [[1289]]. Dum la sekvaj jarcentoj, la kastelo apartenis laŭvice al la angloj kaj la kimroj. En [[1649]] [[Oliver Cromwell]] detruis ĝin per fajro. Poste, la ĉirkaŭa loĝantaro uzis la ŝtonojn por konstrui siajn domojn.

=== La nacia biblioteko de Kimrujo ===
[[Dosiero:WNLW 08.jpg|maldekstra|180px|eta|La [[nacia biblioteko]] en Aberystwyth]]

Konstruita en [[1905]], la nacia biblioteko de Kimrujo enhavas kopion de ĉiuj libroj eldonitaj en la tuta [[Britujo]]. Ĉirkaŭ 4 milionoj da libroj estas ordigitaj ĉi tie. Pli ol 1.000 [[mapo]]j, [[pentraĵo]]j, [[filmo]]j kaj son-kompaktaj [[disko]]j estas lupreneblaj. Eblas ankaŭ viziti [[artgalerio]]jn.

== Vidindaĵoj ==
=== Valo de ''Rheidol Railway'' ===
La valo de ''Rheidol Railway (Fervojo de Rheidol)'' estas la nomo de la [[fervojo]], kiu iras laŭlonge de la [[valo]] de la rivero Rheidol. Ĝi estis konstruita, kiam oni ekspluatis [[mino]]jn de [[karbo]] en la regiono. Movigita per [[vaporo]], ĝi funkcias nuntempe por turistoj, kurante inter krudaj montetoj.

=== ''Devil’s Bridge'' ===
''Devil's Bridge'', tio estas ''ponto de la diablo'', estas la nomo de la vilaĝo ĉe la ponto super la rivero Rheidol.

Tiu ponto estas trietaĝa.
Laŭ la [[legendo]], la plej malalta nivelo estis konstruita de la diablo por helpi virinon savi sian [[bovino]]n de dronado. La diablo faris pakton kun ŝi. Se ŝi sukcesos transiri la ponton, ŝi donos al li la [[animo]]n de la unua ulo, kiun ŝi renkontos. Tial ŝi metis sian hundon antaŭ sin kaj transiris la ponton. Tiel la diablo akiris animon nur de hundo.

=== ''Constitution Hill'' ===
''Constitution Hill'', monteto de la konstitucio, estas 150 metrojn alta monteto. Eblas atingi la [[pinto]]n de la monteto aŭ piedirante laŭ la pado aŭ per [[kablotrajno]], la ''Victorian electric Cliff Railway''.

Sur la suprenaĵo, la vido iras ĝis [[Snowdown]], la plej alta pinto de la Kambria montaro.
Snowdown estas 1.085 metrojn alta.

=== Promenado laŭlonge de la marbordo ===
La [[strando]] etendiĝas laŭ 1.500 metroj. La tre bela [[ĝeto]] estis konstruita en [[1864]]. Multaj amuzaĵoj estas proponitaj al la turistoj laŭlonge de tiu ĝeto.

=== ''Llanbadarn Fawr'' ===
[[Dosiero:EglwysSantPadarn LlanbadarnFawr.jpg|maldekstra|180px|eta|Preĝejo sankta Padarn en Llanbadarn Fawr]]
''Llanbadarn Fawr'' estas unu el la kvar [[kvartalo]]j de Aberystwyth.
En ĝi staras la [[preĝejo]] de [[Sankta Padarno]]. Ofte estis konfuzita tiu [[sanktulo]] kun [[Sankta Paterno]] de [[Vannes]] en [[Bretonujo]] ([[Francujo]]).

== Ĝemelurboj ==
* {{Flago|Francio}} [[Saint-Brieuc]], [[Francujo]]
Ĉar sankta [[Briego]], la fondinto de la urbo [[Saint-Brieuc]], en Bretonujo, naskiĝis en Aberystwyth, la du urboj estas nun ĝemelitaj.
* {{Flago|Germanio}} [[Kronberg im Taunus]], [[Hessen]], [[Germanujo]]
* {{Flago|Argentino}} [[Esquel]], [[Patagonio]], [[Argentino]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nacia biblioteko de Kimrio]]
* [[Universitato Aberystwyth]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.aberystwyth.org.uk/ Oficiala TTT-ejo de Aberystwyth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150227170827/http://www.aberystwyth.org.uk/ |date=2015-02-27 }}

{{Projektoj}}
[[File:Aberystwyth WV banner.jpg|775px]]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Kimrio]]</text>
      <sha1>gnpw01pcb7yoo8benrqvf35ganr9s2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Premio Nadal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315045</id>
    <revision>
      <id>9479610</id>
      <parentid>9477096</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Venkintoj */</comment>
      <origin>9479610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9860" sha1="782jgl90gnax9832wy15ggp4ttbqita" xml:space="preserve">{{Informkesto premio
|priskribo de bildo=
}}
La '''Premio Nadal de romano''' estas komerca [[literatura premio]] kiu ekzistas en [[Hispanio]] el [[1944]] por la plej bona neeldonita verko elektita de '''Eldonejo Destino''' (apartenanta nun al ''Grupo Planeta'' ekde komencoj de la [[1990-aj jaroj]]). Ĝi estas la literatura premio plej malnova en [[Hispanio]] kaj inter ties premiitoj troviĝas gravaj figuroj de la [[hispana literaturo]] de la [[20a jarcento]]. En 2010 la premio konsistis el 18 000 eŭroj kaj oni ricevas ĝin komence de januaro ĉiujare en [[Barcelono]].

==Historio==
La unua romano premiita estis '''''[[Nada (romano)|Nada]]''''', de '''[[Carmen Laforet]]'''.

Post la akiro de ''Eldonejo Destino'' fare de la ''Grupo Planeta'' komence de la 1990-aj jaroj, la Premio Nadal iĝis multe pli komerca, kaj ekricevis ĝin jam famaj verkistoj anstataŭ novaj, kio okazis ĝis tiam.

Inter la premiitaj verkoj elstare pasis al la historio de la [[hispana literaturo]], kune kun ''[[Nada]]'' (1944), de [[Carmen Laforet]], ''[[La sombra del ciprés es alargada]]'' (1947), de [[Miguel Delibes]], ''[[El Jarama]]'' (1955), de [[Rafael Sánchez Ferlosio]], ''[[Entre visillos]]'' (1957), de [[Carmen Martín Gaite]], kaj ''La soledad era esto'' (1990), de [[Juan José Millás]].

Aliaj prestiĝaj verkistoj kiuj ricevis la Premion Nadal estas [[Elena Quiroga]] (en 1950), [[Ana María Matute]] (en 1959), [[Ramiro Pinilla]] (en 1960), [[Álvaro Cunqueiro]] (en 1968) kaj [[Francisco Umbral]] (en 1975) aŭ, pli ĵuse, [[Fernando Arrabal]] (en 1982), [[Manuel Vicent]] (en 1986), [[Gustavo Martín Garzo]] (en 1999), [[Lorenzo Silva]] (en 2000) kaj [[Andrés Trapiello]] (en 2003).

En 2009 estis la lasta fojo en kiu oni havigis ankaŭ duan premion nomita &quot;finalisto&quot;; ekde tiam nur la unua premio, tio estas la Premio Nadal estas havigita. Inter gravaj verkistoj kiuj iam iĝis finalistoj, sed ne ricevis la premion Nadal menciindas [[Manuel Mur Oti]] (1948), [[Jesús López Pacheco]] (1956), [[Lauro Olmo]] (1957), [[Armando López Salinas]] (1959), ktp.

==Venkintoj==
* 1944: [[Carmen Laforet]] pro ''Nada''
* 1945: José Félix Tapia pro ''La Luna ha entrado en casa''
* 1946: [[José María Gironella]] pro ''Un hombre''
* 1947: [[Miguel Delibes]] pro ''La sombra del ciprés es alargada''
* 1948: [[Sebastián Juan Arbó]] pro ''Sobre las piedras grises''
* 1949: José Suárez Carreño pro ''Las últimas horas''
* 1950: [[Elena Quiroga]] pro ''Viento del Norte''
* 1951: [[Luis Romero]] pro ''La noria''
* 1952: [[Dolores Medio]] pro ''Nosotros, los Rivero''
* 1953: Lluïsa Forrellad pro ''Siempre en capilla''
* 1954: Francisco José Alcántara pro ''La muerte le sienta bien a Villalobos''
* 1955: [[Rafael Sánchez Ferlosio]] pro ''[[El Jarama]]''
* 1956: José Luis Martín Descalzo pro ''La frontera de Dios''
* 1957: [[Carmen Martín Gaite]] pro ''Entre visillos''
* 1958: José Vidal Cadellans pro ''No era de los nuestros''
* 1959: [[Ana María Matute]] pro ''Primera memoria''
* 1960: [[Ramiro Pinilla]] pro ''Ciegas hormigas''
* 1961: Juan Antonio Payno pro ''El curso''
* 1962: José María Mendiola pro ''Muerte por fusilamiento''
* 1963: [[Manuel Mejía Vallejo]] pro ''El día señalado''
* 1964: Alfonso Martínez Garrido pro ''El miedo y la esperanza''
* 1965: [[Eduardo Caballero Calderón]] pro ''El buen salvaje''
* 1966: [[Vicente Soto]] pro ''La zancada''
* 1967: José María Sanjuán pro ''Réquiem por todos nosotros''
* 1968: [[Álvaro Cunqueiro]] pro ''Un hombre que se parecía a Orestes''
* 1969: [[Francisco García Pavón]] pro ''Las hermanas coloradas''
* 1970: [[Jesús Fernández Santos]] pro ''Libro de las memorias de las cosas''
* 1971: [[José María Requena]] pro ''El cuajarón''
* 1972: [[José María Carrascal]] pro ''Groovy''
* 1973: [[José Antonio García Blázquez]] pro ''El rito''
* 1974: Luis Gasulla pro ''Culminación de Montoya''
* 1975: [[Francisco Umbral]] pro ''[[Las ninfas]]''
* 1976: [[Raúl Guerra Garrido]] pro ''Lectura insólita de &quot;El Capital&quot;''
* 1977: José Asenjo Sedano pro ''Conversación sobre la guerra''
* 1978: [[Germán Sánchez Espeso]] pro ''Narciso''
* 1979: [[Carlos Rojas Vila|Carlos Rojas]] pro ''El ingenioso hidalgo y poeta Federico García Lorca asciende a los infiernos''
* 1980: Juan Ramón Zaragoza pro ''Concerto grosso''
* 1981: [[Carmen Gómez Ojea]] pro ''Cantiga de agüero''
* 1982: [[Fernando Arrabal]] pro ''La torre herida por el rayo''
* 1983: Salvador García Aguilar pro ''Regocijo en el hombre''
* 1984: José Luis de Tomás pro ''La otra orilla de la droga''
* 1985: Pau Faner Coll pro ''Flor de sal''
* 1986: [[Manuel Vicent]] pro ''[[Balada de Caín]]''
* 1987: [[Juan José Saer]] pro ''La ocasión''
* 1988: Juan Pedro Aparicio pro ''Retratos de ambigú''
* 1989: Ne atribuita
* 1990: [[Juan José Millás]] pro ''La soledad era esto''
* 1991: [[Alfredo Conde]] pro ''[[Los otros días]]''
* 1992: [[Alejandro Gándara]] pro ''[[Ciegas esperanzas]]''
* 1993: [[Rafael Argullol]] pro ''[[La razón del mal]]''
* 1994: [[Rosa Regàs]] pro ''[[Azul]]''
* 1995: [[Ignacio Carrión]] pro ''[[Cruzar el Danubio]]''
* 1996: [[Pedro Maestre Herrero]] pro ''[[Matando dinosaurios con tirachinas]]''
* 1997: [[Carlos Cañeque]] pro ''[[Quién]]''
* 1998: [[Lucía Etxebarria]] pro ''[[Beatriz y los cuerpos celestes]]''
* 1999: [[Gustavo Martín Garzo]] pro ''[[Las historias de Marta y Fernando]]''
===21a jarcento===
* 2000: [[Lorenzo Silva]] pro ''[[El alquimista impaciente (romano)|El alquimista impaciente]]''
* 2001: [[Fernando Marías Amondo]] pro ''[[El Niño de los coroneles]]''
* 2002: [[Ángela Vallvey]] pro ''[[Los estados carenciales]]''
* 2003: [[Andrés Trapiello]] pro ''[[Los amigos del crimen perfecto]]''
* 2004: [[Antonio Soler (verkisto)|Antonio Soler]] pro ''[[El camino de los Ingleses]]''
* 2005: [[Pedro Zarraluki]] pro ''[[Un encargo difícil]]''
* 2006: [[Eduardo Lago]] pro ''[[Llámame Brooklyn]]''
* 2007: [[Felipe Benítez Reyes]] pro ''[[Mercado de espejismos]]''
* 2008: [[Francisco Casavella]] pro ''[[Lo que sé de los vampiros]]''
* 2009: [[Maruja Torres]] pro ''[[Esperadme en el cielo]]''
* 2010: [[Clara Sánchez]] pro ''[[Lo que esconde tu nombre]]''&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://www.elpais.com/articulo/cultura/thriller/psicologico/gana/Nadal/elpepicul/20100107elpepicul_1/Tes/ |title = Un 'thriller' psicológico gana el Nadal |access-date = 7a de Januaro, 2010 |author = Carles Geli |date = 1a de Januaro, 2010 |work = [[El País]]}}&lt;/ref&gt; 
* 2011: [[Alicia Giménez Bartlett]] pro ''[[Donde nadie te encuentre]]''
* 2012: [[Álvaro Pombo]] pro ''[[El temblor del héroe]]''&lt;ref&gt;[http://www.elmundo.es/elmundo/2012/01/06/barcelona/1325880141.html Álvaro Pombo gana el Premio Nadal]&lt;/ref&gt;
* 2013: [[Sergio Vila-Sanjuán]] pro ''[[Estaba en el aire]]'' &lt;ref&gt;Staff writer {{cite web |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2013/01/06/cultura/1357512610.html |title=Sergio Vila-Sanjuán gana el Nadal con 'Estaba en el aire' |work=El Mundo |language=es |author= |author-link=Staff writer |date=7a de Januaro, 2013 |access-date=9a de Januaro, 2013}}&lt;/ref&gt;
* 2014: [[Carmen Amoraga]] pro ''[[La vida era eso (romano)|La vida era eso]]''&lt;ref&gt;[http://www.elmundo.es/cultura/2014/01/06/52cb330122601db8098b4577.html Carmen Amoraga, Premio Nadal 2014 por su obra 'La vida era eso']&lt;/ref&gt;
* 2015: [[José C. Vales]] pro ''[[Cabaret Biarritz]]''&lt;ref name=nespolo&gt;{{cite web |url=http://www.elmundo.es/cultura/2015/01/06/54ac4a97268e3e1e688b4575.html |title=El traductor José C. Vales gana el Premio Nadal con su novela 'Cabaret Biarritz' |work=El Mundo |language=es |author=Matias Nespolo |date=7a de Januaro, 2015 |access-date=12a de Januaro, 2015}}&lt;/ref&gt;
* 2016: [[Víctor del Árbol]] pro ''[[La víspera de casi todo]]''&lt;ref&gt;[http://www.elmundo.es/cultura/2016/01/06/568d969ee2704ed7028b45b6.html Víctor del Árbol gana el Premio Nadal 2016 con la novela 'La víspera de casi todo']&lt;/ref&gt;
* 2017: [[Care Santos]] pro ''[[Media vida]]''
* 2018: [[Alejandro Palomas]] pro ''[[Un amor]]''
* 2019: [[Guillermo Martínez]] pro ''[[Los crímenes de Alicia]]''
* 2020: [[Ana Merino]] pro ''[[El mapa de los afectos]]''
* 2021: [[Najat El Hachmi]] pro ''[[El lunes nos querrán]]''
* 2022: [[Inés Martín Rodrigo]] pro ''[[Las formas del querer]]''
* 2023: [[Manuel Vilas]] pro ''[[Nosotros]]''
* 2024: [[César Pérez Gellida]] pro ''[[Bajo tierra seca]]''
* 2025: [[Jorge Fernández Díaz]] pro ''[[El secreto de Marcial]]''
* 2026: [[David Uclés]] pro ''[[La ciudad de las luces muertas]]''&lt;ref&gt;Mar Rocabert Maltas [https://elpais.com/cultura/2026-01-06/david-ucles-ficha-por-planeta-al-ganar-el-premio-nadal-con-una-nueva-novela-de-realismo-magico.html David Uclés ficha por Planeta al ganar el Premio Nadal con una nueva novela de realismo mágico], [[El País]], 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;EFE, [https://www.publico.es/culturas/libros/escritor-david-ucles-gana-82o-edicion-premio-nadal-ciudad-luces-muertas.html El escritor David Uclés gana la 82º edición del Premio Nadal con 'La ciudad de las luces muertas'] [[Público]] 6a de januaro 2026 - Alirita la 7an de januaro 2026&lt;/ref&gt;

== Kelkaj gravaj finalistoj ==
* 1956, [[Jesús López Pacheco]], ''Central eléctrica''
* 1959, [[Armando López Salinas]], ''La mina''
* 1967, [[Francisco García Pavón]], ''El reinado de Witiza''
* 1986, [[Horacio Vázquez-Rial]], ''Historia del Triste''
* 1987, [[José Ferrater Mora]], ''El juego de la verdad''
* 1994, [[José Ángel Mañas]], ''Historias del Kronen''
* 1997, [[Lorenzo Silva]], [[La flaqueza del bolchevique|''La flaqueza del bolchevique'']]
* 1998, [[Ignacio García-Valiño]], ''La caricia del escorpión''

==Referencoj==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]]
[[Kategorio:Hispanaj literaturaj premioj|Nadal]]</text>
      <sha1>782jgl90gnax9832wy15ggp4ttbqita</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Megaherbvorul-teorio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318391</id>
    <revision>
      <id>9479578</id>
      <parentid>7370975</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3526" sha1="ciqf2khvq2nfa5e1tnedf4w77nk1fxf" xml:space="preserve">La '''megaherbvorul-teorio''' sugestas, ke [[Meza Eŭropo]] estus sen homa influo
ne (preskaŭ) komplete kovrita de [[arbaro]]j (kiel supozas ĝis nun plej multaj
fakuloj), sed pro la influo de grandaj plantmanĝantoj
([[megaherbvoruloj]]) konsistus grandparte el mozaiko el arbaretoj (boskoj)
kaj herbejoj kun unuopaj arboj kaj arbustoj.
La fakton, ke nuntempe en Meza Eŭropo la laŭnatura [[ekologia sukcedo]] disvolviĝas
de ajna elirstadio preskaŭ ĉie al [[altarbaro]] kiel [[klimakso|klimaksa]]
fazo, kaŭzas laŭ tiu teorio la nuna manko de la megaherbvoruloj,
kiuj iam abundis en Mezeŭropo kaj aŭ formortis aŭ estis ekstermitaj
de la homo.
De tiuj grandaj plantmanĝantoj malaperis ankoraŭ en historia tempo
[[uro]], [[bizono]], [[tarpano]] kaj [[alko]], antaŭe jam specioj de
[[elefanto]]j kaj [[rinocero]]j, kies influo sur la vegetaĵo estis
eĉ multe pli drasta.

Antaŭ la malapero de tiuj bestoj la [[ekosistemo]]j en Mezeŭropo
evoluis ofte laŭ jena ciklo:

* Arbarajn arealojn detruis la grandaj plantmanĝantoj, per [[formordado]] de burĝonoj kaj ŝosoj, paŝtado, senŝeligado kaj eĉ faligado de arboj kaj piedfrapado de la grundo.Finfine la arealo ŝanĝiĝis al herbejo.
* Sur la herbejo ekkreskis pikilhavaj arbustoj, ekzemple [[rozo]]j, [[prunelo|prunel-arbustoj]], [[kratago]]j kaj [[rubuso]]j, kaj formis [[veprejo]]jn. Pro siaj pikiloj tiuj arbustoj rezistis al la plantmanĝantoj.
* Ene de la veprejoj, protektataj de la pikil-arbustoj, povis natursemiĝi kaj kreski denove arboj.
* La pligrandiĝintaj arboj formis denove arbareton, en kiu la pikilarbustoj grandparte mortis pro la ombro.

Tiuj fazoj ne nur sekvis cikle unu la alian, sed ankaŭ ekzistis unu
apud la alia kaj formis tiamaniere pejzaĝan mozaikon kun grandega
[[biodiverseco]] (kiel deskriptas la [[mozaik-ciklo-teorio]])

Ĉar multaj megaherbvoruloj multe migras, tiu mozaiko estis modifita de
necikla alveno kaj foriro de la opaj specioj kun iliaj diversaj
nutraĵ-preferoj, krome de bestaj epidemioj, influo de [[predanto]]j (rabobestoj),
kelkfoja amaspliiĝo de plantmanĝantaj insektoj,
kaj ankaŭ de la vetero (sekaj kaj malsekaj jaroj) kaj de diversaj kvalitoj de la grundo,
kiel fertileco kaj sekeco. 

Se la megaherbvor-teorio pravas, tiam tiuj bestoj, kiuj en Mezeŭropo
vivas ekster la arbaro en la kultur-pejzaĝo
(ekz. [[blanka cikonio]], [[leporo]], [[kampa hamstro]], [[ordinara perdriko]]),
alvenis tien ne maljam kun la kampojn kultivanta homo
(kiel oni ĝis nun kutime supozas),
sed havis viveblecojn jam antaŭe en la ne hom-influataj ekosistemoj.

== Eksteraj ligiloj ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* [http://www.abu-naturschutz.de/_dnload/quaterna.pdf &quot;Quaternary Park - Überlegungen zu Wald, Mensch und Megafauna&quot; von Bunzel-Drüke, M., Drüke, J. &amp; H. Vierhaus (1994). ABUinfo 17/18, Heft 4/93, 1/94.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071006023006/http://www.abu-naturschutz.de/_dnload/quaterna.pdf |date=2007-10-06 }} La unua publikaĵo de la megaherbvor-teorio (en germana lingvo) (PDF-dosiero 1,45 MB)
* [http://www.abu-naturschutz.de/_dnload/einfluss.pdf Der Einfluss von Megaherbivoren auf die Naturlandschaft Mitteleuropas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928011954/http://www.abu-naturschutz.de/_dnload/einfluss.pdf |date=2007-09-28 }} (PDF-dosiero; 308 kB)
* [http://www.wissenschaft.de/wissen/news/248105.html Grasende Tiere hatten keinen Einfluss auf den dichten Baumbestand urzeitlicher Wälder]
&lt;/div&gt;

[[Kategorio:Ekologio]]
[[Kategorio:Mediprotektado]]</text>
      <sha1>ciqf2khvq2nfa5e1tnedf4w77nk1fxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oleh Ĉornohuz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323944</id>
    <revision>
      <id>9479579</id>
      <parentid>8526932</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="4uhpkn43qxau8pcj4qvqz2ou8twlyns" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Oleh ĈORNOHUZ''', (en [[ukraina]] '''Чорногуз Олег Федорович''', [[15-an de aprilo]] [[1936]] en vilaĝo {{Senapartligilo|Ivaniv (Kalinivskij rajon)}}, [[Vinica provinco]] - [[8-a de oktobro|8-an de oktobro]] [[2022]] en [[Vinico]]) - renoma ukraina [[verkisto]], [[ĵurnalisto]], [[Dramisto|dram-verkisto]], redaktoro de revuoj &quot;Perec'&quot;, &quot;Vus&quot;, aŭtoro de multnombraj romanoj, noveloj, rakontoj, artikoloj.

Studento-kursanto (1956-1958) de Armea Altlernejo en [[Ĉernivco]]; diplomiĝis pri ĵurnalistiko (1964) en [[Kijiva Universitato]]. Laboris en redaktejoj de multaj gazetoj, direktoro (1983-1986) de la kijiva eldonejo &quot;Radjanskij pis'mennik&quot;, ĉefredaktoro de tutukrainia humuraĵ-revuo &quot;Perec'&quot; (eldonkvanto - pli ol 3 milionoj da ekz.).

Membro de la Nacia Ĵurnalista Asocio de Ukrainio (de 1960), de la Nacia Verkista Asocio de Ukrainio (de 1963), ĝia sekretario (1988-2004), prezidiano. Kunfondinto de la Tutmonda Forumo de Ukrainoj (1992), delegito de 39-a sesio de Ĝenerala Asembleo de [[UN]] (1984).

Merita Arta Aganto de Ukrainio (1996), laŭreato de literaturaj premioj nome de [[Ostap Viŝnja]], de [[Ivan Bahrjanij]], de [[Olesj Honĉar]], de Voskobijnik-familio; ŝtata ordeno de [[Jaroslavo la Saĝa]] (2006), ordeno-kruco de [[Ivan Mazepa]] (2010).

==Romanoj==

* &quot;Aristokrato el Vapnjarko&quot; (''Аристократ із Вапнярки'', 1979);
* &quot;Pretendentoj por Kolonel-ĉapo&quot; (''Претенденти на папаху'', 1983);
* &quot;[[Babilono]] sur [[Hudsono (rivero)|Hudsono]]&quot; (''Вавілон на Гудзоні'', 1985);
* &quot;Mi strebas al maro&quot; (''Я хочу до моря'', 1989);
* &quot;Donacoj de pigmeoj&quot; (''Дари пігмеїв'', 2005);
* &quot;Kapricoj de l' sorto&quot; (''Примхи долі'', 2006);
* &quot;Vivanto kun morto&quot; (''Той, що живе зі смертю'', 2006);
* &quot;La ora skarabo&quot; (''Золотий скарабей'', 2007);
* &quot;La marĉo de Remez&quot; (''Ремезове болото'', 2007);
* &quot;Resurektinto el mortintoj&quot; (''Воскреслий із мертвих'', 2009);
* &quot;Mono de ĉielo&quot; (''Гроші з неба'', 2010);
* &quot;Infanoj de kolonio&quot; (publikaĵoj kaj rememoroj, ''Діти колонії'', 2011);
* &quot;Kaŝejo por arlekenoj&quot; (satiraj komedioj, ''Притулок для блазнів'', 2013);
* &quot;Ombro de geniulo&quot; (''Тінь генія'', 2020)

La verkoj estis tradukitaj en 22 lingvojn. Fragmenton de ''Babilono sur Hudsono'' ([[PACO (revuo)|Paco]], 1986, 2), de ''Mono de ĉielo'' kaj kelkajn artikolojn esperantigis [[Viktor Pajuk]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Jarina Ĉornohuz]]

{{Vivtempo|Ĉornohuz, Oleh}}
[[Kategorio:Ukrainaj verkistoj]]</text>
      <sha1>4uhpkn43qxau8pcj4qvqz2ou8twlyns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meza Atlaso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327299</id>
    <revision>
      <id>9479237</id>
      <parentid>8699338</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Forstbirdo</username>
        <id>12476</id>
      </contributor>
      <origin>9479237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6839" sha1="aynoyi29f0v6mr7dcwm8t88kkxk0h18" xml:space="preserve">{{Informkesto reliefo
| nomo = Meza Atlaso
| dosiero = Atlas-Mountains-Labeled-2.jpg
| priskribo1 = 
| priskribo2 = Mapo de [[Atlasoj]]
| maks-nomo = Monto Bu-Naceŭro &lt;br /&gt;
| maks-alteco = 3356
| areo = 23000
| longeco = 350
| latitudo=33/34/0/N
| longitudo=3/53/0/W
| regiono-ISO=MA
| zomo=9
| superigo = 
| subigo = 
| najbaro = [[Alta Atlaso]]&lt;br /&gt;
| kontinento = [[Afriko]]
| ŝtato = {{Maroko}}
| akvejo = 
}}
'''Meza Atlaso''' ({{lang-ar|الأطلس المتوسط}} [Al-aţlas al-mutawasiţ]) estas [[montaro]] kiu etendiĝas tra longeco de ĉirkaŭ {{unuo|350|km}}, sud-okcidenten nord-orienten en [[Maroko]]. Ĝi situas inter [[Rif-montaro]] kaj [[Alta Atlaso]], kovrante totalan surfacon de 2,3 milionoj da hektaroj, ĉu 18 % de la [[Altmontaro|altmontara]] teritorio de tiu lando.

Ĝi precipe troviĝas en la [[provinco]]j de Ĥenifra, Ifrane, Bulmane, Sefru, El Hajeb, sed ankaŭ en partoj de la provincoj de Taza kaj Beni Mellal.

Tiu ĉi ĉeno apartenas al [[Atlasoj]], kaj pli precize, al unu el la tri [[elemento]]j de la tri marokaj partoj de la montaro — la du aliaj estante Alta Atlaso kaj [[Anti-Atlaso]].

Meza Atlaso konstituas teritorion de nekutima ĉarmo. Ĝiaj [[Flaŭro|flaŭra]] kaj [[Faŭno|faŭna]] [[biodiverseco]]j destinas ĝin al [[turismo]]. Tamen la [[Paŝtado|paŝtismo]] restas la unua [[Ekonomio|ekonomia]] [[resurso]].

== Reliefo ==
[[Dosiero:Paysage Itto.jpeg|eta|Panorama pejzaĝo d'Itto superante la urbon de Azruo]]
La [[Geomorfologio|geomorfologia]] strukturo de Meza Atlaso esence konsistas el:
* [[kalkoŝtono]]j:
** [[tablo]]formaj [[rokaĵo]]j en la okcidento, je altitudo de {{unuo|1000|metroj}} ĝis {{unuo|1500|metroj}};
** falditaj rokaĵoj en la nord-oriento, je pli alta altitudo ofte superante {{unuo|3000|metrojn}} (kulmina punkto : Monto Bu-Naceŭro, {{unuo|3356|metroj}});
* [[Vulkano|vulkanaj]] [[altebenaĵo]]j.
Sur ĝiaj deklivoj etendiĝas vastaj [[Atlasa cedro|cedraroj]], trasulkitaj de profundaj [[valo]]j. Limtuŝite de la riĉa Saisa ebenaĵo kaj de la [[urbo]]j [[Fez|Feso]], [[Meknes]]o kaj [[Beni Mellal]], la [[montarmasivo]]j de Meza Atlaso estas loĝataj de [[Berberoj|berberaj]] [[tribo]]j kiuj parolas tamazige.

La masivo de Meza Atlaso estas trapasata de unu el la precipaj alirvojoj al maroka sudo, de Feso al Tafilalet. Meza Atlaso estas fermata oriente de [[Nacia Parko]] de Tazekka, kun pejzaĝoj sulkigitaj de [[valo]]j kaj [[kaverno]]j. Sude de Sefruo, la arbaroj de cedro, de [[anzino]] kaj de [[korkokverko]] alternas kun senkreskaĵaj vulkanaj altebenaĵoj kaj kun [[Lago|lagetoj]] riĉaj je [[fiŝo]]j. La Nacia Parko de Ifrane situas je la [[Kalkŝtono|kalkŝtona]] [[Altebenaĵo]] de Meza Atlaso &lt;ref&gt;{{pdf}} [http://www.bondy.ird.fr/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_10-11/13706.pdf « Le causse Moyen atlasique »]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} par B.Lepoutre et J. Martin, ''Cahier de la recherche agronomique'', n°24, 1967 {{fr}}&lt;/ref&gt; inter Ĥenifro kaj la Nacia Parko de Tazekka, klasifikita [[Ramsar-Interkonsento|''Ramsar'']]-teritorio laŭ [[konvencio]] kun Maroko&lt;ref&gt;[http://www.mission-maroc.ch/fr/pages/117.html Convention RAMSAR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922060958/http://www.mission-maroc.ch/fr/pages/117.html |date=2010-09-22 }}, site de la Mission permanente du Royaume du Maroc au Nations Unies {{fr}}&lt;/ref&gt;.

=== Plej altaj pintoj ===
La kulmina pinto estas Monto Bu-Naceŭro ({{unuo|3356|metroj}}), sekvite de Monto Muaaskero ({{unuo|3277|metroj}}), norde la Kalkoŝtona Altebenaĵo de Meza Atlaso, finfine Monto Bu-Iblano ({{unuo|3192|metroj}}) apud Immouzer Marmoucha.

== Klimato ==
[[Dosiero:Charchoura.jpeg|eta|180px|maldekstra|[[Akvofalo]] en Immouzer Marmoucha]]
Kiel unua altaĵo ekde la Atlantika Oceano, la okcidenta mez-atlasa flanko de Tazao ĝis Azruo, ricevas [[precipitaĵo]]n de 1 000 ĝis 1 500&amp;nbsp;mm jare. Tio favoras arbarojn kaj herbejojn relative abundajn. La orientaj valoj estas multe pli sekaj kaj ili montras la progreson de la [[dezerto]] ( morta arbaro de Monto Bu-Naceŭro ).
Pli kontinenta ol Rif-montaro, kaj ĝenerale pli humida ol Alta Atlaso, Meza Atlaso havas severajn vintrojn, kun daŭra neĝo super 2 000 m – 2 500 m de [[decembro]] ĝis [[marto]]. [[Kombinaĵo]] de [[temperaturo]] kaj precipitaĵo kreas favorajn cirkonstancojn por diversaj [[Vegetaĵaro|vegetaĵaraj]] zonoj. Tiel sinsekvas, laŭ altitudo kaj elmetaĵo, arbaroj de [[karobarbo]], [[anzino]], [[Atlasa cedro|cedro]], [[junipero]], [[tetraklino]] kaj [[koniferoj]].

== [[Hidrologio]] ==
Sia situo en la centro de Maroko, en regiono kun alta precipitaĵo, havigas al Meza Atlaso [[karaktero]]n de « [[akvoturo]]», el vidpunktoj kaj hidrogeologia kaj hidrografia.

=== [[Akvokolekta areo|Akvokolektaj areoj]] ===
[[Dosiero:Oum Er-Rbia.jpg|eta|220px|Rbia-rivero]]
Meza Atlaso apartenas al kvar grandaj hidrografiaj basenoj:
* Baseno de [[Sebuo]]: areo de ĉirkaŭ {{unuo|40000|km²}}.
* Baseno de Rbia-rivero ( Um-r-rbia aŭ Patrin'-de-l’Printemp’ ): areo de {{unuo|35000|km²}}.
* Baseno de Bu-Rakrak-rivero: areo de ĉirkaŭ {{unuo|10000|km²}}.
Tiuj tri [[rivero]]j naskiĝas en Meza Atlaso kaj enfluas en Atlantikan Oceanon.
* Baseno de Muluja-rivero: ĝi [[Fonto|fontas]] en Almssid ĉe la konekto de Meza kaj Alta Atlaso, etendiĝas sur areo de {{unuo|74000|km²}} kaj elfluas en [[Mediteraneo]]n. La [[debito]]j estas sufiĉe abundaj kaj relative regulaj. Oni aranĝis sinsekvantajn etajn baraĵojn por protekto de la malsupra fluo kaj konservado de akvo utila al disvolviĝo de la arbokulturo, kiun progresigas diversaj internaciaj programoj, kiel tiun pri [[Uedo]] Seruo.

=== [[Akvobaraĵo]]j ===
* Baraĵoj de Rbia-rivera baseno;
* Baraĵoj de sebua baseno;
* Baraĵoj de Bu-Rakrak-rivera baseno;
* Baraĵoj de Muluja-rivera baseno : altaĵa kaj malaltaĵa Muluja-rivero.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

=== Vidu ankaŭ ===
* [[Mediteraneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj]]

=== Eksteraj ligiloj ===
{{Projektoj}}
* {{fr}} [http://sehumed.uv.es/revista/numero17/sehumed_17_colecc139.PDF Valeurs et fonctions écologiques des Zones humides du Moyen Atlas (Maroc) L.Chillasse]
* {{fr}} [http://photosmaghreb.canalblog.com/archives/2005/10/29/940618.html Le Moyen Atlas en images] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101029030021/http://photosmaghreb.canalblog.com/archives/2005/10/29/940618.html |date=2010-10-29 }}
* {{fr}} [http://cemachampi.blogs.sudouest.fr/archive/2010/07/01/maroc-un-pleurote-endemique.html Meza Atlaso por la mikologiisto.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110907110448/http://cemachampi.blogs.sudouest.fr/archive/2010/07/01/maroc-un-pleurote-endemique.html |date=2011-09-07 }}

{{Portalo|Afriko}}
{{Portalo Geografio}}

[[Kategorio:Geografio de Maroko]]
[[Kategorio:Montaroj en Maroko]]</text>
      <sha1>aynoyi29f0v6mr7dcwm8t88kkxk0h18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brodské</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331778</id>
    <revision>
      <id>9479129</id>
      <parentid>8696443</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4557" sha1="5uib51mgh2jk0l9omvqmf5gn4xlzkwq" xml:space="preserve">{{Geokesto | municipo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Brodské
| devena_nomo        = 
| alia_nomo         = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Gázlós''}}
| alia_nomo1        = {{LingvoKunNomo|de|german|''Brodsko''}}
| kategorio           = municipo
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero              = Brodske 04.jpg
| dosiero_priskribo    = Brodské
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago               = Brodske-skalica-flag.svg
| blazono             = 
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          = 
| oficiala_nomo      = Brodské
| moto               = 
| kromnomo           = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando               = Slovakio
| lando_flago         = 1
| regiono             = Regiono Trnava
| distrikto           = Distrikto Skalica
| histregiono         = Grandmoravia imperio
| histregiono1        = Supra Hungarujo
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco             = Záhorie
| montaro              = 
| ŝoseo               = 
| limo                 = 
| memorindaĵo         = 
| konstruaĵo          = 
| rivero               = Moravo
| geologio             = 
| geologio_tipo        = 
| aliro                = al [[Lanžhot]]
| aliro_noto           = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo              = Brodské
| leviĝo            = 160
| lat_d              = 48
| lat_m              = 41
| lat_s              = 25
| lat_NS             = N
| long_d             = 17
| long_m             = 00
| long_s             = 44
| long_EW            = E
| plej_alta            = 
| plej_alta_leviĝo = 
| plej_malalta = 
| plej_malalta_leviĝo = 
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo               = 19.89
| areo_rondumo       = 2
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro         = 2360
| loĝantaro_dato    = 31.12.2011
| loĝantaro_denseco = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita        = 1163
| establita_tipo   = Unua skribmencio
| gvidantaro = 
| gvidantaro_tipo = 
| gvidantaro_noto = 
| urbestro              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo        = 908 85
| areo_kodo          = +421-34
| areo_kodo_tipo     = 
| kodo               = SI
| kodo_tipo          = Aŭtokodoj
| kodo1              = 504271
| kodo1_tipo         = NUTS
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera1              = 
| libera1_tipo         = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo        = Situo enkadre de Slovakio
| mapo_lokumilo        = Slovakio
| mapo1_priskribo       = Situo enkadre de Regiono Trnava
| mapo1_lokumilo       = Regiono Trnava
| mapo2               = 
| mapo2_priskribo = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons            = Brodské
| retpaĝo            = [http://www.brodske.sk/ www.brodske.sk]
| portalo             = Slovakio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj          = 
}}
[[Dosiero:Brodske 02.jpg|eta|250px|maldekstra|Preĝejo de Brodské]]
'''Brodské''' ([[germane]] ''Brodsko'' [[hungare]] ''Gázlós'' [gAzlOŝ]) estas [[vilaĝo]] en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[Distrikto Skalica]].

== Situo ==
Brodské situas laŭ flanko[[vojo]]j, ([[aŭtovojo]] preteriras), laŭ maldekstra [[bordo]] de [[Morava]], kiu estas ankaŭ la ĉeĥa limo. La vilaĝo havas fervojan [[limpasejo]]n al [[Ĉeĥio]], kontraŭe estas [[Lanžhot]]. [[Skalica]] troviĝas je 24&amp;nbsp;[[km]].

== Historio ==
En tiu loko (tiam nomata ''Veleš'') [[slavo]]j vivis en la [[9-a jarcento]]. La unua skriba mencio okazis en [[1163]]. Dum regado de [[Mateo Csák]] ankaŭ tiu [[komunumo]] apartenis al Ĉak. En [[1663]] la [[turkoj]] detruis la vilaĝon. En [[1831]] kaj [[1866]] pro [[ĥolero]] multaj mortis. Ĝis [[1899]] la oficiala hungara [[loknomo]] estis '''Brockó''', poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga [[politiko]]. En [[1910]] laŭ la popolnombrado loĝis tie 2043 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] Gázlós apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Skalica]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[2001]] laŭ la popolnombrado vivis en Brodské 2379 homoj, (2262 slovakoj).

== Vidindaĵoj ==
* romkatolika, iam gotika [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Antonio]], en [[1750]] trakonstruiĝis, post [[jarcento]] [[turo]] alkonstruiĝis

{{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Skalica}}

[[Kategorio:Municipoj en distrikto Skalica]]
[[Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]]</text>
      <sha1>5uib51mgh2jk0l9omvqmf5gn4xlzkwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kúty</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332317</id>
    <revision>
      <id>9479108</id>
      <parentid>9478982</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5002" sha1="bu72m1ywa2hzlxgqk1f8ldqkcdh760x" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Kúty (apartigilo)}}
{{Geokesto | municipo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Kúty
| devena_nomo        = 
| alia_nomo         = {{LingvoKunNomo|hu|hungar|''Jókút''}}
| alia_nomo1        = {{LingvoKunNomo|de|german|''Kutti''}}
| alia_nomo2        = 
| kategorio           = municipo
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero              = Kúty stanica 1.jpg
| dosiero_priskribo    = Fervoja stacio Kúty
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago               = Kuty-senica-flag.svg
| blazono             = 
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          = 
| oficiala_nomo      = Kúty
| moto               = 
| kromnomo           = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando               = Slovakio
| lando_flago         = 1
| regiono             = Regiono Trnava
| distrikto           = Distrikto Senica
| histregiono         = Grandmoravia imperio
| histregiono1        = Supra Hungarujo
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco             = Záhorie
| montaro              = 
| ŝoseo               = 
| limo                 = 
| memorindaĵo         = 
| konstruaĵo          = 
| rivero               = 
| geologio             = 
| geologio_tipo        = 
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo              = Kúty
| leviĝo            = 156
| lat_d              = 48
| lat_m              = 39
| lat_s              = 32
| lat_NS             = N
| long_d             = 17
| long_m             = 01
| long_s             = 10
| long_EW            = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo               = 27.16
| areo_rondumo       = 2
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro         = 3979
| loĝantaro_dato    = 2025
| loĝantaro_denseco = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita        = 1392
| establita_tipo   = Unua skribmencio
| gvidantaro = 
| gvidantaro_tipo = 
| gvidantaro_noto = 
| urbestro              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo        = 908 01
| areo_kodo          = +421-34
| areo_kodo_tipo     = 
| kodo               = SE
| kodo_tipo          = Aŭtokodoj
| kodo1              = 504513
| kodo1_tipo         = NUTS
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera1              = 
| libera1_tipo         = 
| libera2              = 
| libera2_tipo         = 
| libera3              = 
| libera3_tipo         = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                = 
| mapo_fono     = 
| mapo_priskribo        = Situo enkadre de Slovakio
| mapo_lokumilo        = Slovakio
| mapo1               = 
| mapo1_fono    = 
| mapo1_priskribo       = Situo enkadre de Regiono Trnava
| mapo1_lokumilo       = Regiono Trnava
| mapo2               = 
| mapo2_priskribo = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons            = Kúty
| retpaĝo            = [http://www.kuty.sk www.kuty.sk]
| portalo             = Slovakio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj          = 
}}
'''Kúty''' [kUti], [[germane]] '''Kutti,''' [[hungare]] '''Jókút''' estas municipo en [[Slovakio]], en [[Regiono Trnava]], en [[distrikto Senica]]. Ĝis [[1899]] la [[hungaroj]] uzis la germanan [[loknomo]]n. Ĝi situs proksime de trilanda punkto de Slovakio, [[Ĉeĥio]] kaj [[Aŭstrio]]. La [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio|ŝtatlimo kun Ĉeĥio]] sur limrivero [[Moravo]] estas en distanco nur 3&amp;nbsp;km.

[[Dosiero:KutyChurch1.jpg|eta|maldekstra|300px|Preĝejo de Kúty]]

== Geografio ==
Kúty situas sur [[ebenaĵo]], laŭ [[rojo]] ([[Morava]] preterfluas, kie estas la ĉeĥa landlimo), laŭ ĉef[[vojo]] [[Bratislavo]]-[[Holíč]], [[aŭtovojo]] Bratislavo-[[Ĉeĥio]] preteriras, [[fervojo]]j trafikas al Holíč, Ĉeĥio, Bratislavo kaj [[Šaštín-Stráže]]. [[Senica]] troviĝas je 27&amp;nbsp;[[km]]-oj.

== Historio ==
La loko estis loĝata jam dum la [[neolitiko]] kaj [[bronzepoko]]. La unua skriba mencio okazis pri la vilaĝo en [[1468]] en formo ''&quot;Kuth&quot;''. En [[1645]] [[incendio]] okazis. En [[1910]] laŭ la popolnombrado loĝis en Jókút 2785 [[homo]]j, (plejparte [[slovakoj]]). Ĝis [[Traktato de Trianon]] la [[komunumo]] apartenis al [[Hungara reĝlando]], al [[Nyitra (reĝa departemento)]], al distrikto de [[Skalica]], poste al [[Ĉeĥoslovaka respubliko]], dum la [[2-a mondmilito]] kaj ekde [[1993]] al [[Slovakio]]. En [[2001]] vivis en Kúty 4136 homoj, (4011 slovakoj, 56 [[ciganoj]], 52 [[ĉeĥoj]]).

== Vidindaĵoj ==
* romkatolika baroka [[preĝejo]] omaĝe al [[Sankta Jozefo]] de [[1726]], [[turo]] alkonstruiĝis en [[1841]].

== Famuloj ==
En la vilaĝo mortis slovaka [[pastro]] [[Andrej Ľudovít Radlinský]].

==Vidu ankaŭ==
* [[Landlimo de Ĉeĥio kaj Slovakio]]
* [[Trilanda punkto de Aŭstrio, Ĉeĥio kaj Slovakio]]
* [[Dija triangulo]]
* [[Fervojlinio Havlíčkův Brod - Kúty]]

==Pluaj fotoj==
&lt;gallery&gt;
Restaurant Cuga, Štefánikova 994, Kúty.jpg|Restoracio
Dozvuky horňáckých slavností Praha 2025 (6247).jpg|Solenoj
&lt;/gallery&gt;

{{Municipoj de Regiono Trnava|Distrikto Senica}}

[[Kategorio:Municipoj en distrikto Senica]]</text>
      <sha1>bu72m1ywa2hzlxgqk1f8ldqkcdh760x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tadeusz Isakowicz-Zaleski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334117</id>
    <revision>
      <id>9479563</id>
      <parentid>8962738</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9670" sha1="fvc8902o56s7q8cnwwaq3dsaca14dcm" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Tadeusz Bohdan ISAKOWICZ-ZALESKI''', [[armene]]: Թադևոս Վարդապետ Իսահակյան-Զալեսկին, Tatewos Wartapet Isahakian-Zaleski, pseŭdonomoj Jacek Partyka, Jan Kresowiak, Pastro Robak (naskiĝis la 7-an de septembro 1956 en [[Krakovo]]) – pola [[armenoj|armeno]], katolika animzorganto de [[Katolika Armena Eklezio|armena]] kaj rom-katolika [[rito]]j, socia aganto, [[historiisto]] de la [[Katolika Eklezio]], plurjara partoprenanto de [[antikomunismo|kontraŭkomunisma]] opozicio en [[Pola Popola Respubliko]], poeto. Filo de [[filologo]] Jan Zaleski.

== Vivo ==
=== Infanaĝo kaj junaĝo ===
Estante liceano li ligiĝis al Movado Lumo-Vivo realiganta decidojn de la [[Dua Vatikana Koncilio]] kaj post [[abituro]] eniris al Supera Animzorga Seminario en [[Krakovo]]. En 1975 kiel [[kleriko]] soldatiĝis. Fine de la [[1970-aj jaroj]] kunredaktis subteran periodaĵon ''Krzyż Nowohucki'' (Kruco de Nowa Huta) kaj agis en [[Studenta Komitato de Solidareco]]. En 1977 debutis kiel poeto en semajnrevuo ''Tygodnik Powszechny''. De 1980 sin dediĉis al agado de Sendependa Aŭtonomeca [[Sindikato]] [[Solidareco (Pollando)|&quot;Solidareco&quot;]]. Partoprenis seminarion gvidatan de eminenta historiisto de la Eklezio pastro profesoro Bolesław Kumor kaj sub lia direkto verkis magistran tezon.

=== Sacerdoteco ===
En 1983 fariĝis [[ordino|ordinita]] [[sacerdoto]] kaj estis direktita studi en Papa Armena Kolegio en [[Romo]]. Trifoje tamen ne ricevis pasporton pro kunlaboro kun subtera &quot;[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]&quot;. Li ligiĝis kun, gvidata de pastro Kazimierz Jancarz, Animzorgado de Laboruloj en paroĥejo de sankta [[Maksimiliano Kolbe]] en Mistrzejowice (Nowa Huta). Tie partoprenis en ĵaŭdaj [[Meso]]j por la Patrio.

=== Opozicia agado ===
Dum la tuta vivo li estis [[persekuto|persekutata]] de Sekureca Servo. En 1985 estis dufoje serioze batita de ties funkciuloj. Lia persekutado fariĝis kanvaso de la filmo de Maciej Gawlikowski ''Zastraszyć księdza'' (Timigi pastron; 2006).

== Socia agado ==
=== Inter armenoj ===

Paroĥestro de la armenkatolika [[paroĥo]] kun sidejo en [[Gliwice]]. Aktiva aganto de la armena medio, populariganto de scio pri [[historio]] kaj [[kulturo]] de [[armenoj]], precipe de katolika [[eklezio]] laŭ armena rito. Iniciatinto de proksimiĝo inter la [[medio]]j de tiel nomata malnova kaj nova [[diasporo]]j. Pledanto pri memorigo de [[viktimo]]j de la [[armena genocido]]. Multfoje partoprenis en radi-televidaj disaŭdigoj, en kiuj prezentis historion de la armena nacio kaj eklezio kaj problemojn de la [[Armenoj en Pollando|polaj armenoj]]. Li estas parenca kun antaŭlasta armenkatolika [[ĉefepiskopo]] de [[Lvovo]], eminenta [[prediko|predikisto]] kaj filantropo Izaak Mikołaj Isakowicz. En la 80-aj jaroj studis en Papa Armena Kolegio en [[Romo]]. En 2009 estis elektita reprezentanto de la armena diasporo en la Komuna Komisiono de Registaro kaj de [[Nacio|Naciaj]] kaj [[Etno|Etnaj]] [[Minoritato]]j

=== Humanecaj konvojoj ===

Partoprenanto kaj organizanto de multaj [[humaneco|humanecaj]] [[konvojo]]j i.a. al landoj de eksa [[Jugoslavio]], [[Ĉeĉenio]], [[Albanio]] , [[Ukrainio]], parte kunlabore kun Pola Humaneca Organizaĵo de [[Janina Ochojska]].

=== Lustracio de animzorgantoj ===

Februare 2006 postulis malkaŝi sekretajn kunlaborantojn de Sekureca Servo, agantaj inter animzorgantoj de la krakova ĉef[[diocezo]]. Li mem esploris dokumentojn de Sekureca Servo, kiujn ricevis kiel viktimo el Instituto de Nacia Memoro. Liaj agadoj kaŭzis multe da diskutoj pri [[lustracio]]. [[Kardinalo]] Stanisław Dziwisz haltigadis lian agadon. Maje 2006 ne okazis planata gazetara konferenco, dum kiu pastro Tadeusz Isakowicz-Zaleski montrus rezultojn de sia scienca esplorado. Oktobre 2006 la pastro eksciis ke jam ne plu estas animzorganto de armenoj, sed unu monaton pli poste [[episkopo|episkopa]] [[kurio]] retirigis sian decidon.

Februare 2007 eldonejo Znak aperigis lian libron &quot;Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej&quot; (Pastroj kontraŭ Sekureca Servo ekzemple de krakova diocezo). Krom dokumentitaj kazoj de kunlaboro de pastroj kun instancoj de [[reprezalio]] en [[Pola Popola Respubliko]] li montris ankaŭ ekzemplojn de heroa rezisto. Novembre 2007 pastro Zaleski ricevis Literaturan Premion je la nomo de [[Józef Mackiewicz]]. Li mem opinias, ke en ekleziaj regopovoj kaj en la laikaj agas malamika al li [[lobiado]].

=== Genocido en Landlimaj Regionoj ===

En 2008 apelaciis pri kondamno fare de pola registaro la [[genocido]]n de [[poloj]] faritan de [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]] kaj [[Ukraina Ribela Armeo]] en [[Volinia masakro|Volinio]] kaj Orienta Malgrandpolio. De multaj jaroj strebas dece memorigi la viktimojn de la [[krimo]].

La 1-an de julio 2009 organizis proteston en [[Lublin]] kontraŭ atribuita de [[Katolika Universitato de Lublin &quot;Johano Paŭlo la 2-a&quot;]] la [[honora doktoreco]] al [[Viktor Juŝĉenko]], kiu multfoje honorigis [[Stepan Bandera]]. Li ankaŭ kontribuis al protestoj kontraŭ trapaso tra Pollando de motorcikla parado de je la nomo de Bandera, pro kio ukrainaj [[naciismo|naciistoj]] mortminacis al li. La 5-an de februaro 2010 kunaranĝis protestojn lige al agnosko de Bandera nacia heroo de [[Ukrainio]] fare de cedanta tiam prezidento Juŝĉenko kaj pasiveco de pola registaro ĉi-rilate. Tiutage okazis [[manifestacio]]j antaŭ la [[ambasado|ambasadejo]] de Ukrainio en [[Varsovio]] kaj [[konsulejo]]j en [[Poznań]], [[Wrocław]], [[Kraków]], [[Lublin]] kaj [[Gdańsk]].

=== Publikaĵoj ===

De 2007 estas [[felietono|felietonisto]] de &quot;[[Gazeta Polska]]&quot; kaj kontribuas al &quot;[[Nasz Dziennik]]&quot;. Ankaŭ verkas [[blogo]]n ĉe sia retpaĝo.

En 2010 iĝis membro de la Krakova Socia Komitato de Apogo de [[Jarosław Kaczyński]] en plirapidigita prezidentec-baloto.

== Verkoj ==
* Tadeusz Zaleski-Isakowicz: Oblężenie ([[Sieĝo]]). Kraków: Wydawnictwo Krzyża Nowohuckiego, 1981. ; Oblężenie. Wyd. II. Kraków: Rota, 1985. OCLC 79914547.
* Tadeusz Zaleski-Isakowicz: Wspomnienia (Rememoroj). Kraków: Rota, 1985.
* Tadeusz Isakowicz-Zaleski: Morze Czerwone. Wiersze ([[Ruĝa Maro]]. Versaĵoj). Kraków: Libertas, [1987-8].
* &quot;Świętych obcowanie&quot; (1993) - volumeto de [[poezio]]
* &quot;Słownik biograficzny księży ormiańskich i pochodzenia ormiańskiego w Polsce w latach 1750-2000&quot; (Biografia vortaro de armenaj pastroj kaj armendevenaj en Pollando en la jaroj 1750-2000) (2001)
* &quot;Arcybiskup ormiański Izaak Mikołaj Isakowicz &quot;Złotousty&quot; : duszpasterz, społecznik i patriota 1824-1901&quot; (Armena ĉefepiskopo Izaak Mikołaj Isakowicz &quot;Orbuŝa&quot; - animzorganto, socia aganto kaj [[patriotismo|patrioto]]) (2001)
* &quot;Wiersze&quot; (Versaĵoj; 2006)
* &quot;Księża wobec bezpieki na przykładzie archidiecezji krakowskiej&quot; (Pastroj kontraŭ Sekureca Servo ekzemple de krakova ĉefdiocezo; 2007)
* &quot;Moje życie nielegalne&quot; (Mia eksterleĝa vivo; 2008)
* &quot;Przemilczane ludobójstwo na Kresach&quot; (Prisilentita [[genocido]] en [[Orientaj Limregionoj]]; 2008)
* &quot;Nie zapomnij o Kresach&quot; (Neforgesu pri Orientaj Limregionoj), Małe Wydawnictwo, [[Krakovo]] 2011, p. 239 + fotoj

== Bibliografio ==
* Leszek Kabłak-Ziembicki, ''Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski'' (Pastro Tadeusz Isakowicz-Zaleski), en: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956-89 (Opozicio en Pola Popola Respubliko. Biografia vortaro 1956-89), volumo I (redaktita de Jana Skórzyński), Ośrodek &quot;Karta&quot;, Warszawa 2000
* ''Sprawa ks[iędza] Tadeusza Zaleskiego z Mistrzejowic'' (Afero de pastro Tadeusz Zaleski de Mistrzejowice). Kraków: Biblioteka Obserwatora Wojennego, 1985.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.isakowicz.pl Oficiala paĝo de pastro Tadeusz Isakowicz-Zaleski]
* [http://video.google.pl/videoplay?docid=-1852779066069215142&amp;hl=pl Filmo de Maciej Gawlikowski &quot;Timigi pastron&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090328134928/http://video.google.pl/videoplay?docid=-1852779066069215142&amp;hl=pl |date=2009-03-28 }}
* [http://www.tezeusz.pl/cms/tz/index.php?id=2317 Intervjuo kun pastro Tadeusz Isakowicz-Zaleski, la 28-an de aŭgusto 2006] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150405230448/http://www.tezeusz.pl/cms/tz/index.php?id=2317 |date=2015-04-05 }}
* [http://tygodnik.onet.pl/1547,1313877,dzial.html Tygodnik Powszechny: Vivo de Tadeusz Zaleski kontraŭ la ĉeffluo]
* [http://www.tygodnik.com.pl/medal/tetel-zaleski.html Tygodnik Powszechny: Ni gluu argilajn figurojn]
* [http://www.albert.krakow.pl Fondaĵo je la nomo de sankta Frato Alberto]
* [http://www.rp.pl/artykul/2,214207.html &quot;Repaciĝon oni ne konstruos sur la mensogo&quot; - intervjuo en &quot;Rzeczpospolita&quot;, la 4-an de novembro 2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140714015829/http://www.rp.pl/artykul/2,214207.html |date=2014-07-14 }}
* [http://www.portal.arcana.pl/Nie-jestem-antyukrainski-ten-wrzod-jakim-bylo-upa-potepiam-relacja-ze-spotkania-z-ks-tadeuszem-isakowiczem-zaleskim,532.html#post Mi ne estas kontraŭukraina, la ulceron kia estis Ukraina Ribela Armeo mi kondamnas. Raporto pri renkonto kun pastro Tadeusz Isakowicz-Zaleski organizita en 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811120136/http://www.portal.arcana.pl/Nie-jestem-antyukrainski-ten-wrzod-jakim-bylo-upa-potepiam-relacja-ze-spotkania-z-ks-tadeuszem-isakowiczem-zaleskim,532.html#post |date=2011-08-11 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Isakowicz-Zaleski, Tadeusz}}

[[Kategorio:Aktivuloj de Solidareco (Pollando)]]
[[Kategorio:Polaj pastroj]]
[[Kategorio:Polaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Polaj verkistoj]]
[[Kategorio:Armenaj poloj]]
[[Kategorio:Polaj disidentoj]]
[[Kategorio:Krakovanoj]]</text>
      <sha1>fvc8902o56s7q8cnwwaq3dsaca14dcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IUHEI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>344022</id>
    <revision>
      <id>9479360</id>
      <parentid>9404153</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famuloj de la instituto */</comment>
      <origin>9479360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2605" sha1="9ipulduvoco7e2h7kr3b40d7bleji8r" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
|urbo          = [[Ĝenevo]]
|speco         =
|fondodato     = 1927
|malfondo      = 2008
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}|regiono-ISO   = CH
|zomo          = 14
|retejo        = 
}}
'''IUHEI''' estas [[franca]] mallongigo por la eksa svisa ''Institut de hautes études internationales (IUHEI)'', en internacia lingvo: '''Instituto de altaj studoj internaciaj''', fondita en 1927 en [[Ĝenevo]]. En 2008 ĝi transformiĝis al institucio de nova nomo [[IHEID|Instituto de altaj studoj internaciaj kaj de evoluo (IHEID)]].]

== Nomoj de malnova instituto IUHEID kaj de nova instituto IHEID ==
* La '''nova [[IHEID]]''' estas [[fuzio]] de eksa Instituto universitata de altaj studoj interciaj,- en franca lingvo: eksa ''L'Institut universitaire de hautes études internationales'' ([[IUHEI]] - fondita en [[1927]]) - kaj de eksa Instituto universitata de studoj de evoluo, - en franca lingvo: ''L'Institut universitaire d'études du développement (IUED,iuéd)'' [[IUED]], - fondita en [[1961]]).
* La nova [[IHEID]] kunlaboras ankaŭ kun [[Universitato de Ĝenevo]].

== Nomoj de nova instituto IHEID ==
* La nomo en [[franca]] lingvo estas '''''Institut de hautes études internationales et du développement ([[IHEID]])'''''.
* La nomo en [[internacia lingvo]] estas '''Instituto de altaj studoj internaciaj kaj de evoluo'''.([[IHEID]])
* La nomo en [[angla]] lingvo estas ''' Graduate institute of international and development studies'''. ([[IHEID]])
* La nomo en [[angla]] lingvo estas ankaŭ '''The Graduate Institute, Geneva'''.([[IHEID]])

== Famuloj de la instituto ==
* [[László Nagy (skoltestro)]]
* [[András Reszler]]

== Vidu ankaŭ ==
* Vidu ankaŭ [[Evoluhelpo]]n, aŭ pli moderne la temojn [[Evolua Kunlaboro]] aŭ [[Evolua politiko]].

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.news.admin.ch/message/index.html?lang=de&amp;msg-id=5380 pri historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110527141405/http://www.news.admin.ch/message/index.html?lang=de&amp;msg-id=5380 |date=2011-05-27 }}
* [http://graduateinstitute.ch/ oficiala retejo de nova instituto IHEID]
&lt;!--{{Projektoj}}--&gt;
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Universitatoj kaj universitataj altlernejoj en Svislando]]
[[Kategorio:Edukado en Ĝenevo]]</text>
      <sha1>9ipulduvoco7e2h7kr3b40d7bleji8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hevlín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>349190</id>
    <revision>
      <id>9479053</id>
      <parentid>9232810</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="qc368ghybztvj2ygdrmof80v4eatefi" xml:space="preserve">{{Geokesto | municipo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo Hevlín
| devena_nomo              = Hevlín nad Dyjí
| alia_nomo               = {{Lang-de|Höflein an der Thaya}}
| kategorio                 = municipo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Hevlín
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Railcar 809 in hevlin.jpg
| dosiero_priskribo            = Stacidomo en Hevlín
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Ĉeĥio
| lando_tipo                = Ŝtato
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Sudmoravia regiono
| distrikto                 = Distrikto Znojmo
| municipo             = Hrušovany nad Jevišovkou
| municipo_tipo        = Administra municipo
| histregiono               = Moravio
| histregiono1          = Sudetio
| histregiono1_noto     = 
| histregiono2          = 
| histregiono_tipo          = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = Dijo
| rivero_tipo               = 
| memorindaĵo              = MJ-S 15
| memorindaĵo_noto         = fuorto
| memorindaĵo1             = MJ-S 16
| memorindaĵo1_noto        = fuorto
| memorindaĵo_tipo         = Memorindaĵoj
| ŝoseo                    = 
| montaro                   = 
| orogenezo                 = Dija-svratka valego
| orogenezo_tipo            = Valego
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Hevlín
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 185
| lat_d                    = 48
| lat_m                    = 45
| lat_s                    = 13
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 16
| long_m                   = 22
| long_s                   = 37
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 26.98
| areo_rondumo            = 2
| areo_tipo            = Katastro
| areo_noto            = Hevlín
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = {{WikidataLoĝantaro}}
| loĝantaro_dato          = {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = 1282
| establita_tipo         = Unua skribmencio
| dato                     = 
| ĉefulo                    = 
| ĉefulo_tipo               = 
| ĉefulo_partio              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo              = 671 69
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = CZ064
| kodo_tipo               = [[NUTS|NUTS 3]]
| kodo1                    = CZ0647
| kodo1_tipo               = [[NUTS|NUTS 4]]
| kodo2                    = CZ0647 594032
| kodo2_tipo               = [[NUTS|NUTS 5]]
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 1
| libera_tipo               = Katastraj teritorioj
| libera1                   = 1
| libera1_tipo              = Partoj de municipo
| libera2                   = 1
| libera2_tipo              = Bazaj setlejunuoj
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1                      = 
| mapo1_fono           = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.hevlin.cz www.hevlin.cz]
| commons                  = Hevlín
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = 
}}
'''Hevlín''' ({{lang-de|Höflein}}) estas municipo en [[Ĉeĥio]], en [[Sudmoravia regiono]], en [[distrikto]] [[Distrikto Znojmo|Znojmo]], proksime de [[Aŭstrio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}).

{{Najbaraj municipoj}}

== Historio ==
Estiĝo de vilaĝo estis ĉirkaŭ jaro [[1100]]. La plej malnova priskribo pri Hevlín estas de jaro [[1282]].

== Loĝantaro ==
{{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}}

== Transporto ==
De la [[1-a de julio]] [[2010]] estas vilaĝo en [[Integrita trafika sistemo de la Sudmoravia regiono]]. Tio signifis, ke vilaĝo perdis rektan trajnan konekton kun [[Miroslav]] tra [[Hrušovany nad Jevišovkou]]. Tiatempe estis konekto per trajno nur dum labortagoj, ĝis decembro [[2009]] estis eĉ konektoj dum semajnfinoj. Anstataŭ tio estas nun busa konekto de [[Brno]] tra [[Pohořelice]]. Sed busoj ne finas ĉi tie, multaj el ili finas en proksima [[Laa an der Thaya]] en [[Aŭstrio]]. Estas daŭre diskutoj pri renoviĝo de trajna konekto al Aŭstrio, temus pri konstruado de vojo en longeco 2&amp;nbsp;km inter Hevlín kaj Laa an der Thaya. Tiu ĉi konekto estis eĉ post la [[Dua Mondmilito]], sed dum komunisma reĝimo oni decidis, ke tiu ĉi povus helpi al homoj en ilia eskapo al Aŭstrio.&lt;ref&gt;http://www.vlaky.net/zeleznice/spravy/003598-Jihomoravsky-kraj-odepsal-dalsi-lokalku/&lt;/ref&gt;
==Gefiloj==
*[[Karl Hörmann]], kleriko kaj universitata profesoro

== Memorindaĵoj ==
* Linio de [[malpeza fortikaĵo|malpezaj fortikaĵoj]] kun du [[peza fortikaĵo|pezaj fortikaĵoj]] ([[MJ-S 15]], [[MJ-S 16]]), konstruitaj enkadre de sistemo de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] por defendo antaŭ [[nazia Germanio]].
* [[Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria (Hevlín)|Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria]] en vilaĝplaco
* Kapeleto ĉe ŝoseo direkte al [[Dyjákovice]]
* [[Dia torturo]]

==Vidu ankaŭ==
* [[Subsektoro 2./XI. Hevlín]]

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Znojmo}}

[[Kategorio:Municipoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Aŭstrio kaj Ĉeĥio]]
[[Kategorio:Setlejoj sur Dijo]]
[[Kategorio:Setlejoj en Dija-svratka valego]]</text>
      <sha1>qc368ghybztvj2ygdrmof80v4eatefi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479317</id>
      <parentid>9479053</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6146" sha1="cvt510ul349d7491na6uih3b8dicx9p" xml:space="preserve">{{Geokesto | municipo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo Hevlín
| devena_nomo              = Hevlín nad Dyjí
| alia_nomo               = {{Lang-de|Höflein an der Thaya}}
| kategorio                 = municipo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Hevlín
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Railcar 809 in hevlin.jpg
| dosiero_priskribo            = Stacidomo en Hevlín
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Ĉeĥio
| lando_tipo                = Ŝtato
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Sudmoravia regiono
| distrikto                 = Distrikto Znojmo
| municipo             = Hrušovany nad Jevišovkou
| municipo_tipo        = Administra municipo
| histregiono               = Moravio
| histregiono1          = Sudetio
| histregiono1_noto     = 
| histregiono2          = 
| histregiono_tipo          = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = Dijo
| rivero_tipo               = 
| memorindaĵo              = MJ-S 15
| memorindaĵo_noto         = fuorto
| memorindaĵo1             = MJ-S 16
| memorindaĵo1_noto        = fuorto
| memorindaĵo_tipo         = Memorindaĵoj
| ŝoseo                    = 
| montaro                   = 
| orogenezo                 = Dija-svratka valego
| orogenezo_tipo            = Valego
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Hevlín
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 185
| lat_d                    = 48
| lat_m                    = 45
| lat_s                    = 13
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 16
| long_m                   = 22
| long_s                   = 37
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 26.98
| areo_rondumo            = 2
| areo_tipo            = Katastro
| areo_noto            = Hevlín
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = {{WikidataLoĝantaro}}
| loĝantaro_dato          = {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = 1282
| establita_tipo         = Unua skribmencio
| dato                     = 
| ĉefulo                    = 
| ĉefulo_tipo               = 
| ĉefulo_partio              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo              = 671 69
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = CZ064
| kodo_tipo               = [[NUTS|NUTS 3]]
| kodo1                    = CZ0647
| kodo1_tipo               = [[NUTS|NUTS 4]]
| kodo2                    = CZ0647 594032
| kodo2_tipo               = [[NUTS|NUTS 5]]
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 1
| libera_tipo               = Katastraj teritorioj
| libera1                   = 1
| libera1_tipo              = Partoj de municipo
| libera2                   = 1
| libera2_tipo              = Bazaj setlejunuoj
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1                      = 
| mapo1_fono           = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.hevlin.cz www.hevlin.cz]
| commons                  = Hevlín
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = 
}}
'''Hevlín''' ({{lang-de|Höflein}}) estas municipo en [[Ĉeĥio]], en [[Sudmoravia regiono]], en [[distrikto]] [[Distrikto Znojmo|Znojmo]], proksime de [[Aŭstrio]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}).

{{Najbaraj municipoj}}

== Historio ==
Estiĝo de vilaĝo estis ĉirkaŭ jaro [[1100]]. La plej malnova priskribo pri Hevlín estas de jaro [[1282]].

== Loĝantaro ==
{{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}}

== Transporto ==
De la [[1-a de julio]] [[2010]] estas vilaĝo en [[Integrita trafika sistemo de la Sudmoravia regiono]]. Tio signifis, ke vilaĝo perdis rektan trajnan konekton kun [[Miroslav]] tra [[Hrušovany nad Jevišovkou]]. Tiatempe estis konekto per trajno nur dum labortagoj, ĝis decembro [[2009]] estis eĉ konektoj dum semajnfinoj. Anstataŭ tio estas nun busa konekto de [[Brno]] tra [[Pohořelice]]. Sed busoj ne finas ĉi tie, multaj el ili finas en proksima [[Laa an der Thaya]] en [[Aŭstrio]]. Estas daŭre diskutoj pri renoviĝo de trajna konekto al Aŭstrio, temus pri konstruado de vojo en longeco 2&amp;nbsp;km inter Hevlín kaj Laa an der Thaya. Tiu ĉi konekto estis eĉ post la [[Dua Mondmilito]], sed dum komunisma reĝimo oni decidis, ke tiu ĉi povus helpi al homoj en ilia eskapo al Aŭstrio.&lt;ref&gt;http://www.vlaky.net/zeleznice/spravy/003598-Jihomoravsky-kraj-odepsal-dalsi-lokalku/&lt;/ref&gt;
==Gefiloj==
*[[Karl Hörmann]], kleriko kaj universitata profesoro

== Memorindaĵoj ==
* Linio de [[malpeza fortikaĵo|malpezaj fortikaĵoj]] kun du [[peza fortikaĵo|pezaj fortikaĵoj]] ([[Subsektoro 2./XI. Hevlín#MJ-S 15 &quot;Závora&quot;|MJ-S 15]], [[Subsektoro 2./XI. Hevlín#MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot;|MJ-S 16]]), konstruitaj enkadre de sistemo de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj]] por defendo antaŭ [[nazia Germanio]].
* [[Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria (Hevlín)|Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria]] en vilaĝplaco
* Kapeleto ĉe ŝoseo direkte al [[Dyjákovice]]
* [[Dia torturo]]

==Vidu ankaŭ==
* [[Subsektoro 2./XI. Hevlín]]

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Znojmo}}

[[Kategorio:Municipoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Aŭstrio kaj Ĉeĥio]]
[[Kategorio:Setlejoj sur Dijo]]
[[Kategorio:Setlejoj en Dija-svratka valego]]</text>
      <sha1>cvt510ul349d7491na6uih3b8dicx9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parko Thabor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>360670</id>
    <revision>
      <id>9479587</id>
      <parentid>9472903</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72837" sha1="6j7zq2vks3xv3b9g54j58eq6r46ph9w" xml:space="preserve">{{Informkesto verda spaco
|nomo= Parko Thabor
|dosiero=Parc du thabor DSC 4491.JPG
|priskribo de dosiero=Vido al la [[oranĝerio]] de la parko Thabor.
|mapo=PlanThabor.svg
|priskribo de mapo = Plano de la parko Thabor.
|landoj= {{Francio}}
|urbo=[[Rennes]]
|urboparto= [[Kvartalo Thabor - Saint Hélier|Thabor - Saint Hélier]]
|alto= 56
|areo= 10
|akvo=
|dato= {{jc|XVIII|j}}
|tipo= [[Botanika ĝardeno]], [[angla ĝardeno]] kaj [[franca ĝardeno]].
|specioj= Pli ol {{formatnum:3000}} malsamaj specioj.
|vizitado=
|interesaĵoj=
|klasifiko=
|ligilo = [http://www.rennes.fr/index.php?id=18&amp;no_cache=1&amp;p=2&amp;theme=117&amp;sousTheme=118&amp;nom=&amp;quartier=&amp;tri=n&amp;cHash=14cdf34267&amp;id=18 Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]
|latitudo             =48.11416667
|longitudo            =-1.67
|geografia lokigo     = Francio Rennes/Bretonio/Francio
|regiono-ISO          = FR
|zomo                 = 15
}}
La '''parko Thabor''' aŭ '''Thabor''', situanta en [[Rennes]] proksime de la urbocentro, estas [[publika ĝardeno|publika parko]] organizita sur pli ol dek hektaroj, kies aparteco estas la miksado de [[franca ĝardeno|francastila ĝardeno]], [[angla ĝardeno|anglastila ĝardeno]] kaj grava [[botanika ĝardeno]]. Ĝia nomo referencas al monto superanta la [[Maro Kineret|Maron Kineret]] (fr: lac de Tibériade) en [[Israelo]], [[Monto Tabor (Israelo)|monto Tabor]].

Depost ĝia privata origino, legomĝardeno kaj plezurĝardeno de la monaĥoj de [[Notre-Dame en Saint-Melaine|Sankta-Meleno]], abatejo longtempe ekster la remparoj de la urbo, la parko fariĝis, per sinsekvaj disvolvoj kaj pligrandigoj, unu inter la plej emblemaj lokoj de la urbo kaj la plej ŝatataj. Simpla loko por publika promenado antaŭ la franca Revolucio, pliriĉigita de [[botanika ĝardeno]] poste, la parko estis plivalorigita inter [[1866]] kaj [[1868]] per la aldonoj de [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] per la aranĝado de diversaj lokeroj en la [[kava herbobedo]], la « infero », la [[franca ĝardeno|francastila ĝardeno]] kaj la [[angla ĝardeno|anglastila ĝardeno]]. Komence de la 20-a jc, la suda parto de la parko, nomata « les Catherinettes », estis aranĝita etende de la anglastila ĝardeno.

La parko Thabor estas klasita ''[[Parko Thabor#Prizorgado|prestiĝa ĝardeno de unua tipo]]'' fare de la [[Rennes|urbo Rennes]], ĝi profitas de grava prizorgado por respondi al la kriterioj de tre strukturita ĝardeno kun flora ornamado malsimpla kaj varia en la specioj laŭ la sezonoj kaj laŭ la atendoj de la kutimaj vizitantoj kaj turistoj.

== Situo ==

[[Dosiero:Thabor loc.png|eta|maldekstre|Loko de la kvartalo ''Thabor-Saint Hélier'' (rozkolore) kaj de la parko Thabor (verde).]]

La parko Thabor situas en la centro de la urbo Rennes, en la kvartalo ''Thabor-Saint Hélier''. Ĝi estas limigita de la strato Martenot kaj de strato de Paris sude, la bulvardo de Duchesse Anne (eo: dukino Anna) oriente kaj la strato de Palestine norde. La okcidenta parto de la parko estas tre premita inter la preĝejo [[Notre-Dame en Saint-Melaine]] norde kaj la kolegio kaj liceo Anne de Bretagne (eo: Anna de Bretonio) sude; oni povas eniri ĝin tra la placo Saint-Melaine, enirejo la plej proksima de la urbocentro.

La aliro al la parko eblas per ses enirejoj apertaj al la diversaj stratoj jam cititaj. Ĝi estas alirebla per la [[Transportoj kaj komunikoj en Rennes|buso]] numero 3, halto Thabor ; la plej proksima stacio de [[Metroo de Rennes|metroo]] estas Sainte-Anne (eo: sankta Anna). La parko estas malfermita dum la tuta jaro.

== Historio ==

=== Origino de la parko ===
Origine, la parko estis nur [[monteto]] alta je 56m, tiel ĝi superis grandan parton de la urbo [[Rennes]], kies alteco varias inter 20 kaj 74m. La unuaj mencioj de Thabor datiĝus de [[1610]] laŭ [[Paul Banéat]], estro de la arkeologia muzeo komence de la 20-a jc. La benediktaj monaĥoj nomis tiun monteton, reference al la [[Monto Tabor (Israelo)|monto Tabor]] de la [[Biblio]]&lt;ref name=LivreThabor1&gt;Le Thabor, « Un parc de centre-ville : le Thabor et son histoire », p. 11-29&lt;/ref&gt;.

Dum la [[Mezepoko]] kaj la [[Antikva Reĝimo|Malnova Reĝimo]], la ĉirkaŭmurego ne ebligis la etendon de la [[ĝardeno]]j : nur la agroj de la [[monaĥejo]]j estis sufiĉe larĝaj por ebligi la kreon de [[fruktoĝardeno]]j kaj de [[ĝardeno]]j&lt;ref name=Expo&gt;{{citaĵo el libro| titolo = Histoire(s) de jardin : Usages et paysages à Rennes | eldoninto = PU Rennes | aŭtoro = Laurent Catherine ,  Nourry Louis-Michel,  Provost George, Lebouc Yves | lingvo= frange | tago= 25 | monato = aŭgusto | jaro = 2008 | loko= Rennes | paĝoj = 191 | isbn = 978-2-7535-0654-1 }}&lt;/ref&gt;. Plie, Rennes etendiĝis nur iomete post la abatejo Saint-Melaine oriente antaŭ la franca Revolucio.

La kampoj de Thabor estis longtempe dependaĵoj de la [[Notre-Dame en Saint-Melaine|abatejo Saint-Melaine]], kie ili estis uzataj precipe kiel fruktarbejo. En la 17-a jc, la benediktaj monaĥoj malfermis siajn ĝardenojn, sed ili estis rezervitaj al la viroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro| titolo = Jardins en Bretagne : Ille-et-Vilaine | eldoninto= Connaissance des jardins |  aŭtoro = M-C Bietry | lingvo= {{fr}}| tago= 17 | monato= septembro | jaro = 2003 | paĝoj = p. 29 | isbn = 2-912454-06-9}}&lt;/ref&gt;. Oni aliris la parkon per pasejo, kiu iris inter la interna [[klostro]] de la abatejo kaj ties legomĝardeno, poste per [[kaleŝpordego]]&lt;ref name=DicoBretagne&gt;{{citaĵo el libro| titolo = Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne | eldoninto= Mollieux | aŭtoro = Jean Ogée, A. Marteville, Pierre Varin | lingvo= fr | jaro= 1845 }}&lt;/ref&gt;. Sekve de la [[Incendio de Rennes en 1720|grava incendio]] en 1720, la parko fariĝis la sidejo de la [[episkopejo de Rennes|episkopejo]]. La palaco de la episkopejo tie estis konstruita kaj parto de la ĝardenoj fariĝis tiuj de la episkopejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro| titolo = Paysages de Rennes | url = https://archive.org/details/paysagesderennes0000nour | eldoninto= éditions Apogée | aŭtoro = Louis-Michel Nourry | lingvo = {{fr}}| monato = novembro | jaro = 2005 | loko = | paĝoj = p. 91 | isbn = 2-84398-204-9}}&lt;/ref&gt;.

=== La parko Thabor : publika ĝardeno ===

En la [[franca Revolucio]], la tuto de la ekleziaj bienoj estis alligitaj al la Ŝtato. En la 10-a de Majo 1793, [[Rennes]] fariĝis posedanto de tiuj kampoj sekve de interŝanĝo kun la Ŝtato : la armeo deziris krei [[armilejo]]n en la urba maljunulejo, la urbo « ricevas » Saint-Melaine por loĝigi siajn maljunulojn. La maljunulejo de Catherinettes kaj la konstruaĵoj de Saint-Melaine same kiel ties [[legomĝardeno]] fariĝis la ĝenerala maljunulejo. Publika promenado estis organizita sur la aliaj kampoj de la episkopejo kaj de la benediktanoj ; la korto de la episkopejo estas ĝia ĉefa enirejo&lt;ref name=DicoBretagne/&gt;.

La dekreto de la 7-a de [[Franca respublika kalendaro|ventozo]] [[jaro III]] (aŭ de la 25-a de Februaro 1795) trudis la starigon de [[centra lernejo (franca Revolucio)|centra lernejo]] en ĉiu [[ĉefurbo]] de [[franca departemento]]. La Ŝtato elektis la episkopan palacon por loĝigi la centran lernejon pri natura historio same kiel muzeon pri natura historio kaj artoj kaj botanikan lernejon&lt;ref name=LivreThabor1/&gt;. Botanika lernejo estis kreita kaj la episkopa ĝardeno fariĝis [[botanika ĝardeno]], kaj ricevis la novan nomon « Jardin des plantes » (eo: [[Ĝardeno de la Plantoj]])&lt;ref name=DicoBretagne/&gt;. La kreado de la botanika ĝardeno kaj ties kolekton de plantoj estis la verko de la profesoro Jean Danthon. De [[1807]] ĝis [[1840]], la ĝardeno de la plantoj estis estrata de la profesoro Degland ([[1787]]-[[1856]])&lt;ref name=Expo/&gt; poste de Pontaillé&lt;ref name=DicoBretagne/&gt;. La 11-an [[Franca respublika kalendaro|florealo]] [[jaro X]] (aŭ la 1-a de Majo 1802), leĝo nuligis la centrajn lernejojn : post la fermo de sia lernejo en [[1805]], la urbo reakiris la ŝarĝon de la muzeo pri natura historio kaj la botanikan lernejon&lt;ref name=DicoBretagne/&gt;.

Kun la subskribo de la [[konkordato de 1801]], la episkopo reakiris sian palacon, sed ne la ĝardenojn, kiuj restis posedaĵo de la urbo. Kaŭzo de longaj konfliktoj, la nura alirejo al la ĝardeno restis la palaco de la episkopo. La urbo malfermis alirejon per la strato de Fougères, sed la episkopo sin deklaris ĝenata de la vizitantoj, kiuj pasas preter liaj fenestroj&lt;ref name=DicoBretagne/&gt;. En [[1812]], alirejo per la strato de Palestino ebligis solvi tiun problemon&lt;ref name=LivreThabor1/&gt;. De [[1811]] ĝis [[1814]], jura batalo komenciĝis inter la episkopejo, kiu deziris reakiri sian antaŭan posedaĵon, kaj la urbo Rennes kiu deziris konservi ĝin. En [[1814]], la grafo de Ferrières, eksterordinara komisiito sendita en Bretonio de [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], decidis ke la episkopo rajtas reakiri sian antaŭan [[plezurĝardeno]]n&lt;ref name=DicoBretagne/&gt; : la publika promenado reduktiĝis pro tio.

=== La sinsekvaj pligrandigoj de la 19-a jc ===

La regado de la urbestro [[Louis de Lorgeril]] ([[1821]]-[[1830]]) estis markita per la aĉeto de terpecoj ebligantaj pertigi la parkon evitante la episkopejon : la akiro de la terpeco de Grosco en [[1823]] ebligis pli facilan aliron al la promenado&lt;ref name=Expo/&gt;. En [[1826]], la faligo de la preĝejo Saint-Jean, kiu troviĝis apud Notre-Dame de Saint-Melaine, forlasita ekde la franca Revolucio, ebligis malfermi la nunan enirejon Saint Melaine&lt;ref name=DicoBretagne/&gt;.

En [[1845]], la rearanĝaj projektoj okaze de kreado de la hortikultura lernejo prezentas la laŭliniigon de ortogramaj bedoj, karakterizaj de la rigoreco de la botanika klasifiko&lt;ref name=Expo/&gt;.

La laboroj por la etendo de la parko daŭris dum la regado de [[Armand Robinot de Saint-Cyr|Robinot de Saint-Cyr]] ([[1861]]-[[1867]]) kiu kondukis tre aktivan akirpolitikon&lt;ref name=LivreThabor1/&gt; :
* [[1860]] : Akiro de « La Vigne » à M. Deschamps.
* [[1864]] : la karmelaj pastroj-moŝtoj vendis terpecon de {{unuo|9374|m2}} inter la strato de Paris kaj la parko. Samjare, la urbestro akiris la bienon de S-ino Lencé situanta oriente de Thabor, la « champ de derrière ».
* [[1865]] : la terpecoj sude de la parko, apartenantaj al Esnouf-Ribert et Gougeon Léofanti estis eksproprietigitaj.

=== La aranĝado fare de Denis kaj Eugène Bühler ===

[[Dosiero:Jardin des Plantes de la Ville de Rennes 1867.jpg|eta|''Ĝardeno de la Plantoj de la urbo Rennes'' desegnita de [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] en [[1867]].]]

Sekve de tiuj diversaj pligrandigoj, la aranĝado estis konfidita en [[1866]] kaj [[1868]] al la [[Denis kaj Eugène Bühler|fratoj Bühler]], ĝardenistoj kaj pejzaĝistoj-arkitektoj, enkondukitaj en la urbodomo de [[Charles Oberthür]]&lt;ref name=Expo/&gt;.

Krom la [[franca ĝardeno|francastilaj ĝardenoj]] nepre postulataj de la urbestro&lt;ref name=BretagneJardins /&gt;, Denis Bühler proponis krei la unuan [[pejzaĝa ĝardeno|pejzaĝan ĝardenon]] de [[Rennes]] kaj movi la ĝardenon de la plantoj, tiam okcidente de la oranĝerio, orienten de la parko&lt;ref name=LivreThabor5&gt;Le Thabor, « Le jardin botanique : le parcours de la connaissance », p. 75-82&lt;/ref&gt;. Tiu projekto de movo enhavas la kreadon de botanika lernejo, de lernejo pri frukta agrikulturo, de legomĝardena lernejo kaj de lernejo pri kuracaj plantoj; tio estis nur parte realigita, sed tio montras la tiuepokan ideon de « lerneja ĝardeno »&lt;ref name=Expo/&gt;.

Influkonfliktoj ekestis inter la elpensinto de la ĝardenoj [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]], la estro-profesoro de la ĝardeno de la plantoj kaj [[Jean-Baptiste Martenot]], arkitekto de la urbo. Tiu taktopostula konsidero de la diversaj agantoj, kaj precipe la grava kosto de la projekto, ({{formatnum:100000}} [[orfranko]]j), instigis la urbodomon peti en 1867 de Bühler nur la desegnon de la kompletaj planoj (inkluzive de la terŝovelado kaj la plantado de la plantoj), la realigo de la projekto estante farota de la urbodomo. Tiu decido kondukis al malakcelo de la aranĝaj laboroj&lt;ref name=LivreThabor3&gt;Le Thabor, « Le jardin à la française : l’harmonie entre l’art et la nature », p. 43-56&lt;/ref&gt;.

La [[forcejo]]j, la [[birdokaĝego]], la kradoj, la [[oranĝerio]] kaj la [[Kiosko|muzikokiosko]] estis konstruitaj laŭ la planoj de la urba arkitekto [[Jean-Baptiste Martenot]]&lt;ref name=fichePatrimoine/&gt;. Statuoj de la renna skulptisto, [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]], estis starigitaj inter 1890 kaj 1895 same kiel kopioj de la statuoj de Versailles (eo: Versajlo) kiuj estis prezentataj en Parizo en [[1889]] antaŭ ol estis starigitaj en [[1895]]&lt;ref name=LivreThabor4&gt;Le Thabor, « Les fabriques et œuvres d’art : la conciliation de l’utilitaire et le décoratif », p. 57-75&lt;/ref&gt;.

=== La modifoj de la 20-a jc ===
[[Dosiero:Thabor entree rue paris.JPG|eta|L’escalier monumental de la rue de Paris.]]

La lastaj pligrandigoj okazis fine de la 19-a jc kun translokigo de la oficejo de la Catherinettes en [[1891]], kaj poste la akiro de la terpeco Perrigault&lt;ref name=LivreThabor1/&gt;. En [[1901]], la projekto de la vojinĝeniero Blin, adoptita de speciala komisiono, ebligis profiti de la forta dekliveco de la grundo por enkonstrui [[akvofalo]]n&lt;ref name=Expo/&gt; kaj aranĝi monumentan enirejon : oni movis grandan parton de la malnova ŝtuparo de la promenejo de la Motte (nun [[skvaro de la Motte]])&lt;ref name=fichePatrimoine/&gt;.

La komencitaj laboroj ne estas unuanime aprobataj: la aranĝado de la parko de [[inĝeniero]] kaj ĝia prizorgado de [[ĝardenisto]] malplaĉis al parto de la magistrato, kiu preferis ke la kreado kaj la zorgado de la plantaĵoj estu farataj de [[pejzaĝisto]]. [[Charles Oberthür]] eĉ deklaris ke la spirito de Bühler ne plu estis konservita. Plie, la monproblemoj ne plu permesis tiajn aranĝojn, kaj la etendo de la parko ĝis la strato de Parizo estis definitive ĉesigita&lt;ref name=LivreThabor8&gt;Le Thabor, « Le jardin des Catherinettes : l’illusion du pittoresque », p.107-118&lt;/ref&gt;.

Sekve de la mekanizado, la ĉevaoj, kiuj tiris la ĝardenistajn ĉarojn malaperis, forlasante siajn ĉevalejojn situantajn ĉe la avenuo de Grigran apud la ĉefa enirejo &lt;ref name=&quot;Le Rennais 418&quot;&gt;''Ô jars, daims du Thabor'', Le Rennais, n° 418, décembre 2010.&lt;/ref&gt;.

En la 20-a jc, kelkaj malgravaj aranĝoj estis faritaj, kiaj la aldono de kradoj el forĝita fero ĉe la enirejo de la strato de Paris ŝuldataj al [[Emmanuel Le Ray]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.ouest-france.fr/2000/09/15/rennes/Sur-les-traces-d-Emmanuel-Le-Ray-13743237.html |titolo=Sur les traces d'Emmanuel Le Ray - Rennes |aŭtoro= |jaro=15-a de septembro 2000 |eldonisto=''[[Ouest-France]]''}}&lt;/ref&gt; en [[1912]] kaj avenuo de Grignan en [[1926]], sed ankaŭ la kreado de [[menaĝerio]] en [[1930]]&lt;ref name=fichePatrimoine/&gt;. Sekve de la sukceso de la [[parko de Maurepas]] precipe kreita kiel luda kaj malŝtreĉa spaco en [[1936]], ankaŭ la parko Thabor ricevis tiujn ekipaĵojn&lt;ref name=Expo/&gt;.

Sude de la botanika ĝardeno kaj de la [[rozĝardeno]], urbaj forcejoj, nomataj ''forcejoj de la Dukino Anna'' estis konstruitraj en [[1936]] por respondi al la bezonoj de la ĝardenistoj de la parko, la forcejoj en la oranĝerio estante tro malgrandaj por kreskigi la plantojn necesajn al la prizorgado de la parko. En 2002, la urbo Rennes arigis sur la hortikultura centro de Champeaŭ la produktadon de la plantoj por ĉiuj [[parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]]. La forcejoj de la Dukino Anna estis faligitaj komence de 2005 por liberigi la spacon por konstrui [[sociala loĝado|socialajn loĝejojn]], same kiel [[biblioteko|kvartalan bibliotekon]] kaj novan enirejon por la parko&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://recette.rennes.lnet.fr/accueil/action-municipale/urbanisme/les-grands-projets-durbanisme/duchesse-anne.html?id=338&amp;showForm=1&amp;do=recommander&amp;do=reagir | titolo = Duchesse Anne | aŭtoro = Ville de Rennes | jaro = junio 2007 | eldoninto = retejo de la urbo Rennes | paĝoj = http://recette.rennes.lnet.fr | alirdato = la 18-a de oktobro 2008 }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; aliranta al la skvaro [[Lucien Rose]].

== Aranĝoj ==

La 10ha62a&lt;ref&gt;10 ha 62 a selon Louis-Michel Nourry, ''Paysages de Rennes''.&lt;br /&gt;10 ha 83 a pour la parcelle 000 BH 227, rue de Paris, sur cadastre.gouv.fr.&lt;/ref&gt; de la publika ĝardeno Thabor konsistas el du promenejoj - la kvadrato Du Guesclin kaj la Infero okcidente - de [[franca ĝardeno|francastila ĝardeno]] fronte al la [[oranĝerio]] norde, de grava [[pejzaĝa ĝardeno]] centre kaj sude, kaj fine de [[botanika ĝardeno]] kaj de [[rozĝardeno]] oriente.

{| class=&quot;wikitable centre&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ '''Les différentes parties du parc du Thabor'''
|-
|[[Dosiero:PlanThaborPartie.svg|Plan des parties du parc du Thabor|250px]]
|align=left|
&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#ADD8E6&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[#Le carré Du Guesclin|Le carré Du Guesclin]].&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#B22222&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[#L’Enfer|L’enfer]].&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#FFC0CB&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[#Les jardins à la française|Les jardins à la française]].&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#F0E68C&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[#Le jardin botanique et la roseraie|Le jardin botanique et la roseraie]].&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#32CD32&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[#Le jardin paysager|Le jardin paysager de Denis Bühler]].&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;background:#008000&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;[[#Le jardin paysager|Les Catherinettes]].&lt;/small&gt;
|}

=== La kvadrato Du Guesclin ===

[[Dosiero:Carré Du Guesclin.JPG|eta|La kvadrato Du Guesclin vidata de la ŝtona arko.]]
[[Dosiero:Carré du Guesclin 2.JPG|eta|La kvadrato Du Guesclin ĉe ĝia pli granda fino.]]

La kvadrato Du Guesclin estis aranĝita en [[kava herbobedo]] en [[1825]]&lt;ref name=LivreThabor2&gt;Le Thabor, « Le carré Du Guesclin : la naissance d’un parcours », p. 31-42&lt;/ref&gt;. Temas pri herbobedo laŭ trapeza formo kun promenejo borderita de [[Ordinara kastaneo|kastaneoj]]. Ĉe la malgranda latero, ŝtonarko valoriganta la kolonon de Julio ebligas supervidon al la herbobedo. De tiu vidloko, la vidanto havas la impreson kvazaŭ la kvadrato du Guesclin estas laŭ [[Paralelogramo|paralelograma]] formo.

Statuo de [[Bertrand du Guesclin]] estis starigita ekde la kreado de la herbobedo en ĝia centro. Realigita de [[Dominique Molknecht]], ĝi ne estis ŝatata de siaj samtempuloj. Ĝi estis translokita en [[1938]] okcidente de la herbobedo kaj poste detruita de vandaloj en [[1946]]&lt;ref name=LivreThabor2/&gt;.

Kolono de Julio, realigita de [[Jean-Baptiste Barré]], estis starigita en [[1835]] memore al du rennanoj, [[Louis Vaneau]]&lt;ref&gt;Noto : ekzistas du skriboj por la nomo de Louis Vaneau, tiu por la strato kaj la lernejo situantaj en Rennes sed ankaŭ por metrostacio kaj strato en Parizo, kaj Vannneau, por la monumento de la parko.&lt;/ref&gt;, politeknikano, kaj Papu, kirurgo kaj filo de dentisto, mortintaj en Parizo en [[1830]] okaze de la [[franca revolucio de 1830|Tri gloraj tagoj]]. La kolono Vanneau-Papu ŝuldas sian starigonal la poeto [[Hippolyte Lucas (1807-1878)|Hippolyte Lucas]] kiu klopodis por kortuŝi la loĝantaron pri la sorto de la du rennanoj. La unua ŝtono estis metita la 1-an de Majo 1831 laŭ la planoj de la urba arkitekto [[Charles Millardet]]. Kvankam solene starigita en [[1835]], dum la [[Tria Respubliko (Francio)|Tria Respubliko]] la kolono estis juĝita neestetika&lt;ref name=LivreThabor2/&gt;. Tiu monumento konsistas el soklo kaj kolono superata de statueto prezentanta la [[libereco]]n ; nun restas nur la soklo.

La terasoj, laŭlonge de [[Notre-Dame en Saint-Melaine]], estas borderitaj de [[Mozaikokulturo|flormozaikoj]]. De 1950, tiuj mozaikoj estis laŭtemaj kaj povis prezenti personojn el bildostrioj ([[Astérix]], la [[Les Schtroumpfs|Ŝtrumpfoj]]...) aŭ la [[fabloj de La Fontaine]]. Tio postulis gravan monan subtenon de la urbo Rennes, kaj de [[1975]], la flormasivoj estas pli simplaj&lt;ref name=LivreThabor2/&gt;.
[[Dosiero:Portail Saint Melaine.JPG|eta|maldekstre|upright|Vido de la enirejo placo Saint-Melaine kaj de la flormozaikoj sur la terasoj.]]

La detruo de la preĝejo Saint-Jean ebligis aranĝi enirejon rekte irantan al la kvadrato Du Guesclin en [[1826]]&lt;ref name=fichePatrimoine&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022171 | titolo = Jardin public, dit Le Thabor | aŭtoro = [[Conseil régional (France)|Conseil Régional]] de Bretagne | jaro =  | eldonisto = Patrimoine architectural et mobilier en Bretagne | paĝoj = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?form=info_form | alirdato = 20-a de septembro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140112162926/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022171 | arkivdato = 2014-01-12 }}&lt;/ref&gt;. Vidante al la placo Saint Melaine, iama abateja placo, la enirejo estas limigita per monumenta portalo, surhavanta la blazonon de Rennes. Temas pri la verko de [[Jean-Baptiste Martenot]], kiu anstataŭis la kradon antaŭe fabrikitan de Vincent Boullé, urba arkitekto de Rennes dum la [[Restaŭrado]].

La malnova krado estis apogita al du pilieroj kronitaj per vazoj el giso. Mureto etendiĝis aliflanke de la pilieroj, kun regulinterspacaj ete elstaraj [[pilastro]]j ankaŭ ornamitaj per vazoj el giso&lt;ref name=fichePatrimoine/&gt;. La konstruado de la nova krado, « miniatura versio » de tiu de la [[parko Monceau]] realigita de [[Gabriel Davioud|Davioud]], komenciĝis en [[1873]] kaj finiĝis nur 3 jarojn poste&lt;ref name=LivreThabor4/&gt;.

La kvadrato Du Guesclin estis borderita ekde origine per aleo de [[komuna maronarbo|maronarboj]], regule replantitaj pro sekureco (arbofaloj) kaj estetiko (unuformeco de la aleoj). La norda aleo estis unue plantita per maronarboj, renovigitaj en [[1877]] poste anstataŭigitaj en [[1950]] per [[arĝenta acero|arĝentaj (aŭ lamenitaj) aceroj]] kaj fine replantitaj per maronarboj en [[1983]]. La suda aleo estis renovigita nur dufoje en ĉ. 1920 kaj en [[2005]]. Tiu lasta renovigo estis okazo de plantosanaj diagnozoj kaj poste de ekspertizo kiu evidentigis 27 danĝerajn maronarbojn (nekrozaj trunkoj aŭ minacataj de [[lignovora fungo|lignovoraj fungoj]] por ekzemplo) kaj dekkvinon da aliaj, kiuj baldaŭ fariĝus tiaj. La estrado de la ĝardenoj do decidis faligi kaj eltiri la stumpojn, en unu fojo, de ĉiuj arboj, translokigi la arboj ankoraŭ uzeblaj kaj fine replanti novajn arbojn&lt;ref&gt;Panneaŭ pédagogiques installés sur le Carré du Guesclin&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Le Rennais | titolo = De nouveaŭ marronniers pour le Thabor | publikaĵo = Le Rennais  | jaro = en januaro 2005}}&lt;/ref&gt;.

=== La Infero ===
[[Dosiero:Thabor Enfer.JPG|eta|maldekstre|L’Enfer.]]

Malantaŭ la kvadrato Du Guesclin, troviĝas la Infero, vasta kampo fosita laŭlonge de la norda-suda akso. La nomo « Inferi » venus de la kvereloj inter la benediktanoj kaj la episkopo : la monaĥoj posedis la Inferon kaj la episkopo la apudan kampon (nomata opone la « Paradizo »), nu tiuj monaĥoj boatis sur sia parcelo, kio incitis la episkopon, kiu estus dirinta « tiu loko, estas la infero ! »&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro| titolo = Bulletin et mémoires... | aŭtoro = Société archéologique du département d’Ille-et-Vilaine | lingvo= france | jaro = 1993 }}&lt;/ref&gt;.

Post la [[incendio de Rennes en 1720|incendio de Rennes]] en [[1720]], la urbo projektis konstrui grandan akvorezervejon, por disponi pri sufiĉaj rezervoj por estingi hipotezan incendion. Ĝi akiris permeson de la monaĥoj fosi la lokon, pagis al ili renton por ke la truo neniam estu superŝutita, sed neniam konstruis la rezervejon&lt;ref name=LivreThabor2/&gt;. La monaĥoj prizorgis ĝin kaj tie boatis. Post la [[franca Revolucio]], la « Infero » estis [[drenado|drenita]] ; ĝi fariĝis en la 19-a jc la loko, kie okazis la [[duelo]]j&lt;ref name=BrochureCIU/&gt;.

Duelo inter s-roj Lessard kaj Lecarpentier restis fama, kvankam ĝi ne finiĝis per morto. En ĉ. 1815, tiuj du [[skermo|spadistoj]] kverelis pro politiko. Kvankam amikoj, ili decidis finsaldi tion en la Infero kun atestantoj. Lecarpentier estis sufiĉe grave vundita kaj lia amiko Lessard akompanis lin hejmen, restante kun li ĝis kiam la [[kirurgo]] deklaris ke li estis ekster danĝero&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro| titolo = Au pays de Rennes | eldoninto= Ed La Découvrance | serio= | aŭtoro = Adolphe Orain | lingvo= fr | jaro= 1892 | loko = Rennes | paĝoj = p. 252 | isbn = 2-84165-014-X }}, p. 42.
&lt;/ref&gt;.

Dum la komenco de la 20-a jc, la Infero estis loko por festoj kun la instalado de [[subĉiela teatro]]. La [[Dua mondmilito]] haltigis la projektojn de la urbo, kiu en [[1939]] deziris konstrui subĉielan teatron kun {{formatnum:1320}} sidlokoj. En [[1944]], la germanoj ekzekutis rezistantojn en la Infero. Oni rapide rekonstruis la teatron post la milito, sed la antaŭmilita ideo fari spektaklejon estis rapide forlasita&lt;ref name=LivreThabor2/&gt;.

En la Infero estis arbo aĝa je pli pluraj jarcentoj, la kverko de Saint-Melaine, kiu laŭlegende estus koninta la [[Meleno|sanktulon]]. Restis nur unu vivanta branĉo en [[1980]] kaj la arbo estis eltirita en la 5-a de Januaro 1981&lt;ref name=LivreThabor2/&gt;.

La Infero enhavas nun hundospacon kie la vizitanto povas lasi sian hundon libera. Fronte al la Infero, multarba placo ŝirmas [[karuselo]]n por infanoj. Malsamaj modeloj estis konstruitaj ekde la unua instalita en [[1906]]. Kvadrata boatbaseno, vasta je dudek kvadrataj metroj, troviĝis apude sed estis forigita en [[1982]].

Superanta promenejo estas aranĝita ĉirkaŭ la hundospaco. Tie troviĝas [[futbaltablo]], ŝtona [[tabloteniso|tenistablo]] kaj du skulptaĵoj realigitaj inter [[1889]] kaj [[1895]] de la studentoj de la Belartoj de [[Rennes]]; ili sin frontas sur la orienta flanko de la promenejo :
* ''Kupidono prenante papilion sur rozo'', kopio de la statuo ''Kupidono prenante papilion'' kiu estas en la [[Luvro|muzeo de Luvro]], komencita de [[Antoine-Denis Chaudet]] kaj finita de [[Pierre Cartellier]] komence de la 19-a jc&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=RETROUVER&amp;FIELD_98=REPR&amp;VALUE_98=%20papillon&amp;NUMBER=41&amp;GRP=0&amp;REQ=((papillon)%20%3aREPR%20)&amp;USRNAME=nobody&amp;USRPWD=4%24%2534P&amp;SPEC=1&amp;SYN=1&amp;IMLY=&amp;MAX1=1&amp;MAX2=1&amp;MAX3=100&amp;DOM=All |titolo = ''L’Amour'', dit aussi ''L’Amour prenant un papillon'' | aŭtoro = Ministère de la Culture | eldonisto = Base Joconde | paĝoj = http://www.culture.gouv.fr/documentation/joconde/fr/pres.htm | alirdato = 25-an de septembro 2008}}&lt;/ref&gt;.
* ''[[dorneltiranto]]'', kopio de statuo de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo.

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Le tireur d'épine copie Louvres ou Versailles.JPG|''La dorneltiranto''.
Dosiero:L'amour prenant un papillon posé sur une rose copie Louvres ou Versailles.JPG|''Kupidono prenante papilion sur rozo''.
Dosiero:Thabor Promenade.JPG|Orienta promenejo de la Infero. Tie videblas la [[futbaltablo]].
Dosiero:Thabor manège.JPG|La karuselo fronte al la Infero.
&lt;/gallery&gt;

=== La francastilaj ĝardenoj ===
[[Dosiero:Thabor Fontaine.JPG|eta|upright|Vido al baseno kaj al la kiosko de la francastila ĝardeno.]]
[[Dosiero:Rennes-062-1.jpg|eta|Flora komponaĵo laŭlonge de la oranĝerio kaj de la forcejoj.]]
La [[franca ĝardeno|francastilaj ĝardenoj]] estis elpensitaj de [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] laŭ eksplicita peto de la urbestro. Temas pri la sola francastila ĝardeno kreita de tiu pejzaĝisto, kaj de la sola parko de la 19-a jarcento, posedanta francastilan parton&lt;ref name=BretagneJardins/&gt;.

La geometriaj figuroj de diversaj flormasivoj estas laŭ la forcejoj kaj la oranĝerio desegnitaj de Martenot, por konservi ĝian harmonion. La renna urbestro reciprokis ĝentile per aldono de muzikokiosko kaj birdokaĝego en strategiaj lokoj de la parko, por adaptiĝi kaj plibonigi la desegnojn de Bühler&lt;ref name=BretagneJardins/&gt;.

La francastila ĝardeno obeas la regulojn de [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] : retroviĝas tie la [[ĝendarma ĉapelo|ĝendarmaj ĉapeloj]], [[broda florbedo|brodaj florbedoj]] kaj [[baseno (ĝardeno)|basenoj]]&lt;ref name=BretagneJardins/&gt;. Ĝi konsistas el kvar masivoj, kiuj simetrie staras ĉirkaŭ du ovalaj basenoj. La masivoj estas ĉiam rondaj, ovalaj aŭ elipsaj, kaj ekspozicias grandan elekton el la floraj varioj. Sude de la kiosko troviĝas malgranda [[italstila ĝardeno]]. La urbo [[Rennes]] klopodas konservi la aranĝon imagitan de Bühler : nur kelkaj teknikaj modifoj estis komencitaj en [[1982]] kun la instalado de [[aŭtomata akvumado]] kaj de recikliga sistemo por la basenaj akvoj&lt;ref name=LivreThabor3/&gt;.

[[Lebanona cedro]], ankaŭ nomata cedro de Jussieu, estis antaŭe staranta sur la rondirejo de la ĝardena centro. Legendo rakontas ke [[Bernard de Jussieu|De Jussieu]] revenis de [[Egiptio]] tri arbidojn kaŝitajn en sia ĉapelo. Li estus ofertinta unu al la ĝardeno Thabor, unu al la [[Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)|Ĝardeno de la Plantoj de Parizo]] kaj la lastan al la [[parko de la Tête d'Or]] en Liono. Sed fakte, estis la profesoro Degland, tiam estro de la botanika ĝardeno, kiu aĉetis ses arbidojn en [[1830]] per sia propra mono kaj unu el ili estis plantita en la ĝardeno. La 12-an de Marto 1967, la lebanona cedro estis faligita de ŝtormo malgraŭ ĝiaj impresaj dimensioj: ({{unuo|4.45|m}} de [[cirkonferenco]] kaj {{unuo|29|m}} de alteco) ; li estas anstataŭgita de [[atlasa cedro]]&lt;ref name=LivreThabor7&gt;Le Thabor, « Arbres et arbustes : la signature de Denis Bühler », p. 89-106&lt;/ref&gt;.

Aldone al la florparko, la franca parto rimarkiĝas ankaŭ per sia ornamo kaj sia valorigo per [[ĝardenkonstruaĵo]]j, per [[statuo]]j kaj per la [[urba meblaro]]. Komence, la publikaj benkoj ne estis tiaj: necesis pagi [[uzrajto]]n, kaj nur en [[1938]] la urbo aĉetis ĉiujn fotelojn, seĝojn kaj benkojn de la pariza kompanio, kiu administris ilin kaj decidis senpagigi ilin&lt;ref name=LivreThabor4/&gt;.

La muzikokiosko, strategie lokita laŭlinie de la masivoj de la francastila ĝardeno, sur ties orienta parto, estis konstruita de Martenot en [[1875]]. Li vojaĝis antaŭ ol desegni la kioskon, aparte petis konsilojn pri [[akustiko]], kaj inspiriĝis multe de la kiosko de la [[Bosko de Boulogne]]&lt;ref name=LivreThabor4/&gt;. La partoj el [[giso]] komencis rustiĝi kaj rompiĝi, ekspertizo pri la stato de la kiosko kaj pri la necesaj laboroj estis farita kaj la rebonigoj estas faritaj : la laborkosto estis taksita je {{formatnum:800000}} eŭroj&lt;ref name=&quot;maville&quot;/&gt;. Komence de la 20-a jc, la kiosko ricevis la militistaj muzikistoj de la [[garnizono]]. En Junio 2010, la kiosko estis malmuntita por esti [[restaŭrado (arto)|restaŭrita]] de ses malsamaj kompanioj dum 6 monatoj je kompleta kosto de {{unuo|460000|eŭroj}}&lt;ref&gt;{{fr}} {{citaĵo el gazeto| titolo = Le kiosque du Thabor à Rennes a perdu son toit | publikaĵo = [[Ouest-France]] | jaro = 28-an de junio 2010}}&lt;/ref&gt;,&lt;ref name=&quot;bistouri&quot;&gt;{{fr}} {{citaĵo el gazeto| titolo = Le Thabor se paye des coups de bistouris | publikaĵo = Alter1fo | jaro = 8-an de aprilo 2011}}&lt;/ref&gt;.

==== La statuoj ====

La statuoj estis aldonitaj fine de la 19-a jc. ''La forkapto de Eŭridica'', realigita en [[1890]] kaj ''La Ĉasado de Diana'', realigita en [[1894]] de [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]] troviĝas laŭ orienta-okcidenta linio de la ĝardenoj. Tiu lasta skulptaĵo, pro la nudeco de la brusto de [[Diana (mitologio)|Diana]], suferis la cenzuron de la 19-a jc. La poeto [[Louis Tiercelin|Tiercelin]] plialtigis la debaton deklarante ke « La skulptado, tio estas la linio, kaj la linio en skulptado, tio estas la nudeco&lt;ref name=BretagneJardins/&gt;. » Pluraj kopioj de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo faritaj de la belartaj studentoj de Rennes staras dise sur la franca ĝardeno. Origine troviĝis kvin bustoj (la bustoj de [[Faŭno (mitologio)|faŭno]], de [[Ariadna (mitologio)|Ariadna]], de [[Jupitero (mitologio)|Jupitero]], de [[Bakko]] kaj de [[Aleksandro la Granda|Aleksandro]]) sed restas nun nur la ''busto de barbulo'' laŭ la plano ĉe la enirejo de la kvadrato Du Guesclin, verŝajne la busto de Jupitero, ĉar la tre damaĝitaj statuoj estas riparataj. Okcidente de la oranĝerio, ''flutanta faŭno'' kaj ''Faŭno kun kaprido'' tronas centre de flormasivo, dum ''Virino staranta'' kaŝiĝis en la foliaroj oriente de la oranĝerio. Fine de la francastila ĝardeno, ĉe la limo kun la botanika ĝardeno, troviĝas aleo borderita laŭ la norda-suda akso kun ĉe ĉiu fino ''la infano kun anserino'', kopio de la muzeo de Luvro.

Monumento memore al Charles Lenoir troviĝas fronte al ''La ĉasado de Diana''. Temis antaŭe pri busto de la renna pentristo, sed ĝis estis fondita de la germanoj en [[1942]]&lt;ref name=LivreThabor4/&gt;.

&lt;gallery perrow=&quot;3&quot;&gt;
Dosiero:Buste d un homme barbu copie louvre ou Versailles.JPG|''Busto de barbulo'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo
Dosiero:Femme en pied copie Louvre ou Versailles.JPG|''Virino staranta'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo
Dosiero:Le faune flûteur copie Louvre ou Versailles.JPG|''Faŭno flutanta'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo
Dosiero:L'enlèvement d'Eurydice Charles Lenoir 1890.JPG|''La forkapto de Eŭridica'', Charles Lenoir
Dosiero:La chasse de Diane 1894 Charles Lenoir.JPG|''La Ĉasado de Diana'', Charles Lenoir
Dosiero:Stele Charles Lenoir.JPG|Steleo memore al Charles Lenoir
&lt;/gallery&gt;

==== La oranĝerio kaj la forcejoj ====

[[Dosiero:Serres et orangerie au jardin des plantes 1862.jpg|eta|Planoj de la forcejoj desegnitaj de [[Jean-Baptiste Martenot]].]]

En [[1807]], la oranĝerio kaj la du varmaj forcejoj estis konstruitaj, sed tiuj lastaj estis anstataŭigitaj preskaŭ sesdek jarojn poste (en [[1862]] kaj [[1863]]) per la [[forcejo]]j elpensitaj de [[Martenot]]. Du plikostaj projektoj proponitaj de Leroy en [[1844]] kaj de Aristide Tourneŭ en [[1851]] estis sinsekve rifuzitaj de la urbo. La forcejoj el vitro kaj ŝtalo de Martenot inspiriĝis multe de la forcejoj de la [[botanika ĝardeno de Bordeaux]]. Tri pavilonoj kun intermuro nomataj ''palmerium'', surperataj de [[balkono]] kaj [[kupolo]] kronitaj per [[Lanterno (arkitekturo)|lanterno]] estas ligitaj per galeriaj forcejetoj, la ''palegonium''. La 17-an de Julio 1944, la forcejoj de Martenot estis frapitaj per la [[bombado]]j : novaj je pli klasika aspekto kaj kun deziro integri ilin kun la konstruaĵoj de la oranĝerio estis faritaj post la milito de Georges Lefort&lt;ref name=LivreThabor4/&gt;.

La forcejoj enhavis la [[tropika planto|tropikajn plantojn]], kiuj preskaŭ tute malaperis pro buĝetaj problemoj (la ejoj devis esti hejtataj je 25&amp;nbsp;°C) kaj fiziosanaj : restas nun nur kolekto de [[kakto]]j en la okcidenta pavilono ouest&lt;ref name=LivreThabor4/&gt;.

La oranĝerio konsistas el du konstruaĵoj, kiuj ĉeas la forcejojn oriente kaj okcidente. La oranĝerio, kun fenestroj en ĉiuj flankoj escepte de la norda, estas ornamita per [[bareliefo]]j kaj per skribaĵoj honorantaj la gravajn nomojn de [[botaniko]] kaj de [[hortikulturo]] : la [[Frontono (arkitekture)|frontono]] estas ornamita per la nomoj de botanikistoj ; [[Carl von Linné|Linné]] kaj [[Bernard de Jussieu|De Jussieu]] estas montrataj sur la okcidenta parto kaj [[Jean-Baptiste de La Quintinie|La Quintinie]] kaj [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] sur la orienta partio. Nun, la {{unuo|85|m2}} de la okcidenta oranĝerio utilas kiel [[arta ekspozicio|ekspoziciejo]] kaj esploro por utiligi la preskaŭ malplenaj forcejoj estas farata&lt;ref name=&quot;maville&quot;/&gt;.

[[Dosiero:PanoramaThabor.jpg|eta|upright=2.5|center|Vido al la oranĝerio kaj al la freŝe desegnataj forcejoj kaj al la muzikokiosko oriente.]]

=== La botanika ĝardeno kaj la rozĝardeno ===
[[Dosiero:Jardin botanique plante sous-bois.JPG|eta|Aleo de la botanika ĝardeno.]]
[[Dosiero:Rennes-059-1.jpg|eta|upright|maldekstre|La ''Penseo'' ĉirkaŭata de ''rozoj de Rennes'''.]]
[[Dosiero:Thabor Dahlias.JPG|eta|La ekspozicio pri [[dalio]]j floras dum la fino de la somero.]]
[[Dosiero:Thabor ECORURB.JPG|eta|Eksperimenta loko de la programo Ecorurb.]]

Okaze de la aranĝado de la parko fare de Denis Bühler, la botanika ĝardeno, kiu troviĝis okcidente de la [[oranĝerio]], estis tronslokita orienten de la parko. La konstruado de botanika ĝardeno estis longa, precipe ĉar la [[magistrato]] kaj la [[apotekisto]]j de [[Rennes]] ne estis tre motivitaj por estigi ĝin. Plie, la estro-profesoro de la ĝardeno de la plantoj kaj [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] ne konsentis pri la bildo de la [[botanika klasifiko]] en la ĝardeno de la plantoj : fine la urbestro Robinot de Saint-Cyr decidis pri la cirkla prezento, kiun proponis la estro&lt;ref name=LivreThabor5/&gt;.

La botanika ĝardeno estas cirkle organizita laŭ dek unu bedoj sur kiuj kreskas {{formatnum:3000}} specioj&lt;ref name=&quot;Hist4&quot;&gt;{{citaĵo el libro|titolo=Histoire(s) de Jardins, le journal de l'exposition n°4 |aŭtoro=Le jardin botanique du Thabor, graines de nature |eldonisto=Ville de Rennes |loko=Rennes |jaro=oktobro-novembro 2008 |isbn= |paĝoj= p. 3 }}&lt;/ref&gt;. Ĝia aranĝo obeas al la [[klasifiko de Candolle]], same kiel la [[parko de la Tête d'Or]] : tiuj du parkoj restas la solaj atestaĵoj de tiu tipo de botanika klasifiko. Por kompreni tiun organizon, la vizitanto devus trairi la botanikan ĝardenon deirante de que en partant des [[senkotiledona]]j (fungoj, muskoj kaj filikoj), poste suprenirante al la centro de la cirklo laŭhorloĝe ĝis la [[angiospermo]]j. Tiel, la plantoj fariĝas pli kaj pli impresaj, kaj oni iras de la herboj al la arbustoj&lt;ref name=BretagneJardins/&gt;.

Ĉiu planto estas identigita per tabuleto indikanta ĝian sciencan klasifikon. Kolorkodo ebligas identigi la plantojn laŭ ilia ĉefa propreco : ruĝa por la kuracaj plantoj, blanka por la nutraj plantoj, flava por la industriuzaj plantoj, nigra por la toksaj plantoj kaj fine verda por la aliaj plantoj&lt;ref name=LivreThabor5/&gt;,&lt;ref name=Botanique&gt;{{citaĵo el gazeto| aŭtoro=Christine Barbedet | titolo=Le jardin botanique du Thabor | publikaĵo = Ville de Rennes | jaro= 21-an de oktobro 2008}}&lt;/ref&gt;.

La botanika ĝardeno pere de sia malnova respondeculo [[Louis Diard]] partoprenis al la kreado de la ''Atlaso de flaŭro de Ille-et-Vilaine'' realigita kunlabore kun la [[nacia muzeo pri natura historio]] kaj la [[nacia botanika konservejo de Brest]]. Tiu inventaro, kiu listigas preskaŭ {{formatnum:1500}} speciojn de plantoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.horticulture35.fr/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=29&amp;Itemid=43 | titolo = La flore d’Ille-et-Vilaine  | aŭtoro = Société d’Horticulture d’Ille-et-Vilaine | jaro = 2007 | eldoninto = Site de la société d’horticulture d’Ille-et-Vilaine | paĝoj = http://www.horticulture35.fr | alirdato = la 5-a de oktobro 2008}}&lt;/ref&gt;, estis oficiale lanĉita en [[1985]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Inventaire&amp;typeAction=1&amp;pageReturn=ficheInventaire.jsp&amp;numero_inventaire=I067 | titolo = Fiche d’inventaire Flore d’Ille-et-Vilaine | aŭtoro = Muséum national d’Histoire naturelle | jaro =  | eldoninto = Inventaire national du patrimoine naturel | paĝoj = http://inpn.mnhn.fr | alirdato = la 5-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080405203550/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Inventaire&amp;typeAction=1&amp;pageReturn=ficheInventaire.jsp&amp;numero_inventaire=I067 | arkivdato = 2008-04-05 }}&lt;/ref&gt;.

De [[1998]]&lt;ref name=BrochureCIU/&gt; ĝis [[2005]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.bgci.org/files/JBF/pdf/lettrejbf13.pdf | titolo = Lettre d’information n°13 | aŭtoro = BGCI | jaro = | eldoninto = Site du BGCI | paĝoj = http://www.bgci.org/ | alirdato = la 5-a de oktobro 2008}}&lt;/ref&gt;, la botanika ĝardeno estas aprobita per la Ĉarto de la botanikaj ĝardenoj de Francio kaj de francparolaj landoj. Ĝi enhavas {{unuo|3120|malsamajn speciojn}} kaj interŝanĝas semojn kun aliaj parkoj &lt;ref name=BrochureCIU/&gt;,&lt;ref name=Botanique /&gt;. 125 botanikaj ĝardenoj de 35 landoj ricevas semojn de la parko Thabor : en [[2007]], ĉ.{{formatnum:1800}} semoj estis senditaj kaj la parko ricevis malsamajn {{unuo|92|katalogojn}} kaj pli ol 500 semspecimenojn&lt;ref name=Botanique /&gt;. Tiuj interŝanĝoj estas malnova kutimo kaj la urbo eldonas katalogon de la [[semo]]j de pli ol unu jarcento &lt;ref name=LivreThabor5/&gt;. La rikoltitaj semoj utilas ankaŭ por [[Plantado|prisemi]] la aliajn parkojn de Rennes&lt;ref name=Botanique /&gt;.

Inter la rozĝardeno, la botanika ĝardeno kaj la francastila ĝardeno, spaco vasta je {{unuo|300|m2}} estas izolita de la publiko per dratretoj. temas pri eksperimenta loko por la esplorprogramo [[Ecorurb]], kies celo estas kompreni la efikoj de la [[urbanizado]] super la [[biodiverseco]]. La dratretigita terparcelo devas precipe ebligi kompreni la procezon de [[reokupo de la vegetaloj]] sur virga grundo kun aŭ sen aldono de semoj. Por tio, la grundo estis steriligita kaj poste izolita de la resto de la parko&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.rennes.inra.fr/ecorurb/Administration/News/fichiers/6avril.pdf | titolo = Visite du site expérimental du Thabor, Dossier de Presse Ecorurb | aŭtoro = [[INRA]] kaj [[Rennes métropole]] | jaro = 2005 | eldonisto = Site de l'INRA Rennes | paĝoj = www.rennes.inra.fr | alirdato = la 9-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20061128072309/http://www.rennes.inra.fr/ecorurb/Administration/News/fichiers/6avril.pdf | arkivdato = 2006-11-28 }}&lt;/ref&gt;.

La rozĝardeno estas riĉa je multaj varioj de [[rozo|rozarbedoj]] tigaj, duon-tigaj, grimpaj aŭ tufaj. Granda parto de la [[grimpa rozarbedo|grimpaj rozarbedoj]] estas videblaj ĉe la norda muro apartiganta la ĝardenon disde la strato de Palestino, sed ankaŭ sur [[laŭbo]]j kaj [[pergolo]]j. Sur la ''Kvadrato de la novaĵoj'', ekspozicio de [[rozarbedo]]j kreinta en la dek antaŭaj jaroj troviĝas ĉirkaŭ la statuo ''La Penseo'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo. Tie troviĝas la 'rozo de Rennes' kreita de [[Michel Adam (rozkreisto)|Michel Adam]], laŭreato de la rozpremio 1995 aljuĝita de la [[Association des journalistes du jardin et de l'horticulture|AJJH]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.ajjh.org/pages/prix.php?nav=rose | titolo = Le Prix de la Rose AJJH | aŭtoro = AJJH | jaro = 2008 | eldoninto = AJJH | paĝoj = http://www.ajjh.org/index.php | alirdato = la 1-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120306121232/http://www.ajjh.org/pages/prix.php?nav=rose | arkivdato = 2012-03-06 }}&lt;/ref&gt;. La rozĝardeno memorfestas la [[franca Revolucio|ducentjariĝon de la franca Revolucio]] per plantado de rozarbedo 'franca Revolucio'&lt;ref name=LivreThabor6&gt;Le Thabor, « La roseraie : le parcours de l’enchantement », p. 83-88&lt;/ref&gt;.

La flanko de la muro kontraŭ la strato de Palestino estas observloko kie la adaptiĝo de la rozarbedoj kreitaj antaŭ malpli ol 5 jaroj al la klimataj kaj grundaj kondiĉoj estas testataj dum du aŭ tri jaroj fare de la [[Société nationale d'horticulture de France]] por konkursi pri la Granda Premio de la rozo SNHF&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.snhf.asso.fr/pages/news.aspx?news_id=83 | titolo = Grand Prix de la rose SNHF | aŭtoro = SNHF | jaro =  | eldoninto = retejo de la SNHF | paĝoj = http://www.snhf.asso.fr | alirdato = la 9-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081112100538/http://www.snhf.asso.fr/pages/news.aspx?news_id=83 | arkivdato = 2008-11-12 }}&lt;/ref&gt;.

''Kvadrato de malnovaj rozoj'' inaŭgurita en 1990 sude de la botanika ĝardeno ebligas malkovri la unuaj variojn de [[Rozarbedo teo|rozarbedoj « teo »]] kaj ties hibridoj&lt;ref name=BretagneJardins/&gt;. [[japanaj paŝoj]] ebligas aliri al la ''Juna savojano ploranta sian marmoton'', statuo realigita en [[1835]] de [[Julien Gourdel]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=RETROUVER&amp;FIELD_98=TOUT&amp;VALUE_98=Jeune%20savoyard%20pleurant%20sa%20marmotte&amp;NUMBER=1&amp;GRP=0&amp;REQ=((Jeune%20savoyard%20pleurant%20sa%20marmotte)%20%3aTOUT%20)&amp;USRNAME=nobody&amp;USRPWD=4%24%2534P&amp;SPEC=9&amp;SYN=1&amp;IMLY=&amp;MAX1=1&amp;MAX2=1&amp;MAX3=100&amp;DOM=All=((cadavre)%20%3aREPR%20)&amp;USRNAME=nobody&amp;USRPWD=4%24%2534P&amp;SPEC=1&amp;SYN=1&amp;IMLY=&amp;MAX1=1&amp;MAX2=200&amp;MAX3=200&amp;DOM=All | titolo = Notice du Jeune savoyard pleurant sa marmotte | aŭtoro = Base Joconde | jaro = | eldoninto = Base Joconde | paĝoj = http://www.culture.gouv.fr/documentation/joconde/fr/pres.htm | alirdato = la 9-a de oktobro 2008 }}&lt;/ref&gt;, sed ankaŭ eniri koren de la malnova rozĝardeno. Nordoriente de la botanika ĝardeno, troviĝas ekspozicio de [[dalio]]j.

La nova enirejo de la parko, uzebla de personoj je reduktita movebleco per deklivo, estis malfermita en la 16-a de Decembro 2008 : temas pri portalo de la 19-a jc tute restaŭrita per tiuepokaj konstruteknikoj. La restaŭrado daŭris du monatojn kaj duonon kaj kostis {{unuo|47000|€jn}}. La portalo kaj la kradoj estis elpensitaj de [[Jean-Baptiste Martenot]] inter 1869 kaj 1870 por la [[Haloj Martenot|granda halo]] de la placo de Lices, ili estis poste malmuntitaj kaj konservitaj de la urbo Rennes en 1985 ; la decido de ĝia remuntado estis farita en 1998&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| lingvo=france  | aŭtoro=Patrice Charbonnier  | titolo=Le Thabor s'offre une nouvelle entrée  | publikaĵo =Ville de Rennes  | dato= la 9-an de januaro 2009}}&lt;/ref&gt;.

=== La pejzaĝa ĝardeno ===
[[Dosiero:Thabor paysage.JPG|eta|La grandaj aperturoj de la anglastila ĝardeno elpensita de [[Denis Bühler]] proponas panoramon al la diversaj partoj de la parko. Ĉi tie, videblas inter la arboj ''la forkapto de Eŭridica'', la statuo de Charles Lenoir.]]

La pejzaĝa ĝardeno dividiĝas koncize en du partoj: unue la ĝardeno elpensita de Denis Bühler, kun grandaj gazonaj spacoj kaj aperturoj ebligantaj la kreadon de pitoreskaj pejzaĝoj, kaj poste tiu de la inĝeniero Blin, pli izolita. Tamen, la pejzaĝa ĝardeno restas la loko de idealigo de la naturo.

La [[kaĝo|birdokaĝego]] imagita de Martenot kaj situanta okcidente de la parko, plilongige de la franca ĝardeno, konsistas el unua cirkla nivelo da kaĝoj por ekzotaj birdoj superata en sia centra parto de [[kolombejo]]. Iom poste, la tria statuo de [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]], ''La Ripozo de Diana'', kaŝiĝas sub la rboj kaj arbustoj.

La pejzaĝa ĝardeno enhavas multajn speciojn de arboj, aparte [[sekvojo]]j kiuj estas kvazaŭ la subskribo de la fratoj Bühler. Notinde, ili troviĝas en la [[parko de la Tête d'Or]], en la [[parko Borély]] en [[Marsejlo]] kaj sur la [[Ebenaĵo de la poetoj]] en [[Béziers]]&lt;ref name=LivreThabor7/&gt;.

[[Dosiero:Thabor Mosaiculture Blason.JPG|eta|maldekstre|La blazono de Rennes]]

La parto la plej prilaborita de la pejzaĝa parko estas la [[mozaikokulturo]] prezentanta la [[blazono (heraldiko)|blazono]] de [[Rennes]] inter du [[ermeno]]j. Temas pri la sola parto de la ĉirkaŭbarilo de la parto larĝe aperta al la ekstero, dank'al longa krado, por ke la pasantoj kaj veturistoj irantaj laŭ la strato de Parizo povu apreci ĝin.

[[Dosiero:Thabor Aire de Jeu.JPG|eta|Ludspaco de la parko Thabor.]]

Nur malmultaj modifoj estis faritaj al la originaj planoj de Bühler. La parto dirata de la Katerinetoj estis kreita komence de la 20-a jc, precipe por kontentigi la burĝaron de la kvartalo de la skvaro de La Motte, kiu postulis aperturon al la parko. Ĝi etendiĝas de la malnova pejzaĝa ĝardeno de la fratoj Bühler ĝis la enirejo de la strato de Parizo&lt;ref name=LivreThabor8/&gt;.

Diversaj aranĝoj kaj [[florbedo]]j estas instalitaj en tiu [[Romantikismo|romantika]] parto de la parko : falsa rivero, kiun la vizitanto povas superpaŝi per pontetoj, aliras al alta romantika akvofalo. Groto same kiel [[menaĝerio]] estas tie aranĝitaj.

La monumenta fontano elpensita de Charles Millardet en 1829 por la aranĝado de la skvaro de La Motte estis malmuntita kaj instalita ĉe la enirejo de la strato de Parizo en [[1901]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022162 | titolo = Escalier fontaine | aŭtoro = Conseil Régional de Bretagne | jaro =  | eldonisto = Patrimoine architectural et mobilier en Bretagne | paĝoj = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?form=info_form | alirdato = 16-an de februaro 2011 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140101020025/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022162 | arkivdato = 2014-01-01 }}&lt;/ref&gt;. temas pri granda ŝtuparo apartigita de interŝtuparo : la supera parto laŭ duoncirkla plano estas dividita en tri partoj per ŝtuparaj fontanoj; en la malsupra parto, la ŝtuparo de tie rekta, estas apartigita en du partoj per dika [[fontano]] kun pluraj vaskoj. La akvoprovizado de la fontano venas de la urba akvoreto de Rennes.

La akvofalo estas borderita per rokoj el la arbaro de [[Saint-Aubin-du-Cormier]], kvankam dum la konstruado de la Katerinetoj, pitoreskaj rokoj estis fabrikitaj per [[betono]]. La akvofalo estas miniatura kopio de tiu de la [[arbareto de Boulogne]]. En la elpenso de la falsa rivero, kiu finiĝas per akvofalo, la akvoj estis rekte kondukitaj per dukto, kaj reĵetitaj al la rivero [[Vilaine]]; nur ekde la laboroj farataj en 1984 fermita cirkvito ebligas la resupreniron de la akvo de la akvofalo al la komenciĝo de la rivero&lt;ref name=LivreThabor8/&gt;. La akvofalo nun ne funkcias kaj restas malplena de antaŭ multaj jaroj.

La [[menaĝerio]] estis aranĝita en [[1930]] sudoriente de la Katerinaninoj&lt;ref name=fichePatrimoine/&gt;. Ĝi origine enhavis [[damao]]j, [[muflono]]j kaj kelkaj birdoj kiaj [[anaso]]j kaj [[cigna ansero|cignaj anseroj]], sed pluraj plendoj de najbaroj, [[vandalismo]] kaj ankaŭ nutraĵo netaŭga al la ĉeestantaj specioj kondukis al la transformo de la menaĝerio al simpla ĉirkaŭbaritejo por anasoj en [[1978]]&lt;ref name=LivreThabor8/&gt;.

En 1968, la [[ludspaco]] por la infanoj estis instalita sud-oriente de la pejzaĝa parko&lt;ref name=LivreThabor8/&gt;. Ĝi nun enhavas plurajn toboganojn kaj balancilojn valorigataj per vastaj cirklaj ŝtonaj ĉirkaŭmuretoj . [[Herbobedo]] situanta apud la ludspaco estis permesita al la publiko fine de la 20-a jc, male al la aliaj herbobedoj, daŭre malpermesitaj. Devio de iuj aleoj estis realigita en [[2010]] ĉirkaŭ la cedro apud la menaĝerio, por ŝirmi la radikojn. Monumento omaĝe al la bretona poeto [[Glenmor]], kiu ĉarmigas la kuniĝon de la angla ĝardeno, de la Infero kaj de la trapeza florbedo estis inaŭgurita en la 27-a de Junio 1998&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.archives.rennes.fr/fonds/affichedetailcont.php?cot=1360W11 | titolo = Archives contemporaines, Service Relations publiques | aŭtoro = urbo Rennes | jaro = 1998 | eldonisto = Archives municipales | paĝoj = http://www.archives.rennes.fr | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20051025201541/http://www.archives.rennes.fr/fonds/affichedetailcont.php?cot=1360W11 | arkivdato = 2005-10-25 }}&lt;/ref&gt;.

== Biodiverseco ==
=== Bestaj specioj ===
[[Dosiero:Enclos des canards.JPG|eta|La ĉirkaŭbaritejo de la [[anaso]]j.]]
[[Dosiero:Rennes-Thabor-volière.jpg|eta|La [[birdokaĝego]].]]

Multaj kaptitaj birdoj vivas en la parko. Multaj specioj de surfacaj anasoj kaj de [[papago]]j estas ekspoziciataj al la publiko en la ĉirkaŭbaritejo de la anasoj kaj en la birdokaĝego. Lignaj paneloj, kiu prezentas ĉiun birdon, estas instalitaj proksime de tiuj instalaĵoj por informi la publikon pri la malsamaj prezentataj specioj.

Tiel, en la lageto de la ansoj, troviĝas la sekvantaj specioj&lt;ref name=panneau&gt;Panneaŭ pédagogiques du parc du Thabor&lt;/ref&gt; :
* [[nigrakola kaloneto]] (fr: Canard à collier noir, ''Callonetta leucophrys'')
* [[afrika kreko]] (fr: Sarcelle du Cap, ''Anas capensis'')
* fr: Canard de Chiloé aŭ Siffleur du Chili (''Anas sibilatrix'')
* [[pintvostanaso]] (fr: canard pilet, ''Anas acuta'')
* [[mandarenanaso]] (fr: canard mandarin, ''Aix galericulata'')
* [[amerika mandarenanaso]] (fr: canard branchu aŭ Canard carolin, ''Aix sponsa'')
* [[rozbeka anaso]] (fr: nette à bec rosé aŭ Peposaca, ''Netta peposaca'')
* [[anaso de Bahamoj]] (fr: canard des Bahamas aŭ pilet des Bahamas, ''Anas bahamensis'')
* [[labradora anaso]] (fr: canard Labrador)
* [[fajfanaso]] (fr: canard siffleur aŭ siffleur d'Europe, ''Anas penelope'')

Kaj en la birdokaĝego (kiu ankaŭ utilas kiel [[kolombejo]])&lt;ref name=panneau/&gt; :
* [[kanario]] (fr: Serin des Canaries, ''Serinus canaria'')
* [[diamanta kolombo]] (fr: Colombe diamant, ''Geopelia cuneata'')
* [[estrelo]] (fr: Moineau du Japon, ''Lonchura'')
* [[zebra estrelo]] (fr: Diamant mandarin, ''Taeniopygia guttata'')
* [[reĝa koturno]] (fr: Caille peinte de Chine aŭ Caille de Chine, ''Coturnix chinensis'')
* [[nigravanga agapornido]] (fr: Inséparable à joues noires, ''Agapornis nigrigenis'')
* [[fiŝera agapornido]] (fr: Inséparable de Fischer, ''Agapornis fischeri'')
* [[kolumpsitako]] (fr: Perruche à collier, ''Psittacula krameri'')
* [[ruĝpuga papago]] (fr: Perruche à croupion rouge, ''Psephotus haematonotus'')
* [[ondopsitako aŭ buĝerigo]] (fr: Perruche ondulée, ''Melopsittacus undulatus'')
* [[kolombo]] (fr: Colombe)

krom la tre komunaj birdoj kiaj [[pigo]]j, [[nigra merlo|nigraj merloj]], [[pasero]]j, la parko ebligas la observadon de pluraj sovaĝaj birdoj, [[pasero]]j kaj [[rabobirdo]]j, precipe ([[arbarstrigo]], [[nizo]]). La [[rufa sciuro]] ankaŭ tie estas. Longtempe, ĝis la mezo de la 1970-aj jaroj, unu aŭ du pavoj libere promenantaj ne mankis okazon ekspozicii sian radon al la vizitantoj ĝenerale ĉarmataj de tiu nekutima spektaklo. La kelkaj [[cervedo]]j videblaj en la bestoĝardeno ĝis en la 1980-aj jaroj estis translokitaj al la parko de Gayeulles por ke ili disponu pri pli da spaco, lasante sian ŝirmejon kaj ĉirkaŭbaritejon al anasoj &lt;ref name=&quot;Le Rennais 418&quot;/&gt;.

Por protekti la parkon, precipe la rozĝardenon, kontraŭ la [[afido]]j kaj aliaj malutilaj insektoj, la loĝigo de naturaj [[predanto]]j de tiuj specioj kiaj [[kokcinelo]]j, [[sirfedo]]j, kaj [[krizopo]]j estas favorataj per la instalado de rifuĝejoj por [[helpa insekto|helpaj insektoj]]. Plie, la ĉeesto de la botanika ĝardeno estas tre favora ĉar ĝi provizas ŝirmejon al tiuj specioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| titolo = Thabor : coccinelles et syrphes protègent les roses | publikaĵo = Le Rennais | dato = majo 2007}}&lt;/ref&gt;.

=== Vegetalaj specioj ===
[[Dosiero:Rennes - parc du Thabor - rosier Coluche - 20080706.jpg|eta|maldekstre|upright|Rozarbedo '[[Coluche]]' en la parko Thabor.]]

{{Commons-inline|Category:Plantes du parc du Thabor|Les plantes du parc du Thabor}}

La parko konsistas el {{unuo|52000|m2}} de gazono, {{unuo|5800|m2}} de arbustaj masivoj kaj {{unuo|700|arboj}} el kiuj {{unuo|200|koniferoj}}. La parko, kaj precipe la pejzaĝa parko, estas ĉarmigita de multaj specioj de arboj : [[sekvojo]]j, [[lebanona cedro]], [[trikolora fago]] (''Fagus sylvatica'', fr: hêtre tricolore), [[virginia tuliparbo]], [[korkokverko]], [[magnolio]]j, [[halezio]] (''Halesia carolina'', fr: arbre aŭ cloches d’argent), [[tigfrukta kverko]], [[numida abio|numidia abio]] (''Abies numidica'', fr: sapin d'Algérie), [[kolorada abio]] (''Abies pungens'', fr: Sapin du Colorado, sapin bleu du Colorado), ktp&lt;ref name=&quot;BrochureCIU&quot;&gt;Brochure « ''Le PARC du THABOR'' » publié par la [[Rennes|ville de Rennes]] en [[januaro 2004]]&lt;/ref&gt;. Substrekanta la ekzistan guston de la fratoj Bühler, du [[ginko]]j (''ginkgo biloba''), unu vira kaj la alia ina troviĝas en la parko.

La rozĝardeno floras en Junio dum la kolekto de [[dalio]]j prezentiĝas en Aŭgusto kaj en Septembro. Aŭtune, la parko estas ornamita per [[krizantemo]]j. Vintre kaj printempe, la dujaraj plantoj kaj [[bulbo]]j siavice floras, kun [[kamelio]]j kaj [[rododendro]]j&lt;ref name=BrochureCIU/&gt;.

La parko prezentas {{unuo|59000|-jarajn plantojn}}, {{unuo|54000|plantes bisannuelles}}, {{unuo|18500|bulbajn plantojn}}, {{unuo|500|krizantemoj}}, {{unuo|1000|dalioj}} de {{unuo|78|malsamaj varioj}} kaj {{unuo|2100|rozarbedoj}} de {{unuo|980|malsamaj varioj}}&lt;ref name=BrochureCIU/&gt;.

La botanika ĝardeno enhavas kelkajn specioj de plantoj maloftaj kaj protektitaj en Francio:&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&amp;typeAction=9&amp;pageReturn=listEspecesProt.jsp&amp;cd_arrete=V | titolo = Arrêté du 20 janvier 1982 relatif à la liste des espèces végétales protégées sur l’ensemble du territoire | aŭtoro = [[INPH]] | jaro = 1982 | eldonisto = Site de l’[[INPH]] | paĝoj = http://inpn.mnhn.fr | alirdato = la 8-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090311040759/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&amp;typeAction=9&amp;pageReturn=listEspecesProt.jsp&amp;cd_arrete=V | arkivdato = 2009-03-11 }}&lt;/ref&gt; [[printempa adoniso]] (fr: Adonis de printemps, Adonis printanier), [[teŭkrio]] (''Teucrium fruticans'', fr: Germandrée arbustive), [[orajlo]] (fr: Ail doré), [[polemonio]] aŭ [[Jakobo-ŝtuparo]] (fr: Polémoine bleue, Valériane grecque) ... aŭ en Bretonio:&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&amp;typeAction=9&amp;pageReturn=listEspecesProt.jsp&amp;cd_arrete=V53 | titolo = Arrêté du 23 juillet 1987 relatif à la liste des espèces végétales protégées en Bretagne complétant la liste nationale | aŭtoro = [[INPH]] | jaro = 1987 | eldonisto = Site de l’[[INPH]] | site = http://inpn.mnhn.fr | alirdato = la 8-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090527013142/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&amp;typeAction=9&amp;pageReturn=listEspecesProt.jsp&amp;cd_arrete=V53 | arkivdato = 2009-05-27 }}&lt;/ref&gt; [[ŝenoprazo]], [[Adenokarpo]] (''Adenocarpus complicatus'', fr: Adénocarpe)... La botanika ĝardeno gastigas malsamajn {{unuo|3120|plantojn}} &lt;ref name=BrochureCIU/&gt; el kiuj 800 estas plantataj ĉiujare&lt;ref name=Botanique /&gt; ; la familio la plej prezentata estas tiu de la [[lekanto]]j (''[[Asteracoj]]'')&lt;ref name=Botanique /&gt;.

== Kunteksto kaj efekto de la kreado de la parko Thabor ==
[[Dosiero:PromenadeDuThabor.jpg|eta|upright|Regularo de la promenejo de la parko Thabor kaj de la ĝardeno de la plantoj en 1865.]]
&lt;div class=&quot;detail plainlinks&quot;&gt;&lt;span&gt;[[Dosiero:Wikisource-logo.svg|20px]]&lt;span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Voir aussi : [[:s:Promenades du Thabor et du jardin des plantes|Règlement de la promenade du Thabor et du jardin des plantes de 1865]] sur [[Wikisource]].&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

La kreado de la ĝardenoj de la parko Thabor estas la rezulto de entuziasmo por la naturo, kiu komenciĝis ekde la 17-a jc, kiam la pacoreveno ebligis al la urbanoj eliri el la [[ĉirkaŭmurego]] kaj partopreni en kortaj ceremonioj, kiuj celis ĉefe « sin montri ». La ĝardenoj fariĝis la loko kie la [[burĝaro]] sin montris, kaj kvankam ili estis publikaj, ili estis rezervitaj al la bonhavuloj. La [[dua Franca Imperio|dua franca Imperio]] estis aparte favora al la kreado de ĝardenoj : [[Napoleono la 3-a]] estas fakte tre sentema al [[hortikulturo]], kaj havas fortan guston por la [[angla ĝardeno|pejzaĝaj ĝardenoj]]. Tiuepoka entuziasmo por la ĝardenoj montriĝis aparte per la kreado de la [[arbareto de Boulogne]] en [[1852]]&lt;ref name=BretagneJardins&gt;{{citaĵo el libro| titolo = La Bretagne des jardins | eldonisto= Apogée | serio= | aŭtoro = Louis-Michel Nourry, Michel Ogier | lingvo= france | tago= 31 | monato = majo | jaro= 1997 | loko= | paĝoj = p. 88-93 | isbn = 2-909275-87-6 }}&lt;/ref&gt;. La regularoj regule publikigitaj ebligas respektigi la kodon de edukiteco de la alta socio (kaj precipe la respekto de la proprieteco, por ekzemplo per decido pri malpermesitaj gazonbedooj).

Sub la [[unua franca Imperio]] kaj sub la [[Restaŭrado (Francio)|Restaŭrado]], la kvartalo Thabor/Saint-Hélier modifiĝis : la konstruado de [[palaco]]j komenciĝis kaj la parko fariĝis tiu de la rennaj eminentuloj&lt;ref name=Expo/&gt;. Meze de la renovigo de la [[suburbo]]j de Rennes, la parko allogis la bonhavulojn, kiel montris la sinsekvaj fazoj de urba konstruado samtempe kiel la aranĝado de la parko kaj la borado de novaj enirejoj: bona ekzemplo estas la konstruado de la palaco Maulion situanta 2, strato de Parizo, kiu sekvis la aranĝadon de la enirejo en tiu strato&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022388 | titolo = Fiche patrimoine Ancien hôtel Maulion | aŭtoro = Conseil Régional de Bretagne | jaro =  | eldoninto = Site des dossiers électroniques de l'Inventaire général | paĝoj = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp | alirdato = 16-an de februaro 2011 | citaĵo = Le traitement de l'angle en rotonde, coiffé d'un dôme, n'est certainement pas étranger à l'aménagement contemporain de la nouvelle entrée du jardin du Thabor. | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140112162930/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022388 | arkivdato = 2014-01-12 }}&lt;/ref&gt;.

== Prizorgado ==
[[Dosiero:Photo 0008 massifs de fleurs au parc Thabor.jpg|eta|upright|Flormasivoj.]]

La tuta prizorgado kaj la protektado de la parko laborigas dek kvar urbajn personojn&lt;ref name=&quot;maville&quot;&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.rennes.maville.com/Pour-rester-jeune-le-Thabor-perdra-des-arbres-/re/actudet/actu_loc-707453------_actu.html |titolo=Pour rester jeune, le Thabor perdra des arbres |aŭtoro=[[Ouest-France]] |jaro=20-an de Septembro 2008 |eldonisto=[[Maville.com]] |alirdato=la 1-a de oktobro 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080921131600/http://www.rennes.maville.com/Pour-rester-jeune-le-Thabor-perdra-des-arbres-/re/actudet/actu_loc-707453------_actu.html |arkivdato=2008-09-21 }}&lt;/ref&gt; el kiuj tri en la botanika ĝardeno&lt;ref name=BrochureCIU/&gt; kaj kvin en la rozĝardeno&lt;ref name=&quot;OFjuill2010&quot;&gt;{{fr}} {{citgazeto| Titolo = La roseraie du Thabor, un parcours d'enchantement | Gazeto = [[Ouest-France]] | Jaro= 10-11-an de Julio 2010}}&lt;/ref&gt;. La parko Thabor uzas la duonon de la plantidoj de la hortikultura centro de Champeaŭ, kiu provizas ĉiujn [[verda spaco|verdajn spacojn]] de Rennes. La ĝardenistoj montras hortikulturan lertecon en la [[mozaikokulturo]] per sezonaj flormasivoj kies renovigo okazas dufoje jare de majmezo al junimezo kaj de oktobromezo al novembromezo : {{formatnum:60000}}&lt;ref name=&quot;maville&quot;/&gt; vegetaloj estas replantitaj nur en 5 semajnoj.

La vegetala heredaĵo lasita de Denis Bühler estas idente anstataŭata : kiam arbo mortas, nova arbo el la sama specio estas replantata&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| titolo = L’entretien du Thabor se fait en équipe | publikaĵo = [[Ouest-France]] | jaro = 3-an de marto 2007 }}&lt;/ref&gt;. Tamen, la aleoj estas regule replantataj : kiel okazos en 2005 sur la kvadrato Du Guesclin, ankaŭ la arboj ŝirmantaj la trinkejon de la franca ĝardeno estos anstataŭataj en 2012 same kiel la tilioj apud la botanika ĝardeno en 2018&lt;ref name=&quot;maville&quot;/&gt;. En februaro 2009, maljuniĝanta [[atlasa cedro]] aĝa je pli ol {{unuo|140|jaroj}}, estis tondita kaj stajita por kreskigi ĝian vivesperon je kelkaj jardekoj : temas pri unu el la plej malnovaj atlasaj cedroj en Francio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| aŭtoro=DP | titolo=Thabor: aŭ petits soins du cèdre de l'Atlas | publikaĵo = urbo Rennes | jaro= 11-an de februaro 2009}}&lt;/ref&gt;. En 2010, la rozarbedoj de la cirkla rozĝardeno estis progresive anstataŭitaj aŭ [[grefto (botanique)|greftitaj]] per plijunaj kaj pli flordonaj plantidoj&lt;ref name=&quot;OFjuill2010&quot; /&gt;.

La [[Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes|verdaj spacoj de la urbo Rennes]] profitas de aparta administrado, kiu ebligas decidi pri adaptita prizorga programo. La parko Thabor estas klasita kiel ''prestiĝa ĝardeno en tipo 1'', tio estas kiel ĝardeno tre strukturita kun flora ornamo malsimpla kaj varia pro la uzataj esencoj. La prizorgado de tiutipa ĝardeno postulas grandajn laborajn rimedojn (heĝotondo, mana senherbigo, gazontondo, regula akvumado, etc.) kaj profitas je strategio pri malforta [[daŭriva disvolvo]] : privilegiata estas unue la beleco de la parko&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.feredec-bretagne.com/webimages/ZNA/guide%20ZNA/guide_outils.pdf | titolo = Outils et méthodes pour organiser le changement des pratiques | aŭtoro = FEDEREC Bretagne | jaro =  | eldoninto = Site de FEDEREC Bretagne | paĝoj = http://www.feredec-bretagne.com/ | alirdato = la 4-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140112101018/http://www.feredec-bretagne.com/webimages/ZNA/guide%20ZNA/guide_outils.pdf | arkivdato = 2014-01-12 }}&lt;/ref&gt;. La uzo de [[biologia batalo|helpaj insektoj]] kiaj la [[kokcinelo]]j estas por ekzemplo favorata&lt;ref name=&quot;OFjuill2010&quot; /&gt;.

La parko maljuniĝas kaj multaj riparaj aŭ restaŭraj laboroj okazas aŭ estas esplorataj. La groto, la akvofalo de la Katerinetoj kaj la ponto de la Katerinetoj estas respektive kondamnita, seka kaj malpermesita&lt;ref name=&quot;of&quot; /&gt;. La muro norde de la botanika ĝardeno estis laborata somere kaj aŭtune de 2008, kaj parto de la necesejoj estos renovigitaj. La fontana ŝtuparo ne plu estas provizata per akvo, pro tro granda konsumo&lt;ref name=&quot;maville&quot;/&gt;. Junie 2009, la fontanoj de la francastila ĝardeno estis haltigitaj pro la tro multaj likoj en la basenoj kaj tubaro&lt;ref name=&quot;of&quot;&gt;{{fr}} {{citaĵo el gazeto| titolo=Thabor : les fontaines à sec jusqu'à nouvel ordre ! | publikaĵo = Ouest-France | jaro= 5-an de septembro 2009}}&lt;/ref&gt;. La reakvigo de du basenoj okazis en 2010 akompanata de refarbado de la birdokaĝego kaj sekurigo de la groto&lt;ref name=&quot;bistouri&quot; /&gt;.

== Kultura spaco ==
[[Dosiero:Les Tombées de la Nuit 2007 - ambiance Café Baraque.jpg|eta|La parko Thabor dum la festivalo [[Tombées de la nuit]] en 2007.]]

Ne nur gapvaga kaj paŭza loko por granda nombro da rennanoj pro sia pozicio proksima al la urbocentro, la parko Thabor estas uzata de la urbo ankaŭ kiel renkontejo, kia por ekzemplo dum la [[suna eklipso]] en 1999 kie {{formatnum:12000}} personoj ariĝis ĉirkaŭ la gvidantoj de la [[Les Champs Libres|Spaco de la sciencoj]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.espace-sciences.org/science/20193-notre-projet-culturel/20198-espaces-communs/index.html | titolo = Espaces communs : Zoom sur les grandes étapes de l'espace des sciences | aŭtoro = Espace des sciences de Rennes | jaro =  | eldoninto = Site de l'Espace des Sciences | paĝoj = http://www.espace-sciences.org | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081208011543/http://www.espace-sciences.org/science/20193-notre-projet-culturel/20198-espaces-communs/index.html | arkivdato = 2008-12-08 }}&lt;/ref&gt;.

Ĝi estas ankaŭ ekspoziciloko, aparte dank'al la oranĝerio, kie diversaj artistoj ekspoziciis : fotoj de Eddi El Boughammi pri Kubo en 2000&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Ouest-France | titolo = ''Cuba''. Photographies d'Eddi El Boughammi. | publikaĵo = Ouest-France | jaro = 4-an de septembro 2000}}&lt;/ref&gt;, fotoj de Yann Derais pri « Palestino : aliflanke de la muro » en 2004&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.photographie.com/?evtid=103783&amp;secid=4 | titolo = Palestine : au-delà du mur | aŭtoro = photographie.com | jaro = 2004 | eldoninto = photographie.com | paĝoj = http://www.photographie.com | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170315001306/http://photographie.com/?evtid=103783&amp;secid=4 | arkivdato = 2017-03-15 }}&lt;/ref&gt;, exposition de [[Folioscope|flip books]] de [[Pascal Fouché]] en 2007&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | url = http://www.flipbooks2007.com/index.php?id=44 | titolo = The flip museum : Le grand déballage | aŭtoro = Flip Books ! | jaro = 2007 | eldoninto = Site de Flip Books ! | paĝoj = http://www.flipbooks2007.com | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080201161026/http://www.flipbooks2007.com/index.php?id=44 | arkivdato = 2008-02-01 }}&lt;/ref&gt;, fotoj de [[Adeline Keil]] en 2008&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Ouest-France | titolo = Disparitions, l'exposition de photos d'Adeline Keil | publikaĵo = Ouest-France |  jaro = 18-an de julio 2008}}&lt;/ref&gt;. Malpli kutimaj ekspozicioj estas kelkfoje starigitaj, kiel la starigo de sesdeko da [[tendo]]j sur la herbobedo de la parko okaze de la ekspozicio ''Camping surround'' organizita de Het Pakt, belga kompanio, en 2007&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Ouest-France | titolo = Les tentes musicales, de l'art à la magie |  publikaĵo = Ouest-France | dato = 6-a de Julio 2007 }}&lt;/ref&gt;.

En la 31-a de januaro 2009, [[olivarbo]] estis plantita ĉeeste de la lokaj elektitoj kaj de la televidkanalo ''[[Al Jazeera]]'' : temas pri arbo de la paco destinita al [[Palestino]] kaj al [[Israelo]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.ouest-france.fr/ofdernmin_-Un-arbre-pour-la-paix-plante-dans-le-parc-du-Thabor-a-Rennes_-811482--BKN_actu.Htm |titolo=Un arbre pour la paix planté dans le parc du Thabor à Rennes | dato = 31-an de januaro 2009 | paĝoj=[http://www.ouest-france.fr Ouest-France]|alirdato =2-an de februaro 2009}}&lt;/ref&gt;.

La parko estas ankaŭ loko por la [[Mythos (festivalo)|festivalo Mythos]] ekde 2008. Ĉiusomere, la Merkredoj de Thabor ofertas ĉiumerkrede vesperon de muziko, danco kaj spektakloj apud la muzikokiosko.

== Vidu ankaŭ ==

=== Vidu ankaŭ ===
* La [[ĝardentipoj|malsamaj tipoj de ĝardeno]] troveblaj en la parko : 
** [[Franca ĝardeno|Francastila ĝardeno]], 
** [[Angla ĝardeno|Anglastila ĝardeno]], 
** [[Rozĝardeno]], 
** [[Angla ĝardeno]], 
** [[Itala ĝardeno]].
* [[Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]]
* Ĉefaj personoj en la starigo de la parko : 
** [[Denis kaj Eugène Bühler]], 
** [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]], 
** [[Listo de la urbestroj de Rennes|urbestroj de Rennes]].
* [[Notre-Dame en Saint-Melaine]]

=== Eksteraj ligiloj ===
* [http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022171 Fiche d’inventaire du patrimoine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112162926/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&amp;id=MERIMEEIA35022171 |date=2014-01-12 }}
* [http://www.archives.rennes.fr/fonds/listecote.php?cotefond4=fig&amp;serie=Fi&amp;sousserie=5Fi Cartes anciennes du Thabor aŭ archives municipales de la ville de Rennes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070204042250/http://www.archives.rennes.fr/fonds/listecote.php?cotefond4=fig&amp;serie=Fi&amp;sousserie=5Fi |date=2007-02-04 }}
* [http://www.data.rennes-metropole.fr/fr/donnees-sig/espaces-verts.html Données ouvertes sur les différentes emprises du parc] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110122013535/http://www.data.rennes-metropole.fr/fr/donnees-sig/espaces-verts.html |date=2011-01-22 }}
* [http://www.wiki-rennes.fr/Localisation_des_arbres_du_jardin_du_Thabor Cartographie des arbres du parc du Thabor à Rennes] sur le [http://www.wiki-rennes.fr/ Wiki Rennes]

=== Bibliografio ===

* {{citaĵo el libro| titolo = Le Thabor : Rennes | eldoninto= [[Éditions Siloë|Siloë]] | serio = | aŭtoro = [[Louis-Michel Nourry]] | lingvo = france | tago = 1 | monato = julio | jaro = 2005 | isbn = 2-908924-00-5}}
* {{citaĵo el libro| titolo = Histoire(s) de jardin : Usages et paysages à Rennes | eldonisto = PU Rennes | aŭtoro = Laurent Catherine , Nourry Louis-Michel, Provost George , Lebouc Yves | lingvo= france | tago= 25 | monato = Aŭgusto | jaro = 2008 | loko = Rennes | paĝoj = 191 | isbn = 978-2-7535-0654-1 }}
* {{citaĵo el libro| titolo = La Bretagne des jardins | eldonisto = Apogée | serio= | aŭtoro = Nourry Louis-Michel, Ogier Michel| lingvo= france | tago= 31 | monato= Majo | jaro= 1997 | loko= | isbn = 2-909275-87-6 }}
* {{citaĵo el libro | titolo = Catalogue des graines, spores et parties de plantes offertes en échange | eldonisto= Ville de Rennes | serio = | aŭtoro = Jardin botanique de la ville de Rennes | lingvo = france | jaro= 2001 | loko= Rennes}}

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj|2}}
  
[[Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]]

{{Portalo|Rennes|Hortipedio|botaniko}}

[[Kategorio:Rennes|Thabor]]
[[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Francio]]</text>
      <sha1>6j7zq2vks3xv3b9g54j58eq6r46ph9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tutlanda Biblioteko Széchényi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364028</id>
    <revision>
      <id>9479318</id>
      <parentid>9433830</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5623" sha1="qxnce51izn7zftjuoiq3ms91k4ftmci" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|regiono-ISO=HU-BU
| Mapo en angulo=Budapeŝto
| situo sur mapo = Centra Budapeŝto
|zomo=13
|notoj = Tuta stoko: 8 milionoj da medioj
}}
La '''Nacia Biblioteko Széchényi''' {{prononco|sEĉEnji}} ({{lang-hu|Országos Széchényi Könyvtár}}, OSZK) estas [[nacia biblioteko]] en [[Budapeŝto]]. Ĝi estas la plej granda hungara biblioteko. Tie oni gardas de la [[ŝtato]]fondo (ja tiam komenciĝis la oficiala skriba dokumentado) laŭeble ĉiujn hungarajn kaj prihungarajn skribaĵojn (nuntempe ankaŭ en elektronika formo). Nuntempe ĉiuj hungaraj eldonejoj devige donas 2 ekzemplerojn el siaj eldonaĵoj. Tiu biblioteko ne pruntedonas, sed estas ebleco loke legadi.

Ekde la 1-a de decembro 2021, la Nacia Biblioteko Széchényi transprenis la funkciadon de la Landa Fremdlingva Biblioteko (LFB), angle: ''National Library of Foreign literature'' aŭ hungare ''Országos Idegennyelvű Könyvtárnak'' (OIK) kiu daŭre funkcias kiel organiza unuo de la Nacia Biblioteko&lt;ref&gt;(hu, en) [https://www.oik.hu/rolunk Pri OIK] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230512104556/https://www.oik.hu/rolunk |date=2023-05-12 }}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Budapest 176 Budavári Palota.JPG|eta|maldekstra|Enirejo de Tutlanda Biblioteko Széchényi]]
[[Dosiero:Olvasóterem Open acces books (5558381104).jpg|eta|Ĉambrego en la biblioteko]]

== Historio ==
En [[1802]] [[grafo]] [[Ferenc Széchényi]] (lia [[filo]] estis [[István Széchenyi]]) donacis al la hungara nacio sian bibliotekon, kiu konsistis el 15&amp;nbsp;000 presitaj [[libro]]j, 1200 [[manuskripto]]j, [[mapo]]j kaj medaloj. Tiun agon ankaŭ aliaj [[magnato]]j sekvis. Post unu [[jaro]] la biblioteko jam funkciis. Paralele oni komencis fondi ankaŭ nacian muzeon, kiun la parlamento akceptis en [[1808]]. La konstruaĵo en kiu la biblioteko funkciu pretiĝis en [[1847]]. En [[1985]] la loko jam ne sufiĉis, tial la biblioteko ŝanĝis lokon al [[Monto Vár]]. Pli precize ĝi troviĝas en la reĝa [[palaco]]. Apude situas [[Nacia Galerio]] kaj Historia Muzeo. Ĉe la piedoj de la palaco [[skulptaĵo]] pri [[György Dózsa]] troviĝas, en la apudaĵo [[lifto]] funkcias por la vizitantoj.

Dum la socialisma reĝimo tiu ĉi biblioteko funkciis sub la nomo Biblioteko Gorkij. Tiam plejparto de la stoko de la biblioteko estis rus- kaj hungaradevena. Poste la biblioteko ricevis la nomon ''Országos Idegennyelvű Könyvtár'' (Nacia Librejo de Fremdaj Lingvoj, en Esperanto ankaŭ nomata Landa Fremdlingva Biblioteko, mallonge LFB), en kiu ekfunkciis fremdlingva sekcio havanta librojn en diversaj fremdaj lingvoj, interalie ankaŭ en Esperanto.
[[Dosiero:Budapest, Budavári Palota, 2.jpg|eta|Vido al la biblioteko]]

== Kolektaĵoj ==
* 2.500.000 libroj
* 385.000 eldonaĵoj, periodaĵoj
* 270,000 dokumentoj kaj muzikaĵoj
* 1.000.000 manuskriptoj
* 200.000 mapoj
* 320,000 [[bildo]]j kaj gravuraĵoj
* 3.000.000 [[afiŝo]]j
* 272.000 mikrofilmoj
* la unua hungara presita libro de [[1473]]
* 8.600 volumoj antaŭ [[1711]]
* 1.814 presaĵoj el la komenca periodo
* la plej malnova hungara teksto
* la plej malnova latina (por Hungario) kodlibro
* 32 ornamaj kodeksoj de [[Matiaso la 1-a]]
* resume 8.000.000 unuoj

=== Esperanto ===
La biblioteko ankaŭ konservas la [[Esperanto]]-kolektaĵon de [[Karlo Fajszi]] ([[Hungara lingvo|hungare]]: ''FAJSZI Károly eszperantó gyűjteménye'')

== Bibliotekestroj ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Jakab Ferdinánd Miller]] (1803–1815)
* [[István Horvát]] (1815–1846)
* [[Gábor Mátray]] (1846–1875)
* [[Vilmos Fraknói]] (1875–1879)
* [[Béla Majláth]] (1879–1893)
* [[József Szinnyei]] (1893–1894)
* [[László Fejérpataky]] (1894–1919)
* [[János Melich]] (1920–1922)
* [[Bálint Hóman]] (1923)
* [[Imre Lukinich]] (1924–1929)
* [[Emil Jakubovich]] (1930–1934)
* [[József Fitz]] (1934–1945)
* [[József Györke]] (1945–1946)
* [[Gábor Tolnai]] (1946–1947)
* [[Béla Varjas]] (1948-1957)
* [[Magda Jóború]] (1958-1966, 1968-1982)
* [[Géza Sebestyén]] (1966-1968)
* [[Péter Zircz]] (1982)
* [[Ferenc Molnár (subministro)]] (1982-1984)
* [[Zoltán Havasi]] (1984-1986)
* [[Gyula Juhász (historiisto)]] (1986–1993)
* [[István Monok]] (1999-2009)
* [[Andrea Katona]] (2010-2013)
* [[László Tüske]] (2014-2019)
* [[Judit Hammerstein]] (2019-2020)
* [[Dávid Rózsa]] (2020-)
{{Div col end}}
[[Dosiero:SzechenyiFerencFotoThalerTamas.jpg|eta|Ferenc Széchényi, la fondinto]]

== Elektitaj bibliotekistoj ==
{{Ĉefartikolo|Listo de bibliotekistoj en Tutlanda Biblioteko Széchényi}}
{{Div col|cols = 2}}
* [[Gábor Albert]]
* [[Emma Bartoniek]]
* [[László Boka]]
* [[Kálmán Bor]]
* [[Miklós Csapody]]
* [[János Csontosi]]
* [[Marianne Czeke]]
* [[József Deér]]
* [[Pál Engel]]
* [[Vilmos Fraknói]]
* [[István Fried]]
* [[Pál Gulyás (bibliotekisto)]]
* [[Gábor Halász (kritikisto)]]
* [[Antal Haliczky]]
* [[Antal Hodinka]]
* [[Mária Hoffmann]], la unua hungara ina bibliotekisto
* [[János Honti]]
* [[Kálmán Isoz]]
* [[Gyula Juhász (historiisto)]]
* [[István Kniezsa]]
* [[Ferenc Kollányi]]
* [[Ernő Kulcsár Szabó]]
* [[György Lakó]]
* [[Kálmán Lambrecht]]
* [[Rezső Lavotta]]
* [[Irén Lovász]]
* [[Edit Madas]]
* [[Gyula Nagy]]
* [[Lajos Prohászka]]
* [[Tivadar Rédey]]
* [[András Róna-Tas]]
* [[László Somfai]]
* [[József Szauder]]
* [[Andor Tarnai]]
* [[László Tóth (historiisto)]]
* [[József Vekerdi]]
* [[András Vizkelety]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|Hungario]]
[[Kategorio:Bibliotekoj en Budapeŝto]]
[[Kategorio:Budapeŝto]]</text>
      <sha1>qxnce51izn7zftjuoiq3ms91k4ftmci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vikipedio:Forigendaj artikoloj</title>
    <ns>4</ns>
    <id>366080</id>
    <revision>
      <id>9479240</id>
      <parentid>9478505</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Esperanto Eksport' */</comment>
      <origin>9479240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175435" sha1="11yydft7s33vagdcdkhx2fj8ajxcxf0" xml:space="preserve">{{/Enkonduko}}
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]&lt;/div&gt;

== Ne plu aktivaj ==

Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn &quot;Malnovaj diskutoj&quot;.

== Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj
|kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj
|subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC)
|tempo = 2025-04-24
|forigita = jes
|kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC)
}}
:Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC)

: {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj &quot;specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj&quot; estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC)
::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC)

: Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC)
::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC)
:::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC)
:::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC)

:::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed &quot;/Specialaj ŝablonoj&quot; estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC)
:::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC)

:::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono &quot;/Specialaj ŝablonoj&quot; estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC)

==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 ==
La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen &quot;bilda sensilo&quot; nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de &quot;rastrumero&quot;, kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC)

: {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC)
:Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC)

:{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo &quot;[[bilda sensilo]]&quot; ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj &quot;bilda sensilo&quot; serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) &quot;Bilda sensilo&quot; en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC)
::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC)
:::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC)
:::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun &quot;ŝajne aparte internacian&quot; lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale

:::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}}

:::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun &quot;ĝ&quot; anstataŭ &quot;g&quot; al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC)

::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo &quot;Q209121&quot; estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC)
::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon &quot;ŝargkuplita&quot; kun silabo &quot;ŝarĝ&quot; permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas &quot;plene riparite&quot; kaj en alia tamen avertas &quot;La kodo &quot;Q209121&quot; estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo&quot;. Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke &quot;ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj&quot;, sed jes bonas se tiuj &quot;provizoraj solvoj&quot; estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC)

:::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 &quot;active pixel sensor&quot;]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC)
:::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC)


== [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Joel Filsaime
|kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC)
}}
{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC)
:{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC)

== SoftProgrAmaro ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj
|artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo
|artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software
|kialo = forgesitaĵo, &quot;testoj&quot; kaj &quot;provejo&quot; neuzataj, &quot;Software&quot; nur post forŝalto &lt;big&gt;ĝisnune NE okazis&lt;/big&gt;
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-02-17
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
:{{Por}} sed 8 uzoj de &quot;Infobox Software&quot; ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC)
:{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --&gt; {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 22:49, 19 apr. 2026 (UTC)

== [[Natalia Bryant]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Natalia Bryant
|kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la &quot;internacian&quot; argumenton &quot;crosswiki spam&quot;, kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 2 marto 2026 21:16
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
:{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC)
:: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&amp;action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC)
::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento &quot;crosswiki spam&quot;, kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC)

:::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC)
:::::Nu, la diskuto tutekzakte estis:
::::::&lt;small&gt;Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 
:::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 
:::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026
::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer  23 Feb 2026 
:::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026&lt;/small&gt;
::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke &quot;forte&quot;, kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce &amp; Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC)

== &quot;Kategorio:Ŝablono:Kun Lua&quot; - 2026 4 6 ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua
|kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-03
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC)
}}

: Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC)
::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC)
:::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC)

== [[Dunst Records]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Dunst Records
|kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
{{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC)

:Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto &quot;Believe Music&quot; kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC)

{{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj &quot;malforte kontraŭ&quot; kaj &quot;tendence kontraŭ&quot;. Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo &quot;tendence kontraŭ&quot; ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj &quot;estas je po kvarono kontraŭ&quot;, do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC)

== &quot;Ŝablono:Tradukita/artikolo&quot; - 2026 3 12 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo
|kialo = jam forŝaltita
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-08
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 2026-03-12
}}
:{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC)
:{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC)
:: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC)

== Projektaĵoj &quot;Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj&quot; kaj &quot;/6&quot; - 2026 4 6 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj
|artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6
|artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6
|kialo = &quot;Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj&quot; preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono &quot;Ĝermo&quot; (la rilata kato NE estas poponita por forigo), &quot;/6&quot; temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-12
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC)
}}
:En &quot;Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6&quot; ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono &quot;CarojDeRusio&quot; por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC)
::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC)

== Bul**g - 2026 4 6 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Buleaeg
|artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2
|artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1
|artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg
|kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-12
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:20, 5 apr. 2026 (UTC)

== [[Graziano D'Urso]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Graziano D'Urso
|kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj.
|subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 23 marto 2026 17:51
|forigita = ne 
|kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 
}}
{{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC)

{{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj &quot;la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj&quot; (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do &quot;loka lingvo&quot; de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke &quot;estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston&quot; kaj tio supozigas ke probable aŭ eble &quot;la kreinto estas la biografiito mem&quot;, estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC)

:{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC)
::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko &quot;Leonardo da Vinci: &lt;s&gt;La Imagaj Damnitaj&lt;/s&gt;&quot; estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo &quot;La Imaga Malsanulo&quot; (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC)
:::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC)

==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]==
Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&amp;item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. 

:La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC)
::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC)

== Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 ==
Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC)

:La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do &quot;ne tuj&quot;, sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado)
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]]
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697

:estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC)
::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo &quot;Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png&quot; en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas &quot;mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien&quot;). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de 
:::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]]
:::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]]
:::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]]
:::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] 
:::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]]
:::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC)

PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP

{{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC)

== J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = J-Pimp (songwriter)
|kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC)
}}
{{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo (&quot;songvvriter&quot;) estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC)

{{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:11, 5 apr. 2026 (UTC)

{{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj &quot;alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo&quot; se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC)

== [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando
|kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC)
}}

:{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 00:54, 11 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. &lt;small&gt;(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)&lt;/small&gt; [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC)
: {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC)

== Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio
|kialo = Ĝi estas malplena.
|subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC)
}}

:{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&amp;oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis &quot;''Aŭstralio''&quot;, skribis &quot;''Okcidenta Aŭstralio''&quot;). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. &lt;small&gt;(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)&lt;/small&gt; [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:04, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon &quot;Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio&quot;. Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu &quot;Okcidenta Australio&quot;, ne iu fremda mallongigo &quot;VVA&quot;, ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC)

==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]==
Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo.

Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC)

: {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke &quot;la permeso estas falsa&quot;, sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC)
::::{{re|Kani}} &quot;kion mi vidis en pluraj artikoloj&quot; - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn?
::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC)
:::::&quot;Ĉu vi povas montri ekzemplojn?&quot; Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC)
::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC)
:::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la &quot;permesa etikedo&quot; de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC)
::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC)
:::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC)
::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi &quot;Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon&quot;. Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo &quot;[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]&quot;, '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto &quot;Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC)
:::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon,  kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC)

== [[Trinnaphop Thongchay]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Trinnaphop Thongchay
|kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 4 majo 2026 12:16
|forigita = jes
|kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28
}}
:{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC)

==[[Artefarita planedo]]==
Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC)

==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]==
Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC)

:En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon &quot;kontakto 1996 4&quot;, kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko &quot;kontakto 1996 4&quot; mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de &quot;aperintaj antaŭ 700&quot; ... ĝis &quot;sian urtikecan povon&quot; estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel &quot;Literaturo&quot;, krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub &quot;Eksteraj ligiloj&quot;. Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC)
::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio &quot;Literaturo&quot; estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon.
::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC)
::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC)
:::{{farite}} Ĉapitro &quot;Literaturo&quot; kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Yunus Emre Demir
|kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC)
|tempo = tujtuje
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC)
}}
{{por}} La tuta enhavo estas &quot;Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo.&quot; Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC)

== [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = mumio de Maunula
|kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 25 majo 2026 10:55
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC)
}}
La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC)
::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis &quot;ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj&quot; - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos &quot;vikipedia mumio, entombigita&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC)
::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC)
::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Abitura ekzameno en Finnlando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando
|kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 26 majo 2026 10:18
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 
}}
:{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo (&quot;abitura&quot; ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC)
:{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto &quot;Ylioppilastutkinto Suomessa&quot;, ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, &quot;originala elpensaĵo&quot; restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC)
:: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion &quot;mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»&quot;, sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC)

== [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Junior Seydini
|kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48
|forigita =jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC)
::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus &quot;tajlanda famulo&quot; - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus &quot;internacia modelo&quot; - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado &quot;internacia&quot; kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera &quot;internacia&quot; kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu &quot;referenco&quot; estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi &quot;menciindecon&quot;)??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''&quot;looks like this page is lost&quot;'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC)

:PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC)

== [[Rikard Djegadut]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Rikard Djegadut
|kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 1 junio 2026 20:57
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC)
}}
Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. 

Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio &quot;Indonezio&quot; ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion &quot;indonezianoj&quot; ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion &quot;indoneziaj ĵurnalistoj&quot; nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis &quot;okcidenta Manggarajo&quot;, estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC)

== [[N. Robert Branch]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = N. Robert Branch
|kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke &quot;li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto&quot;; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri &quot;Esperanta Ekonomikisto&quot; estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna.
|subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC)
|tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC)
}}
La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel &quot;li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto&quot; aŭ &quot;li akiris nacian gazetaron&quot;. Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao &quot;Astoria&quot; el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj &quot;Astoria cosmetics Austin&quot; aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC)

::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC)
:::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC)
::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC)
:::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton)
:::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/
:::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo:
:::::* &quot;''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''&quot;
::::::Tio estas: &quot;En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj.&quot; Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj...
:::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC)
:Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC)
::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj &quot;pruvas&quot; tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus &quot;nedubebla laŭ niaj kriterioj&quot;. La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC)

== [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como)
|kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama &quot;longtempa abuzanto&quot; (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC)

== [[Katolikismo en Finnlando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Katolikismo en Finnlando
|kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton &quot;katolikanoj&quot;. La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14
|forigita = ne
|kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC)
}}
{{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC)
: Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono &quot;ĝermo&quot;, eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC)
:: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC)
:::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC)
:Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC)
::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani &quot;Ĝi povas resti&quot; kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la &quot;plibonigetoj kontraŭ forigo&quot;. 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC)

== [[Karim Tabti]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Karim Tabti
|kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC)
|tempo = &lt;s&gt;10 junio 2026 9:42 h &lt;/s&gt; plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h
|forigita = ne
|kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: &quot;in dubio pro reo&quot; dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC)
}}

:Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC)
::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC)

La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco &quot;La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia.&quot; Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo &quot;Karim Tabti&quot; entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo &quot;ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn&quot;, groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj &quot;laŭ la normoj de Wikipedia&quot;: la &quot;referencoj 2-6&quot;, kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon &quot;publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja&quot; pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj:
* https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ 
* https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/
* https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/
* https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/
Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj &quot;referencoj 2-6&quot;, kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon &quot;publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja&quot;. Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi &quot;testan balonon&quot;, antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne &quot;senvalorigas lin&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC)

Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC)

::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. &quot;in dubio pro reo&quot; [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Ŝlomo Hofmeister]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝlomo Hofmeister
|kialo = Fuŝega lingvaĵo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18
|forigita = ne
|kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko &quot;fuŝa lingvaĵo&quot; intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]])
}}
:Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC)
::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Metodo Castiglioni]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Metodo Castiglioni
|kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45
|forigita =jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC)
}}
{{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Luca Bestetti]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Luca Bestetti
|kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi &quot;nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne&quot;? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston???
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
{{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Thathanine Thongchay]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Thathanine Thongchay
|kialo = Dubinda menciindeco
|subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 22 junio 2026 3:40
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC)
:{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto)
|kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 22 junio 2026 18:01
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} La novulo mem skribis &quot;Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro.&quot; Pardoni &quot;se li fari eraro&quot; oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Via Arcivescovo Romilli]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Via Arcivescovo Romilli
|kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC)
}}

{{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC)

{{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la &quot;Casa Astratta&quot; estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC)

::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu &quot;Via A. Romilli&quot; estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri &quot;tiu unu strato Via A. Romilli&quot; estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la &quot;kvartalo Corvetto&quot; estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la &quot;kvartalo Corvetto&quot;, kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC)

== [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando
|kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 29 junio 2026 21:28
|forigita = ne
|kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio --
[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}}
:{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC)
::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC)
:::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj &quot;Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo&quot; kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel &quot;Dts/outdmy1&quot;. Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC)

:::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la &quot;preferata rango&quot; forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... 

:::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de &quot;fortaj sportadmirantoj&quot; en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri &quot;forta admiro&quot;, sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri &quot;siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj&quot;. Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC)
::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC)

:{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC)
::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC)
:::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC)

== [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vitikolturado en Umbrio
|kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 7 julio 2026 10:50
|forigita = jes  
|kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple &quot;[[hekolitoj]]&quot; (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC)
:::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC)

Do

{{Propono de forigo
|artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto
|kialo = kaj 
* [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]]
* [[Vinberkulturo en Sardio]]
* [[Vinberkulturo en Sicilio]]
* [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]]
* [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]]
* [[Vinberkulturo en Veneto]]
* [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]]
* [[Vitikulturado en Marko]]
* [[Vitikulturo en Lombardio]]
* [[Vitikulturo en Toskano]]
Kialoj jam menciiĝis supre.
Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru.
|subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC)
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}

:Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC)

==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]==
[[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel &quot;Meduzo&quot; estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel &quot;Literaturo&quot;, se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin.

Cetere, la afero de &quot;Meduzo&quot; ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC)

Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de &quot;Fizalio&quot; - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de &quot;[[Meduzo]]&quot;, mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de &quot;Kontakto&quot; mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC)

{{Farite}} Ĉiuj versioj de &quot;[[Meduzo]]&quot; antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri &quot;Fizalio&quot; vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026

{{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC)

{{Farite}} Ĉiuj versioj de &quot;[[Fizalio]]&quot; antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC)
:Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri &quot;fizalio&quot; tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC)
:::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de &quot;Meduzo&quot;, multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC)

==[[Agatino]]==
Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC)
: {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC)
: {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC)
: {{por}}: &lt;small&gt;&lt;small&gt;«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»&lt;/small&gt;&lt;/small&gt; Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC)
:::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC)
::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC)

== [[Protipozo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Protipozo
|kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13
|forigita = jes
|kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC)
:{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de &quot;sekteca vikio&quot; - nomi ion &quot;sekteca&quot; estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' &quot;sekteca&quot;» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' &quot;sekteca&quot;» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri &quot;la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]&quot; povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC)
::Nu, mi ne uzas vorton &quot;sekteca&quot; en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco &quot;niĉa&quot;, &quot;servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo&quot;. Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC)

:{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. 
:* {{uzanto2|GeorgHennemann}}
:Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC)
::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon &quot;Uzanto-konto &quot;GeorgHennemann&quot; ne estas registrita.&quot; Intertempe &quot;4-8 aldonaj tagoj&quot; longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Dunst Veturigvojo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Dunst Veturigvojo
|kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 20 julio 2026 13:10
|forigita = jes
|kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per &quot;datenkverado&quot; (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s &quot;Copyright 2009&quot;]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar &quot;Copyright 2009&quot;, sed per la truka URL &quot;wikipedia/commons/e/eb/..&quot; oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko &quot;datenkverado&quot;, vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la  {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion &quot;Usono&quot; (nu, eblus kategorio &quot;Viskonsino&quot;, ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC)

: {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&amp;action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC)
::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas &quot;ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC)

::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)
::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC)

== Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg ==

La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. &quot;interesaĵon&quot; kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la &quot;Nigra Libro&quot;), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. 

Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]].

[[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC)
:La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de &quot;eterna lukto&quot; kontraŭ &quot;precipaj malamikoj de la pola popolo&quot;: rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC)
::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC)
:::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC)
::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC)
:::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC)

Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC)

Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron &quot;kons&quot;, kiu devus esti &quot;konis&quot;, sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda!  [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC)

== [[UTK]] ==

La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn &quot;esperantajn&quot; simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble &quot;www.esperanto.ge&quot; por Germanio, &quot;.es&quot; por Estonio kaj &quot;.hi&quot; por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. &quot;UTK+02&quot; havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas &quot;UTK&quot; anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC)
:Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro &quot;La Jaro&quot; el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC)
::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC)

== [[Gino Carugati]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Gino Carugati
|kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla)
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan &quot;familion Guzzi de Lierna&quot; al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC)
:{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la &quot;referencoj&quot; tiu fontoteksto citiĝas kiel &quot;Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra.&quot; Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke &quot;Vikidatuma ero ne [estas] trovita&quot;, pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: &quot;Vandalism (steward action): LTA - long term abuse&quot;]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke &quot;ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon&quot; (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel &quot;Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024.&quot; Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC)
::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. &quot;Nur&quot; mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC)
:::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC)

== Ludovikaĵoj ==
Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj.

Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''.

# Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn.
# Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: &quot;Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj.&quot; &quot;La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn.&quot; – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas &quot;savi&quot; sen komplete reverki de nulo.
# Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: &quot;Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?&quot; &quot;Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?&quot; Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio.

Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton).

Kion fari?

Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj:
* [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio
* [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio
* [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro?
* [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon)
* [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi &quot;Tomasismo&quot;

Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de &quot;artikoloj&quot; por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste &quot;neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj&quot;. Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC)

::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}!
::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&amp;limit=500 listo de paĝoj kun la averto].
:::Stato de reviziado de &quot;Ludovikaĵoj&quot; estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]]

Por tuj komenci la voĉdonon:
=== Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj &gt; [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] ===
* [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio
:{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo &quot;Scienculoj&quot; aŭ pli bone &quot;Sciencistoj inter katolikaj klerikoj&quot;... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]],  ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita  de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC)
::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia &quot;Ludovikaĵo&quot;. Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la &quot;neludovikaj&quot; alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''&quot;ordeno de sankta Barnabaso&quot;'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri &quot;order of Saint Barnabas&quot;, nek &quot;Orden des Heiligen Barnabas&quot;, nek &quot;ordre de Saint-Barnabé&quot; ktp, ankaŭ en la angla kategorio &quot;category:Catholic monastic orders&quot; kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Antisemitismo kaj Eklezio]] ===
* [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio
:Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC)
:::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita

Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] ===
* [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro?
{{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}}

=== [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] ===
* [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon)
{{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}}

=== [[Tomismo]] ===
* [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi &quot;Tomasismo&quot;
{{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ &quot;Tomasismo&quot;, sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC)
[[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso &quot;Tomo&quot;}}]]
:::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo &quot;Tomasismo&quot;? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon &quot;Tomo&quot; por persona nomo &quot;Tomaso&quot; kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon &quot;Tomismo&quot;. Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton &quot;Tomismo&quot;, en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis &quot;Tomo&quot; anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton &quot;Tomo&quot; kaj &quot;Tomismo&quot; en sia PIV...  [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso &quot;Tomo&quot; - sed en tiu taso la vorto &quot;Tomo&quot; ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo &quot;Tomas&quot;... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo &quot;Tomismo&quot; estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Preĝo por la Hebreoj]] ===
{{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]].
Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC)

==[[Ensifera]]==
Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.)

Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC)
: Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan &quot;Ensifera&quot; en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do  cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Y-sistemo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Y-sistemo
|kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01
|forigita = jes
|kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn  mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de &quot;diskuto pri ĉi sistemo&quot;, sed nur meze de la paĝo havas unu frazon &quot;Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj&quot; de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri &quot;elpensita persona ideo&quot;, kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Taraneh Javanbakht ]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Taraneh Javanbakht
|kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.&lt;br /&gt;Vidu ankaŭ:
* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&amp;oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)]
* [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]]
* [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]]
|subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC)
}}
Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Seroje Fioletovoje]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Seroje Fioletovoje
|kialo = Mankas enciklopedia graveco
|subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
&lt;s&gt;{&lt;nowiki/&gt;{por}&lt;nowiki/&gt;}&lt;/s&gt; Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC)

{{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC)

{{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC)
:En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC)

{{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC)

{{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -&gt; 0 + 0 + 1 -&gt; sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC)
:Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&amp;aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC)

== [[Esperanto Eksport']] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Esperanto Eksport'
|kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj...
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27
|forigita = jes  
|kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC)
}}
{{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC)
{{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien.
[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC)

'''Diskuto:Esperanto Eksport':'''

== Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas? ==

Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC)

:@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC)

::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC)
:::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC)

== [[Maco (hebra pasto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Maco (hebra pasto)
|kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!)
|subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-09-05
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC)
}}

{{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC)

== Mino-XXX ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Mino-XXX
|kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-09-10
|forigita = jes
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC)
}}
:{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC)

== [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto)
|kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC)
}}

: {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC)
{{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC)
::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC)

== [[Keith leung]] ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Keith leung
|kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la  propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC)
|tempo = tujtuje
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC)
}}

{{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu!

== Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo
|kialo = Duoblaĵo akcidente kreita
|subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}

Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]].

Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC)

== Sarastamo ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Sarastamo
|kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}</text>
      <sha1>11yydft7s33vagdcdkhx2fj8ajxcxf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479241</id>
      <parentid>9479240</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas? */</comment>
      <origin>9479241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175434" sha1="m14i9q70t2e93a3ooh61ci25q5rjdkm" xml:space="preserve">{{/Enkonduko}}
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]&lt;/div&gt;

== Ne plu aktivaj ==

Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn &quot;Malnovaj diskutoj&quot;.

== Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj
|kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj
|subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC)
|tempo = 2025-04-24
|forigita = jes
|kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC)
}}
:Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC)

: {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj &quot;specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj&quot; estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC)
::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC)

: Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC)
::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC)
:::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC)
:::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC)

:::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed &quot;/Specialaj ŝablonoj&quot; estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC)
:::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC)

:::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono &quot;/Specialaj ŝablonoj&quot; estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC)

==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 ==
La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen &quot;bilda sensilo&quot; nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de &quot;rastrumero&quot;, kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC)

: {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC)
:Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC)

:{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo &quot;[[bilda sensilo]]&quot; ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj &quot;bilda sensilo&quot; serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) &quot;Bilda sensilo&quot; en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC)
::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC)
:::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC)
:::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun &quot;ŝajne aparte internacian&quot; lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale

:::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}}

:::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun &quot;ĝ&quot; anstataŭ &quot;g&quot; al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC)

::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo &quot;Q209121&quot; estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC)
::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon &quot;ŝargkuplita&quot; kun silabo &quot;ŝarĝ&quot; permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas &quot;plene riparite&quot; kaj en alia tamen avertas &quot;La kodo &quot;Q209121&quot; estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo&quot;. Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke &quot;ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj&quot;, sed jes bonas se tiuj &quot;provizoraj solvoj&quot; estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC)

:::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 &quot;active pixel sensor&quot;]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC)
:::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC)


== [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Joel Filsaime
|kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC)
}}
{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC)
:{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC)

== SoftProgrAmaro ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj
|artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo
|artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software
|kialo = forgesitaĵo, &quot;testoj&quot; kaj &quot;provejo&quot; neuzataj, &quot;Software&quot; nur post forŝalto &lt;big&gt;ĝisnune NE okazis&lt;/big&gt;
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-02-17
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
:{{Por}} sed 8 uzoj de &quot;Infobox Software&quot; ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC)
:{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --&gt; {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 22:49, 19 apr. 2026 (UTC)

== [[Natalia Bryant]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Natalia Bryant
|kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la &quot;internacian&quot; argumenton &quot;crosswiki spam&quot;, kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 2 marto 2026 21:16
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
:{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC)
:: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&amp;action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC)
::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento &quot;crosswiki spam&quot;, kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC)

:::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC)
:::::Nu, la diskuto tutekzakte estis:
::::::&lt;small&gt;Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 
:::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 
:::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026
::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer  23 Feb 2026 
:::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026&lt;/small&gt;
::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke &quot;forte&quot;, kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce &amp; Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC)

== &quot;Kategorio:Ŝablono:Kun Lua&quot; - 2026 4 6 ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua
|kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-03
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC)
}}

: Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC)
::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC)
:::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC)

== [[Dunst Records]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Dunst Records
|kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
{{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC)

:Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto &quot;Believe Music&quot; kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC)

{{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj &quot;malforte kontraŭ&quot; kaj &quot;tendence kontraŭ&quot;. Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo &quot;tendence kontraŭ&quot; ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj &quot;estas je po kvarono kontraŭ&quot;, do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC)

== &quot;Ŝablono:Tradukita/artikolo&quot; - 2026 3 12 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo
|kialo = jam forŝaltita
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-08
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 2026-03-12
}}
:{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC)
:{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC)
:: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC)

== Projektaĵoj &quot;Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj&quot; kaj &quot;/6&quot; - 2026 4 6 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj
|artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6
|artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6
|kialo = &quot;Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj&quot; preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono &quot;Ĝermo&quot; (la rilata kato NE estas poponita por forigo), &quot;/6&quot; temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-12
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC)
}}
:En &quot;Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6&quot; ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono &quot;CarojDeRusio&quot; por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC)
::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC)

== Bul**g - 2026 4 6 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Buleaeg
|artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2
|artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1
|artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg
|kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-12
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:20, 5 apr. 2026 (UTC)

== [[Graziano D'Urso]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Graziano D'Urso
|kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj.
|subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 23 marto 2026 17:51
|forigita = ne 
|kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 
}}
{{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC)

{{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj &quot;la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj&quot; (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do &quot;loka lingvo&quot; de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke &quot;estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston&quot; kaj tio supozigas ke probable aŭ eble &quot;la kreinto estas la biografiito mem&quot;, estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC)

:{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC)
::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko &quot;Leonardo da Vinci: &lt;s&gt;La Imagaj Damnitaj&lt;/s&gt;&quot; estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo &quot;La Imaga Malsanulo&quot; (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC)
:::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC)

==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]==
Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&amp;item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. 

:La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC)
::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC)

== Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 ==
Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC)

:La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do &quot;ne tuj&quot;, sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado)
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]]
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697

:estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC)
::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo &quot;Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png&quot; en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas &quot;mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien&quot;). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de 
:::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]]
:::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]]
:::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]]
:::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] 
:::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]]
:::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC)

PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP

{{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC)

== J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = J-Pimp (songwriter)
|kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC)
}}
{{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo (&quot;songvvriter&quot;) estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC)

{{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:11, 5 apr. 2026 (UTC)

{{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj &quot;alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo&quot; se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC)

== [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando
|kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC)
}}

:{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 00:54, 11 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. &lt;small&gt;(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)&lt;/small&gt; [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC)
: {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC)

== Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio
|kialo = Ĝi estas malplena.
|subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC)
}}

:{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&amp;oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis &quot;''Aŭstralio''&quot;, skribis &quot;''Okcidenta Aŭstralio''&quot;). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. &lt;small&gt;(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)&lt;/small&gt; [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:04, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon &quot;Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio&quot;. Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu &quot;Okcidenta Australio&quot;, ne iu fremda mallongigo &quot;VVA&quot;, ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC)

==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]==
Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo.

Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC)

: {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke &quot;la permeso estas falsa&quot;, sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC)
::::{{re|Kani}} &quot;kion mi vidis en pluraj artikoloj&quot; - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn?
::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC)
:::::&quot;Ĉu vi povas montri ekzemplojn?&quot; Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC)
::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC)
:::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la &quot;permesa etikedo&quot; de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC)
::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC)
:::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC)
::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi &quot;Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon&quot;. Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo &quot;[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]&quot;, '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto &quot;Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC)
:::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon,  kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC)

== [[Trinnaphop Thongchay]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Trinnaphop Thongchay
|kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 4 majo 2026 12:16
|forigita = jes
|kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28
}}
:{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC)

==[[Artefarita planedo]]==
Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC)

==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]==
Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC)

:En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon &quot;kontakto 1996 4&quot;, kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko &quot;kontakto 1996 4&quot; mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de &quot;aperintaj antaŭ 700&quot; ... ĝis &quot;sian urtikecan povon&quot; estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel &quot;Literaturo&quot;, krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub &quot;Eksteraj ligiloj&quot;. Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC)
::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio &quot;Literaturo&quot; estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon.
::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC)
::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC)
:::{{farite}} Ĉapitro &quot;Literaturo&quot; kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Yunus Emre Demir
|kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC)
|tempo = tujtuje
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC)
}}
{{por}} La tuta enhavo estas &quot;Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo.&quot; Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC)

== [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = mumio de Maunula
|kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 25 majo 2026 10:55
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC)
}}
La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC)
::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis &quot;ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj&quot; - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos &quot;vikipedia mumio, entombigita&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC)
::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC)
::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Abitura ekzameno en Finnlando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando
|kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 26 majo 2026 10:18
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 
}}
:{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo (&quot;abitura&quot; ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC)
:{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto &quot;Ylioppilastutkinto Suomessa&quot;, ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, &quot;originala elpensaĵo&quot; restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC)
:: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion &quot;mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»&quot;, sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC)

== [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Junior Seydini
|kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48
|forigita =jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC)
::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus &quot;tajlanda famulo&quot; - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus &quot;internacia modelo&quot; - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado &quot;internacia&quot; kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera &quot;internacia&quot; kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu &quot;referenco&quot; estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi &quot;menciindecon&quot;)??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''&quot;looks like this page is lost&quot;'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC)

:PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC)

== [[Rikard Djegadut]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Rikard Djegadut
|kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 1 junio 2026 20:57
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC)
}}
Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. 

Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio &quot;Indonezio&quot; ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion &quot;indonezianoj&quot; ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion &quot;indoneziaj ĵurnalistoj&quot; nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis &quot;okcidenta Manggarajo&quot;, estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC)

== [[N. Robert Branch]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = N. Robert Branch
|kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke &quot;li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto&quot;; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri &quot;Esperanta Ekonomikisto&quot; estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna.
|subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC)
|tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC)
}}
La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel &quot;li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto&quot; aŭ &quot;li akiris nacian gazetaron&quot;. Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao &quot;Astoria&quot; el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj &quot;Astoria cosmetics Austin&quot; aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC)

::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC)
:::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC)
::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC)
:::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton)
:::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/
:::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo:
:::::* &quot;''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''&quot;
::::::Tio estas: &quot;En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj.&quot; Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj...
:::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC)
:Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC)
::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj &quot;pruvas&quot; tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus &quot;nedubebla laŭ niaj kriterioj&quot;. La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC)

== [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como)
|kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama &quot;longtempa abuzanto&quot; (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC)

== [[Katolikismo en Finnlando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Katolikismo en Finnlando
|kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton &quot;katolikanoj&quot;. La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14
|forigita = ne
|kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC)
}}
{{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC)
: Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono &quot;ĝermo&quot;, eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC)
:: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC)
:::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC)
:Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC)
::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani &quot;Ĝi povas resti&quot; kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la &quot;plibonigetoj kontraŭ forigo&quot;. 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC)

== [[Karim Tabti]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Karim Tabti
|kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC)
|tempo = &lt;s&gt;10 junio 2026 9:42 h &lt;/s&gt; plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h
|forigita = ne
|kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: &quot;in dubio pro reo&quot; dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC)
}}

:Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC)
::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC)

La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco &quot;La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia.&quot; Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo &quot;Karim Tabti&quot; entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo &quot;ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn&quot;, groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj &quot;laŭ la normoj de Wikipedia&quot;: la &quot;referencoj 2-6&quot;, kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon &quot;publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja&quot; pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj:
* https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ 
* https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/
* https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/
* https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/
Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj &quot;referencoj 2-6&quot;, kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon &quot;publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja&quot;. Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi &quot;testan balonon&quot;, antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne &quot;senvalorigas lin&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC)

Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC)

::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. &quot;in dubio pro reo&quot; [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Ŝlomo Hofmeister]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝlomo Hofmeister
|kialo = Fuŝega lingvaĵo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18
|forigita = ne
|kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko &quot;fuŝa lingvaĵo&quot; intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]])
}}
:Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC)
::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Metodo Castiglioni]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Metodo Castiglioni
|kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45
|forigita =jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC)
}}
{{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Luca Bestetti]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Luca Bestetti
|kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi &quot;nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne&quot;? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston???
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
{{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Thathanine Thongchay]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Thathanine Thongchay
|kialo = Dubinda menciindeco
|subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 22 junio 2026 3:40
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC)
:{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto)
|kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 22 junio 2026 18:01
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} La novulo mem skribis &quot;Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro.&quot; Pardoni &quot;se li fari eraro&quot; oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Via Arcivescovo Romilli]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Via Arcivescovo Romilli
|kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC)
}}

{{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC)

{{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la &quot;Casa Astratta&quot; estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC)

::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu &quot;Via A. Romilli&quot; estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri &quot;tiu unu strato Via A. Romilli&quot; estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la &quot;kvartalo Corvetto&quot; estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la &quot;kvartalo Corvetto&quot;, kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC)

== [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando
|kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 29 junio 2026 21:28
|forigita = ne
|kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio --
[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}}
:{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC)
::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC)
:::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj &quot;Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo&quot; kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel &quot;Dts/outdmy1&quot;. Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC)

:::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la &quot;preferata rango&quot; forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... 

:::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de &quot;fortaj sportadmirantoj&quot; en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri &quot;forta admiro&quot;, sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri &quot;siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj&quot;. Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC)
::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC)

:{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC)
::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC)
:::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC)

== [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vitikolturado en Umbrio
|kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 7 julio 2026 10:50
|forigita = jes  
|kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple &quot;[[hekolitoj]]&quot; (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC)
:::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC)

Do

{{Propono de forigo
|artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto
|kialo = kaj 
* [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]]
* [[Vinberkulturo en Sardio]]
* [[Vinberkulturo en Sicilio]]
* [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]]
* [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]]
* [[Vinberkulturo en Veneto]]
* [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]]
* [[Vitikulturado en Marko]]
* [[Vitikulturo en Lombardio]]
* [[Vitikulturo en Toskano]]
Kialoj jam menciiĝis supre.
Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru.
|subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC)
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}

:Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC)

==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]==
[[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel &quot;Meduzo&quot; estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel &quot;Literaturo&quot;, se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin.

Cetere, la afero de &quot;Meduzo&quot; ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC)

Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de &quot;Fizalio&quot; - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de &quot;[[Meduzo]]&quot;, mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de &quot;Kontakto&quot; mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC)

{{Farite}} Ĉiuj versioj de &quot;[[Meduzo]]&quot; antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri &quot;Fizalio&quot; vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026

{{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC)

{{Farite}} Ĉiuj versioj de &quot;[[Fizalio]]&quot; antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC)
:Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri &quot;fizalio&quot; tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC)
:::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de &quot;Meduzo&quot;, multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC)

==[[Agatino]]==
Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC)
: {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC)
: {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC)
: {{por}}: &lt;small&gt;&lt;small&gt;«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»&lt;/small&gt;&lt;/small&gt; Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC)
:::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC)
::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC)

== [[Protipozo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Protipozo
|kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13
|forigita = jes
|kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC)
:{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de &quot;sekteca vikio&quot; - nomi ion &quot;sekteca&quot; estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' &quot;sekteca&quot;» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' &quot;sekteca&quot;» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri &quot;la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]&quot; povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC)
::Nu, mi ne uzas vorton &quot;sekteca&quot; en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco &quot;niĉa&quot;, &quot;servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo&quot;. Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC)

:{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. 
:* {{uzanto2|GeorgHennemann}}
:Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC)
::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon &quot;Uzanto-konto &quot;GeorgHennemann&quot; ne estas registrita.&quot; Intertempe &quot;4-8 aldonaj tagoj&quot; longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Dunst Veturigvojo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Dunst Veturigvojo
|kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 20 julio 2026 13:10
|forigita = jes
|kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per &quot;datenkverado&quot; (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s &quot;Copyright 2009&quot;]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar &quot;Copyright 2009&quot;, sed per la truka URL &quot;wikipedia/commons/e/eb/..&quot; oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko &quot;datenkverado&quot;, vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la  {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion &quot;Usono&quot; (nu, eblus kategorio &quot;Viskonsino&quot;, ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC)

: {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&amp;action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC)
::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas &quot;ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC)

::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)
::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC)

== Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg ==

La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. &quot;interesaĵon&quot; kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la &quot;Nigra Libro&quot;), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. 

Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]].

[[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC)
:La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de &quot;eterna lukto&quot; kontraŭ &quot;precipaj malamikoj de la pola popolo&quot;: rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC)
::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC)
:::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC)
::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC)
:::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC)

Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC)

Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron &quot;kons&quot;, kiu devus esti &quot;konis&quot;, sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda!  [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC)

== [[UTK]] ==

La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn &quot;esperantajn&quot; simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble &quot;www.esperanto.ge&quot; por Germanio, &quot;.es&quot; por Estonio kaj &quot;.hi&quot; por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. &quot;UTK+02&quot; havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas &quot;UTK&quot; anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC)
:Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro &quot;La Jaro&quot; el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC)
::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC)

== [[Gino Carugati]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Gino Carugati
|kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla)
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan &quot;familion Guzzi de Lierna&quot; al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC)
:{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la &quot;referencoj&quot; tiu fontoteksto citiĝas kiel &quot;Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra.&quot; Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke &quot;Vikidatuma ero ne [estas] trovita&quot;, pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: &quot;Vandalism (steward action): LTA - long term abuse&quot;]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke &quot;ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon&quot; (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel &quot;Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024.&quot; Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC)
::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. &quot;Nur&quot; mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC)
:::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC)

== Ludovikaĵoj ==
Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj.

Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''.

# Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn.
# Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: &quot;Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj.&quot; &quot;La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn.&quot; – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas &quot;savi&quot; sen komplete reverki de nulo.
# Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: &quot;Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?&quot; &quot;Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?&quot; Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio.

Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton).

Kion fari?

Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj:
* [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio
* [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio
* [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro?
* [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon)
* [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi &quot;Tomasismo&quot;

Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de &quot;artikoloj&quot; por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste &quot;neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj&quot;. Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC)

::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}!
::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&amp;limit=500 listo de paĝoj kun la averto].
:::Stato de reviziado de &quot;Ludovikaĵoj&quot; estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]]

Por tuj komenci la voĉdonon:
=== Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj &gt; [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] ===
* [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio
:{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo &quot;Scienculoj&quot; aŭ pli bone &quot;Sciencistoj inter katolikaj klerikoj&quot;... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]],  ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita  de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC)
::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia &quot;Ludovikaĵo&quot;. Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la &quot;neludovikaj&quot; alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''&quot;ordeno de sankta Barnabaso&quot;'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri &quot;order of Saint Barnabas&quot;, nek &quot;Orden des Heiligen Barnabas&quot;, nek &quot;ordre de Saint-Barnabé&quot; ktp, ankaŭ en la angla kategorio &quot;category:Catholic monastic orders&quot; kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Antisemitismo kaj Eklezio]] ===
* [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio
:Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC)
:::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita

Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] ===
* [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro?
{{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}}

=== [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] ===
* [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon)
{{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}}

=== [[Tomismo]] ===
* [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi &quot;Tomasismo&quot;
{{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ &quot;Tomasismo&quot;, sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC)
[[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso &quot;Tomo&quot;}}]]
:::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo &quot;Tomasismo&quot;? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon &quot;Tomo&quot; por persona nomo &quot;Tomaso&quot; kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon &quot;Tomismo&quot;. Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton &quot;Tomismo&quot;, en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis &quot;Tomo&quot; anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton &quot;Tomo&quot; kaj &quot;Tomismo&quot; en sia PIV...  [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso &quot;Tomo&quot; - sed en tiu taso la vorto &quot;Tomo&quot; ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo &quot;Tomas&quot;... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo &quot;Tomismo&quot; estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Preĝo por la Hebreoj]] ===
{{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]].
Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC)

==[[Ensifera]]==
Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.)

Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC)
: Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan &quot;Ensifera&quot; en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do  cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Y-sistemo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Y-sistemo
|kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01
|forigita = jes
|kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn  mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de &quot;diskuto pri ĉi sistemo&quot;, sed nur meze de la paĝo havas unu frazon &quot;Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj&quot; de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri &quot;elpensita persona ideo&quot;, kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Taraneh Javanbakht ]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Taraneh Javanbakht
|kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.&lt;br /&gt;Vidu ankaŭ:
* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&amp;oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)]
* [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]]
* [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]]
|subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC)
}}
Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Seroje Fioletovoje]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Seroje Fioletovoje
|kialo = Mankas enciklopedia graveco
|subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
&lt;s&gt;{&lt;nowiki/&gt;{por}&lt;nowiki/&gt;}&lt;/s&gt; Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC)

{{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC)

{{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC)
:En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC)

{{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC)

{{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -&gt; 0 + 0 + 1 -&gt; sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC)
:Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&amp;aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC)

== [[Esperanto Eksport']] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Esperanto Eksport'
|kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj...
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27
|forigita = jes  
|kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC)
}}
{{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC)
{{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien.
[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC)

'''Diskuto:Esperanto Eksport':'''

'' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?''

Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC)

:@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC)

::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC)
:::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC)

== [[Maco (hebra pasto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Maco (hebra pasto)
|kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!)
|subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-09-05
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC)
}}

{{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC)

== Mino-XXX ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Mino-XXX
|kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-09-10
|forigita = jes
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC)
}}
:{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC)

== [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto)
|kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC)
}}

: {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC)
{{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC)
::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC)

== [[Keith leung]] ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Keith leung
|kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la  propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC)
|tempo = tujtuje
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC)
}}

{{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu!

== Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo
|kialo = Duoblaĵo akcidente kreita
|subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}

Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]].

Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC)

== Sarastamo ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Sarastamo
|kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}</text>
      <sha1>m14i9q70t2e93a3ooh61ci25q5rjdkm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479243</id>
      <parentid>9479241</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sarastamo */</comment>
      <origin>9479243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175737" sha1="np6v3bksg2iuuadhhra84y3dobkw5t5" xml:space="preserve">{{/Enkonduko}}
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Ĉiuj subpaĝoj: [[Specialaĵo:Indekso_de_prefiksoj/Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/]]&lt;/div&gt;

== Ne plu aktivaj ==

Ne plu aktivajn erojn movu al [[/Arkivo]], vidu la suprajn kestojn &quot;Malnovaj diskutoj&quot;.

== Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj - 2026 04 26 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vikipedio:Ŝablonoj/Specialaj ŝablonoj
|kialo = ne ĝisdatigita ekde jaro 2013, redunda, estas tro multaj listoj kun specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj, kaj la plejmultaj ŝablonoj tamen nenie estas listigitaj
|subskribo = {{por}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:13, 22 mar. 2025 (UTC)
|tempo = 2025-04-24
|forigita = jes
|kialo de rezulto = vidu sube: per tri poraj voĉoj, kaj du pasivaj subtenoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 26 apr. 2026 (UTC)
}}
:Do, listigo de la ŝablonoj estus jes bonvena, se ĝi estas bone ordigita kaj didaktike donas bonan superrigardon. Tamen mi ne scias ĉu tio eble estas teoria penso: mi ekde 2007 lernis pri multaj ŝablonoj kiam mi vidis unu en teksto kaj tiam iris al la ŝablono mem por pli detale rigardi ĝin - en la dokumentado kutime estis ĉiuj respondoj al miaj demandoj, kaj se ne, mi demandis diskutpaĝe kaj iu spertulo tiam ampleksigis la dokumentadon. Tiun ĉi subpaĝon mi neniam vidis ekde miaj komencaj tagoj, fakte ankaŭ la bazan paĝon Vikipedio:Ŝablonoj mi neniam rigardis. Se ĉiuj tiel faras, tiam oni povas ŝpari al si investi multajn horojn en pli pedagogia gvidlibro pri ŝablonoj ĝenerale... Sed mi ne scias, ankaŭ la alilingvajn paĝojn mi neniam legis, kaj ne povas kompari, pro sama motivo, ke mi ne aparte volis lerni pri ŝablonoj ĝenerale, sed mi lernis en praktiko, vidante iujn ŝablonojn en uzo. Do mi singarde estus por pridubo, ĉu vere indas investi aldonan tempon en pli pedagogia prezento aŭ oni nur havu minimuman paĝon. Ĉiukaze la grandaj lingvobranĉoj ŝajne sukcesas sen aldonaj subpaĝoj - kial ne ankaŭ ni sukcesus? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:10, 22 mar. 2025 (UTC)

: {{kom}} Mi ne principe kontraŭas ekziston de tiaspecaj paĝoj se ili estas utile formigitaj. Sed la supre menciita paĝo estas kaosa kaj &quot;specialaj kaj malspecialaj ŝablonoj&quot; estas sensenca klasigado. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:57, 22 mar. 2025 (UTC)
::Mi konsentas pri la duba kritiko. Sed en la ŝablono ankoraŭ ne estas noto ke ĝia ebla forigo diskutatas, kaj mi forte dubas ĉu iu atentigis la precipan verkinton {{re|Tlustulimu}} neniu ajn, ankaŭ burokrato ne, havas la sanktan devon ĉiujn du tagojn kontroli tiun ĉi paĝon. Tial mi proponas kalkuli la semajnon ekde nun, krom se la verkinto Tlustulimu signalas ke li konsentas pri forigo kaj ne bezonas plian tempon por pripenso. Ĉiukaze unu semajno rapidege pasas. Do ĝis 06 apr. 19:13 UTC. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:13, 31 mar. 2025 (UTC)

: Mi havas la malagrablan situacion ke Tlustulimu post la 27-a de marto 2025 nur faris du miniaturajn redaktetojn. Principe li tamen devintus vidi per sonorila signo mian noton {{re|Tlustulimu}} de la 31-a de marto. Sed evidente li iel estas en paska feriado, aŭ ekstreme okupita ekster vikipedio, momente. Tial mi, vole-nevole, proponas aldoni ankoraŭ 10 tagojn, ĉar se li eventuale ferias ĝis la feriotago paska lundo, la 21-a de aprilo, kaj reestas la 22-an, tiam ĉiukkaze li bezonos iom da tempo por pripenso kiel li traktos la kritikon pri la listo de 2013, pri kiu evidente ankaŭ li mem ne atentis dum la lastaj 12 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:55, 14 apr. 2025 (UTC)
::{{re|Tlustulimu|Taylor 49|Aidas|Kani|RG72}} Nun pasis pliaj dek monatoj da atendado, kaj ŝajne Tlustulimu ne havas la energion por okupiĝi pri la temo. Do mi revenus al la origina propono de Taylor, kiu kiel unua dekomence pledis pri forigo, kaj nun ankaŭ aldonas mian signon {{por}} forigo. Tio ne kaŭzos grandan vakuon. Ĉu iu el vi ankoraŭ havas ion por aldoni? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:57, 5 mar. 2026 (UTC)
:::Mi ne reagis ĉar mi tute ne kompetentas pri ŝablonoj. Mi tute akceptas kolektivan decidon. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:47, 5 mar. 2026 (UTC)
:::Mi tute malspertas rilate la ŝablonojn. Se tiu ĉi paĝo ne estas utila kaj uzata, do oni foiru ĝin. Se iu ĝin uzas aŭ ĝi estas utila, do oni lasu kaj plibonigu ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:39, 6 mar. 2026 (UTC)

:::: {{kom}} Mi fakte lastatempe plurfoje prilaboris la malidan paĝon [[Vikipedio:Ŝablonoj]] kaj pluraj subpaĝoj de ĝi. Sed &quot;/Specialaj ŝablonoj&quot; estas plene redunda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:18, 6 mar. 2026 (UTC)
:::::Al mi ŝajnas pravigeble ĝisi de la ŝablono. Tial {{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:29, 8 mar. 2026 (UTC)

:::::Ĉi-teme fluas la monatoj kaj ankaŭ mi hezitemas forpreni ŝajne nebezonatan subŝablonon se mi ne certe scias kio okazos poste. Tamen mi nur prenas mian kuraĝon kaj forigas ĝin. Se io estos misa poste, oni ĉiukaze povas malfari la forigon. Sed iom groteskas ne povi fini temon dum pli ol 13 monatoj. Do {{farite}}, subŝablono &quot;/Specialaj ŝablonoj&quot; estas for. Se iu havas problemon pri tio, kontaktu min, aŭ se mi neatendite havas trafikakcidenton, alian aktivan administranton, ekz. Kani, por restarigi la subŝablonon post meto de konvinkaj argumentoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:23, 26 apr. 2026 (UTC)

==[[Bilda sensilo]] 2025 3 5 ==
La paĝo estas alidirektilo al [[Rastrumero]]. Tamen &quot;bilda sensilo&quot; nek estas sinonimo nek eĉ teorie subkoncepto de &quot;rastrumero&quot;, kaj la ĝermo [[Rastrumero]] neniel helpas leganton lerni pri bildaj sensiloj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:31, 28 jan. 2026 (UTC)

: {{kontraŭ}} forigo post alidirekto al [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 17:40, 29 jan. 2026 (UTC)
:Bone, do, mi povas ŝanĝi mian proponon al {{sindeteno}}. Kvankam la nuna celo ankoraŭ povus misgvidi, ĉar ne ĉiuj bildaj sensiloj estas ŝarĝokuplitaj aparatoj, ĝi estas ege pli taŭga ol antaŭe. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:09, 29 jan. 2026 (UTC)

:{{sindeteno}} Ĝenerale mi estas forte por vikipediaj alidirektiloj, kiuj simple direktigas legantojn al ĝusta celo. Sed la alidirektilo &quot;[[bilda sensilo]]&quot; ĝis nun nur uziĝis en la paĝo [[Bilda distingokapablo]], nun tute ne plu uziĝas, kaj mi demandas min ĉu iu iam per la serĉaj vortoj &quot;bilda sensilo&quot; serĉos en la esperanta vikipedio. Do, alivorte: ĉu iu ajn iam rimarkos ĉu alidirektilo ekzistas aŭ ne ekzistas. Se neniu bezonas ĝin, ni ne bezonas ĝin. Kion la koncepto [[Bilda sensilo]] cetere signifus en vikidatumoj, do en aliaj lingvoj?? Se ne forigi la alidirektilon, sencus klarigi la koncepton (aŭ preskaŭ-sinonimon) &quot;Bilda sensilo&quot; en duonfrazo de la paĝo [[Ŝargkuplita aparato]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:17, 29 jan. 2026 (UTC)
::{{re|Taylor 49|Arbarulo}} Ĉu vi havas respondon al la supra demando? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:05, 31 jan. 2026 (UTC)
:::{{re|ThomasPusch}} Bilda sensilo tute laŭvorte estas aparato, kiu sensas lumon kaj faras el ĝi bildon. Laŭ alilingvaj artikoloj, ekzemple france [[:fr:Capteur photographique]], ŝarĝokuplita aparato estas unu grava speco kaj la alia estas komplementa metaloksida duonkonduktilo (''[[:en:complementary metal oxide semiconductor]]''). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:52, 31 jan. 2026 (UTC)
:::: Ah, nun ĉio klaras. Mi dirus ke plej bonas kaj plej helpas tuj enmeti tiun bazan informon en duan frazon de la teksto [[ŝargkuplita aparato]], plej bone per kodoj de vikidatumoj, kun escepta uzo de grasaj literoj, se oni tradukas al unu nacia lingvo, oni ĉiam elstarigas tiun &quot;ŝajne aparte internacian&quot; lingvon kaj malelstarigas la aliajn. Do tute banale

:::: {{citaĵo|Ŝargkuplita aparato estas unu grava speco de '''bilda sensilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q209121|Q209121]]), la alia estas '''komplementa maloketsida duonkonduktilo''' (kodo en [[vikidatumaro]] [[d:Q173431|Q173431]]); ambaŭ estas [[duonkonduktaĵa aparato|duonkonduktaĵaj aparatoj]].}}

:::: Kaj pripenseblas (mi persone subtenus, kvankam en du kazoj temus pri gvido de mistajpaĵo al ĝusta vorto) ĉu ankaŭ konsideri alidirektilojn de la ĝusta variaĵo [[ŝargokuplita aparato]] kun plia meza vokalo kaj de la eraraj variaĵoj [[ŝarĝkuplita aparato]] kaj [[ŝarĝokuplita aparato]] kun &quot;ĝ&quot; anstataŭ &quot;g&quot; al la teksto [[ŝargkuplita aparato]], ĉar tiu mistajpo ĵus eĉ okazis al vi kaj certe ankaŭ okazos al aliaj. Ĉu ĉiu konsentas pri tiuj tri aldonaj alidirektiloj? Ĉiukaze ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj - ankaŭ la alidirektilo de [[bilda sensilo]] al [[ŝargkuplita aparato]], sed lamentado pri mankoj de veraj kompletaj esperantaj tekstoj ne estas solvo, dum klara klarigo estas helpo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:54, 31 jan. 2026 (UTC)

::::: {{farite}} Plene riparite. Tamen mi apenaŭ subtenas alidirektilojn por eraraj variaĵoj. La kodo &quot;Q209121&quot; estas malĝusa por la celata bildsensilo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:38, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Dankon ThomasPusch pri la korekto! Ĉi-kaze temas pli ĝuste pri mislego ol mistajpo. Principe mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, se ni havos ilin, ĉi tiu estus relative taŭga okazo. Do mi nek poras nek kontraŭas tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 04:21, 2 feb. 2026 (UTC)
::::::: Principe ankaŭ mi ne multe ŝatas alidirektilojn por misliterumoj - tamen, ĉi tie estas tiom nematura temaro, kaj la termino [[ŝargkuplita aparato]] estas tiom ekzotikega (almenaŭ mi neniam vidis ĝin en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, kaj mi preskaŭ garantias ke ĝi neniam menciiĝis ie tie), ke la facile pardonebla mistajpo skribi la adjektivon &quot;ŝargkuplita&quot; kun silabo &quot;ŝarĝ&quot; permesas klarigan alidirektilon. {{re|Taylor 49}} Vi en unu frazo notas &quot;plene riparite&quot; kaj en alia tamen avertas &quot;La kodo &quot;Q209121&quot; estas malĝus[t]a por la celata bildsensilo&quot;. Ĉu vi havas pli bonan ideon por vikidatuma kodo aŭ entute havas proponon kiel solvi la dilemon? Klaras ke ĉiuj konsentas ke &quot;ĉio estas iusence nur provizoraj solvoj&quot;, sed jes bonas se tiuj &quot;provizoraj solvoj&quot; estu laŭeble ne malĝustaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:30, 6 feb. 2026 (UTC)

:::::::: Mi jam riparis tion en la artikolo: [[d:Q210745|Q210745 &quot;active pixel sensor&quot;]]. Mi ankaŭ kreis alidirektilon [[CCD-bildosensilo]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:44, 8 feb. 2026 (UTC)
:::::::::Do eblas konsideri la temon kontentige finita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:42, 5 mar. 2026 (UTC)


== [[Joel Filsaime]] - 2026 3 1 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Joel Filsaime
|kialo = Neesperantisto markigis tiun paĝon kiel spamaĵo, vikidatuma ero pri la temo tute ne estas sed en [[d:Q58221895]] estas informoj pri la ŝtrumpopupa agado de iuj penoj puŝi la temon en vikipedion, teksto nun nur estas en la esperanta branĉo, supezeblas ke alilingvaj tekstoj jam estis forigitaj, sed tio rekte ne kontroleblas. Ĉiukaze la esperanta ek-teksteto estas [[vikipedio|orfo]], aldone estas mizera unufraza artikola ĝermeto, kaj krome dubindas la menciindeco de la homo, se neniu esperantista uzanto konas lin kaj en la angla kaj ĉiuj aliaj branĉoj de vikipedio estas neniu informo pri li. Ah, kaj la indikita ekstera ligilo fine de la paĝo ankaŭ estas morta ligilo. Sola referenco ankaŭ ne funkcias, kaj tial entute sola provo pri ekzisto de tiu kantisto estas [[IMDb]], filma datumbazo, kiu tamen nur indikas lian naskiĝdaton kaj ke li neniam faris filmon. Tio estas mizere malmulte por konvinki pri lia tutmonda menciindeco.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:40, 6 feb. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 13 februaro 2026 11:56
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:56, 1 mar. 2026 (UTC)
}}
{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:41, 6 feb. 2026 (UTC)
:{{por}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 14:30, 6 feb. 2026 (UTC)

== SoftProgrAmaro ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Informkesto programaro/testoj
|artikolo2 = Ŝablono:Informkesto programaro/provejo
|artikolo3 = Ŝablono:Infobox Software
|kialo = forgesitaĵo, &quot;testoj&quot; kaj &quot;provejo&quot; neuzataj, &quot;Software&quot; nur post forŝalto &lt;big&gt;ĝisnune NE okazis&lt;/big&gt;
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:23, 10 feb. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-02-17
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
:{{Por}} sed 8 uzoj de &quot;Infobox Software&quot; ankoraŭ devos permane anstataŭiĝi, aŭ per la roboto de Taylor, ĉar vere tio ankoraŭ ne okazis. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:38, 5 mar. 2026 (UTC)
:{{Por}} mi anstataŭigis {{ŝ|Infobox Software}} --&gt; {{ŝ|Informkesto programo}} sed ŝajnas ke nia ŝablono bezonas prilaboradon ĉar kelkaj parametroj ne bone funkcias. --[[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 22:49, 19 apr. 2026 (UTC)

== [[Natalia Bryant]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Natalia Bryant
|kialo = Ne estas mi kiu petas forigon, sed intervikia patrolanto -- iu neesperantisto aldonis la &quot;internacian&quot; argumenton &quot;crosswiki spam&quot;, kaj fakte proponis tujforigon, sen iu diskuto
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC) -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 2 marto 2026 21:16
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
:{{kom}} Mi mem dubas pri enciklopedieco. Ankaŭ ĉu la patro aldonas menciecon. En la artikolo estas kelkaj fuŝaĵoj, sed korekteblaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:27, 23 feb. 2026 (UTC)
:: {{por}} forigo. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q83827832&amp;action=history Q83827832] kreinto globale forbarita pro interalie gantopupumado. Fontoj estas multaj, tamen la artikolo ŝajnas esti memreklamo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:18, 23 feb. 2026 (UTC)
::: {{kom}} Efektive en vikidatumaro videblas pluraj diverslingvaj paĝoj kreitaj kaj baldaŭ forigitaj pro forta premo de ne-lingvaj ĉasantoj pri vikipedia misuzado. Sed la nederlanda vikipedio en sia eksterprojekte puŝita diskuto pri ebla forigo forte protestas pri forigo nur pro argumento &quot;crosswiki spam&quot;, kaj eble estas verkita pli profesinivele ol la esperantlingva teksto, kiu stile ne jam estas tre polurita. Kaj mi eĉ ne jam havas personan opinion, ĉu mi opinias la manekenon menciinda en la esperantlingva vikipedio. Ankaŭ iom ĝenas ke la ne-lingvaj ĉasantoj jam energie du-foje forigis (probable solan) foton el la komunejo kaj el vikidatumoj, sed foto kompreneble estas nur unu elemento en komenca teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:29, 4 mar. 2026 (UTC)

:::: Ĉu vere forte? [[:nl:Wikipedia:Te_beoordelen_pagina's/Toegevoegd_20260222#Natalia_Bryant]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:44, 4 mar. 2026 (UTC)
:::::Nu, la diskuto tutekzakte estis:
::::::&lt;small&gt;Nomumita por tujforigo pro krucvikia spamo. Mi vidas artikolon kun fontoj. Do, ĝis kia grado ĉi tiu artikolo estas netaŭga? – Mbch331 22 Feb 2026 
:::::::Krucvikia spamo ne estas kialo por tujforigo, @WikiBayer. Alie, la artikolo ŝajnas bona al mi. Ĝi povus esti iom pli bona gramatike, kaj kelkaj frazoj povus esti pli neŭtralaj, sed ĝi ne estas aparte problema artikolo kaj ankaŭ estas bone fontigita. Mondo 23 Feb 2026 
:::::::Mi purigis la artikolon. Mondo 23 Feb 2026
::::::::@MondoE, ne estas listigita fidinda fonto. WikiBayer  23 Feb 2026 
:::::::::People, Vogue, ESPN, ktp. estas aŭtoritataj fontoj en nia Vikio. Kaj la fontoj ankaŭ mencias ŝin anstataŭ mencii ŝin nerekte, kio ankaŭ estas postulo ĉi tie. Krom la lasta fonto, sed tiu ankaŭ nur konfirmas ŝian fratinon. Mondo 23 Feb 2026&lt;/small&gt;
::::::::::Ekde tiam neniu plia nederlanda komento venis. Fakte estis nur du homoj, kiuj protestis kontraŭ la propono, mi dirus ke &quot;forte&quot;, kaj neniu krom la proponinto mem subtenis forigon. Sed mi estas malpli konvinkita ol la du nederlandlingvanoj, la artikolo jes ŝajnas esti memreklamo. Nun (nur) '''du''' esperantaj tekstoj interne ligas al la teksto, sed de ĝi restus oni povus aldoni ligojn de la paĝoj [[19-a de januaro]], [[Chanel]], [[Dolce &amp; Gabbana]], Teen [[Vogue]], [[Vanity Fair]], [[Victoria's Secret]] kaj per tio eviti ke la teksto estus artikola orfo. Eble mia entuziasmo suferas, ĉar mi ne estas leganto de tiuj gazetoj kaj tial ne jam vidis ŝin en artikolo, sed pro la memreklamo mi tendence estas {{malforte por}} forigo, ankaŭ se la nederlanda teksto tre probable restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:28, 5 mar. 2026 (UTC)

== &quot;Kategorio:Ŝablono:Kun Lua&quot; - 2026 4 6 ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Kategorio:Ŝablono:Kun Lua
|kialo = proponas forigon post malplenigo ĉar neutila, preskaŭ ĉiuj ŝablonj jam uzas LUA:on, kaj neniu bontenas katigon laŭ la eco, do la kato enhavas pli-malpli hazardan subaron de la tuta ŝablonaro
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:49, 24 feb. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-03
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis kvar pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:40, 6 apr. 2026 (UTC)
}}

: Mi prove malplenigis ĝin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:28, 1 mar. 2026 (UTC)
::{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:32, 5 mar. 2026 (UTC)
:::{{por}} la argumentado sekveblas. [[User:Aidas]] 14:42, 8 mar. 2026 (UTC)

== [[Dunst Records]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Dunst Records
|kialo = Ŝajnas mempropagando. Nura referenco ripetas la enhavon de la artikolo. Estas neniu interna ligilo kaj neniu koresponda alilingva artikolo, nek en angla nek en hungara.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 1 mar. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 8 marto 2026 12:48
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
{{malforte kontraŭ}} forigo. Estas klare ke estas neniu koresponda alilingva artikolo, kaj la teksto eĉ ne estas aparte sprite farita. Sed la ligo al ''[[Believe Music]]'' kaj per tio al la esperantlingva muzikeldonejo [[Vinilkosmo]] igas ĝin interesa por la esperantista komunumo. Internaj ligiloj restos iom problemetaj, nun estas tri da ili, ne plu estas tute neniuj, kvar povus jam sufiĉi (eble el paĝo [[Budapeŝto]] aŭ paĝo [[elsendfluo]]). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:09, 5 mar. 2026 (UTC)

:Tendence {{kontraŭ}} Pro tio ke nun estas pluraj malfortaj referencoj kaj la ligilo al ekzistanta teksto &quot;Believe Music&quot; kaj nerekte Vinilkosmo iusence pravigas la tenon aparte en wiki-eo. Mi kompreneble samkiel ĉiu alia ne scias, ĉu aŭ kiom ankoraŭ venos produktaĵoj de tiu muzikforĝejo de ege juna eldonisto, sed mi tamen ne volas diskriminacii nur pro la asertata aĝo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:37, 8 mar. 2026 (UTC)

{{komento}} Ekde komenco de marto ĉi tie kolektiĝis nur unu voĉo por forigo kaj du tre nekonvinkitaj voĉoj &quot;malforte kontraŭ&quot; kaj &quot;tendence kontraŭ&quot;. Ke mi mem estas nekonvinkita, mi povas mem konfirmi, kaj la vortumo &quot;tendence kontraŭ&quot; ankaŭ ne aspektas tre memcerta. Mi povus kalkuli, ke Kani estas por forigo, kaj estas du voĉoj kiuj &quot;estas je po kvarono kontraŭ&quot;, do sume estas duona voĉo favore al forigo, sed tio estus ege stranga kalkulmaniero. Do mi nepre volas alvoki pliajn uzantojn preni starpunkton pri la temo. Al mi fakte ne estas tre grave kio fine okazos al la teksto, sed min ĝenas ke iu anonimulo (neesperantisto??) la 10-an de aprilo silente forviŝis la ŝablonon pri diskuto en VP:FA, kvankam la diskuto tute ne estas finita. Tiel trompeme forigi la memoron ke iam estis esperanlingva diskuto pri forigo, en kiuj aperis maltro da klaraj voĉdonoj, estus mizere. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:27, 25 maj. 2026 (UTC)

== &quot;Ŝablono:Tradukita/artikolo&quot; - 2026 3 12 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Tradukita/artikolo
|kialo = jam forŝaltita
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:26, 1 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-08
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 2026-03-12
}}
:{{Por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:35, 5 mar. 2026 (UTC)
:{{Komento}} Mankas al mi teknikaj scioj pri ŝablonoj, sed nun mi vidas, ke estas centoj da artikoloj kun ruĝaj volapukaĵoj en kategorioj ĝis oni ŝanĝas ''Tradukita'' al ''Trad''.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 01:00, 28 mar. 2026 (UTC)
:: {{kom}} Tio neniel rilatas al la forigo, sed al redakto de la ankoraŭ ekzistanta [[Ŝablono:Tradukita]]. Bedaŭrinde mia libertempo malpliiĝis do laboro ne progresas tiel rapide kiel mi planis. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:02, 5 apr. 2026 (UTC)

== Projektaĵoj &quot;Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj&quot; kaj &quot;/6&quot; - 2026 4 6 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj
|artikolo2 = Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6
|artikolo3 = Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6
|kialo = &quot;Vikipedio:Kondiĉaj ŝablonoj&quot; preskaux senenhava, kaj tio fakte ne estas artikolo malgraux sxablono &quot;Ĝermo&quot; (la rilata kato NE estas poponita por forigo), &quot;/6&quot; temas nur pri dubindaj aŭ jam forigitaj ŝablonoj
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-12
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:23, 6 apr. 2026 (UTC)
}}
:En &quot;Vikipedio:Projekto:Korektado de parametroj de ŝablonoj/6&quot; ankoraŭ estis iuj uzoj de la ŝanĝita ŝablono &quot;CarojDeRusio&quot; por ĝustigi, tion mi faris nun. Nun mi estas {{por}} forigo de ĉiuj 3. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC)
::{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC)

== Bul**g - 2026 4 6 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Buleaeg
|artikolo2 = Ŝablono:Buleaeg/eg2
|artikolo3 = Ŝablono:Buleo-eg1
|artikolo4 = Ŝablono:Buleo-eg
|kialo = drolaĵo, ĉiuokaze neuzataj kaj sen dokumentaĵo
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:35, 4 mar. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-03-12
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je tri poraj voĉoj kaj neniu kontraŭa (kvankam ankoraŭ atendiĝis tri pliajn samajnojn) [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:39, 6 apr. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:34, 5 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:38, 8 mar. 2026 (UTC)

:{{por}} Tujforigenda (Ĝ1). [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:20, 5 apr. 2026 (UTC)

== [[Graziano D'Urso]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Graziano D'Urso
|kialo = Mi dubas ĉu temas pri mempropagando, kvankam la artikolo mem ŝajnas savebla. Tamen la kreinto estas la biografiito mem, kaj la artikolo ne ekzistas en la itala, kaj nur en minoritataj lingvoj.
|subskribo =--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 16 mar. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 23 marto 2026 17:51
|forigita = ne 
|kialo de rezulto = vidu sube, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 26 apr. 2026 
}}
{{kontraŭ}} La referencoj ŝajnas al mi konvinkaj, kaj estas multaj, kiuj vere kovras pli-malpli ĉiujn asertojn. Ke estas ISBN-numeroj pri liaj verkaĵoj, ankaŭ estas pluso, kio ebligas kontroli la publikigon (kvankam tion mi ankoraŭ ne faris). Ĝustas ke estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston, kaj kiu baze faris multegajn redaktetojn en vikidatumoj, tio estas minuso, sed en vikidatumoj ne estas signo ke itala teksto pri li iam estis kaj estis forigita. Sed la informoj estas kredindaj, estas sufiĉaj kaj estas informaj. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 07:06, 27 mar. 2026 (UTC)

{{kontraŭ}} La argumentoj de Aidas validas, kaj kaj &quot;la artikolo ne ekzistas en la itala, nur en minoritataj lingvoj&quot; (nun en 11 krom en E-o) ne estas valida kialo por forigi tekston - la [[kataluna]] estas pli granda lingvo (kaj laŭ nombro de parolantoj kaj laŭ vikipedia branĉo) ol ni diru la dana, armena aŭ hebrea, kiuj simple havas pli da renomo ĉar ili estas ne nur fortaj regionaj sed ŝtataj lingvoj, kaj la [[sicilia]]n eblas konsideri dialekton de la itala, do &quot;loka lingvo&quot; de la temulo. Certe la e-lingva teksto tre povos profiti de informkesto, sed tio estas rapide aldonebla, kaj la kvanto de referencoj estas eĉ ekscesa por tiom malvasta teksto ... sed en duba kazo pli bone multe pli ol multe malpli da referencoj. Ke &quot;estis konto de sama nomo kiu starigis la esperantan tekston&quot; kaj tio supozigas ke probable aŭ eble &quot;la kreinto estas la biografiito mem&quot;, estas kialo despli detale rigardi ĉu neŭtralaj fontoj konfirmas la asertojn, sed tio ŝajnas la kazo ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:20, 6 apr. 2026 (UTC)

:{{re|Kani}} Mi ĵus ankoraŭ aldonis informkeston, tri retejojn, kaj iom poluris la koncernan vikidatuman eron. Tiel laŭ mi la teksto povas resti. Ĉu vi volas fermi la diskuton aŭ ĉu vi konsentas ke mi faru tion? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:07, 26 apr. 2026 (UTC)
::Kompreneble ankaŭ ĉi tie eblus ankoraŭ investi plurajn horojn en kreado de iuj vikipedie bonvenaj flankaj tekstoj, ekzemple pri Paolo Altieri, la edukejoj universitato Pegaso en Napolo kaj muzika konservatorio Vincenzo Bellini en Katanio, aŭ eblus konsideri ĉu indas ne simple alidirektigi la temon kantodidaktiko al [[kanto]] sed krei propran remon kantodidaktiko. Sed tiuj konsideroj ne rilatas al la fakto ĉu la teksto entute povas resti aŭ ne. Ĉiukaze la indiko &quot;Leonardo da Vinci: &lt;s&gt;La Imagaj Damnitaj&lt;/s&gt;&quot; estis misa. Temas pri tri intermezoj kiuj nomiĝas en Eo &quot;La Imaga Malsanulo&quot; (''L'Ammalato immaginario''). Mi ne kaŝu ke la italaj vikipedianoj decidis draste malpermesi la tekston, ĉar ili konsideris la temon senespere reklama, vidu [:it:[Wikipedia:Pagine_da_cancellare/Graziano_D'Urso]]. Sed tio ŝajnas al mi vere drasta decido - la esperanta teksto nun estas same reklama aŭ nereklama kiel multaj aliaj biografioj pri muzikistoj, samkiel la tekstoj en la 11 aliaj vikipediaj lingvoj, kiujn ankaŭ neniel necesus ĉiujn buĉi ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 26 apr. 2026 (UTC)
:::La teksto nun povas resti. Mi konsentas, ke vi fermu la diskuton. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 26 apr. 2026 (UTC)

==[[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]==
Malrespekto de kopirajto - aspektas kiel laŭvorta traduko de [https://www.luzespirita.org.br/index.php?lisPage=enciclopedia&amp;item=Auto%20de%20f%C3%A9%20de%20Barcelona] kaj mi vidas neniun indikon de permeso. 

:La malrespekto de kopirajto restas. Administrantoj {{re|Tlustulimu}} {{re|ThomasPusch}} {{re|Blahma}} {{re|KuboF Hromoslav}} {{re|Gamliel Fishkin}} {{re|LiMr}} {{re|Kani}} {{re|Stefangrotz}} Bonvolu fari ion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:15, 5 apr. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} La malrespekto de kopirajto ne plu restas, ĉar mi reredaktis la artikolon el la portugallingva vikipedio kiu indikas diversajn fontojn. Nun la teksto estas tute alia kaj mi forigis ankaŭ unu bildon. Tial mi petas la forigon de la forigaverto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:59, 5 apr. 2026 (UTC)
::Kani solvis la problemon. Dankon! --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:06, 5 apr. 2026 (UTC)

== Alia temo, kun bedaŭro finita je 2026 04 19 ==
Krome mi petas atenton al [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj#Historiaj dosieroj de Claudio Pistilli]]. ThomasPusch jam forigis kelkajn, restas aliaj trovitaj sed ne forigitaj, kaj multegaj aliaj ankoraŭ ne kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:08, 19 mar. 2026 (UTC)

:La problemo ĝustas. Mi ekde la komenco de marto sukcesis savi kelkajn bildojn, forigis aliajn pri kiuj mi jam pruvis ke ili neniel povus esti pli ol 100-jaraj, kiel estis indikite en la licenca aserto, sed mi interkonsentis kun Arbarulo lasi tempon de entute ses semajnoj, do ĝis pli-malpli mezo de aprilo, kaj tiam mi forigos ĉiujn dosierojn kiuj ĝis tiam ankoraŭ estos sen konvinkaj pruvoj pri ekestado antaŭ pli ol 100 jaroj. Mi nun de la 7-a ĝis la 11-a vojaĝos kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a ĝis 17-a ankaŭ. Tial mi proponas ke ĉiuj povos ankoraŭ vidi ĉu eblus savi iujn dosierojn, ankaŭ mi povos vidi sed mi nur la 12-an de aprilo, kaj ke ni metu la finan limdaton la 18-an de aprilo. Mi promesos ke mi tiam forigos ĉiujn el la nun 40 dosieroj kiuj nun estas en la iom misgvida [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj]] (la ekzakta titolo de la kategorio ne gravas, ĉiukaze plej multaj estas klara kandidato esti forigitaj post revizio aŭ post konvena atendotempo - do &quot;ne tuj&quot;, sed ĉiukaze). Mi ne kaŝu ke ne eblas tiom klare diri ke ĉiuj kandidatoj estus perforto de kopirajto. Ekzemple (post detala serĉado)
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Papo Gelasio la 1-a.png|Papo Gelasio la 1-a]] estas bone dokumentita kiel litografio de 1879, signife pli ol 100-jara
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Justino la 2-a (520-578).png|Justino la 2-a (520-578)]], same signife pli ol 100-jara
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Sankta Akacio de Sinajo.png|Sankta Akacio de Sinajo]], signife pli ol 100-jara, sed restas dubo ĉu ĝi vere konvenas en la teksto [[Bazilisko la Juna]]
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] 
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] kaj
# [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Maŭricio la 1-a (539-582).png|Maŭricio la 1-a (539-582)]] el 1697

:estas konfirmite pli aĝaj ol 100 jaroj kaj sendube povos resti. Sed plej multaj aliaj restas sub forta dubo, kaj se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado devos forpreniĝi meze de aprilo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:31, 5 apr. 2026 (UTC)
::{{komento}} Mi vere malĝojas devi nun forigi ĉiujn dosierojn alŝutitajn de Claudio krom la naŭ pri kiu mi sukcesis detektive pruvi kaj dokumentigi ke ili vere estas pli aĝaj ol 100 jaroj. Pri pluraj aliaj bildoj, ekzemple [https://byzantium-blogger.blog/wp-content/uploads/2019/10/m588237_the-byzantine-emperor-maurice-about-to-be-executed-by-the-usurper-phocas-having-seen-his-five-children-killed-in-front-of-him-602.jpg tiu ĉi], uzita je la nomo &quot;Ekzekutado de la imperiesto Maŭricio fare de la uzurpisto Fokas.png&quot; en la teksto [[Maŭrico (imperiestro)]], mi facile kredus ke ĝi estus pli ol 100 jarojn aĝa, sed mi ne havas la tempon investi horon da serĉado por ĉiu de la nun ankoraŭ 39 bildoj en la kategorio, 39 horoj estus plena oficista laborsemajno. Kaj evidente Claudio eĉ ne komencis serĉi verajn fontojn de la bildoj (kompreneble fonto ne estas &quot;mi vidis ĝin kiel ornamaĵo de privata Facebook-noto, ne klaras de kie la bildo venis tien&quot;). Do: se en ses semajnoj ne eblis trovi argumenton por tenado, ili devas nun forpreniĝi. Jam la forprenado unu post alia estas sufiĉe da laboro. Kompreneble mi ĉie kontrolos ĉu eble Claudio aŭ iu tamen metis dokumentigon al la dosiera priskribopaĝo antaŭ definitiva forigo, sed mi dubas ke mi vidos ion tie... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi en la proceso de pena forigo ankoraŭ sukcesis pruvi kaj dokumentigi la aĝecon de 
:::10. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Karino (250-285) Romia Imperiestro.png]]
:::11. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Phocas (547-610) 2.png]]
:::12. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Senkapigo de Siagrio (486).png]]
:::13. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Granda Palaco de Konstantinopolo (Vogt).png]] 
:::14. [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Prometeo liberigita de siaj ĉenoj fare de Heraklo.png]]
:::kaj sekve povis savi ilin. Du pliajn bildojn ([[Zenono (imperiestro)|15]] kaj [[:dosiero:Romulus Augustus deposed by Odoacer.png|16]]) mi povis anstataŭigi per identa bildo el la vikimedia komunejo. Tiel necesas fine nur 23 bildojn forigi kaj maluzigi en la tekstoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:35, 20 apr. 2026 (UTC)

PS: Ankaŭ [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Romia Konkero fare de la vandaloj.png]] identiĝis kiel bildigo de 1890 kaj same estas klare pli ol 100-jara. TP

{{farite}} la forigo de ĉiuj dubaj dosieroj. La koncerna [[:Kategorio:Tujforigendaj artikoloj|ujo]] nun ne havas ajnan dosieron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:32, 20 apr. 2026 (UTC)

== J-Pimp (songwriter) 2026 04 07 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = J-Pimp (songwriter)
|kialo = Fuŝa artikolo, metita de anonimulo: nur unu frazo, alilingva titolo, nur unu referenco, kiu fakte ne referencas la tekston kaj nur mencias kanton, kaj manko de alilingva artikolo; ĝi ne ekzistas eĉ en la angla, inter pli ol 7 milionoj ne estas loko por tio.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:14, 26 mar. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 2 aprilo 2026 9:36
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = Kvar poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:22, 7 apr. 2026 (UTC)
}}
{{por}} La teksto estas orfa, estas kvante tute malsufiĉa ĝermeto de nur unu frazo, la titolo (&quot;songvvriter&quot;) estas fuŝa, la sola referenco pruvas nur ke iam ajn ekzistis unusola rep-muzikaĵo, ĝi ne pruvas iun biografian aserton (da kiuj ekzistas nur vera nomo, asertita naskiĝdato kaj -loko), kaj krome alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo akuzas la anonima(j) konto(j)n pri transvikia spamado. Ĉio kune ne konvinkas. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 06:37, 27 mar. 2026 (UTC)

{{por}} Mi konsentas kun Aidas. Dubinda [[Vikipedio:Menciindeco|menciindeco]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:11, 5 apr. 2026 (UTC)

{{por}} Kio estas eble ioma perforto konrraŭ la mizera ĝermeto, estas ke nun jam ĝi ne ligiĝas al vikidatuma ero - mi pensas ke kiam mi unuafoje ĵetis rapidan rigardon al ĝi fine de marto, ĝi ankoraŭ havis - tio '''estus''' fuŝa ago de iuj akuzaj &quot;alilingvaj ĉasantoj de intervikia misuzo&quot; se temus pri valora teksto, sed pri tiu ĉi eĉ ne meritas provi eltrovi kie povus esti malaperinta la vikidatuma ero. Mi same pledas por forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:48, 5 apr. 2026 (UTC)

== [[Falsaj kuracistoj en Finnlando]] - 2026 4 26 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Falsaj kuracistoj en Finnlando
|kialo = Ŝajnas persona kreaĵo. Estas nek referencoj nek alilingvaj ekvivalentoj. Ankaŭ ne estas klara temfadeno: ĉu temas pri sendiplomaj kuracistoj, ĉu pri tio en Finnlando, ĉu pri la kazo de Esa Laiho. Temas pri nia konata finna amiko kun kiu maleblas interkonsenti por plibonigo de iliaj kreaĵoj, kaj krome li de tempo al tempo kreas novan avataron. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:43, 7 apr. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 14 aprilo 2026 22:40
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = ses poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:48, 26 apr. 2026 (UTC)
}}

:{{por}} Estas falsaj profesiuloj preskaŭ ĉie. La artikolo ne indikas kial ĝi meritas apartan artikolon. [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 00:54, 11 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi konsentas kun ĉi tiu forigo. Ankaŭ ne estas kategorioj aŭ io ajn montrata en la artikolo. Mi ĵuste antaŭeniris kaj etikedis la artikolon, kaj ankaŭ informis la aŭtoron. &lt;small&gt;(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)&lt;/small&gt; [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:36, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo: nesufiĉe menciinda. Eble movebla al [[Falsa kuracisto]] kaj plibonigebla, kvankam mi ne trovas la temon ĉe WikiData. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 16 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo: vere persona teksta kreaĵo, sen iuj referencoj, tute ne kontrolebla ĉu fikcio, ĉu fabelo, kaj kun tre dubinda temo pri enciklopedio. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:39, 25 apr. 2026 (UTC)
: {{por}} forigo: Ŝajne pri la imagebla ĝenerala koncepto [[Falsa kuracisto]] (False Physician, Faux médecin, Médico falso, Falscher Arzt / ärztlicher Hochstapler ktp) vere en neniu branĉo de vikipedio antaŭvidatas aparta artikolo, sed ĉiukaze pri nuance alia, sed tre proksima temo estas la teksto [[ĉarlatano]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:51, 26 apr. 2026 (UTC)

== Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio - 2026 04 19 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio
|kialo = Ĝi estas malplena.
|subskribo = [[Uzanto:Fine Style 9634|Fine Style 9634]] ([[Uzanto-Diskuto:Fine Style 9634|diskuto]]) 10:18, 12 apr. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 19 aprilo 2026 10:53
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 5 poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:57, 19 apr. 2026 (UTC)
}}

:{{por}} Mi vidis, ke vi [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Ŝablono:Krimo_en_Okcidenta_Aŭstralio&amp;oldid=9351504 movis ĉi tiun ŝablonon] al [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]] kiu indikas misliterumon (celis &quot;''Aŭstralio''&quot;, skribis &quot;''Okcidenta Aŭstralio''&quot;). Mi diras jes/por al ĉi tiu forigo, aŭ se mi eraris, atendu ĝis vi respondos al ĉi tio. &lt;small&gt;(Mi ne scias ĉu mi supozeble voĉdonu pri tiaj aferoj; ankoraŭ estas sufiĉe nova ĉi tie!)&lt;/small&gt; [[Uzanto:YTY76-EO|YTY76-EO]] ([[Uzanto-Diskuto:YTY76-EO|diskuto]]) 10:44, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Tuj forigenda ([[VP:R3|R3]]). [[Vikipediisto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;&quot;&gt;CasteloBranco&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|&lt;span style=&quot;color:#00008b;&quot;&gt;diskuto&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; 13:04, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Tuj forigenda, estu [[Ŝablono:Krimo en Aŭstralio]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 16 apr. 2026 (UTC)
:{{por}} Mi hieraŭ revenis el dusemajna ferio, kaj nun unuafoje reestas sur tiu ĉi paĝo. Tial mi kiel unua ago ĉi tie ĵus forigas la post movo ne utilan malnovan titolon &quot;Ŝablono:Krimo en Okcidenta Aŭstralio&quot;. Tion oni fakte povintus fari ankaŭ kun malpli longa atendotempo ol plena semajno, konsentite. Sed semajno ĉiukaze tre rapide pasas. Mi ankoraŭ esperas ke la navigila ŝablono uziĝos en pli da paĝoj ol tiu ununura - navigilo kiu celas kunligi plurajn paĝojn sed entute nur estas unu orfa paĝo el krome neekzista serio estas sensenca. Sed kompreneble, unu nova paĝo estas la unua kaj aliaj povas naskiĝi post kelkaj tagoj aŭ semajno. Kaj mi alvokas ke se la temaro maturiĝas, la esperanta navigilo fine estu en Esperanto - do estu &quot;Okcidenta Australio&quot;, ne iu fremda mallongigo &quot;VVA&quot;, ktp. Sed tio estas facila adapto, fari plurajn tekstojn pri la temaro estas unua paŝo kaj estas pli granda laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:00, 19 apr. 2026 (UTC)

==Denove [[La aŭtodafeo de Barcelono (1861)]]==
Hieraŭ la verkinto [[Uzanto:Claudio Pistilli]] mesaĝis aparte al mi kaj al [[Uzanto:Kani]] kun teksto, kiun li prezentas kiel leteron de ''Luz Espírita'' (eldoninto de la fonto kiun li tradukis) permesanta uzon de la artikolo. Mi kaj en mia diskutpaĝo ankaŭ [[Uzanto:Taylor 49]] respondis pli-malpli same, ke ili faru la normalan procedon, t.e. metu permesilon publike sur sian retejon aŭ sendu ĝin al la tiucela retadreso. Samtempe Kani respondis ke estas tute bone jam remeti la tekston. Al mi Claudio Pistilli tuj koleriĝis, ne faris la normalan procedon, sed tuj remetis grandan parton de la artikolo.

Mi pensas ke ĉi tiu agado estas maldeca kaj estas kialoj suspekti ke la permeso estas falsa. Ni scias pri la permeso nur tra Claudio Pistilli mem. Kaj antaŭ nelonge li markis amason da dosieroj kiel proprajn kvankam ili ne estis propraj, kaj poste markis ilin kiel pli ol centjarajn kvankam li ne kontrolis ĉu ili estas pli ol centjaraj, do lia kompreno de aŭtorrajtaj aferoj klare ne estas fidinda. Krome, se la rajtoposedantoj vere konsentas al la uzado, devus ne esti malfacile ke ili publikigu rajtigilon sur sia retejo. Do mi taksas suspektige, ke anstataŭ fari tiun facilan paŝon, Claudio Pistilli koleregas kvazaŭ tiu postulo malebligas uzadon de la materialo. Do mi pensas ke ni devus provizore forigi la kopirajtan materialon kaj restarigi la version de Kani. Se poste montriĝos ke la permeso estas vera, ni tiam kompreneble allasos la artikolon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:09, 19 apr. 2026 (UTC)

: {{forte por}} tujforigo de la disputebla materialo (subpremo de historio). Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblus. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:13, 19 apr. 2026 (UTC)
:::Mi rekomendis: kontakti kun Arbarulo, meti la referencon kune kun permeso de la aŭtoro, kion mi vidis en pluraj artikoloj, kaj peti ke oni metu la indikon pri libera permeso en la retejo. Sed ne ĉiuj scipovas fari ĉion. Kaj mi komprenas koleron, ĉar mi foje klopodis publikigi kovrilpaĝojn kaj fotojn kun rekta permeso (foje eĉ kun peto) de la rajtoposedanto kaj la vikia sistemo malpermesis. Foje la proceduro estas komplika por tiuj kiuj ne regegas la teknologian anglan lingvon kaj la vikian burokration. Kaj tre ofte la anglalingva versio publikigas bildojn kiuj estas malpermesitaj al aliaj lingvoj. Mi konsideras maldeca la suspekton, ke &quot;la permeso estas falsa&quot;, sen pruvoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:28, 19 apr. 2026 (UTC)
::::{{re|Kani}} &quot;kion mi vidis en pluraj artikoloj&quot; - mi scivolas pri tio. Ĉu vi povas montri ekzemplojn?
::::Mi klarigu ke Claudio Pistilli ne devus fari ion ajn mem. Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon, kaj se ili havas teknikan kapablon enretigi tutan enciklopedion, mi malkredas, ke ili ne kapablas afiŝi permesilon (haveblan en la portugala, la itala kaj ankaŭ en Esperanto). --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:10, 19 apr. 2026 (UTC)
:::::&quot;Ĉu vi povas montri ekzemplojn?&quot; Ne, mi parolas laŭ memoro. Se vi kredas, bone; se vi ne kredas, ankaŭ bone. Mi preferas dediĉi miajn energiojn alimaniere. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:13, 19 apr. 2026 (UTC)
::::::Salutojn, amikoj, mi deklaras ke se oni ne fidas je la permeso de la aŭtoro pri la rajtokoncedo, bonvolu konfirmi kun la retadreso contato@luzespirita.org.br pri la permeso. Krom tio mi havas la ciferecan dokumenton kiun mi publikigis en la diskuto de la artikolo. Altestime, [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:04, 20 apr. 2026 (UTC)
:::::::Do, principe tute formale Arbarulo kaj Taylor pravas: necesas retpoŝta letero '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'', por tie permesi la uzon de la teksto laŭ licenco de [[krea komunaĵo]] (Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0) aŭ kiel [[publika havaĵo]] (PD) - plej bone kopie ankaŭ al iu administranto de la esperanta vikipedio, ekzemple Kani (se Claudio jam havas ties retpoŝtan adreson). Do eblas nur peti la brazilanojn pri tiu paŝo. Se oni nur prezentas retpoŝtan leteron, kiun oni mem ricevis de la permesanta asocio, restas la risko, ke iu kritikulo povus pridubi ĉu la permesa letero estas aŭtent(ik)a. Kvankam, se en Brazilo momente neniu respondas, oni povus ankaŭ provi pludirekti la de luzespirita ricevitan retpoŝtan leteron senŝanĝe al ''permissions-eo@wikimedia.org'', kun risko ke la homoj tie eble ne akceptos la kromvojon. Sed povas ankaŭ funkcii. Ĉio estas iom kompliketa, ne pro ni aŭ pro Arbarulo, sed pro la ĝeneralaj reguloj de la interlingva Vikipedio. Sed ni povas, mi pensas, facile permesi al ni, toleri atendotempon de kvar semajnoj, ĝis la &quot;permesa etikedo&quot; de wikimedia.org estos, kaj baze de la mesaĝo prezentita de Claudio toleri la vastigitan tekston jam ĝis tiam, KROM kompreneble se iu el luzespirita.org.br jam protestus al iu el ni pri kopirajta perforto, kio tamen estas plej malverŝajna konsiderante la temon kaj ankaŭ la mesaĝon prezentita de Claudio. Tamen, se ene de la de ni interkonsentebla limdato (mi nur arbitre ĵus proponis vastan limon de kvar semajnoj, ĉar tio malpliigas la streson kompare al nur unu aŭ du semajnoj) nenio klariĝas, ni devos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026 kiam Kani draste reduktis la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 apr. 2026 (UTC)
::::::{{re|Claudio Pistilli}} Tiu temo nun longege pendas, sed mi entute ne scias ĉu vi, Claudio, rimarkis la diskuton ĉi tie. Ĉu vi intertempe ankoraŭ ion faris aŭ pretus rekontakti kun la brazilanoj pri peto sendi retpoŝtan leteron '''de''' ''contato@luzespirita.org.br'' '''al''' ''permissions-eo@wikimedia.org'' kun permeso pri uzo de la teksto laŭ CC 4.0 (aŭ peto pri publikigo de tiu permeso en ilia retejo mem)??? Se vi diros al ni ke vi ne pretis kaj ne pretos fari tiun peton, ĉar vi sentas ke la duafoja petado ĉe ili ŝajnas al vi tro idiota, tiam ni scias kiel estas - sed tiam necesos remeti la tekston al la stato de 19:55, 5 apr. 2026. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 9 jun. 2026 (UTC)
:::::::Mi ne povas kredi ke mi ricevis permeson (kaj mi havas la e-mail) por traduki la artikolon kaj vi ne akceptas. Kion faru. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 19:56, 9 jun. 2026 (UTC)
::::::::{{re|Claudio Pistilli}} Ne vi bezonas havi la permeson, ne Kani aŭ Arbarulo, sed ĝi devas esti ĉe la retadreso permissions-eo@wikimedia.org. Se vi certas ke vi ne povos peti la brazilanojn mem sendi la permesan leteron al la retadreso permissions-eo@wikimedia.org, vi povas plugvidi la originan sendaĵon tien, kun risko ke tio ne sufiĉos por la neesperantistoj kiuj ricevas retleterojn senditajn al permissions-eo@wikimedia.org. Ĉar fakte Arbarulo plene pravis la 19-an de aprilo skribi &quot;Nur la rajtposedantoj devus afiŝi permesilon&quot;. Claudio, vi povas koleri pri la neesperantistoj kiuj plenumas la vikipediajn regulojn aŭ povas ne koleri, sed ni ĉiuj scias ke ili estas. Kaj iĝas tute groteske se ni dum kvaronjaro ne sukcesas fini tiun kazon. Do necesas fari ultimaton. Se post plia semajno (do ekzakte du monatojn post kiam Arbarulo reafiŝis la temon ĉi-tie la 19-an de aprilo) ne estos respondo de permissions-eo@wikimedia.org pri akcepto de la permesa letero, la teksto devos reiri al la stato de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo. Kaj krome mi dirus, ke el la bildoj nur tiu pri Maurice Lachâtre rilatas al la teksto, kaj teorie la bildo &quot;[[:dosiero:Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png|Akvarelo pri la Aŭtodafeo de Barcelono, 9-an de oktobro 1861.png]]&quot;, '''se''' estos pruvo ke ĝi konvinkeble fariĝis antaŭ 1926, do estas pruvite pli aĝa ol 100 jarojn. Tiu pruvo ĝis nun mankas: ni ne devas juĝi la bildon nun en la esperanta vikio mem, povas plumovi ĝin al la vikimedia komunejo kaj sekve forigi ĝin ĉi tie, kaj tiam povas atendi ĉu la administrantoj en la komunejo akceptos la bildon kun nura aserto ke vi, aŭ iu, suspektas ke la bildo pli aĝas ol 100 jarojn, ĉar ĝi montras scenon de 1861. Laŭ ĉiuj spertoj la bildo ne longe restos en la komunejo. Pli bone estus pruvi la statuson ĉi tie, kaj tamen malrekomendi pluŝovon al la komunejo. Taylor pravas, ke pli pura (sed ankaŭ pli brutala) vojo estintus dekomence malebligi ĉian vastigon preter la reduktita versio de inter la 6-a kaj 16-a de aprilo, kun kaŝo de la redaktohistorio antaŭa, kaj kun promesa noto &quot;Se sufiĉa permeso aperos, tiam malforigo pripenseblos&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:53, 12 jun. 2026 (UTC)
:::::::::Mi leteris al la eldonistoj por ke ili sendu mesaĝon al vi, al la Torkemado/Arbarulo kaj kiu ajn povas interesi. Ni nur devas atendi ke ili respondu. Sed, fakte, kion mi deziras, tio estas kontribui kaj ne kvereli. La kontribuantoj , anstataŭ plendi kaj kritiki, volas diskuti pri situacio kiun mi konsideras solvita. Mi akceptas ke vi ambaŭ bonvolu forigi ls bildon, forigu la artikolon,  kaj ni anstataŭ interbatali interne, ni kunigu niajn fortojn, kaj plibonigu nian Esperantan Vikipedion. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 11:50, 12 jun. 2026 (UTC)

== [[Trinnaphop Thongchay]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Trinnaphop Thongchay
|kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 4 majo 2026 12:16
|forigita = jes
|kialo de rezulto = la forigon faris LiMr je 2026-05-28
}}
:{{kom}}Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:06, 27 apr. 2026 (UTC)

==[[Artefarita planedo]]==
Bonvolu atenti kaj opinii pri la proponoj forigi tiun artikolon kaj reuzi la titolon por alia koncepto ĉe [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj#Artefaritaj planedoj]] kaj [[Uzanto-Diskuto:Piotrus]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:51, 9 maj. 2026 (UTC)

==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Meduzo]]==
Ĉiuj malnovaj versioj de [[Meduzo]] enhavas kopion de artikolo el ''Kontakto'', kiu almenaŭ laŭ mia scio ne permesas kopiadon. Siatempe (en 2009!) Yekrats dubis pri tio, sed ŝajne neniu reagis ĝis nun. Mi anstataŭigis per pli detala teksto el la angla vikipedio kaj petas kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:40, 14 maj. 2026 (UTC)

:En la malnovaj versioj de [[Meduzo]] mi trovis referencon &quot;kontakto 1996 4&quot;, kio estas tre magra referenco, sed mi ĝis nun tute ne trovis la dubon el 2009 de Yekrats. Kie vi trovis ĝin, Arbarulo? Tamen per la indiko &quot;kontakto 1996 4&quot; mi traserĉis miajn kestojn de malnovaj revuoj kaj efektive trovis la tekston de [[Robert Roze]], en paĝo 15 de [[revuo Kontakto]] n-ro 154 (1996:4), kaj vere la vortoj de &quot;aperintaj antaŭ 700&quot; ... ĝis &quot;sian urtikecan povon&quot; estas laŭvorte retajpitaj el la Kontakto-teksto. Do mi per papera komparo povas konfirmi la rompon de kopirajto, kaj sekve {{por|subtenas}} kaŝon de la kontraŭrajtaj malnovaj versioj. Tamen: la informo pri la esperantlingva artikolo nepre ne komplete forviŝiĝu. Ĝi estas eble la sola esperantlingva biologia artikolo pri meduzoj. Ĝi povus resti sub iu ĉapitrotitolo kiel &quot;Literaturo&quot;, krom ke iu trovas rete atingeblan kopion de tiu paĝo, tiam ĝi ankaŭ povas listiĝi sub &quot;Eksteraj ligiloj&quot;. Krome la teksto de Arbarulo nun donas la impreson, ke ni kolektive nun devas prepariĝi al granda fokuso de paĝokreoj pri meduzoj kaj marbiologio. Eble tion simple necesas fari, kvankam en miaj privataj pensoj nun meduzoj ne ludas gravan rolon, kaj mi ne dirus ke la temo de meduzoj estus mia prioritato de zorgoj. Sed mi aparte en la referencoj ne komprenas je kiu kriterio Arbarulo metas siajn ruĝajn ligilojn: Kial la anglalingva faka gazeto ''[[Marine Biology]]'' havas ruĝan ligilon kaj la same anglalingva faka gazeto ''Aquatic Invasions'' ne havas? Pri ambaŭ mi trovas vikidatuman eron (pri Aquatic Invasions la kodo estas Q15762300). Kial fari diferencon? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:39, 18 maj. 2026 (UTC)
::Mi pensas ke listigi la artikolon en sekcio &quot;Literaturo&quot; estas saĝa ideo, kaj se vi faros tion mi dankos. Mi ne povis fari ĝin mem ĉar mi sciis nek la aŭtoron kaj la titolon.
::Pri la prioritateco de pliaj artikoloj rilataj al meduzoj ĉiu juĝu por si mem. Mi ne intencas devigi iun al tio kaj se iu tamen sentas devon, tio ne estas mia afero. ''Marine Biology'' evidente havas pli ĝeneralan temon ol ''Aquatic Invasions'' kaj ĝia menciindeco estas pli certa, tamen ankaŭ ''Aquatic Invasions'' kredeble estas menciinda, kaj se vi volas ĝin ruĝa ĝi povas esti ruĝa. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:25, 18 maj. 2026 (UTC)
::La komento de Yekrats troviĝas en [[Diskuto:Meduzo]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 22:28, 18 maj. 2026 (UTC)
:::{{farite}} Ĉapitro &quot;Literaturo&quot; kreita kaj la Kontakto-artikolo menciita tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Yunus Emre Demir]] - 2026 5 18 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Yunus Emre Demir
|kialo = Senenhava, fuŝa artikolo. Ŝajnas mempropagando. Unua referenco estas falsa, la aliaj estas propraj. La artikolo ekzistas en neniu alia lingvo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:35, 16 maj. 2026 (UTC)
|tempo = tujtuje
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = neniu pora.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 18 maj. 2026 (UTC)
}}
{{por}} La tuta enhavo estas &quot;Mi havas turkan nomon kaj rilatas al cifereca enhavo.&quot; Tio estas praktike NULA enhavo. Certe estas mempropagando, kaj eĉ ne bona. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:06, 18 maj. 2026 (UTC)

== [[Mumio de Maunula]] 2026 5 25 ==

{{Propono de forigo
|artikolo = mumio de Maunula
|kialo = Dubindas, almenaŭ diskutindas, ĉu la sensacia, klaĉgazeta temo estas konvena por enciklopedio - se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj.
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:53, 18 maj. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 25 majo 2026 10:55
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = vidu sube, je du poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC)
}}
La temo estas de la konata finna kolego, kies forbaro ankoraŭ formale validas, kvankam jam ne plu aplikiĝas aŭtomataj buĉoj de ĉiuj liaj novaj salutnomoj - ĉiukaze daŭre eblas rapidaj forigoj de tekstoj aŭ salutnomoj, se iu kontraŭregula redaktado okazas. Sed tio ne estas la fokuso ĉi tie. La tre stranga temo toleratas en la finna kaj angla vikipedioj. Aliaj vikipediaj branĉoj ŝajne ne havis diskutojn pri ebla ekzisto de la temo, nur mankas intereso pri paĝokreo. Ni povus pripensi same toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:03, 18 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} Krome la konata finna kolego insiste kreas amason da artikoloj sen iu ajn referenco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:43, 18 maj. 2026 (UTC)
::{{farite}} Mi antaŭ sajmajno skribis &quot;ni povus pripensi toleri la strangan temon, se pli vasta nombro de uzantoj voĉdonus subtene al la teksto - kvankam laŭ mia opinio, se teni ĝin, almenaŭ fidindaj referencoj estus necesaj&quot; - Do necesas konstati: neniu ajn voĉdonis subtene al la teksto, du voĉdonis klare por forigo, kaj daŭre ankaŭ post semajno ne eblis noti eĉ unu fidindan referencon. -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:25, 25 maj. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} Mi nun pro la ŝerco de sorto loĝas en Suomio, kaj mi povas atesti ke tiu ĉi ulo iĝis kvazaŭ memeo en loka medio kaj kaŭzis signifan polemikon. Nun estas tiu ĉi artikolo en la angla vikipedio aldone al la suoma, do eblas preni fontojn de ĝi, se necesas.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 17:22, 25 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Goren}} Mi bedaŭras ke vi venis duontagon tro malfrue, kaj en tiu ĉi escepta kazo la temo vere fermiĝis post semajno plus malmultaj horoj (ofte temoj pendas multe pli longan tempon nedecidite, tion ĉiuj scias). Do se vi volas redakti la temon ĝis bona nivelo kaj volas aldoni referencojn el la angla (aŭ el la finna) teksto, ene de realisma tempo - ni diru en plia semajno, ĝis la 3-a de junio (ankaŭ povas esti la 4-a aŭ 5-a), tiam mi pretas malforigi la tekston kaj ni lasos al ĝi ankoraŭ ŝancon. Sed se ĝi restas kiel ĝi estis nun, tiam la voĉdonoj validos kaj ĝi restos &quot;vikipedia mumio, entombigita&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:49, 25 maj. 2026 (UTC)
::Estas iom strange, ĉar mi povus veti ke tiu ĉi temo aperis je la 25-a de majo, kaj mi ne vidis ĝin antaŭe. Nu, mi ne tre ofte kontrolas ĉi-paĝon, do povas esti ke mi ne rimarkis. Okej, mi povas reverki la artikolon laŭ la angla (je mia honto mi ankoraŭ ne sufiĉe regas la suoman por sencoplene traduki de ĝi). [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:32, 26 maj. 2026 (UTC)
:{{re|Goren}} Faru tion, se vi volas. Kiel mi skribis, mi povus ankoraŭ malforigi la antaŭan tekston kaj vi povus redakti de ĝi, se vi povas fari tion ene de semajno, sed la teksto ne estis lingve bona. Tial se vi tute nove faras tekston surbaze de la angla teksto, estas probable eĉ pli saĝa vojo fari tiel. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:02, 30 maj. 2026 (UTC)
::Okej, mi faris. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:37, 30 maj. 2026 (UTC)

== [[Abitura ekzameno en Finnlando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Abitura ekzameno en Finnlando
|kialo = Nova fuŝa artikolo de sama fuŝulo
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 26 majo 2026 10:18
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa. [[Uzanto:Kani|kani]] 19:39, 25 maj. 2026 
}}
:{{kom}} Teorie eblus plibonigi la artikolon, komencante per la fuŝa titolo (&quot;abitura&quot; ne ekzistas en Esperanto), sekvante pro manko de internaj aŭ eksteraj ligiloj, referencoj, kategorioj, estas persona kreaĵo ktp. Tiu ulo insiste kreas artikolojn, kiuj celas laborigi patrolantojn. Ekzemple tiu ĉi restos orfa kaj kun dubinda enciklopedieco.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:00, 19 maj. 2026 (UTC)
:{{kom}} Nu, la titolo ne estus granda problemo ... senprobleme eblus ŝovi ĝin al la PIV-a adjektivo [https://vortaro.net/#abiturienta_kd abiturienta]. Kaj ĝustas ke ankaŭ la aliaj kritikoj validas - eĉ ne estas intervikia ligilo al alilingvaj tekstoj pri la sama temo: tion mi ĵus aldonis al finna teksto &quot;Ylioppilastutkinto Suomessa&quot;, ankaŭ havebla angle kaj france. Ke kategorioj mankas, estas simpla malmatura fuŝo, sed ke mankas eksteraj ligiloj kaj fidindaj referencoj, kaj restas forta suspekto ke la tuta teksto estas persona noto de opinio, &quot;originala elpensaĵo&quot; restas forta minuso. Kaj kompreneble ĝi devas havi ankaŭ la kritikan ŝablonon {{ŝ|orfa}}. Rezulte, se neniu miraklo okazas kaj iu uzanto ene de semajno helpe de la finna, angla kaj franca teksto objektivigas la subjektivan kreaĵon, mi vere {{por|subtenas}} la forigon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:17, 19 maj. 2026 (UTC)
:: Kvankam mi jam tro malfruas, mi volas ankoraŭ aldoni mian voĉon {{por|por}} forigo de la teksto - mi vidis ĝin kiam ĝi ankoraŭ estis. Kaj ĉiuj mankoj de la teksto, jam menciitaj, vere elstaris ankaŭ kiam mi vidis la tekston. Kompreneble eblas havi la opinion &quot;mia tasko estas nur ekkomenci temon, la tutaj enhavaj kaj teknikaj aldonoj necesaj, kun referencoj kaj eksteraj ligiloj, povas esti farataj de «la aliaj»&quot;, sed ĉar «la aliaj» ĉi tie estas nur malpleno da homoj, tiu espero ne ĉiam plenumiĝas. Ĉi tie ĝi ne plenumiĝis, kvankam eĉ estis alvoko al ĉiuj ĉi tie, ke bonvenus se iu homo (la mortinto de ka teksto aŭ alia uzanto) aldonus ĉiujn mankajn erojn. Mi volas konsideri min voĉdonanto por forigo de la teksto en tiu formo en kiu ĝi estis ĝis la forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:58, 27 maj. 2026 (UTC)

== [[Junior Seydini]] = Thaphatsanaphop Thongchay ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Junior Seydini
|kialo = Supozata propagando. Tutvikia forigaverto.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 28 majo 2026 20:48
|forigita =jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:41, 31 maj. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}} Mi nur transigas la forigaverton. Ne havas opinion prie. Ni jam ĵus forigis similan artikolon kun nomo tre simila al la nuna artikola nomo Thaphatsanaphop Thongchay - Trinnaphop Thongchay.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:23, 21 maj. 2026 (UTC)
::Hm, kompreneble tiaj tekstoj pri aktoroj kaj kantistoj estas ĉiam iom konatigaj, do iusence eblas konsideri ilin reklamaj. Sed mi vere ne scias ĉu la homo efektive estus &quot;tajlanda famulo&quot; - ni ne havas tajlandan e-lingvan vikipediiston kiu povus konfirmi aŭ malkonfirmi tion, kaj ke li estus &quot;internacia modelo&quot; - mi ne dubas ke li loke povas labori kiel modelo, kaj se li intertempe studas en Tajvano ankaŭ povas kromlabori tie, sed nomi laborojn en la landoj de naskiĝo kaj nuna studado &quot;internacia&quot; kariero estus pompa misgvido kaj fanfaronado, kaj pri vera &quot;internacia&quot; kariero mankas konvinka internacia referenco: La teksto nomas [https://vogue.co.th/article/thai-models-runway-spring-summer-2023 tiun referencon pri laborado en Parizo kaj Los-Anĝeleso en 2023], kun noto ke la reteja ligilo estas de 2026-05-21, sed en 2026-05-27, apenaŭ semajnon pli poste, la ligilo ne plu haveblas, ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph - tiu &quot;referenco&quot; estas plej suspektiga kaj ne estas valida pruvo. Kaj aktoro, kiu eĉ ne estas en la datumbazo [[IMDb]] (estis jam tekstoj pri aliaj aktoroj, kie sole paĝo en la datumbazo IMDb ne konsideriĝis sufiĉa al ni por pravigi &quot;menciindecon&quot;)??? Ankaŭ la [https://www.tunecore.com/artists/junior-seydini-independent-release dua ligilo] nur informas ''&quot;looks like this page is lost&quot;'', ankaŭ tie ne estas ajna arkivigo en archive.org kaj .ph. Se vikipedia paĝo kiu estis nur kreita en 2026-05-21, antaŭ eĉ ne semajno, havas '''nur fuŝajn referencojn''', kaj neniu el ĝi eĉ en iu ajn arkivigo spureblas ses tagojn poste, tio detruas '''ĉiun''' fidon pri kredindeco. Sekve - {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC)

:PS: Cetere - tute flanke la teksto memorigas pri tio ke estas entute 76 [[Provincoj de Tajlando]], sed ĝis nun ni nur sukcesas havi esperantlingvajn tekstojn pri 28 - do pri '''du trionoj''', 48 provincoj ankoraŭ mankas ĉia esperanta vikipedia paĝo. Tio estas granda manko, konsiderante ke pri aliaj landoj ni havas ĉiujn provincojn kaj distriktojn, ofte ĉiujn komunumojn/municipojn kaj estas uzantoj kiuj energie faras tekstojn pri unuopaj vilaĝoj kaj komunumopartoj. Mi mem faris 26 el la nun 28 e-lingvaj tekstoj en lasta novembro, plus la ĝeneralan paĝon [[Provincoj de Tajlando]], sed pri la restaj du trionoj mi ne havas laborforton. Tiuj restas por aliaj esperantistoj!! Kaj plie kalkulante, tiuj 76 provincoj kompreneble havas 76 ĉefurbojn, sed ĝis nun ni nur havas entute 17 esperantlingvajn paĝojn pri tajlandaj urboj - tie do mankas multe pli da tekstoj (mi ne kontrolis ĉiujn 17 tekstojn, sed almenaŭ [[Hatjaj]] kaj [[Pak Kret]] ne estas provincaj ĉefurboj, ankaŭ Bankoko kaj Pataja kun specialaj statusoj ne, tial mankas pli ol 60 paĝoj se oni tute ne konsideras urbojn ekster la provincaj ĉefurboj). Pri Tajlando do esperanto-vikipedie do atendas multe da laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:26, 27 maj. 2026 (UTC)

== [[Rikard Djegadut]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Rikard Djegadut
|kialo = Ĝermeto de dubinda enciklopedieco. Nur ĝenerala agado, neniu preciza atingo, verko, ktp.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:15, 25 maj. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 1 junio 2026 20:57
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:11, 3 jun. 2026 (UTC)
}}
Fakte tre malmulta enhavo: nur 2 frazetoj, eĉ sen informkesto, do {{ŝ|ĝermeto|Indonezio}}, kaj neniu ajn artikolo kiu ligus al la teksto, nur [[VP:FA]], do {{ŝ|orfa|Azio}}. Kaj mi eĉ ne rigardis la du eblajn referencojn kaj ne ekhavis al mi opinion pri la menciindeco. Al mi la sola malmulteco de materialo sufiĉas por subteni ĝian forigon. Do {{por}} forigo. 

Ke pri pli detalaj administraj unuoj sub la provinco ŝajne ne estas esperantaj tekstoj ne estas la kulpo de la farinto, sed la kategorio &quot;Indonezio&quot; ankaŭ estas tre magra - kvankam meti la paĝon en kategorion &quot;indonezianoj&quot; ne estus problemo, kaj ankaŭ malfermi propran novan kategorion &quot;indoneziaj ĵurnalistoj&quot; nur por tiu teksto eblus - sed nur se ĝi restos. De la provinco [[Orientaj sudorientaj insuloj]], kiu evidente nur konsistas el insuloj, pri kvar insuloj, [[Floreso]], [[Sumbo]], [[Timoro]] kaj [[Komodo]] estas e-lingvaj tekstoj, nur pri la pli etaj ne. Se nur eblus scii kie la menciita loko estas... Momenton, tio kion la supozebla neesperantisto ĉi-tie senreference nomis &quot;okcidenta Manggarajo&quot;, estas indonezie la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'', sen esperanta teksto, sed klaras ke ĝi estas la okcidenta parto de la insulo [[Floreso]]. Eĉ eblus konsideri ĉu aparte krei e-lingvan tekston nur pri la distrikto (Kabupaten) ''Manggarai Barat'' - sed nur se la teksto restos. Sed por restigi la tekston necesus, ke iu e-isto unue konvinkus nin pri menciindeco de la homo, kaj due iu (eble alia e-isto) vastigus la tekston al almenaŭ tri frazoj, kun informkesto, kun ĝustaj kategorioj. Mi nun ne povas vidi tion, do for, se ne aperos kaj konvinkos argumentoj tre defendaj al la teksto.[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:00, 27 maj. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:24, 1 jun. 2026 (UTC)

== [[N. Robert Branch]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = N. Robert Branch
|kialo = Mi ne 100%-e certas ke la artikolo estas forigenda, sed ĝi ŝajnas al mi sufiĉe suspektinda por meriti diskuton. La temo ŝajnas menciinda, almenaŭ laŭ niaj normoj. La enhavo aspektas tute propagande. Ĝi enhavas almenaŭ unu vere nekredeblan aserton ke &quot;li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto&quot;; mi ne kontrolis ĉu estas aliaj falsaĵoj. La referencoj estas malbone kopiitaj el la angla sen retligiloj. Mi suspektas ke iu artefarita ilo intervenis, precipe ĉar la afero pri &quot;Esperanta Ekonomikisto&quot; estas tiel stranga falsaĵo, kian mi ne atendus de homo. La sama uzanto faris similajn artikolojn en la angla kaj la kataluna.
|subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:35, 27 maj. 2026 (UTC)
|tempo = merkredo 3 junio 2026 2:16
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:22, 11 jun. 2026 (UTC)
}}
La teksto estas certe farita aŭtomate, sed ni vere pli kaj pli impresiĝas, kiom saĝajn esperantajn frazojn aŭtomata tradukado intertempe produktas en 90 % de la frazoj: kompreneble restas 10 % da rubo, kiel &quot;li gvidas rubrikon de Esperantista Ekonomikisto&quot; aŭ &quot;li akiris nacian gazetaron&quot;. Sed la asertoj enhave restas dubindaj. Interalie, ke pri lia dunganto ''[[British Journal of Economics]]'', evidente anglalingva, tute ne estas anglalingva vikipedia teksto kaj ankaŭ ne vikidatuma ero - kvankam, aliflanke, [https://britishecon.co.uk/ ekstera ligilo] pri tiu ĵurnalo almenaŭ haveblas. Ankaŭ pri dua dunganto, firmao &quot;Astoria&quot; el Austin (Teksaso) mi trovas nenion en la angla vikipedio kaj en vikidatumoj, sed pri tio mi eĉ per simpla guglo-serĉo per vortoj &quot;Astoria cosmetics Austin&quot; aŭ kombinitaj du el la vortoj trovas nenion - kvankam la citita artikolo [https://wdstudios.org/article/aHR0cHM6Ly9uYXRpb25hbHRpbWVzLmludGVybmFsL2N1c3RvbS9iRUJSQ0VwN1JVby1icmFuY2gtZXhpdHMtYXN0b3JpYQ ] supozigas ke la firmao Astoria en Austin ekzistus... ĉu povas esti ke oni en retejo wdstudios.org povus fari plene falsan artikolon? Sed se la artikolo ne estas falsa, kie estas retejo de tiu firmao?? En la angla vikipedio la teksto jam ekzistas ekde 6 semajnoj, kaj ŝajne neniu ĝis nun proponis ĝian forigon. Ke ĝi estis kreita de uzanto Stevejobessy kiu ankaŭ kreis la esperantan, katalunan kaj maltan tekstojn hieraŭ kaj hodiaŭ, ne estas problemo, sed ke estas preskaŭ ekskluzive tiu uzanto kiu plu redaktadas la anglan tekston, suspektigus min se mi estus anglalingva vikipediano... En la angla vikipedio devus esti pli da homoj, kiuj kredas ke iu temo entute ekzistas kaj pretas kontribueti. Mi pretus ekkredi la anglan tekston, se ekestus kaj restus anglaj tekstoj pri la temoj [[British Journal of Economics]] kaj [[Astoria (cosmetics)]]. Se tio daŭre ne estas kaj la pompaj asertoj restas tiom nekredindaj, mi estas {{por}} forigo. Kompromise ni povus vastigi nian tempon de enketado de semajno al monato. Tiam ni ankoraŭ povus sendi Arbarulon (se li pretas je tio) enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto - tiam probable pli klaros la anglaj asertoj post fino de tiu diskuto pri forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 27 maj. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Ĉu vi pretus, estante anglalingvano, enketi en la angla vikipedio kaj eble eĉ teste proponi diskuton pri forigo de la angla teksto, kiel mi proponis la 27-an de majo. La duboj, kiujn vi prave havas pri la teksto de nura uzanto Stevejobessy, ankaŭ validas por la angla vikipedio. Se vi pretas elpaŝi en la angla vikipedio en la sekvaj du tagoj, mi pretas prokrasti decidon pri la esperanta teksto de Stevejobessy ĝis post monato, do je 27 junio, sed se ne mi proponas limdatan forigon je 3 junio. Cetere intertempe ankoraŭ aldoniĝis plia aŭtomata traduko de Stevejobessy en la nederlanda vikipedio - sed tio tute ne estas argumento. La samajn asertojn kopii kvinfoje ne igas ilin pli veraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 1 jun. 2026 (UTC)

::{{por}} forigo, krom ke ni prokrastas la decidon, ĉar Arbarulo ankoraŭ enketas ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:23, 1 jun. 2026 (UTC)
:::Mi ne pretas peti forigon en la angla vikipedio, ĉar la angla-vikipediaj reguloj kaj kutimoj pri forigado estas tro malsamaj de niaj. Ĉi tie mi proponis forigon pro reklameco, sed la reguloj de la angla vikipedio diras ke oni forigu reklamojn nur en la plej senesperaj okazoj ([[:en:WP:G11]]), kaj mi pensas ke ĉi tiu okazo ne estas tia. Eble ĝi ja estus forigita pro nemenciindeco, ĉar laŭ miaj impresoj la angla Vikipedio interpretas menciindecon tre strikte, sed laŭ niaj normoj ĝi certe estas menciinda. Sed se iu havas pli specifan enketon aŭ demandon, kiun anglalingvaj vikipediistoj povus helpi solvi, kaj volas ke mi transkomuniku la peton, mi pretas fari tion. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:39, 4 jun. 2026 (UTC)
::::{{komento}} Se ni lasas la temon tiel ĉi, tiam la kalkulo de voĉoj rezultas je 3 voĉoj por, 0 kontraŭ forigo. Mi pretas ankoraŭ atendi lastan tagon da pripenso, eble iu ankoraŭ havas ion por opinii, sed krome mi morgaŭ je sama horo forigos la tekston. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 9 jun. 2026 (UTC)
:::::Mi havas ankoraŭ malfortan argumenton '''kontraŭ''' forigo, nome eksteran referencon (profesian memprezenton)
:::::* https://www.linkedin.com/in/branchrobert/
:::::kaj aliflanke tute neseriozan finon de la nederlanda vikipedia teksto, plian argumenton '''por''' forigo:
:::::* &quot;''In mei 2026 richtte Branch samen met een aantal muzikanten het Amerikaans-Canadese muziekproductiebedrijf WestBeats op. Onder leiding van Branch ontwikkelt de studio eigen Digital Audio Workstation-software. WestBeats streeft ernaar om in juni 2026 zijn eerste reeks singles uit te brengen''&quot;
::::::Tio estas: &quot;En majo 2026, Branch kune kun kelkaj muzikistoj starigis la uson-kanadan muzikproduktan kompanion WestBeats. Sub gvidado de Branch, la studio disvolvas sian propran programaron por Cifereca Aŭdio-Laborstacio. WestBeats strebas en junio 2026 publikigi sian unuan serion de unuopaĵoj.&quot; Tio ne kongruas kun la tre serioza prezento kiel ekonomikisto en la aliaj lingvoversioj...
:::::[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:22, 9 jun. 2026 (UTC)
:Mi nur volas memorigi, ke mi sciigis pri ĉi tiu artikolo pro suspekto de reklameco. La menciindeco ŝajnas esti nedubebla (laŭ niaj kriterioj), do pliaj pruvaj referencoj ne rilatas al la afero. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:02, 10 jun. 2026 (UTC)
::Nenio ekde du tagoj ŝanĝiĝis, do mi nun plenumas la decidon de '''[[tri pledoj por forigo kaj vere forigas la tekston]]'''. Sed kvankam ni konsentas pri la suspekto de reklameco, mi vere ne komprenas ke tio estus la sola minuso. La teksto prezentas tute nekredindajn asertojn, kaj &quot;pruvas&quot; tion per ridinde fuŝaj referencoj, kiuj en nul kazoj povas pruvi ion. Sed efektive, ne estu nia tasko zorgi pri proponoj por eblaj forigendaj artikoloj el la '''angla''' vikipedio. Estas tiom da anglalingvaj denaskuloj, ke ili facile povas mem zorgi pri iliaj dubaj kazoj. Tamen mi ne povas kompreni, ke vi kun tiom mizeraj pseŭdoreferencoj ne povus havi dubojn pri la menciindeco de homo en la esperanta vikio surbaze de tiu blufa esperanta teksto. Mi absolute ne dividas la juĝon, ke la mencindeco de la teksto estus &quot;nedubebla laŭ niaj kriterioj&quot;. La tuta artikolo kreas '''gigantan dubon'''! Sed nun ĝi estas ĉiukaze for post minuto. Ne indas plu diskuti pri kadavro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:20, 11 jun. 2026 (UTC)

== [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Villa delle Rose (Lago de Como)
|kialo = Revenas malnova konatulo pri la Lago de Como kaj Lierna. Nun konata artikolo pri simpla vilao kiu estus interesa se historiaj aferoj estus konstateblaj, sed la referencoj ne konfirmas la asertojn. Eĉ la foto ne montras la vilaon mem. La artikolo ne ekzistas en la itala, sed nur en la ukraina, ĵus farita de anonimulo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 4 junio 2026 9:37
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:02, 2 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}} Konfirmas la fuŝecon tri artikoloj pri muelejoj de la sama aŭtoro sen ajna referenco aŭ alilingva korespondaĵo. Ili fakte estas nun nur ruinoj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:23, 28 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo de la nekredinda teksto [[Villa delle Rose (Lago de Como)]] kaj de la tri fuŝaj artikoloj menciataj: [[Muelejo de Casate]], [[Muelejo de Mugiasco]] kaj [[Mulino di Sornico]]. La farinto mem ekde la 27-a de majo jam estas globale forbarita el Vikipedio, do ne estas danĝero ke ankoraŭ pluraj simile fuŝaj tekstoj venos de tiu ĉi konto, sed tiuj kvar vere estas fuŝaĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:52, 30 maj. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo de ĉiuj kvar menciataj tekstoj, kiuj ĉiuj estas same ne kredindaj kaj de sama &quot;longtempa abuzanto&quot; (LTA). [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:21, 1 jun. 2026 (UTC)

== [[Katolikismo en Finnlando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Katolikismo en Finnlando
|kialo = Nova finna fuŝaĵo. La redakto konsistas el tri linioj. La unua enhavas fuŝan vorton &quot;katolikanoj&quot;. La dua povus esti interesa se estus referenco (oni ne povas scii ĉu temas pri inventaĵo. La tria estus nur anonco de io kio okazos. Ĉu estus enciklopedia informo pri kvar katolikoj en Svedio, Danio aŭ Rusio? Kiel kutime, estus ni kiu devus serĉi allingvan korespondon.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:45, 31 maj. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 7 junio 2026 18:14
|forigita = ne
|kialo de rezulto = 3 kontraŭ, 0 por, 0 duboj - vidu sube. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:35, 9 jun. 2026 (UTC)
}}
{{komento}} Prava plendo, kompreneble. Mi ankoraŭfoje investis la tempon kaj amplekse avertis la kreinton en [[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet#Katolikismo en Finnlando]]. Principe, kiel mi skribis tie, mi estus por teno de la teksto de tri frazoj kun ŝablono {{ŝ|ĝermo}} kaj kun intervikia ligiĝo, ĉar ĝi teknike utilas por malpliigi artikolajn orfojn. Sed mi vere subtenas ke ne 200-an fojon iu ne-finna esperanta administranto faras tiun agadon por la finna kolego, kiu tute povas kaj kapablas tion fari mem: en kreo [[Lilli Earl]] de antaŭhieraŭ li ankaŭ sukcese faris intervikian ligiĝon, do pruvis ke li povas fari tion, kvankam li iam konfesis ke li ne rajtas aktive redakti ion '''en''' vikidatumoj. '''Se''' li mem postliveras tiujn antaŭkondiĉojn de komencanta teksto, mi estus por teno de la teksto, se ne, {{por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:41, 1 jun. 2026 (UTC)
: Mi ĵus vidis ke li jam ekagis pro mia averto, intervikie ligis la paĝon, ampleksigis la 3 frazojn al 5 (tiam ankaŭ eblas rezigni pri ŝablono &quot;ĝermo&quot;, eblas meti, sed ne nepre) kaj aldonis 3 bazajn referencojn. Post tiu iometa ampleksigo, kiu certe ankoraŭ ne estas la maksimume ebla ampleksigo, mi jam estas kontraŭ forigo. Kaj mi esperas ke la uzanto aplikas la averton al ĉiuj novaj paĝokreoj. Se iuj paĝoj estas mankaj, proponi forigon estas konsekvenca ago kaj povas havi pozitivajn rezultojn... Do nun, {{kontraŭ}} forigo. Dankon, Kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 1 jun. 2026 (UTC)
:: Efektive, post la nunaj plibonigetoj {{kontraŭ}} forigo. Estas bone ke la teksto jam ankaŭ ne estas artikola orfo plu, kaj kun la alilingvaj tekstoj ankaŭ devus esti eble ankoraŭ trovi iun foton... Sed tio estas normala situacio por artikolo kiu nur ekestis hieraŭ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 10:57, 1 jun. 2026 (UTC)
:::PS: Mi ĵus povis enigi 2 fotojn kaj mapon, kaj la paĝo jam ekaspektas kiel normala artikolo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:13, 1 jun. 2026 (UTC)
:Ĝi povas resti. Kiel fini la debaton?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:09, 3 jun. 2026 (UTC)
::{{kom}} Mi kalkulas la frazon de Kani &quot;Ĝi povas resti&quot; kiel voĉon kontraŭ forigo, kun mia voĉo ŝanĝita kontraŭ kaj tiu de Aidas same post la &quot;plibonigetoj kontraŭ forigo&quot;. 3 voĉoj kontraŭ forigo, neniu (post la adaptoj) por, kaj neniu dubo plu. La teksto restos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:33, 9 jun. 2026 (UTC)

== [[Karim Tabti]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Karim Tabti
|kialo = Pli ol forigopeton, mi havas seriozan dubon. La artikolo ŝajnas bone strukturita, sed temas pri 17-jarulo (eble ankoraŭ ne biografienda) kaj la referencoj estas nenio. Ne ekzistas korespondaĵo en itala aŭ alia lingvo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:13, 3 jun. 2026 (UTC)
|tempo = &lt;s&gt;10 junio 2026 9:42 h &lt;/s&gt; plivastigita ĝis ĵaudo 11 junio 2026 21:00 h
|forigita = ne
|kialo de rezulto = du voĉoj kontraŭ forigo, neniu por, sed restas duboj, ĉe Kani kaj Goren, kaj fakte ankaŭ ĉe mi - do: &quot;in dubio pro reo&quot; dubokaze por la akuzato [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:13, 23 jun. 2026 (UTC)
}}

:Mi povis trovi nenion pri tiu ĉi ulo, kaj la nomo Karim Tabti ne estas tre rara. Ĉu eblas kontakti la aŭtoron? Se temas pri sinprezento, ĉu li almenaŭ estas esperantisto aktiva en la movado, eble en TEJO aŭ junulara sekcio de SAT? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 12:57, 6 jun. 2026 (UTC)
::La aŭtoro estas anonimulo, kiu faris nur tiun kontribuon. Se temus pri esperantisto, oni dirus ion pri tio. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:52, 8 jun. 2026 (UTC)

La teksto je unua vido ŝajnas troglata, olea AI-laboraĵo, kun ridinda unua referenco &quot;La sekva teksto prezentas enciklopedi-stilan biografion de Karim Tabti, kune kun klarigoj pri la font-bazo kaj la kriterioj de verifikebleco laŭ la normoj de Wikipedia.&quot; Do la unua referenco ekzakte alparolas nin ĉi tie per solena seriozeco, kiuj jes dubas ĉu iu tia homo &quot;Karim Tabti&quot; entute ekzistas. Malgraŭ la senespera pledo &quot;ne forigu ĝin, ĝi plenumas la kriteriojn&quot;, groteske ĝi ĝuste NE plenumas iujn kondiĉojn pri referencoj &quot;laŭ la normoj de Wikipedia&quot;: la &quot;referencoj 2-6&quot;, kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon &quot;publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja&quot; pruvas ekzakte '''nenion'''. Sed se oni '''mem''' enketas per reta serĉilo (Junaj Socialistoj de Foggia, en loka lingvo: Giovani Socialisti di Foggia), tuj troveblas tuta fasko da konvinkaj referencoj:
* https://playnews24.com/2026/06/09/karim-tabti-gs-psi-nessuna-festa-sulle-difficolta-della-citta-il-centrodestra-abbia-rispetto-delle-istituzioni/ 
* https://www.foggiatoday.it/tag/giovani-socialisti/
* https://www.civico93.it/giovani-socialisti-diu-capitanata-annunciata-la-costituzione-del-coordinamento-di-lucera/
* https://www.linkedin.com/in/karim-tabti/
Do. La temulo vere estas loke aktiva juna socialista politikisto, kaj ĉar la teksto mem estas esperantlingve senriproĉa, la problemo estas nur tiuj senesperige fuŝaj &quot;referencoj 2-6&quot;, kiuj 5-foje ripetas sensenca frazon &quot;publikigita en la reto de FoggiaToday estas tuja&quot;. Ĉar kun aninmulo oni povas tre malbone komuniki, mi prefere proponus lasi la tekston, se iu esperanta uzanto povas ene de 2 tagoj enplekti tiujn aŭ iujn rete trovitajn referencojn en la krome konvinkan tekston (tio signifas vastigi la limdaton ĝis 2026-06-11 19 h UTK). Mi neniel komprenas, kial la por Foggia kaj Apulio plene negrava komunika lingvo Esperanto estus tiom grava, sed eble la anonimulo pensis ke li volis havi &quot;testan balonon&quot;, antaŭ ol en dua paŝo elpaŝi per vikipedia artikolo en la itala lingvo. Do estos al ni, ĉu ni estos tiom bonkoraj kaj afablaj por mem ripari la eksterajn referencojn. Se jes, la eksteraj referencoj ŝajnas pruvi publikan intereson pri la junulo, kaj nur la fakto ke li estas 17-jara ne &quot;senvalorigas lin&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:57, 9 jun. 2026 (UTC)

Mi nun pli-malpli ĉion forĵetis, por kio mi ne trovis fidindajn retajn ekstervikipediajn referencojn, kaj metis tiujn referencojn. La retejo foggiatoday.it, kiun mi menciis hieraŭ, montriĝis teknike fuŝa, ekzemple ne estis arkivigebla, kaj estis superŝarĝita de reklamoj, ankaŭ la retejo https://www.foggiatoday.it/politica/karim-tabti-congresso-si-foggia.html pri kiu fakte temis. Ĝin mi do ne uzas, sed mi trovis bonan plian referencon https://federazionegiovanisocialisti.com/sedi/, kiun eblas senprobleme uzi. Sed la referencoj kiujn mi nun havas pruvas relative malmulton, de la origina teksto nun nur restis naŭ mallongaj frazoj, tio estos pli ol la minimumaj 3 por artikola ĝermo, sed ĉar ili vere estas tre magraj, mi tamen metis ŝablonon {{ŝ|ĝermo}}. Tiun koncizigitan kaj referencitan tekston ni povus lasi, sed nun la teksto estas tiom konciza, ke restas malmulta substanco: mi voĉdonas {{malforte kontraŭ}} forigo, sed volas almenaŭ ankoraŭ plian voĉon aŭ du. Tamen kompreneble ni tre atentu ne malŝpari tro multegan tempon je tiu tre flanka temo pri la provinco, konsiderante ke multaj esperantaj tekstoj pri tiu provinco aspektas kiel la paĝo [[Ascoli Satriano]]: teksto de nur unu frazo, ses vortoj, plus informkesto kun informoj de 2005, plene malaktuala kaj kun fuŝa ligilo [[San Potito]], sed aliflanke tre kritikende tute sen {{ŝ|ĝermo}} aŭ ĉi-tie la pli draste kritika {{ŝ|ĝermeto}}. Sed kompreneble ni ne forĵetu ĉiujn flankajn temojn kun rilatoj al la provinco, nur ĉar ni ankoraŭ ne sukcesis redakte vastigi la robotan kreaĵon de januaro 2006, kiun poste ekskluzive nur robotoj pluadaptis, kaj neniu ajn homo iam faris plej etan redaktan ampleksigon (nur unu homo en 2013 ŝanĝis bildon). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:12, 12 jun. 2026 (UTC)

::{{kontraŭ}} forigo, kvankam dubindas la Internacia menciindeco de ĉiu ekestanta juna loka politikisto. Sed la teksto estas bona kia ĝi estas nun, ankaŭ bonas ke nun estas nova teksto pri la itala partio de 2007. &quot;in dubio pro reo&quot; [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Ŝlomo Hofmeister]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ŝlomo Hofmeister
|kialo = Fuŝega lingvaĵo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 08:34, 12 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 19 junio 2026 8:18
|forigita = ne
|kialo de rezulto = post plibonigo: tri kontraŭ, Kani ne reesprimis sin, sed lia komence prava kritiko &quot;fuŝa lingvaĵo&quot; intertempe estas senbaza 10:09, 23 jun. 2026 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]])
}}
:Mi riparis la plej elstarajn lingvofuŝojn - nun {{kontraŭ}} forigo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:34, 12 jun. 2026 (UTC)
:{{kontraŭ}} La origina teksto estis lingve neakceptebla, sed post la poluro de Moldur ĝi estas tute bona. Kompreneble la teksto daŭre nur estas ĝermo, kiu tre profitus de pliampleksigo per tradukoj el la germana aŭ angla versioj, sed esti artikola ĝermo ne estas kialo por forigo. Dankon al Moldur, tiel ĉi ĝi sendube ne estas forigenda. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:18, 14 jun. 2026 (UTC)
::{{kontraŭ}} forigo nun. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:23, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Metodo Castiglioni]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Metodo Castiglioni
|kialo = Pli ol forigopeton, mi montras mian dubon pri enciklopedieco. Temas denove pri Lierna, ĉe la Lago de Como, kaj la familio Castiglioni. La redakto sonas al mi kiel ia babilado, kvazaŭ seninforma. Denove ĝi ekzistas en hispana, sed ne en itala.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:26, 12 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 19 junio 2026 18:45
|forigita =jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 20:33, 20 jun. 2026 (UTC)
}}
{{por}} Ni jam vidis tiom da blovite grandigitaj, fakte senenhavaj, seninformaj paĝoj pri familio Castiglioni de Lierna, ke mi vere ne emas investi duonhoron por detale defendi kial, se ĉiuj antaŭaj tekstoj krom tiu pri la skulptisto [[Giannino Castiglioni]] estis senvaloraj, ankaŭ tiu ĉi teksto estus foriginda. Ĝi ne ŝajnas al mi enciklopedia. Punkto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:11, 14 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Luca Bestetti]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Luca Bestetti
|kialo = Vidu la kunmetitajn dubojn jam en la [[diskuto:Luca Bestetti|diskutpaĝo]]: duono de la trovoj povus subteni impreson ke la tuto estus falsa kaj duono ke ĝi tamen estas vera. Ĉu lasi tian tekston, ĉar ĝi &quot;nur duone estas konvinkebla, per fontoj kiuj eble estas fidindaj eble ne&quot;? Ĉu tiuj pridubeblaj referencoj sufiĉas por pruvigo lasi la tekston???
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 21 junio 2026 8:39
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:45, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
{{re|Super nabla}} (aŭ iu alia italo) Ĉu vi havus opinion pri tiu paĝo?? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:45, 14 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo, se neniu itallingvano pretas detektive forigi la multajn dubojn ... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:22, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Thathanine Thongchay]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Thathanine Thongchay
|kialo = Dubinda menciindeco
|subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:54, 15 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 22 junio 2026 3:40
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:43, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} Dubinda menciindeco. --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:51, 15 jun. 2026 (UTC)
:{{por}} Vere, dubinda menciindeco. Ke li en 2017, en aĝo de 11, foje faris reklamon por dentopasto, estas bone, sed ne jam signifas aktoran famon. Kaj ke [https://www.imdb.com/de/name/nm18457192/ en la aktora daumbazo IMDb] estas nur lia nomo, sed entute neniuj aktoradoj, diras multon. Plie, la sola ligilo, persona [https://www.instagram.com/Thathanine paĝo ĉe Instagram] estas {{404}}... Tio estas ploriga prezento. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:18, 20 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:18, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Teodoriko Bland (juĝisto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Teodoriko Bland (juĝisto)
|kialo = Novulo ekkreis fuŝegajn artikolojn, unu ĝermeton kaj alian ĝermon kiu estis savita post polurado fare de Moldur. Mi ne scias ĉu tiu novulo esperas, ke ni riparu ĉiujn tiujn venintajn kaj venontajn fuŝajojn aŭ eĉ estas nekonscia pri la neakcepteblo de la rezultoj. Aliaj similaj artikolklopodoj estas [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]] Mi ne sentas min preta kontakti lin.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:59, 15 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 22 junio 2026 18:01
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:42, 22 jun. 2026 (UTC)
}}
:{{por}} La novulo mem skribis &quot;Mi estas komencanto, tiel pardonu se mi fari eraro.&quot; Pardoni &quot;se li fari eraro&quot; oni povas, sed nove verki la tekstojn pri detalaj biografioj de antaŭ 200 jaroj el la historio de [[Marilando]] estas iom tro. Mi emas koncentriĝi pri la multegaj kantonoj de Usono, kiuj ne nur havis signifon antaŭ 200 jaroj en la loka historio, sed estas signifaj en 2026, kaj tie pri [[:Kategorio:Kantonoj de Marilando|Marilando estas nur 12 tekstoj kaj mankas ankoraŭ 12]]. Kompreneble Marilando nur estas unu el tre multaj partoj de Usono, kaj Usono nur estas unu el tre multaj landoj de Ameriko, sed mi ĉiukaze ne vidas kapablon ĉe mi nun nove krei la paĝojn de lokaj homoj de antaŭ 200 jaroj kiujn la komencanto deziras ke ili estos. Mi metas ŝablonon {{ŝ|polurinda}} kaj {{ŝ|orfa}}, ĉar estas signo de afableco ne forigi tekston sen antaŭe averti pri mankoj, sed tamen estas por forigoj de almenaŭ la tekstoj [[Teodoriko Bland (juĝisto)|T. Bland]], [[Vilhelmo Kilty]], [[Johano Johnson Sr.]] kaj [[Johano Johnson Jr.]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:33, 20 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo de ĉiuj kvar. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC)

== [[Via Arcivescovo Romilli]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Via Arcivescovo Romilli
|kialo = Anonimulo kreas nur artikolojn pri milanaj stratoj, kiuj ne interesas en la itala vikio kaj serĉas lokon en Esperanto, islanda aŭ rusa. Tio dubindas min pri enciklopedieco. Ĉu ni havos centojn da stratoj da centoj da ĉefurboj? Tio estas dekmiloj da stratoj. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:59, 19 jun. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 26 junio 2026 21:38
|forigita = jes
|kialo de rezulto = 3-4 poraj, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:41, 22 jun. 2026 (UTC)
}}

{{kom}} Supozeble plia blufaĵo/pompaĵo en la konata Milano-rilata fuŝaro. Simile ankaŭ: [[La Casa Astratta]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:24, 20 jun. 2026 (UTC)

{{forte por}} forigo eksplicite ankaŭ de la teksto [[La Casa Astratta]]: Pri la strato Via A. Romili mi ankoraŭ povus imagi meti frazon en la tekston pri Milano, sed pri la &quot;Casa Astratta&quot; estas eĉ pli groteske. Kvankam tie mankas foto, eblas vidi en [https://ordinearchitetti.mi.it/index.php/it/cultura/itinerari-di-architettura/14-arte-e-architettura/opere/320-casa-astratta/galleria#galleria ekstera retejo] ke temas pli tutsimpla 9-etaĝa loĝdomo, tipe socialisma [[slabokonstruaĵo]], kiu estas en neniu dimensio arkitekte menciinda. En ĉiuj periferioj de ĉiuj urboj de la eksa [[Varsovia pakto]] oni povas vidi tiajn domojn, mi havas amikojn kaj parencojn kiuj loĝas en tiaj domoj kaj estas dankema ke estas tiuj simplaj domoj (kaj ke ili ne estas bombitaj kiel la samaj domoj en Ukrainio), sed se oni metas paĝon pri ĉiuj tiuj domoj, eĉ se ne estas foto kiu montrus la tristan fasadon, tiam oni same povas fari tekstojn pri ĉiuj strataj lanternoj kaj ĉiuj rubujoj en ĉiuj stratoj de ĉiuj urboj, urbetoj kaj vilaĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:53, 20 jun. 2026 (UTC)

:{{por}} forigo de ambaŭ. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 14:17, 20 jun. 2026 (UTC)

::{{re|Kani}} Cetere la dubinda teksto pri tiu &quot;Via A. Romilli&quot; estis fakte trompe pri la tuta milana kvartalo Corvetto - supozeble ĉar nur pri &quot;tiu unu strato Via A. Romilli&quot; estus apenaŭ sufiĉe da raportindaj frazoj por vikipedia teksto. Mi ĝenerale pensas, ke en Vikipedio oni iru de ĝeneralaj al laŭgrade pli specifaj temoj. Unue estu teksto pri la lando, poste pri regiono, provinco, tiam se estas pri kantono aŭ distrikto, kaj se tiam ankoraŭ estas energio, pri urboj aŭ neurbaj komunumoj aŭ municipoj. Por Milano tio signifas, ke se jam estas teksto pri la urbo (la esperanta teksto [[Milano]] cetere nun estas problema, sed tio estas alia laborejo), ke tiam se iu tre volas estu tekstoj pri la naŭ urbodistriktoj, kiuj sume konsistigas la tutan urbegon. Tiuj kompletaj tekstaroj jam pli longe ekzistas pri Granda Londono, Parizo, Berlino, Vieno, Budapeŝto kaj Moskvo, kaj mi nun faris la naŭ tekstojn ankaŭ por Milano. Ĉi tie la &quot;kvartalo Corvetto&quot; estas en la [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Se oni freneze amas Milanon, oni nun povas senprobleme krei subtekston pri la &quot;kvartalo Corvetto&quot;, kaj tiam aŭtomate aperas blua ligilo en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Sed por mi persone la 9 tekstoj pri la naŭ partoj de la urbego nun tute sufiĉas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:08, 20 jun. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} Mi el la forprenita teksto ankoraŭ sukcesis elvringi tri frazojn al eta ĉapitro en la paĝo [[urbodistrikto 4 de Milano]]. Tiel tamen la laboro de la anonimulo ne estos tute vana... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:06, 23 jun. 2026 (UTC)

== [[Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Listo de plej bonaj internaciaj viraj futbalaj golpafantoj laŭ lando
|kialo = Novulo, anonimulo, kreis artikolon kun pli ol 100 000 bitokoj pri golpafantoj. Ĝi estas plenplena de ruĝaj ligiloj kaj blazonoj. La kreinto eĉ ne scias, ke estas jam artikoloj pri la naciaj teamoj. Mi komentas sube. 
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 29 junio 2026 21:28
|forigita = ne
|kialo de rezulto = sed ekstreme reduktita laŭ 3 voĉoj favore al tio --
[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:42, 16 jul. 2026 (UTC)}}
:{{kom}} Ripari tiun artikolon estus heroeca tasko, kiun neniu faros. Mi jam faris kelkajn komencajn plibonigojn. La kreinto eĉ pafis kaj fuĝis. Krome estas neutila tiu artikolo, kiam la situacio ŝanĝiĝas nun ĉiutage dum pluas la monda ĉampioneco. Mi vidas du vojojn: unua, simple forigi la monstran artikolon; dua, fortondi ĝin lasante nur 50 golpafantojn anstataŭ 200 kaj klopodi bluigi la pejzaĝon. Tiuokaze indus atendi la finon de la ĉampioneco por ŝpari laboron de konstanta ĝisdatigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:30, 22 jun. 2026 (UTC)
::Ĉu eblas la tria vojo: igi iun roboton krei ĝermgrandan artikolon pri ĉiu menciita piedpilkisto laŭ intervikiaj datumoj, esperante ke iam iu piedpilkadmiranto kreskigos ilin? Laŭ mia scio ĵus nun en la aktivularo de nia vikipedio ne estas fortaj sportadmirantoj, sed tio ĉi ja povas (teorie) ŝanĝiĝi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 22:14, 22 jun. 2026 (UTC)
:::{{por}} forigo de la tute fuŝa listo en '''[[nuna stato]]'''. Alternative mi eĉ pli voĉdonus por teno de minumuma listo de 10 plej golemaj futbalistoj, do laŭ nuna stato de Ronaldo ĝis Puskás, '''sen''' fuŝaj teamaj titoloj kiel [[Nacia futbala teamo de Portugalio]] (estas [[portugala nacia teamo de futbalo]], se estus unu kazo, eblus meti alidirektilon, sed estas tro multaj fuŝoj, cetere ankaŭ ekzistas preta ŝablono {{ŝ|PortugalioFB}}, kiu ĉi tie tuj liverus flageton kaj perfektan ligilon), '''sen''' fantaziaj ruĝaj ligiloj &quot;Listo de internaciaj goloj de Cristiano Ronaldo&quot; kaj multegaj similaj, kiuj ĉiuj ne ekzistas - la novulo kun tiom da fuŝoj ne estos la gusta por fari tiujn centojn da paĝoj, kaj la ekzistantaj uzantoj pli bone koncentriĝu pri pli esencaj taskoj - ekzemple, el 48 teamoj de la nuna futbala mondpokalo nur 40 havas e-lingvan tekston, 8 ankoraŭ mankas, kaj '''sen''' fuŝaj provoj kiel &quot;Dts/outdmy1&quot;. Se fari tiel, el la 10 sportistoj ankoraŭ mankas e-lingvaj tekstoj pri du, [[Sunil Chhetri]] kaj [[Ali Mabkhout]], tio eĉ fareblas sen robota helpo, kiu ĉiukaze nur liverus krudan tekston, do ĉiukaze ne eblus fari pretan tekston sen homo (almenaŭ por kontrolo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:56, 23 jun. 2026 (UTC)

:::{{re|Goren}} La tria vojo, igi iun roboton krei ĝerman artikolon pri ĉiu menciita nomo laŭ intervikiaj datumoj, '''ne''' funkcios. Mi ĵus per forta subteno de vikidatumaro faris 30 tekstojn pri aktualaj futbalistoj, kaj antaŭe jam antaŭpreparis ankoraŭ ŝtopante multajn tekstojn pri la geografio de Usono kaj Kanado, kaj laŭ mia sperto mi konstatas ke mi kaj tute vi '''supertaksas''' vikidatumaron: Uzante ĝin, mi daŭre konstatas ke vikidatumoj ne estas preta, foje informoj tute mankas, foje malaktualas je 10 jaroj, foje nur la &quot;preferata rango&quot; forgesiĝis elekti - estas tre en ordo uzi vikidatumaron kaj dume permane aktualigi ĝin, mi ankaŭ lernis aŭtomatece aldoni iujn parametrojn kaj priskribojn al vikidatumaro, sed tiuj informoj kiuj ĉi tie mankas, laŭ mia impreso aldoneblas nur mane (mi diras: tial ili mankas). Krome, entute multajn informojn eblas stoki en vikidatumaro kaj preni de tie, sed neniam ĉiujn kiuj estas bezonataj en eta projekto kiel wiki.eo aŭ similgranda alia vikio. Do tre bonas uzi vikidatumaron kaj dum la uzado plibonigi ĝin, sed estas iluzio ke iu aŭtomato aŭ artefarita intelekto faros e-lingvajn tekston sen ke lingve kaj teknike sperta homo bezonatus. Vikidatumaro ne estas artefarita intelekto... 

:::{{re|Goren}} pri via lasta ideo: Mi '''ne''' pensas ke manko de &quot;fortaj sportadmirantoj&quot; en vikipedio estas la problemo. Fakte ne tiom temas pri &quot;forta admiro&quot;, sed pri lingva kaj teknika sperto en vikipedio plus preto engaĝiĝi ankaŭ pri sportaj temoj, ne nun pri &quot;siaj kutimaj tre limigitaj ŝatotemoj&quot;. Mi dirus ke en la lastaj monatoj ankaŭ Aidas kaj Sj1mor multe kontribuis pri sportaj temoj (ekzemple pri vintrosporto en februaro-marto), aŭ Castelobranco (aparte pri manpilkado)... Revi pri iuj novulaj 15-jaruloj kiuj ĉi tie perfekte levos la lingvan nivelon de ĉiuj futbalistaj kaj futbalteamaj temoj al neatenditaj altecoj estos vana revado, kvankam ankaŭ mi foje revas ekzemple ke povus reaktiviĝi la eksesperantisto Michael Barera, kiu sub uzantonomo TFCforever ĝis somero 2011 faris multajn sportajn kontribuojn al la e-lingva vikio. Sed kompreneble, se kvar fortaj sportemaj vikipedianoj faras po 30 novajn tekstojn pri sportistoj kaj aliaj normale sportemaj vikipedianoj faras sume ankoraŭ 20 aŭ 30, kaj nur en la [[Futbala Mondpokalo 2026]] estas 48 teamoj, kun po 26 teamanoj plus trejnisto, tiam temas pri 1 296 novaj biografioj por tiu unu turniro, plus 48 ŝablonoj kaj pliaj kromtekstoj - do tamen malgraŭ ĉiu fortostreĉo eblos nur kovri la temon je dekono ĝis okono. Tial mi komprenas la revon pri aŭtomatigo, sed mi garantias ke tiel ni funkcios, kaj estas la esenco de vikipedio kaj ĉiam restos truoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 23 jun. 2026 (UTC)
::::{{por}} forigo - aŭ, je dua pripenso, eĉ pli bone ŝanĝo al listeto de 10 plej pintaj golpafantoj sen ajnaj ruĝaj ligiloj laŭ la propono de Thomas.[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 09:47, 26 jun. 2026 (UTC)

:{{kom}} Provizore mi forigis la kernon de la fuŝa artikolo kaj lasis nur listeton de dek golpafistoj laŭ la listo de anglalingva artikolo. De nun oni povas plivastigi la artikolon; kvankam mi markis ĝin kiel redaktata (por eviti trudon de aktuala intereso), konsideru vin liberaj agadi sur ĝi. Nun oni devas atendi la finon de la nuntempa ĉampioneco por aktualigi la rezulton kaj eventuale pliigi la liston al 20 aŭ krei tabelon. Poste oni devas konsideri ĉu indas aldoni la liston de la plej bonaj golpafantoj en monda ĉampioneco (tiu ĉi estas ĝenerala listo) aŭ krei apartan artikolon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:24, 30 jun. 2026 (UTC)
::{{komento}} Jam paŝo al bona direkto. Mi aldone vidigis la naciajn teamojn, kaj videblas ke nur en tiu minimuma listo de 10 homoj ne nur mankas 2 el 10 tekstoj pri sportistoj sed ankaŭ mankas 3 el 10 tekstoj pri teamoj. Se oni vastigas la liston al 20 homoj, la ruĝaj ligiloj jam signife multiĝos. Sed estos en ordo. Sume 20 biografioj kaj 20 tekstoj pri teamoj estas ne tro multe. Kaj estas bona okazo verki pri la naciaj teamoj de Malajzio, Zambio aŭ Malavio, kiuj krome probable ankoraŭ 10 jarojn ne atentiĝos, ĉar ili en kontinentaj aŭ mondaj turniroj principe ne ludas gravan rolon. Aldoni plian liston de la plej bonaj golpafantoj nur en monda ĉampioneco sendube nur indas, se ankaŭ pri tiu listo jam estas alilingva listo de kiu eblas kopii, ĉar mem esplori pri tia vasta statistika temo kostus freneze tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:50, 5 jul. 2026 (UTC)
:::Daŭre la 5 ruĝaj ligiloj [[Sunil Chhetri]], {{BaratoFB}}, {{MalajzioFB}}, [[Ali Mabkhout]], {{Unuiĝintaj Arabaj EmirlandojFB}} estas ruĝaj. Sed la listo en la de Kani forte tranĉita formo tamen estas ne plu forigenda. Tial mi proponas fermi la diskuton, kun tri voĉoj por tiu forta redukto (Goren ja nur demandis kaj ne klare esprimis sin voĉdone). Kiu volus adopti tiujn kvin estontajn tekstojn? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:40, 16 jul. 2026 (UTC)

== [[Vitikolturado en Umbrio]] plus 11 similaj paĝoj plus navigilo ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Vitikolturado en Umbrio
|kialo = Dum semajnoj anonimulo (kun kiu ne eblas kontakti) kreis amason da similfuŝaj artikoloj pri vinproduktado en Italio. Mi markis plimulton kiel polurinda, sed tio utilas al nenio, ĉar li plue fuŝkreas kaj tute ne revenas al la kreitaĵoj, eble kredante ilin kronjuveloj. Ĉi tiu eĉ kun du eraroj en la ĉefa vorto de la titolo: Vitikolturado anstataŭ Vitokulturado aŭ Vitkulturado.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 7 julio 2026 10:50
|forigita = jes  
|kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:27, 7 jul. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Krome, en kelkaj el tiuj artikoloj estas longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Indas revizio de la tuta artikolaro.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:03, 30 jun. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo de tiu teksto. Neniel estas nur la longegaj listoj de ruĝaj ligiloj por vitvarioj, kiuj restos tiaj porĉiame. Estas multaj tajperaroj, el kiuj tiuj kiuj estas faritaj ligiloj, ekzemple &quot;[[hekolitoj]]&quot; (supozeble la homo celis ion kiel 'hektolitroj') plej elstaras ruĝe, sed tajperaroj sen ruĝa ligilo simple estas alikoloraj eraroj, sed ĉiukaze eraroj. Mi estus malpli drasta, se ĝis la fino de la pripensa semajno iu esperantisto ĝustigus ĉiujn tajperarojn (ĉi tie estus ankoraŭ du tagoj), sed kiu volus tion fari? Mi certas ke la aŭtomata guglo-tradukilo povas bone tajpi la vorton 'hektolitroj', do la lingvonivelo estas multe sub la kreaĵo de iu senkosta roboto. Sed problemo estas, ke la homo ŝajne ĉiam redaktas je nova anonima kanalo, do ne eblas bloki kanalon, kaj ne eblas decidi pri forigo de pluraj tekstoj, sed necesas ĉiujn titolojn unuope kopii ĉi-tien, por tiam decidi pri forigo - sed tio eblas per simplaj voĉdonoj, sen longe argumenti pri pluaj tekstoj. Ĉiukaze tre pena purigado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:07, 5 jul. 2026 (UTC)
:::Ĉiukaze: Ŝajnas ke sume temas pri 12 tekstoj/temoj, ĉar la sama anonimulo ankaŭ faris tute ekstere belan navigilon {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}}, kiu listigis tiujn 12 ligilojn, kaj post kreo de la lasta (pri Umbrio, je 2026-6-30) ŝajne ne faris novajn tekstojn. Sed ankaŭ se la navigilo aspektas bone ordigita, la unuopaj aliaj 11 listaj paĝoj ĉiuj ŝajne estas same ĥaosaj kaj eraraj kiel la unua jam fokusita en VP:FA. Mi do estas {{por}} forigo de ĉiuj 12, kaj se fari tion, poste ankaŭ por forigo de la navigilo, kiu tiam ne plu havas sencon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:52, 5 jul. 2026 (UTC)

Do

{{Propono de forigo
|artikolo = Vinberkultivaĵo en Piemonto
|kialo = kaj 
* [[Vinberkulturo en Friuli-Venecia Giulia]]
* [[Vinberkulturo en Sardio]]
* [[Vinberkulturo en Sicilio]]
* [[Vinberkulturo en Trentino-Alta Adiĝo]]
* [[Vinberkulturo en Valle d'Aosta]]
* [[Vinberkulturo en Veneto]]
* [[Vitikulturado en Emilio-Romagna]]
* [[Vitikulturado en Marko]]
* [[Vitikulturo en Lombardio]]
* [[Vitikulturo en Toskano]]
Kialoj jam menciiĝis supre.
Kaj se ĉiuj decidiĝis forpreni, ankaŭ {{ŝ|Vinberkulturo en Italio}} foriru.
|subskribo = --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:06, 5 jul. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 12 julio 2026 20:06 (UTC)
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}

:Plus [[Vinkultivado en Kampanio]]. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:31, 7 jul. 2026 (UTC)

==Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de [[Fizalio]]==
[[Fizalio]] ŝajnas esti en la sama situacio kiel &quot;Meduzo&quot; estis, kaj mi petas [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj#Kaŝo de kontraŭrajtaj versioj de Meduzo|la saman solvon]] - kaŝon de la kopiitaj versioj post kiam mi anstataŭigos ĝin, kaj enmeton de ĝusta referenco al la kopiita artikolo kiel &quot;Literaturo&quot;, se {{re|ThomasPusch}} aŭ iu alia havas ĝin.

Cetere, la afero de &quot;Meduzo&quot; ankoraŭ ne estas tute solvita. La referenco estas metita, sed la kopiitaj versioj ne estas kaŝitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:06, 1 jul. 2026 (UTC)

Mi serĉis en miaj bretaroj, sed miaj paperaj jarkolektoj pri Kontakto finiĝas fine de 1996, do tiun pri 1998 6 mi ne havas. Mi ŝatas peti iun alian pri kaŝo de la dubindaj versioj de &quot;Fizalio&quot; - nur se en semajno aŭ du vere neniu administranto pretus fari tion, mi rekontakteblus por tamen krizokaze helpi. Sed ĉar mi estis implikita en la afero de &quot;[[Meduzo]]&quot;, mi provos kaj supozeble sukcesos kaŝi la kopiitajn versiojn tie. Serĉante pri retaj arkivaj eldonoj de &quot;Kontakto&quot; mi ĵus ankoraŭ konsciiĝis, ke ŝajne ambaŭ arkivejoj www.gazetejo.org kaj www.bitarkivo.org estas mortintaj. Mi jam en aliaj diskutejoj demandis ĉu iu vidis iun noton aŭ aŭdis ion pri tio, kaj volas ripeti la demandon ankaŭ ĉi tie. Same mi alvokas ĉiujn aliajn, kiuj jam iom da jaroj estas esperantistoj, serĉi en siaj bretaroj pri iom pli novaj jarkolektoj pri Kontakto, almenaŭ pri ĉiuj ekde 1997 ... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:16, 1 jul. 2026 (UTC)

{{Farite}} Ĉiuj versioj de &quot;[[Meduzo]]&quot; antaŭ 14 05 2026 nevidigitaj. Pri &quot;Fizalio&quot; vidu supre. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 1 jul. 2026

{{kom}} '''[[RIPETO de ALVOKO]]''': mi alvokas ĉiujn, kiuj jam 28 jarojn estas esperantistoj aŭ kiuj aparte kolektis revuojn Kontakto, serĉi en siaj bretaroj pri la revuo «Kontakto 1998 / 6». Kaj bonus entute scii, kiu havas kiujn jarkolektojn de la revuo «[[Kontakto (revuo)|Kontakto]]». [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:52, 16 jul. 2026 (UTC)

{{Farite}} Ĉiuj versioj de &quot;[[Fizalio]]&quot; antaŭ la novtraduko nevidigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:57, 16 jul. 2026 (UTC)
:Multan dankon. Intertempe mi trovis ke oni povas libere elŝuti malnovajn numerojn de ''Kontakto'' de [[UEA]] mem. Sed en jaro 1998, numero 6 mi trovas neniun artikolon pri fizalioj. Eble la cito estis erara. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:31, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{re|Arbarulo}} Koran dankon pro la atentigo ke oni (nun) povas libere elŝuti malnovajn numerojn de Kontakto de UEA mem. Mi provis pri n-ro 1998/6, senprobleme funkciis, kaj efektive ankaŭ mi tute ne trovis artikolon pri &quot;fizalio&quot; tie. Tio estas disturbiga. Se neniam estis artikolo de tiu temo en Kontakto 6/1998, ni eble senkaŭze buĉis la tutan malnovan tekston. Sed nun tiel okazis, kaj mi ne volus malvolvi la tutan procezon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:39, 22 jul. 2026 (UTC)
:::Tio povas esti, kaj se ĝi estas, mi bedaŭras. Tamen multe pli verŝajne ĝi estis kopiita artikolo de iu alia revunumero. Almenaŭ laŭ mia neperfekta memoro, la artikolo estis en simila stilo al tiu de &quot;Meduzo&quot;, multe pli taŭga por revuo ol enciklopedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:04, 3 aŭg. 2026 (UTC)

==[[Agatino]]==
Denove [[Uzanto:Claudio Pistilli]] tradukis rekte el alia enciklopedio, kiu ne permesas tion. Ĉi-foje temas pri anglalingva Encyclopedia.com [https://www.encyclopedia.com/science/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/agathinus-claudius], kiun li citis kvazaŭ normalan referencon. Krome li aldonis tute mensogan aserton, ke la artikolo uzis tradukon el la angla vikipedio. La unua alineo venas de nekonataj fontoj, nek Encyclopedia.com nek la angla vikipedio. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:00, 6 jul. 2026 (UTC)
: {{forte por}} forigo ĝuste tial: piratkopiado plus mensogo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:35, 6 jul. 2026 (UTC)
: {{por}} krom se iu entreprenos plene anstataŭigi la tekston per la memverkata aŭ per traduko el iu alia vikipedio (tio ĉi ne devas esti tro malfacile, en preskaŭ ĉiuj intervikioj la artikolo estas unu aŭ du paragrafoj; do, kiel kutime, temas nur pri tio, ĉu iu zorgas sufiĉe).--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:28, 11 jul. 2026 (UTC)
: {{por}}: &lt;small&gt;&lt;small&gt;«''[https://www.encyclopedia.com/termsofservice 2.1 All content and tools provided by Encyclopedia.com on the Services are protected by copyright, trademark and/or other applicable intellectual property and proprietary rights laws and are owned, controlled, and/or licensed by Encyclopedia.com. The Services are also protected by copyright, patent, trademark, and other applicable intellectual property and proprietary rights laws]''»&lt;/small&gt;&lt;/small&gt; Tio klaras. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:16, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:24, 17 jul. 2026 (UTC)
:::Kvankam ĉi tie mankas la kutima kesto, mi tamen volas fini la diskuton pri tiu temo. Bedaŭrinde, la situacio klaras - klare kopirajtan tekston oni ne povas lasi, ankaŭ se oni fidele tradukis ĝin. Per la traduko la kopirajto ne malaperas. Do for, per 5 poraj voĉoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:43, 22 jul. 2026 (UTC)
::::{{farite}} la forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:44, 22 jul. 2026 (UTC)

== [[Protipozo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Protipozo
|kialo = Mi ne certas ĉu tiu traduko de jam publikigita artikolo en retejo rajtas aŭ ne rajtas esti en Vikipedio. Ja temas pri iu germanlingva vikia retejo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 16 julio 2026 17:13
|forigita = jes
|kialo de rezulto = per kvar poraj voĉoj, neniu kontraŭa aŭ duba. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Poste ĝi necesos iom da vikiigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:15, 9 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} Ŝajnas iu originala esploro, ne estas intervikioj, kaj la fontoj ne estas aŭtoritataj sciencaj gazetoj: anstataŭe, estas unu malnetaĵo ĉe vixra (kiu estas klono de [[arxiv.org]]), persona paĝaro de la esploristo, kaj iu Aŭstria sekteca vikio. Tre suspektinde laŭ mi. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 08:36, 11 jul. 2026 (UTC)
:{{kom}}Estas malfeliĉa, tute nevikiigita teksto. Ne ŝajnas origina esploro de la esperanta tekstofarinto, sed pli baze, fakte estas traduko, eble aŭtomate farita, de la germanlingva teksto [https://anthrowiki.at/Protyposis], kiel jam aludis Kani - la retejo indikas ke ĉiuj tekstoj disponeblas laŭ kondiĉoj de [[krea komunaĵo]] BY-SA 4:0, do probable ne estas krimo kopii tutan tian tekston, sed la demando tamen estas, kiun utilon la teksto havos en esperantlingva vikia enciklopedio post forta, ne nur iometa vikiigo. Se la teksto rajtos resti, tiam probable en vikifontaro, ne en la ĝenerala vikipedia branĉo (kvankam mi dirus ke tia ekstreme filozofia eseo ankaŭ tie ne utilos al multaj averaĝaj esperantistoj). Mi supozas ke la farinto estas bonvolema esperantisto kaj naiva vikipedia novulo, sed tamen la teksto en tiu formo ne taŭgas ĉi tie. Kaj mi, kara Goren, estus singarda pri etikedigo de &quot;sekteca vikio&quot; - nomi ion &quot;sekteca&quot; estas forta akuzo kaj signifa ofendo, kaj laŭ mi en enciklopedio simple nomi iun asocion aŭ projekton sekteca nur eblus en la formo «la aŭstra gazeto ''Der Standard'' en julio 2023 nomis la vikion ''anthrowiki.at'' &quot;sekteca&quot;» (kun ligilo al gazeta artikolo, kiu tute ne ekzistas, mi nur inventis la aserton) aŭ «la ŝtata prokuroro de Vieno en majo 2026 deklaris la vikion ''anthrowiki.at'' &quot;sekteca&quot;» (ankaŭ kun ligilo al reta oficiala komunikaĵo). Tiam eblas noti, ke tiuj institucioj havis tiom fortan, akuzan opinion, kiu eble ĝustas eble ne. Sed tute ne necesas diskuti pri suspekto de sekto - la teksto simple en tiu formo ne estas por vikipedio (do {{por}} forpreno el vikipedio). Konciza esperanta teksto pri &quot;la germana fizikisto [[Thomas Görnitz]]&quot; povus eniri la vikipedian paĝaron, kun internaj ligiloj al la paĝo [[Carl Friedrich von Weizsäcker]] ktp., kun iom da eksteraj ligiloj kaj kun referencoj, kiuj ebligas objektive sekvi la informfontojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 02:15, 16 jul. 2026 (UTC)
::Nu, mi ne uzas vorton &quot;sekteca&quot; en tiu senco ke ĝi estu forta akuzo, pli en la senco &quot;niĉa&quot;, &quot;servanta al malgranda komunumo de entuziasmuloj de iu malvasta ideo&quot;. Kaj en tiu ĉi senco mi pensas ke la vorto tute taŭgas, ĉar efektive temas pri tre malvasta komunumo kaj nocioj ne konataj ekster ĝi. Iuokaze, miaj suspektoj pri originala esploro kaj nescienceco validas kaj, almenaŭ, meritas rekontrolon, ĉu oni konsentu kun mia uzo de terminoj, ĉu ne. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 18:39, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{kom}} Mi ankoraŭ alskribis la vikipedian novulon [[:uzanto:GeorgHennemann|GeorgHennemann]], kiu kreis la tekston kiel anonimulo, ne estas krimo foje ne ensaluti, kaj kiu kreis duan konton Ĝorĝo, kiun mi ne konsiderus ŝtrumpopupo, ĉar la homo tie klare indikas ke li estas GeorgHennemann. Estus bone ne tute perdi la homon, kvankam tiu ĉi lia kontribuo estas malfacile tenebla... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:36, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC)

:{{kom}} Estas strange ke nun la vikipedia sistemo asertas ke uzanto GeorgHennemann tute ne ekzistas, kvankam lia uzantopaĝo kaj diskutpaĝo ekzistas, tie ankaŭ estas pli malnovaj notoj de Kani kaj mia noto de antaŭ 6 tagoj. 
:* {{uzanto2|GeorgHennemann}}
:Se estas tia teknika konfuziĝo, mi ne certas ĉu la homo entute vidas mian noton. Sed tio ne ŝanĝas la netaŭgecon de la teksto. Mi ankoraŭ povas atendi 4-8 tagojn, ĉu Georg sukcesos ensaluti, ekz. per dua konto Ĝorĝo aŭ per tria konto, kaj ĉu li ankoraŭ provos ŝovi la tekston al vikifontaro. Sed kompreneble ankaŭ povas esti ke homoj fine de julio ferias tri semajnojn. Kvar voĉoj subtene al forigo de la teksto de tiu ĉi projektoparto ĉiukaze jam estas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:05, 22 jul. 2026 (UTC)
::Daŭre, [[uzanto:GeorgHennemann]] kaj [[uzanto-diskuto:GeorgHennemann]] estas, sed kontribuoj • alŝutitaj dosieroj • globala kontribuado rezultigas respondon &quot;Uzanto-konto &quot;GeorgHennemann&quot; ne estas registrita.&quot; Intertempe &quot;4-8 aldonaj tagoj&quot; longe pasis, fakte pasis 12. Neniu Georg Hennemann respondis mian kontaktoprovon, eble li tuta aŭguston ferias, aŭ li malinteresiĝis pri vikipedio kaj neniam ajn revenos, sed tiom longe ni ne povas atendi. Mi post horo forigos la tekston - ĵus mi vokiĝas for de la komputilo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Dunst Veturigvojo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Dunst Veturigvojo
|kialo = Suspektinda kaj dubinda enciklopedia gravo. Temas pri nur kampara vojo, kiu ne estas menciita en la anglalingva artikolo pri la urbo. Estas neniu referenco. La dua fonto estas falsa, ĉar tie oni ne mencias tiun vojon. El la dua fonto la kreinto, anonimulo, elprenis la foton, kio starigas la demandon pri la rajto publikigi ĝin.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC)
|tempo = lundo 20 julio 2026 13:10
|forigita = jes
|kialo de rezulto = kun 4 poraj voĉoj, neniu duba aŭ kontraŭa [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:48, 22 jul. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}La sama anonimulo kreis plurajn artikolojn pri Dunst aŭ Dunzst kvazaŭ omaĝo al iu familio.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 13:03, 13 jul. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo pro dubinda enciklopedia gravo. Per &quot;datenkverado&quot; (la vorto ne ekzistas!) en Google Maps eblas vidi ke la vojeto vere estas kampara vojo de 800 m, 5 km okcidente de la centro de West Bend. La dua fonto jes mencias la vojeton, per montro de la foto pri stratsigno, fotita en 2006, sen iu indiko kiu liberigus la foton de kopirajto, do ĝi estas kontraŭleĝe en la komunejo. Se oni denuncas la fonton de la foto (de 2006, en p. 28) kaj la tutan PDF-dosieron [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/eb/Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf Our Wisconsin ancestors: The German immigrants of the 1880s &quot;Copyright 2009&quot;]], oni supozeble tre rapide rezultigus forigon de la bildo. La PDF-dosiero ŝajne estis alŝutita al la komunejo kaj jam estas forigita, prave, ĉar &quot;Copyright 2009&quot;, sed per la truka URL &quot;wikipedia/commons/e/eb/..&quot; oni tamen ankoraŭ povas vidi la forigitan bildon. Eĉ se la anonimulo farus al si la penon krei e-lingvan tekston pri la urbo West Bend ([[d:Q989459]]) aŭ pri la sudokcidente najbara loĝloko West Bens ([[d:Q7984429]]), tamen la kampara vojo estus plene sensignifa, eĉ en la tuta interreto nur menciinda en tio ke sur kantona vojo Z iom norde de la vojeto en 2024 okazis [https://www.fox6now.com/news/town-west-bend-crash-26-year-old-driver-dead] trafikakcidento. Do la bildo kaj la URL al la jam forigita PDF-dosiero de kopirajta presaĵo de 2009 estas kontraŭleĝaj, sed baze la tuta temo estas ridinde bizara. Plus aŭtomata mistraduko &quot;datenkverado&quot;, vere fuŝa paĝo. Ke la teksto ankoraŭ estas {{ŝ|orfa}} (nur unu paĝo ligas al ĝi), {{ŝ|ĝermeto}} (du frazoj estas tro malmulte eĉ por artikola ĝermo), la  {{ŝ|Informkesto urbo}} havas erarojn kaj la teksto nur havas kategorion &quot;Usono&quot; (nu, eblus kategorio &quot;Viskonsino&quot;, ankaŭ ne pli konvinka, aŭ oni povus ekstre krei kategorion por la paĝo [[Kantono Washington (Viskonsino)]], sed ekstre krei kategorion por kampara vojo de 800 metroj??). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:08, 16 jul. 2026 (UTC)
::{{por|Por forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:23, 17 jul. 2026 (UTC)

: {{Por}} forigo. Mankas menciindeco. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q140449374&amp;action=history Q140449374] Mi forigproponis ankaux la PDF-dosieron. [[:c:File:Our Wisconsin ancestors The German immigrants of the 1880s.pdf]] Pri la bildo mi ne certas ... se gxi estas fotita dum jaro 2006 tiam gxi estas nepre forigenda, sed gxi aspektas malnova. [[:c:File:Photo of Dunst Drive text.png]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:12, 22 jul. 2026 (UTC)
::{{re|Taylor 49}} Pri la foto al ni ne necesas tre zorgi. Mi dirus ke ĝi estis diĝite fotokopiita - tiam la rastrumigo faras tian rezulton, kiu estas lumjarojn de brila sunplena kolorfoto. Sed la sola foto ne estas granda problemo en la komunejo. Se ĝi restas kelkajn monatojn aŭ jarojn, ĝi ne damaĝas. Sed iam venos principemulo kiu argumentas &quot;ne sufiĉas supozi ke iu foto eeeeble estas 5 jara, eble 20 jara, eble 30 jara aŭ 100 jara - necesas pruvi kiu estas la fonto, en kiu jaro estis la unua publikigo, kiu estas la fotinto, kiam li mortis, kaj ĉu ekde tiam jam pasis 70 jaroj. Sed tio ne estas nia problemo. Ni nun havas 4 voĉojn por forigo, en feria tempo, kie homoj ankoraŭ pli malmulte sidas ĉe komputiloj ol kutime... Meze de l' somera tempo 4 poraj voĉoj pli ol sufiĉas por fini diskuton. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:44, 22 jul. 2026 (UTC)

::: {{kom}} La dosiero estas forigita, surprize rapide: [[:c:Commons:Deletion_requests/File:Our_Wisconsin_ancestors_The_German_immigrants_of_the_1880s.pdf]] kaj la bildo ankaŭ. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:53, 3 aŭg. 2026 (UTC)
::::Dankon pro la raporto, Taylor. Do, ĉiu fantomaĵo nun forbalaita. Ĉio en ordo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 3 aŭg. 2026 (UTC)

== Dubinda aserto pri Ilja Ehrenburg ==

La artikolo pri [[Ilja Ehrenburg]] enhavas t.n. &quot;interesaĵon&quot; kun dubindaj fontoj: ke li estus membro de la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]. La artikolo mem kompreneble ne estas forigenda (mi mem ĵus aldonis mencion de la &quot;Nigra Libro&quot;), sed tiu dubinda aserto estas forigenda se ne trovebla pli fidinda konfirmo. 

Vidu [[Diskuto:Ilja Ehrenburg|la diskutpaĝon]].

[[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 07:43, 23 jul. 2026 (UTC)
:La dokumentoj de tiu ĉi komisiono estas [https://ru.wikisource.org/wiki/Сообщение_Специальной_Комиссии_(Бурденко) delonge publikigitaj] kaj estas klare ke Ilja Ehrenburg ne estis ĝia membro. Sed la pola nacia mito estas bazita sur ideo de &quot;eterna lukto&quot; kontraŭ &quot;precipaj malamikoj de la pola popolo&quot;: rusoj, germanoj, ukrainoj kaj judoj. La pola naciisto ĉiam klopodas substreki ke mortigadon de poloj partoprenis tiuj ĉi nacioj, do la judo Ilja Ehrenburg iĝis unu el sennombraj viktimoj de tiu ĉu naciisma deliro. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:04, 23 jul. 2026 (UTC)
::Kial vi diskutas ĝin ĉi tie kaj ne en diskutpaĝo de la artikolo mem? Kaj, pli ĝenerale, kial vi diskutas ĝin entute? Unu el bazaj principoj de Vikipedio ekde ĝia koncipo estas ke dubindaj kaj malbone pruvitaj asertoj pri homoj ne estu disputataj, sed tujforigataj. Se aperos novaj pri kredindaj fontoj, oni povas realdoni ilin, sed dumtempe oni zorgu, ke Vikipedio ne iĝu kalumnejo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:37, 23 jul. 2026 (UTC)
:::Dankon al vi ambaŭ. Ĝenerale mi konsentas kun vi, Goren, sed ĉi-kaze mi hezitis kaj volis havi iom pli vastan diskuton. Plue, mi ankaŭ volis plikonigi tiun misan kontribuon, ĉar mi suspektas ke troviĝas pluraj pliaj similaj misfamigaj asertoj, kiujn indus elsarki. Jen ekzemple mi vidas ankaŭ ĉe [[Roman Ŝuĥeviĉ]] iun asertatan ligon al la [[masakro de Katin]], pri kiu mi havas dubojn. Sed mi ne estas sufiĉe sperta pri la temo por prijuĝi tion. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:21, 23 jul. 2026 (UTC)
::::Biografioj ne estas la samo kiel la resto de vikipediaj temoj. Se vi vidas ion suspektan en biografio, simple forigu ĝin. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 00:38, 24 jul. 2026 (UTC)
:::::Bone. Mi forigis la falsan akuzon pri Ehrenburg, kaj ankaŭ la dubindan frazon ĉe Ŝuĥeviĉ. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:01, 24 jul. 2026 (UTC)

Ĉiu aserto en la enciklopedio (do en la scienca verko) havu referencon al fidinda fonto, kiu konfirmas ĝin. Ĉiuj senfontaj asertoj estas forigendaj kaj tute ne gravas ĉu temas pri biografio aŭ ne. La scienco ne konas tian distingon. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:00, 24 jul. 2026 (UTC)

Postokaze {{por}} la forigo de la propaganda, misinformiga aserto, kaj {{por}} la procedo dubokaze prezenti la kazon ĉi-tie. La artikola diskutpaĝo kompreneble ankaŭ estas bona loko por dokumentigo pri farata forigo, sed estas preskaŭ 400 000 diskutpaĝoj kaj ke iu kun taŭgaj konoj tuj vidus diskutpaĝan alvokon, estas ne atendeble. Cetere, pri la teksto pri la [[Sovetia enketo pri la Masakro de Katin (1943-1944)|Burdenko-komisiono]]: Laŭ la kutima esperanta latinliterigo de rusaj nomoj la komisionestro ne nomiĝis Nikolai, sed [[Nikolaj Burdenko]]. Same, Stanislav Kuchinsky en esperanta latinliterigo devus esti Kuĉinskij (Кучинский), multaj pliaj nomoj ankoraŭ simile estas ne bone latinliterigitaj sed simple kopiitaj el angla teksto, aldone mi hazarde trovis tajperaron &quot;kons&quot;, kiu devus esti &quot;konis&quot;, sed tre probable estas pliaj mistajpoj, kiujn mi nun ne povas trovi, ĉar mi devas foriri de mia komputilo... Sume: la teksto pri la komisiono estas plian fojon revizienda!  [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:46, 24 jul. 2026 (UTC)

== [[UTK]] ==

La internacia simbolo por [[Universala Tempo Kunordigita]] estas '''UTC''', nenio alia. Ĝi ne estas mallongigo, sed simbolo uzenda senŝanĝe. Vidu ĉe: [[Diskuto:Universala Tempo Kunordigita]]. Same kiel ni ne povas inventi proprajn &quot;esperantajn&quot; simbolojn por ĥemiaj elementoj, aŭ niajn proprajn landokodojn (eble &quot;www.esperanto.ge&quot; por Germanio, &quot;.es&quot; por Estonio kaj &quot;.hi&quot; por Hispanio?), ni ne povas inventi privatajn horzonojn. [[UTC+02]] estas nomo de horzono laŭ internacia normo. &quot;UTK+02&quot; havas neniun bazon kaj estas forigenda el Vikipedio. Bonvolu forigi ĉiujn artikolnomojn kiuj uzas &quot;UTK&quot; anstataŭ la ĝusta '''UTC''' (kaj bloku tiujn nomojn kontraŭ re-kreo!). Dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:02, 23 jul. 2026 (UTC)
:Mi konsentas kaj faros. Kvankam mi foje havis diskuton kun Arbarulo, ĉar mi ne volis krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo, kaj Arbarulo argumentis ke estas nenio kontraŭ krei alidirektilon de malĝusta al ĝusta titolo. Sed diskuti ĉi tie pri ĝusteco de la mallongigo UTK por [[Universala Tempo Kunordigita]] ne indas - eble la kodo UTK estas en iu malnova poŝlibro &quot;La Jaro&quot; el Antverpeno aŭ en iuj vortlistoj de la esperantistaj radioamatoroj, sed probable ne, kaj ĉiukaze ne estas indikitaj tiaj referencoj en Vikipedio, kaj plej probable neniu konas iujn. Tial ne indas pli longe cerbumi, sed simple viŝi la manplenon da alidirektiloj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:22, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{farite}} Ĉiuj alidirektiloj, kiujn mi trovis, estas for, kaj ĉiuj paĝoj estas protektitaj kontraŭ novkreo. Tio koncernas ĉiujn plenjn horojn kaj ankaŭ la ekstrajn [[UTC+05:30]] kaj [[UTC-03:30]]. Se estas ankoraŭ iuj specialaj horzonoj, je finaĵoj :15, :30 aŭ :45, tiam mi ĉiukaze ne trovis iujn alidirektilojn UTK tien. Se iu tamen ankoraŭ trovas ion ajn, mi dankemas pro indiko. Mi persone nun post horo estos en viki-paŭzo, por probable 8 tagoj, sed unu semajno pasas tre rapide... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:01, 24 jul. 2026 (UTC)
::Koran dankon, do ĉio en ordo nun! Havu belan feriadon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:21, 24 jul. 2026 (UTC)

== [[Gino Carugati]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Gino Carugati
|kialo = Denove artikolo de anonimulo ligita al Lierna, sen ligo al la itala aŭ alia lingvo, sen referencoj konstateblaj (nur unu pli malpli konstatebla)
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 31 julio 2026 21:22
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = tri poraj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:26, 29 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Ne estis mi kiu markis la artikolon kiel diskutenda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 21:02, 24 jul. 2026 (UTC)
:{{malforte kontraŭ}} forigo. Ŝajnas ke la teksto estis kaŝa provo enkonduki iun nekonatan &quot;familion Guzzi de Lierna&quot; al la esperanta Vikipedio. Tiu aspektas manipulo, sed krome la teksto eble estas savebla (malgraŭ ke la vorto Lierna aperas en ĝi, kio jam vekas impulson tuj forigi ĉiun tekston), se ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon - kaj malgraŭ la suspektiga strangaĵo ke la itala vikipedio ne (jam) havas tekston pri la homo... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:49, 25 jul. 2026 (UTC)
:{{forte por}} Stranga teksto. Tute sen ekstera ligilo, kvankam ekserĉante oni tuj trovas eksteran fonton [https://www.frontedolomitico.it/Uomini/protagonisti/CarugatiGino.html de la retejo ''frontedolomitico.it'']. En la &quot;referencoj&quot; tiu fontoteksto citiĝas kiel &quot;Archivio Franco Licini, Serafino Carugati detto Gino, en Fronte Dolomitico. Uomini e protagonisti della Grande Guerra.&quot; Kial puraj nudaj italaj vortoj, sen ligilo al la interreta teksto, se ni ĉiukaze estas en la interreto??? Ĉiukaze la ekstera teksto nur temas pri patriotisma soldato, fiera oficiro, dekstrema glorigo de armeo. Nenio pri poezio. La esperantlingva laŭdado pri la sentema poeto kaj lia altnivela poezio povas ŝajni konvinkaj, sed se ne haveblas iu ajn romanista, literaturscienca juĝo de neŭtrala sciencisto aŭ literaturĵurnalisto, la tuto tre fiodoras je blufo. Ke &quot;Vikidatuma ero ne [estas] trovita&quot;, pli suspektigas. Ĉar jes troveblas alia paĝo, almenaŭ en vikio lmo.wikipedia.org, do en la [[lombarda]] kun noto [[:lmo:Gino Carugati|20 jul. 2026: A09 forigis paĝon Gino Carugati. Kialo: &quot;Vandalism (steward action): LTA - long term abuse&quot;]] Ke malgraŭ la ekzisto kaj forigo de lombarda teksto ne estas vikidatuma ero, en kiu se ĝi estus oni ankaŭ notus pliajn forigojn el aliaj branĉoj estas plia fuŝo. La aserton, ke farinto de la teksto estis la maligna, manipulanta [[:en:Wikipedia:Long-term abuse/Alec Smithson|forbarito Alec Smithson]] mi ĉi tie facile kredas. Sume: senbaza blufo! {{forte por}} forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:37, 3 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi rekonsideras mian malfortan voĉon kontraŭ forigo, kiu fakte konsideris la belajn laŭdojn pri poezio, kaj mi ĉiukaze ligis mian voĉon al kondiĉo ke &quot;ankoraŭ eblas trovi eksteran referencon&quot; (pri la literaturaj asertoj). La fonto kiun Thomas trovis, fakte pruvas nur la glorigon de armeo kaj soldateco. Do, rekonsiderante mi sen iu pruvo ke la homo iam verkis poezion kiun aliaj fakuloj nomas elstaraj kaj kun ĉiuj fuŝoj de Alec Smithson pledas por normala {{por|forigo}}. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:31, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:::{{kom}} Mi vere frustriĝas pro la nekontroleblaj fuŝaj referencoj. Kiel &quot;Redazione Orobie, I 100 anni del Cai Grigne, en Orobie, 31 januaro 2024.&quot; Sed guglante la italajn vortojn, oni elvenas al tute konvinka ekstervikipedia paĝo en kiu legeblas la tuta artikolo, [https://www.orobie.it/articolo/2024/01/i-100-anni-del-cai-grigne/47354/ en retejo ''orobie.it'']: tamen ankaŭ tiu konvinka informfonto nur konfirmas ke la homo estis alpisto, montmigranto kaj gvidanto de montmigraj grupoj. Do se neitalaj esperantistaj vikipediistoj detektive mem trovas ĉiujn referencojn, forĵetas ĉion pri poezio kaj nur lasas ke la homo estis gvidanto de montmigraj grupoj, tiam restus artikola ĝermo de tri frazoj, kiu ankoraŭ estus kritikinda artikola orfo. Granda laborinvesto por minimuma rezulto. Kun risko ke tiu Alec Smithson poste sekrete alvenos kun anonima konto kaj tamen aldonos siajn ŝatatajn blufajn, fabelajn pseŭdoinformojn. Tial sekurocele mi lasas mian voĉon ĉe pledo de forigo. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 4 aŭg. 2026 (UTC)
::::{{re|Kani}} Vi mem diskutigis la tekston kaj mem restis tute neŭtrala. &quot;Nur&quot; mi kaj Aidas esprimiĝis. Mi sentus min iom puŝanta se mi kiel unu el du voĉoj por forigo forigus ĝin. Ĉu vi ne volus ankoraŭ esprimiĝi? Aŭ vi povus forigi la tekston, notante ke du aliaj uzantoj voĉdonis por... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 29 aŭg. 2026 (UTC)
:::::{{por}} Tio treege odoras je la konataj Lierna-fuŝaĵoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:58, 29 aŭg. 2026 (UTC)

== Ludovikaĵoj ==
Kion fari pri la kontribuoj de {{u|Ludovica1}} (esperantisto [[Armando Zecchin]]) en nia Vikipedio? Dum la kvin jaroj ĝis sia forpaso li tre aktivis, verkante artikolojn en granda kvanto – sed kun varia kvalito – en nia Vikipedio, ĉefe pri kristanaj temoj.

Diversaj liaj tekstoj havas malsamajn karakterojn: iuj estas ĉefe ''faktotekstoj'', aliaj pli ''apologioj'' aŭ ''cerbumadoj''.

# Tipaj problemoj en ''faktotekstoj'' de Ludovica1 estas: Lingvaj eraroj, italismoj, manko de vikiigo, kelkfoje strangaj ĝis nekompreneblaj vortumoj, referencoj tute mankantaj aŭ malfacile alireblaj, ne rete legeblaj. Tia teksto povas esti baze savebla; tipe necesas: korekti erarojn, vikiigi, kontroli referencojn kaj intervikiajn ligilojn, kaj laŭokaze fortondi tro strangajn aŭ netaŭgajn partojn.
# Aliaj teksto(parto)j de li havas pli profundajn problemojn pro neneŭtraleco. Ofte temas pri ia [[apologio]]: defendo de kristanismo/eklezio kontraŭ iu (reala aŭ imagita) kritiko: &quot;Scienco kontraŭdiras religion – Jes, sed iuj sciencistoj ja estas kredantaj kristanoj.&quot; &quot;La eklezio persekutis kaj masakris judojn (ciganojn, paganojn, protestantojn, alipensulojn...) – Jes, sed la papo ja petis pardonon, ni pardonu unuj la aliajn.&quot; – Tiuj tekstoj estas videble forte unuflankaj kaj neenciklopediaj, ofte originale verkitaj de li kaj sen intervikiaj ligoj. Tipe, tiujn tekstojn ne eblas &quot;savi&quot; sen komplete reverki de nulo.
# Iuj tekstoj estas pli ''cerbumadoj'' aŭ eseoj, donante pli da demandoj ol respondoj: &quot;Kiel ni interpretu rakontojn pri kapoportantaj sanktuloj?&quot; &quot;Ĉu oni rigardu Jesuon kiel ribelulo, rabeno, ĉarpentisto aŭ kiel filo de Dio?&quot; Tiaj malfermaj demandoj ne bone taŭgas por enciklopedio.

Laŭ la normalaj reguloj de Vikipedio validus por Ludovica1, same kiel pri ĉio alia: Faktotekstoj kun sufiĉa kvalito kaj taŭgaj referencoj restu. Neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj partoj estas forigendaj. Tamen kontraŭ la forigo oni povus argumenti: (1) ke tio malrespektas la grandan laboron kiun li faris, kaj (2) ke ĝi malpliigas la kvanton de artikoloj en nia Vikipedio (aliflanke pliigas la kvaliton).

Kion fari?

Jen kelkaj konkretaj ekzemplaj de liaj tekstoj:
* [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio
* [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio
* [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro?
* [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon)
* [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi &quot;Tomasismo&quot;

Antaŭvidante viajn komentojn, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:23, 3 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi ĉiam avertis pri la kaprica lingvaĵo, kaprica katolika misiemo per vikipediaj tekstoj kaj misuzo de &quot;artikoloj&quot; por disverŝi personajn multfrazajn opiniojn kaj subjektivajn cerbumadojn de tekstoj faritaj de konto Ludovica aŭ Ludovica1. Tial mi tre subtenas pli energie forigi la plej draste &quot;neenciklopediaj, religie propagandaj aŭ strangaj, nekompreneblaj tekstoj&quot;. Tamen mi supozas ke ne eblas blinde forĵeti tekston nur surbaze de la fakto de uzanto de konto Ludovica aŭ Ludovica1 komencis ilin. Do necesos unuope prezenti titolojn ĉi tie kaj unuope voĉdoni pri ili. Kaj mi havas zorgon ke tio sume konsumos amason da redaktista tempo kiu mankos en normala redaktado, kaj povus malfunkciigi la forumon VP:FA pro tio ke simple la inundo da titoloj tute subakvigas la forumon. Sed mi ne vidas alternativon. Jes eblas simple voĉdoni, sen longe argumenti, kaj profundiĝi en detalojn nur kiam rezulto de voĉdono estos tre malsamopinia... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 3 aŭg. 2026 (UTC)

::Fakte temas pri plurcent artikoloj – ĝuste nun, pli ol tricent paĝoj enhavas la averton {{ŝ|Ludovica}}!
::Jen kelkaj ekzemploj de artikoloj kiuj estis (kun profunda reverkado) levitaj al pli akceptebla kvalito: [[nodo de Salomono]], [[hundokapuloj]], [[Simono de Trento]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:43, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:::Nun (aŭg. 2026) pli ol tri cent paĝoj havas la averton {{ŝ|Ludovica}}: Jen [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kio_ligas_%C4%89i_tien%3F/%C5%9Cablono:Ludovica&amp;limit=500 listo de paĝoj kun la averto].
:::Stato de reviziado de &quot;Ludovikaĵoj&quot; estas nun en aparta paĝo: [[Uzanto:Moldur/Ludovikaĵoj]]

Por tuj komenci la voĉdonon:
=== Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj &gt; [[Sciencistoj inter katolikaj klerikoj]] ===
* [[Scienculoj inter la katolikaj monaĥoj kaj pastroj]], listo, sen intervikio
:{{por|por forigo}} Mi ne vidas la neceson. Kial ne Scienculoj inter protestanaj monaĥoj kaj pastroj, scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj ktp.? --aldonis, sen aparta subskribo ĉi tie, Kani je 23:46, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Nu, sendube la ideo estas spiti al tiuj ateistoj kiuj difinas ke religioj estas la '''malo''' de ĉiuj sciencoj. En tiu misiemo fakte tute novspecaj listoj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]], [[scienculoj inter budhismaj monaĥoj kaj pastroj]], ... kalvinanaj ... ortodokse kristanaj ... ŝintoismaj ktp. ... estus tute bonvenaj aldonaj paĝoj. Sed la demando estas ĉu la granda peno teni aktualan tian liston pravigas la misian celon de homo jam dek jarojn morta. Ĝi estus pravigita maksimume se ĝi estas pli-malpli sola rimedo eviti ke esperantaj vikipediaj tekstoj pri sciencistoj eterne restos [[vikipedio:orfo|artikolaj orfoj]]. Sed estus multe malpli simple se ni ne estus la solaj kiuj vivtenos tian liston, sed almenaŭ en unu el la kvin plej larĝaj vikipediaj lingvobranĉoj estus ankaŭ tia paĝo. Tial mi estas {{malforte kontraŭ}} forigo se troveblas vikidatuma ero kaj almenaŭ unu alilingva listo pri la sama temo ene de la restaj du tagoj de la semajna limdato, kaj estas {{forte por}} forigo se ne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:37, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::Mi ne kredis ke tiel estos, sed esplore mi ĵus malkovris ke estas [[:es:Anexo:Científicos del clero católico]], [[:en:List of Catholic clergy scientists]], [[:it:Scienziati del clero cattolico]], kaj kvar pliaj listoj, kaj aldone estas [[:en:Category:Catholic clergy scientists]], [[:pt:Categoria:Clérigos-cientistas católicos]], [[:ro:Categorie:Preoți romano-catolici în știință]] kaj ankoraŭ ses pliaj kategorioj. Tiam, mi timas, mi devos resti ĉe mia voĉo {{Malforte kontraŭ|malforte kontraŭ}} forigo. Eĉ se ni tamen voĉdonos forigi la liston, mi nun ankoraŭ por la sekvaj du tagoj ligas la esperantan paĝon al la sep alilingvaj... Se ni decidos ne forĵeti la liston, ni povos pripensi ĉu unuformigi la titolon al la aliaj ekcidenteŭropaj lingvoj per nova titolo &quot;Scienculoj&quot; aŭ pli bone &quot;Sciencistoj inter katolikaj klerikoj&quot;... Se ni ĉiukaze forĵetos la liston ne indas la laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:49, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::::Tamen nun necesas konstati ke leginte en la alilingvaj vikipedioj estos nul ŝancoj pri kompareblaj [[scienculoj inter luteranaj monaĥoj kaj pastroj]],  ... budhismaj, ... islamaj, ... judaj, ... kalvinanaj, ... ortodokse kristanaj, ... hinduismaj ... ŝintoismaj: almenaŭ en la angla kaj hispana vikipedioj estas iuj listoj kaj kategorioj pri sciencistoj kiuj private praktikis iujn el tiuj religioj, sed se islamaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne estis profesiaj sciencistoj kaj profesiaj imamoj aŭ muftioj, se judaj sciencistoj, tiam ĉiukaze ne profesiaj sciencistoj kaj profesiaj rabenoj. Sed la katolika religio ŝajne bone taŭgis ke pastroj, kardinaloj, monaĥoj kaj abatoj povis samtempe profesie esplori pri botaniko, genitiko, zoologio, astronomio, optiko aŭ fiziko ĝenerale. Eble unuopaj esceptoj povus definiĝi, ekzemple [[Baruĥ Spinozo]], kiu studis en juda teologia jeŝivo, ĝis pro la interesiĝo pri multaj aliaj sciencoj li estis elĵetita  de tie. Do tamen ne tro bona ekzemplo. Sed eblas senĵaluze konstati ke estas aparta granda grupo de katolikaj klerikoj kiuj iĝis elstaraj sciencistoj... - eble en nuna Irano aŭ Afganio inter la profesoroj de juro estas signife multaj kiuj estas profesiaj ajatoloj. Tio facile imageblus, ĉar la [[ŝario]] ne vere dividas inter religia kaj civila juroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:11, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::::{{kontraŭ}} forigo. Min konvinkas ne la listo de Ludovica, sed la alilingvaj listoj. Sed: la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, kaj esti en modelo 1. nomo, 2. vivdatoj kaj 3. konciza priskribo. Do ankoraŭ atendas laboro, ĝis la turo estos vere preta. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:39, 14 aŭg. 2026 (UTC)
::::::{{kom}} Ke la listo, por esti praktike uzebla, devas nepre esti ordigita, estas tute prava argumento. Sed ordigi la liston estas multe pli malgranda investo ol tute tralabori enhavan tekston kiel ĵus faris Moldur pri alia &quot;Ludovikaĵo&quot;. Mi pensas, rigardante la sep relative konvinkajn alilingvajn listojn kaj 9 kategoriojn, ke jes pravigeblas lasi pluvivi tiu-ĉi esperantan liston, en interlingve komparebla formo. Mi jam metos skeleton de A-Z-ordigo, kaj iom post iom la listeroj povas eniri tien... Ankaŭ imageblas enkonduka teksta alineo, kiel antaŭ la angla listo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:10, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::{{komento|Plia komento}} Nun la ĝisnunaj listeroj (en subjektiva elekto de Ludovica) jam estas en alfabeta ordo, kaj eblas kompari ilin kun la &quot;neludovikaj&quot; alilingvaj listoj. En la ektransformo mi kompreneble ankoraŭ miris pri pliaj asertoj. Ekzemple Ludovica asertas ke ekzistas katolika '''&quot;ordeno de sankta Barnabaso&quot;'''- Pri ĝi mi nenion ajn trovis en la multlingva vikipedio kaj en vikidatumoj ĝis nun, nek pri &quot;order of Saint Barnabas&quot;, nek &quot;Orden des Heiligen Barnabas&quot;, nek &quot;ordre de Saint-Barnabé&quot; ktp, ankaŭ en la angla kategorio &quot;category:Catholic monastic orders&quot; kaj ĝiaj subkategorioj mi trovas tute neniun spuron. Ĉu iu havus suspekton ke io povus ekzisti pri tia grupiĝo, aŭ ĉu estas kompleta blufo? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:33, 15 aŭg. 2026 (UTC)
::::::::estas la [[Barnabitoj]]. - Amike [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:08, 15 aŭg. 2026 (UTC)
:::::::::Aĥ, tio estas tre bona trovo. Koran dankon! Vi vere iĝas fakulo por supera administra kariero en la [[Roma Kurio]]! Super. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:33, 17 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Antisemitismo kaj Eklezio]] ===
* [[Antisemitismo kaj Eklezio]], sen intervikio
:Oni povus ligi tiun artikolon al Antisemitismo religioso en hispana aŭ Religious antisemitism en angla, alinomante ĝin al Religia antisemitismo kaj aldonante iom pri islama antisemitismo. Ĉiuokaze revizienda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:44, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::{{por|por}} alinomigo al [[religia antisemitismo]] kaj savo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:12, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi eklaboros pri tiu kaj la parenca [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Eble kunfandendaj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:06, 11 aŭg. 2026 (UTC)
:::{{por}} alinomigo, fakte se estas paralela teksto Kristanismo kaj antisemitismo (kun vikidatuma ero), naturas kunfandigo kun tiu. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:34, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Antisemitismo kaj Eklezio]] nun estas alidirektilo al [[Kristanismo kaj antisemitismo]] (kiu ankoraŭ estas redaktata de mi). La enhavo ne plu estas duobligita. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 13:37, 14 aŭg. 2026 (UTC)
:{{farite}} [[Kristanismo kaj antisemitismo]] - 2026-08-14 Komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita

Karaj {{u|ThomasPusch}}, {{u|kani}}, {{u|Aidas}}, {{u|Sj1mor}}, {{u|Filozofo}}, kaj ĉiuj: Mi invitas vin viziti la paĝon [[Kristanismo kaj antisemitismo]]. Ĝi nun estas komplete reviziita, reverkita kaj pliampleksigita de mi, kaj nun multe malpli unuflanke por-katolika ol antaŭe. (Eble nun iom tro kontraŭ-katolika.) Oni povus plibonigi ankoraŭ pli, eble pripensi alinomadon al [[Antisemitismo en kristanismo]], sed por nun mi kontentas kun la nuna stato. (Ĝi ankaŭ estas dekoble ligita, do tre neorfa. Kelkaj ruĝaj ligiloj atentigas pri artikoloj kiuj estus tre havindaj. Eble mi, aŭ iu alia kreos ilin baldaŭ.) Mi esperas ke la intense prilaborita artikolo trovos vian aprobon. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 19:00, 14 aŭg. 2026 (UTC)

:Mi aprobas, dankas kaj gratulas. Neniu povus supozi, ke ni profitas la foreston de Ludoviko por nuligi siajn farojn. Ni nur klopodas por savi parton de liaj farotaĵoj. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:18, 14 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]] ===
* [[Giacomo Leopardi kaj la Virgulino Maria]], sen intervikiaj ligoj, pri unu poemo, eble taŭgas por Vikicitaro?
{{por|por forigo}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Temas pri unusola poemo, kun tre malbona traduko, kaj mi neniel ajn sukcesas kompreni kio en tiu lingva fiasko estus rimarkinda aŭ menciinda. Do: {{por|por forigo}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por forigo}}--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:36, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}}

=== [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]] ===
* [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]], iuspeca apologio (mi ne bone komprenas la intencon)
{{por|por forigo}}, ĥaosa. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Resume mi komprenas el tiu teksto: Maksimiliano Kolbe kontraŭis framasonismon. La pliaj detaloj estas strangaj kaj konfuzaj. Do: {{por|por forigo}}, kaj por aldono de proksimume unu frazo al [[Maksimiliano Kolbe]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por forigo}}, ĥaosa kaj malneŭtrala.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:35, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi aldonis al [[Maksimiliano Kolbe]] pecon pri lia kontraŭframasonismo. Eblas ankaŭ enigi lin al [[:Kategorio:Kontraŭframasonismo]]. Do nun forigeblas [[Maksimiliano Kolbe kaj Framasonismo]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:08, 9 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}}

=== [[Tomismo]] ===
* [[Tomismo]], longa faktoteksto, polurenda, probable pli bone devus nomiĝi &quot;Tomasismo&quot;
{{por|por forigo}}, se ne sukcesas urĝe bezonata polurigo - por tio oni eble povas lasi pli ol semajnon, sed ĉiukaze estu limdato, kaj forigo se la teksto ne draste estos polurita post la limdato. Du semajnoj? Kvar semajnoj? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 3 aŭg. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno, la tomismo tamen estas grava influo en teologio, kaj artikolo pri ĝi nepre havenda. Do: {{por|por reviziado}}, sed {{kontraŭ|kontraŭ forigo}}. Mi ja provos plibonigi. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:03, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:[[Tomismo]] estus akceptebla internacia neologismo anstataŭ &quot;Tomasismo&quot;, sed reviziebla.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:38, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi nun ekpoluras la tekston, sed nur ĝenerale pri bona lingvaĵo kaj baza vikipedieco. Pri la enhavo mem mi ne havas la teologian kompetentecon por prijuĝi. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:24, 7 aŭg. 2026 (UTC)
[[Dosiero:Kafotaso Tomo.jpg|eta|120ra|{{centre|kafotaso &quot;Tomo&quot;}}]]
:::Sed kio estus kontraŭ la normala titolo &quot;Tomasismo&quot;? Klare ke rigardante en [[PIV]] oni ekscias ke PIV antaŭvidas alternativan mallongigon &quot;Tomo&quot; por persona nomo &quot;Tomaso&quot; kaj ankaŭ lige al tio antaŭvidas neologismon &quot;Tomismo&quot;. Certe mi ne estas sufiĉe edukita ke en preskaŭ 50 jaroj mi ankoraŭ neniam legis aŭ aŭdis la vorton &quot;Tomismo&quot;, en Esperanto ne kaj ankaŭ en ĉiu alia lingvo ne, kaj min ankaŭ en 50 jaroj ankoraŭ neniam iu vokis &quot;Tomo&quot; anstataŭ Tomaso. Sed mi ne scias ĉu mi estas la sola neklerulo inter krome milionoj da teologie spertegaj esperantistoj, aŭ ĉu aliaj samkiel mi miras vidi la vorton &quot;Tomo&quot; kaj &quot;Tomismo&quot; en sia PIV...  [[Uzanto:ThomasPusch|TomasPusch]] 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC)
::::...Kaj tio kvankam mi mem estas posedanto de propra kafotaso &quot;Tomo&quot; - sed en tiu taso la vorto &quot;Tomo&quot; ne estas esperanta sed estas la genitiva formo de litova persona nomo &quot;Tomas&quot;... ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|Tomas]]) 13:42, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:::::Ho, tre bela taso! {{S}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 08:54, 11 aŭg. 2026 (UTC)
::{{farite}} Mi investis plenan ferian semajnon por poluri tiun artikolon. Ĝi nun estas reviziita kaj havas taŭgan vikipedian kvaliton. La nomo &quot;Tomismo&quot; estas konfirmita en [[PIV]] kaj en [[Kristana Glosaro]], do ĝi povas resti; ne necesas iu alinomado. Mi pluiras al polurado de aliaj artikoloj kaj esperas ke mi estonte ne bezonos plenan unu semajnon por unu ludovikaĵo. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 09:02, 11 aŭg. 2026 (UTC)

=== [[Preĝo por la Hebreoj]] ===
{{farite}} [[Preĝo por la Judoj]] - 2026-07/08 Estis [[Preĝo por la Hebreoj]].
Profunde reverkis la tutan artikolon. Severe malpliigis la defendon de la kontraŭjudaj partoj, aldonis pli da kritikaj aspektoj. (Cetere, kritiko venas ne nur de juda flanko sed ankaŭ el la eklezio mem!) Aldonis ankaŭ la nun oficialan preĝon, kiun pli-malpli prisilentis {{u|Ludovica}} en sia artikolo. La reverkado estas plejparte bazita sur [[:de:Karfreitagsfürbitte für die Juden]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:19, 22 aŭg. 2026 (UTC)

==[[Ensifera]]==
Alidirektilo al la paĝo pri la [[spadbeka kolibro]] (specinomo ''Ensifera ensifera''). Tamen ekzistas ankaŭ granda kaj facile rimarkebla subordo de insektoj nomata Ensifera ([[ensiferoj]]), kiu verŝajne estas diskutata simile aŭ pli ofte. (Oni rimarku, ke en ĉi tiu okazo la distingo inter kursivaj nomoj por genroj kaj specioj kaj nekursivaj por pli altnivelaj grupoj vere gravas, kaj la vikipedia ideo kursivigi ĉion estas malutila.)

Se la paĝo ekzistu, ĝi devas esti apartigilo. Tamen laŭ [[Helpo:Apartigiloj]], apartigilo por nur du paĝoj estas superflua. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 19:25, 5 aŭg. 2026 (UTC)
: Mi proponas transformi paĝon [[Ensifera]] je aldirektilo al [[ensiferoj]], kaj en [[ensiferoj]] mencii (per {{ŝ|PorA}}) ke ''Ensifera'' ankaŭ estas nomo de genro de birdoj, kiu laŭ nuna sistematiko estas monotipa kaj nur enhavas {{N|spadbeka kolibro}}. Poste, se post iuj revizioj de sistematiko la birda genro ĉesos esti monotipa, ni verkos artikolon pri ĝi kun la nomo [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]] aŭ io simila.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 20:23, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::Mi ne kontraŭas liberigi la vorton Ensifera por subordo de insektoj, se oni konvertas ĉiun nunan &quot;Ensifera&quot; en [[Ensifera (genro)]] aŭ [[Ensifera (birdo)]], sed atentu, ke tio necesus ne nur en [[spadbeka kolibro]], sed ankaŭ en ĉiuj aliaj artikoloj, pri familio, subordo, rilataj specioj ktp. Dume dekomencaj avertoj jam metitaj en ambaŭ artikoloj utilas. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:04, 5 aŭg. 2026 (UTC)
:::Por nun la genro estas monotipa, do aparta artikolo por ĝi ne necesas, sufiĉas la artikolo pri ĝia sola specio. Se iam tio ĉi ŝanĝiĝos, ni reagos akorde, tio ĉi ne estos problemo. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 23:19, 5 aŭg. 2026 (UTC)
::::Fakte mi jam antaŭ ol peti forigon de la alidirektilo forigis ĉiujn ligilojn al ĝi, kiuj temis pri la birdo. Estis nur tri - unu en [[Spadbeka kolibro]] mem, do  cirkla kaj superflua, kaj aliaj en [[Kolibro]] kaj [[Lesbienoj]], kiuj krom tio havas ligilojn rekte al [[Spadbeka kolibro]], do ankaŭ tie ĝi estis superflua. Do [[Ensifera]] estas preta por forigo aŭ por alia ŝanĝo, se vi decidos. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:20, 10 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Y-sistemo]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Y-sistemo
|kialo = Dubinda enciklopedieco. Dubinda gravo. Sen interna ligilo, sen alilingva ligilo, sen klara referenco, sen enkonduko: kio estas tio? Nur skemo, sen klarigo.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = ĵaŭdo 13 aŭgusto 2026 9:01
|forigita = jes
|kialo de rezulto = per tri poraj voĉoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:23, 15 aŭg. 2026 (UTC)
}}
:{{kom}}Ĉio dubinda.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:29, 6 aŭg. 2026 (UTC)
::{{por}} forigo. Tute senreferenca, infaneca variaĵo al la tradicia x-skribmaniero. Oni povas pripensi mem skribi siajn privatajn, esperantlingvajn  mesaĝetojn al siaj amikoj aŭ familianoj en saĝtelefono per signo ^, *, ', #, y, q, °, ˘ aŭ iel ajn anstataŭ la ekzempla anstataŭaĵo x, sed tio ne necesigas apartajn novajn paĝojn [[^-sistemo]], [[*-sistemo]], [['-sistemo]], [[°-sistemo]] ktp. Rimarkante pri referencoj aŭ manko de ili: la sola referenco *[https://www.miavivo.net/grupoj/grafemologio/?wpappninja_v=zxo3sewiw diskuto pri ĉi sistemo] - ĉe: ''miavivo.net'' '''tute ne estas''' paĝo de &quot;diskuto pri ĉi sistemo&quot;, sed nur meze de la paĝo havas unu frazon &quot;Mi daŭrigis mian defion elpensi personan skribsistemon por Esperanto per nur latinaj literoj&quot; de iu Bradford S. je 2024-01-15. Mi pensas ke tiu Bradford S. estas sincera - vere laŭ mia ideo temas pri &quot;elpensita persona ideo&quot;, kiun eble antaŭ li jam elpensis iu Saŝa Ĉ. en Siberio en aŭ iu Tomiko W. en Japanio, sed kiu ĉiukaze estas privata, persona ludado. Eblas ludi, kompreneble, sed ne pri ĉiu kaprico necesas fari enciklopedian artikolon - krom se oni vere konvinkas ĉiujn aliajn vikipedianojn kaj kromajn legantojn per konvinkegaj ekstervikipediaj referencoj pri tio ke temas pri fortega movado kiun intertempe aktive subtenas 2 milionoj da esperantistoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:15, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por|por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:33, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Taraneh Javanbakht ]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Taraneh Javanbakht
|kialo = Memreklamado. Transvikia spamaĵo.&lt;br /&gt;Vidu ankaŭ:
* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Taraneh_Javanbakht_(4th_nomination)&amp;oldid=1367706659 en:Wikipedia:Articles for deletion/Taraneh Javanbakht (4th nomination)]
* [[:es:Wikipedia:Consultas de borrado/Taraneh Javanbakht]]
* [[:simple:Wikipedia:Requests for deletion/Requests/2026/Taraneh Javanbakht]]
|subskribo = [[Uzanto:Moscow Connection|Moscow Connection]] ([[Uzanto-Diskuto:Moscow Connection|diskuto]]) 21:00, 9 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = dimanĉo 16 aŭgusto 2026 21:55
|forigita = jes
|kialo de rezulto = je kvar poraj voĉoj, nul kontraŭaj kaj dubaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:27, 17 aŭg. 2026 (UTC)
}}
Nu la juĝo ke temas pri senhonta memreklamo kaj transvikia spamaĵo eble estas iom akra kritiko, sed kvankam la mikroteksto (jam) estas sen klaraj esperantaj gramatikaj eraroj, ĉiukaze temas pri {{ŝ|ĝermeto}} de unu frazo kaj {{ŝ|orfa}} teksto. Sume la kritikaj kestoj estas dekoble pli grandaj ol la unu frazeto. Tio aspektas ne nur ĝermeto, sed jam sekiĝinta mizera planteto. Tial {{por|por}} forigo, se se ne okazos miraklo en 6 tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} Memreklamo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:39, 10 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:32, 14 aŭg. 2026 (UTC)

== [[Seroje Fioletovoje]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Seroje Fioletovoje
|kialo = Mankas enciklopedia graveco
|subskribo = [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = mardo 1 septembro 2026 15:38
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}
&lt;s&gt;{&lt;nowiki/&gt;{por}&lt;nowiki/&gt;}&lt;/s&gt; Por kiel proponinto. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko. Mankas la biografiaj artikoloj kaj intervjuoj, do iuj ajn pruvoj de la enciklopedia graveco. La artikolo mem estas verkita en kripla lingvaĵo kun gramatikaj eraroj kaj stilaj fuŝoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:14, 25 aŭg. 2026 (UTC)

{{por}}[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC)

{{Kontraŭ}} Multaj GLAT-aktivuloj havas artikolojn ĉi tie. Ri estis la sola civitano de Rusio, kiu provis organizi kontraŭmilitan akcion en Donecko.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 13:53, 31 aŭg. 2026 (UTC)
:En Rusio estas multege da (ne-)GLAT-aktivuloj. Ĉu ni kreu artikolon pri ĉiu? Seksa identeco aŭ ties manko ne estas kriterio de enciklopedia graveco. Rilata persono atingis rimarkindajn sukcesojn en neniu kampo, inkluzive la socian aktivadon. Rilata ago (''akcio'' estas rusaĵo, cetere la teksto ĝenerale montras ke ĝia verkinto pensas ruse kaj malbone regas Esperanton) ricevis rimarkindan reagon nek en amaskomunikiloj, nek en politikaj rondoj. 0 + 0 = 0. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:42, 3 sep. 2026 (UTC)

{{malforte kontraŭ}} Mi verŝajne ne estas objektiva, ĉar temas pri iu kiun mi konas/konis realvive, sed mi pensas ke tiu ĉi persono estas sufiĉe konata kaj influa por havi propran enciklopedian artikolon, ne nur en Esperanto, sed ankaŭ en la rusa kaj en la angla. Mi tamen devas konsenti, ke la artikolo en nuna stato estas vere fuŝa kaj ne estas sufiĉe bone argumentita per aŭtoritataj fontoj. Eĉ pri la nomo mi havas dubojn: kiom mi scias, Seroje Fioletovoje estas mortonomo, kaj nun la persono estas transvirino nomata Maria Ŝtern. Do mi nur malforte kontraŭas forigon de la artikolo.--[[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 10:18, 3 sep. 2026 (UTC)

{{malforte kontraŭ}} 0 + 0 + 0.5 -&gt; 0 + 0 + 1 -&gt; sufiĉas. Eble iu uzanto kiu scipovas la rusan povus eltiri na pli da informo subtenanta la gravecon el la ruslingvaj fontoj. Tre probable Seroe Fioletovoe atingis rimarkindajn sukcesojn nek en scienco, nek en arto, nek en politiko, same kiel ekzemple [[Stanislavo Belov]]. Ankaŭ vilaĝo kun 10 loĝantoj [[Dvo%C5%99i%C5%A1t%C4%9B_(Mnich)]] ne rikoltis rimarkindan reagon en amaskomunikiloj. Enciklopedia graveco estas limigita, sed postuloj en ĉi tiu vikio ne estas tre altaj, kaj oni apliku samajn regulojn al ĉiuj artikoloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:10, 4 sep. 2026 (UTC)
:Oni apliku la samajn postulojn al ĉiuj artikoloj. Mi proponis forigi artikolon [[Stanislavo Belov]], sed la komunumo decidis lasi ĝin. Cetere estus ridinde kompari artikolojn pri la sciencisto kun dekoj da sciencaj studaĵoj kaj artikoloj pri li mem en aŭtoritataj fontoj [https://writer-tyumen.ru/index.php?m=autor&amp;aid=48 ekzemplo] kun artikolo pri persono, kiu nenion kreis, nek publikigis, nek ricevis iun ajn agnoskon en iu ajn fako. Tio estas la encikloedio, ne kolektejo de biografioj de ies amikoj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:22, 4 sep. 2026 (UTC)

== [[Esperanto Eksport']] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Esperanto Eksport'
|kialo = la indikoj baziĝas nur sur onidiroj - ne eblis iel ajn akiri konfirmojn, ne estas retejo, ne estas informoj...
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 5 septembro 2026 21:27
|forigita = jes  
|kialo de rezulto = kvar poraj kaj neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:20, 6 sep. 2026 (UTC)
}}
{{kom}} Se vi volas, vi povas ankoraŭ vidi la artikolan diskutpaĝon: Roberto, kiu mem enmetis la tekston, ne plu scias de kie li havis la informojn; Ulrich Matthias, kiu proksime kunlaboras kun esperantistoj en Madaaskaro, neniam aŭdis pri tiu projekto, kaj objektive ne eblas malkovri retejon aŭ informojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:20, 29 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 09:08, 30 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo, ankaŭ la diskpaĝon [[Diskuto:Esperanto Eksport']] kaj Q-umon [[d:Q12347413]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:17, 30 aŭg. 2026 (UTC)
:{{por}} forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:19, 6 sep. 2026 (UTC)
{{kom}} La enhavon de la diskutpaĝo bonus konservi kiel dokumentigon, sed ĝi ne plu bone troveblas, se la koncerna teksto estas for, tial plej bonas kopii ĝin ĉi tien.
[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:42, 20 sep. 2026 (UTC)

'''Diskuto:Esperanto Eksport':'''

'' Ĉu la firmao ankoraŭ aktivas?''

Mi ne trovas ajnan fonton pri ĝi. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:01, 7 okt. 2025 (UTC)

:@[[Uzanto:Roberto|Roberto]] vi kreis la paĝon en 2009. ĉu vi scias pli? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 12:02, 7 okt. 2025 (UTC)

::Laŭ mi indas forviŝi la artikolon. Mi tre bone konas la malagasan Esperanto-movadon kaj neniam aŭdis pri tiu firmao. [[Uzanto:Ulrich Matthias|Ulrich Matthias]] ([[Uzanto-Diskuto:Ulrich Matthias|diskuto]]) 20:51, 18 nov. 2025 (UTC)
:::Mi vere ne memoras pri io, kion mi verkis antaŭ 17 jaroj. Mi pensas ke oni povas forigi ĝin kaj eble meti noton en artikolo pri Madagaskaro dirante ke eble ĝi ekzistis. Tre eble estis nur iu, kiu revis krei ion tian. Ofte naivaj homoj anoncas, ke ili kreis klubon, entrepenon, revuon aŭ ion ajn, kiu uzos Esperanton, sed tio estas nur revo. Tio okazas ekde la komenco de la movado. Tre eble iu anoncis tion, kaj mi kredis ĝin. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 02:55, 4 dec. 2025 (UTC)

== [[Maco (hebra pasto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Maco (hebra pasto)
|kialo = nura alidirektilo el misliterumita nomo al la ĝusta artikolo (tiu kompreneble ''ne'' estu forigita!, ''nur'' la alidirektilo!)
|subskribo = [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:25, 29 aŭg. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-09-05
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = teknika forigo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 23:32, 29 aŭg. 2026 (UTC)
}}

{{kom}} [[Maco (hebrea pasto)]] [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:21, 3 sep. 2026 (UTC)

== Mino-XXX ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Mino-XXX
|kialo = fuŝa vortara artikolo, krome parte piratkopiita el PIV
|subskribo = [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:18, 3 sep. 2026 (UTC)
|tempo = 2026-09-10
|forigita = jes
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭaj.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:35, 10 sep. 2026 (UTC)
}}
:{{por}}Nenecesa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:11, 4 sep. 2026 (UTC)

== [[Ferenc Dunszt (kuracisto)]] ==

{{Propono de forigo
|artikolo = Ferenc Dunszt (kuracisto)
|kialo = Mi dubas pri enciklopedieco. Temas pri iu kiu estis arestita post la Dua Mondmilito. Oni rakontas nenion pri graveco dum lia kuracofico. Estas nenio en hungara vikio, kvankam estas kelkaj aliaj samnomuloj. Jam venis dubindaj artikoloj rilate al Dunst aŭ Dunszt.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 17:18, 4 sep. 2026 (UTC)
|tempo = vendredo 11 septembro 2026 17:45
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = du poraj, neniu kontraŭa.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC)
}}

: {{kom}} [[:d:Special:Contributions/~2026-48034-86]] [[:m:Special:CentralAuth/FDaero2]] Fontoj estas multaj ... iu hungarlingvulo prijuĝu ilin. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 10:26, 6 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} hungare estas 4 personoj kun tiu titolo, sed nek unu identas la Esperantan personon.--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 11:04, 6 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} Fakte mi timas pri lavango de fuŝaj hungaraj artikoloj rilataj al la familinomo Dunszt, kio ja iam okazis. Nun venas [[Gizella Mózer]], ŝajne nobelino kaj laboristino en fabriko. Pri la unua afero gapas tiu informo el komunista Hungario inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj (laŭ referencoj). La nura referenco kiun mi povis konstati parolas pri Béláné Dunszt kaj ne pri Gizella Mózer. En la artikolo oni diras nenion pri la kialo de ambaŭ nomoj. Pri laboristino en fabriko mi dubas pri ties enciklopedieco. Ĉio indikas klopodojn por honori iaman familinomon. Mi petas same ties forigon. Kaj ĉio venas de anonimulo kun kiu ne eblas interkonsenti.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 16:26, 6 sep. 2026 (UTC)
{{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 04:21, 7 sep. 2026 (UTC)
: {{kom}} Limdato por [[Gizella Mózer]]: 13a de septembro, unu semajnon post averto.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:30, 11 sep. 2026 (UTC)
::forigita, neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:32, 14 sep. 2026 (UTC)

== [[Keith leung]] ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Keith leung
|kialo = Ŝajne mempropaganda artikolo kreita de la  propra biografiito, sen enciklopedia intereso. Ne ekzistanta en alia lingvo. La uzantopaĝo estas tute fuŝa. Ankaŭ la artikolo: familinomo minuskle, dubo pri naskodato, sen indiko de urbo, entrepreno ktp. Absoluta manko de referencoj.
|subskribo = --[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:28, 11 sep. 2026 (UTC)
|tempo = tujtuje
|forigita = jes 
|kialo de rezulto = neniu kontraŭ.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 11:30, 14 sep. 2026 (UTC)
}}

{{Por}} --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 03:33, 12 sep. 2026 (UTC) Forigu!

== Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo
|kialo = Duoblaĵo akcidente kreita
|subskribo = [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 02:20, 19 sep. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 26 septembro 2026 2:38
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}

Vidu [[Vikipedio:Kunigendaj artikoloj#Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo kaj Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]].

Se temas nur pri tio, ke la paĝo [[[[Futbala matĉo inter la Elektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] restu kaj la akcidente kreita kopio [[Futbala matĉo inter la Selektitaro de Esperanto kaj la Armen-devena Argentina Komunumo]] foriru: {{por}}, kompreneble. Akcidente kreitajn duobligitajn kopiojn bezonas neniu. Fakte eĉ ne necesas atendi plenan semajnon da atendado kaj pripenso. Ankoraŭ tria voĉo por forigo kaj la duoblaĵo povus jam pli frue foriri kiel teknika forigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:19, 19 sep. 2026 (UTC)

== Sarastamo ==
{{Propono de forigo
|artikolo = Sarastamo
|kialo = la paĝo, el nur unu frazo, krome nur unu ne plu ekzista kaj arkivigita ekstera retejo, kaj misprogramita informkesto, do ankaŭ mise tro malplena vikidatuma ero, estas simple senespera {{ŝ|ĝermeto}}, ĉiuflanke tro malkvalita. Ĝi estis farita de nekonata anonimulo, kio do ne taŭgas kiel savanto - sola alternativo al forigo laŭ mi estus kompleta retraduko de la finna teksto kaj ankaŭ farado de deca vikidatumero ... sed tion oni same bone povas fari post forigo de tiu ĉi ĝermeta ruino (la finna teksto ja ĉiam restos). 
|subskribo = [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:12, 19 sep. 2026 (UTC)
|tempo = sabato 26 septembro 2026 13:02
|forigita = &lt;!-- jes ne atendante --&gt;
|kialo de rezulto = &lt;!-- kialo kaj/aŭ subskribo --&gt;
}}</text>
      <sha1>np6v3bksg2iuuadhhra84y3dobkw5t5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agudos do Sul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>370169</id>
    <revision>
      <id>9479069</id>
      <parentid>9329344</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:37:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Mapa de Agudos do Sul Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="836" sha1="atlrk7uub3hu1uhqahdbla6gtgrowv3" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR|flago=Bandeira de Agudos do Sul - PR.png}}
'''Agudos do Sul''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 8.270 enloĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=2 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.agudosdosul.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-25.992778|-49.335|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>atlrk7uub3hu1uhqahdbla6gtgrowv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boa Ventura de São Roque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>370189</id>
    <revision>
      <id>9479062</id>
      <parentid>9227136</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Brasão de Carambeí e o Mapa de Boa Ventura de São Roque Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="obeavu10yphz9yrz0nagzd8iv3l0f5y" xml:space="preserve">{{aliaj signifoj|São Roque (San-Paŭlio)}}
{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Boa Ventura de São Roque''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 6.549 enloĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=2 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.boaventura.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-24.868889|-51.627778|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>obeavu10yphz9yrz0nagzd8iv3l0f5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goioxim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>371730</id>
    <revision>
      <id>9479138</id>
      <parentid>9240000</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Mapa de Goioxim Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="8jjjf2g609k32uvell3nlxzfgvkz12q" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Goioxim''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 7.505 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=12 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.goioxim.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-25.195|-51.992778|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>8jjjf2g609k32uvell3nlxzfgvkz12q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luiziana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373098</id>
    <revision>
      <id>9479072</id>
      <parentid>9339827</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Mapa de Luiziana Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="85xdgpimf52vldglx137zb1xb1kkgu8" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR|flago=Bandeira Luiziana.webp|blazono=Luiziana-PR brasão.png}}
'''Luiziana''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 7.317 enloĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=19 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.luiziana.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110817210627/http://www.luiziana.pr.gov.br/ |date=2011-08-17 }}
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-24.285833|-52.275833|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>85xdgpimf52vldglx137zb1xb1kkgu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marquinho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373273</id>
    <revision>
      <id>9479077</id>
      <parentid>9341536</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Mapa de Marquinho Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="791" sha1="8a02cl9qh1th07tcrqzsrftcncgh5uj" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Marquinho''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 4.983 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=21 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.marquinho.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-25.112778|-52.253889|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>8a02cl9qh1th07tcrqzsrftcncgh5uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nova Cantu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374058</id>
    <revision>
      <id>9479055</id>
      <parentid>9344678</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:08:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Mapa de Nova Cantu Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="40hjvwy350r2i3i2ic8tgg3jc3zmge7" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Nova Cantu''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 7.425 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=26 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.novacantu.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-24.672778|-52.568889|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>40hjvwy350r2i3i2ic8tgg3jc3zmge7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roncador</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374113</id>
    <revision>
      <id>9479057</id>
      <parentid>9359128</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removido o Mapa de Roncador Fora da Predefinição da Página.</comment>
      <origin>9479057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="893" sha1="3otvotegu49ybvylst80x2mtlhjqvba" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Roncador''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 11.544 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=26 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.roncador.pr.gov.br/ Oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130623024343/http://roncador.pr.gov.br/ |date=2013-06-23 }}
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-24.602778|-52.275|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>3otvotegu49ybvylst80x2mtlhjqvba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Péter Domokos (grafikisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378967</id>
    <revision>
      <id>9479349</id>
      <parentid>8559034</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="572" sha1="46t1zq8mwh08pyu7gek58vuuy7rb7y8" xml:space="preserve">'''DOMOKOS Péter''' (domokoŝ) estas rumanihungara grafikisto, artkritikisto naskita en [[Bukareŝto]] la [[1-an de majo]] [[1956]]. Li estas la filo de verkisto, libroeldonejestro, politikisto [[Géza Domokos]].
==Kariero==
Domokos Péter finis en [[Belarta Altlernejo Ion Andreescu]] de [[Kluĵo]] en [[1983]]. De [[1992]] li laboris kiel grafikisto, libroilustraciisto, afiŝdizajnisto ĉe la Fonduso Kriterion. 
==Fonto==
*[http://www.kieselbach.hu/s-8007 kieselbach.hu]
{{Vivtempo|Domokos, P.}}
[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj|Domokos, P.]]</text>
      <sha1>46t1zq8mwh08pyu7gek58vuuy7rb7y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pjatro Hlebka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380773</id>
    <revision>
      <id>9479400</id>
      <parentid>8936673</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="jd17keyivkun578o512jxhkw0zc3a3g" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Pjatro Hlebka''' ([[beloruse]] - Пятро Глебка [[6-an de julio]] [[1905]] - [[18-an de decembro]] [[1969]]) - belorusa poeto.

== Biografio ==
Naskiĝis en kamparula familio. Post fino de sepjara lernejo (1923) provis ekstudi en Belorusa Ŝtata Universitato, sed fiaske, post kio, li ekstudis en Belorusa pedagogia profesilernejo (1924-1927), en kia, tiatempe instruis [[Jakub Kolas]]. Ĉi tie li interkonatiĝis kun [[Paŭluk Trus]] kaj [[Maksim Luĵanin]]. En la jaro 1925 Pjatro Hlebka ekmembriĝis en [[Literatura Unio &quot;Junularo&quot;]], en sama jaro li debutis kiel poeto. Iliaj komencantaj versoj estis karakterigitaj per incitiĝo, &quot;ŝtala kredo&quot; en &quot;ora mateno&quot; de lando. Post transiro de Pjatro Hlebka en la jaro 1926 al [[Literatura unio &quot;Altaĵo&quot;]] ŝanĝis kaj lia krea maniero. Ĝi iĝis pli modera, psikologie enprofundita. En la jaro 1927 Pjatro Hlebka ekstudis je literaturlingvista fako de Belorusa Ŝtata Universitato, kie li ricevis novan krean impulson. Realo estis videbla por poeto en romantika lumo, en liaj versoj tiatempaj ekzistas granda influo de [[Sergej Jesenin]], pri kio la poeto men konfesis en sia aŭtobiografio.

Unua versaro de Pjatro Hlebka - &quot;Eglanterio&quot; (1927) estas hela tipo de lirika poezio. Lirikaĵoj de la poeto akiris simbolajn kaj alegoriajn trajtojn, lirika heroo plej ofte esprimas sin per minoraj tonoj, per ŝtorma torento de kontraŭdiraj pensoj kaj travivaĵoj. Gravan rolon en liaj verkoj ludas temo de amo, ekzemple en versaro &quot;Belo de juneco&quot; (1927). La poeto kreis ankaŭ ciklojn de verkoj en kiaj li priverkadis naturon (&quot;Acero velkis&quot;, &quot;Kurbiĝas salikoj&quot;, &quot;Renkontas primaveron&quot; kaj aliaj). En postaj versaroj - &quot;Solenecaj tagoj&quot; (1930), Iro de eventojn&quot; (1932), &quot;Kvar ventoj&quot; (1935), &quot;Kuraĝo&quot; (1938) hele reflektis etoso de literatura vivo dum la jardeko 1930 kun ĝia entuziasma glorado de heroa nuntempo kaj apoteozo de revolucio.

Post fino de universitato (1930) Pjatro Hlebka laboris en gazetoj. Dum 1934-1936 agadis kiel konsilisto pri poezio en Verkista unio de [[Belorusa SSR]]. Dum [[Granda patriota milito]] laboris en redakcioj de militaj gazetoj &quot;Por Sovetunia Belorusio&quot; kaj &quot;Por libera Belorusio&quot;. Sub plumnomo Jazep Kasila verkis satirajn versojn por gazetoj &quot;Mortigos nazian vipuron&quot; kaj &quot;Partizana bastonego&quot;. Dum 1943-1945 li agadis kiel redaktoro de eldonejo &quot;Sovetunia Belorusio&quot;, ĉefa redaktoro de Ŝtata eldonejo de Belorusa SSR en [[Moskvo]]. En la jaro 1944 li estis enoficigita je estro de grupo pri kompilo de &quot;Rusa belorusa vortaro&quot; (1953).

Liriko de milita tempo estas rimarkebla en ĉia belorusa literaturo, kaj estas pinto de literatura laboro de la poeto (verkoj &quot;Partizanoj&quot;, &quot;Morto de soldato&quot;, &quot;Pri libroj&quot;, &quot;Al Belorusio&quot; kaj aliaj).

Pjatro Hlebka membris en Sciencakademio de Belorusio (de 1957), estris ĉe Instituto pri artesploro, etnografio kaj folkloro ĉe Sciencakademio de Belorusia SSR (1957-1969), li zorgis pri evoluo de [[belorusa lingvo]], ĝia kulturo, pri ĝia ŝtata nivelo. Pjatro Hlebka kunagadis je ellaboro de ĉefaj direktoj de esploroj de teatro, arto, kino, etnografio, folkloro. Li estis elektita kiel deputito de Plejalta Soveto de Belorusa SSR (1955-1967), kiel membro de delegacio de [[Belorusa SSR]] multfoje partoprenis en laboro de Ĝeneralaj Asemblejoj de [[UNO]]. Kiel itogo de ĉi tiaj vojaĝojn estis verkitaj &quot;Versoj pri eksterlando&quot; kaj &quot;Interparolo kun oceano&quot;.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hlebka, Pjatro}}

[[Kategorio:Belorusaj verkistoj]]
[[Kategorio:Belorusaj poetoj]]</text>
      <sha1>jd17keyivkun578o512jxhkw0zc3a3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479401</id>
      <parentid>9479400</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="aijfdkevqmwobws2ojrelgmhkf34geh" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Pjatro Hlebka''' ([[beloruse]] - Пятро Глебка [[6-an de julio]] [[1905]] - [[18-an de decembro]] [[1969]]) - belorusa poeto.

== Biografio ==
Naskiĝis en kamparula familio. Post fino de sepjara lernejo (1923) provis ekstudi en Belorusa Ŝtata Universitato, sed fiaske, post kio, li ekstudis en Belorusa pedagogia profesilernejo (1924-1927), en kia, tiatempe instruis [[Jakub Kolas]]. Ĉi tie li interkonatiĝis kun [[Paŭluk Trus]] kaj [[Maksim Luĵanin]]. En la jaro 1925 Pjatro Hlebka ekmembriĝis en [[Literatura Unio &quot;Junularo&quot;]], en sama jaro li debutis kiel poeto. Iliaj komencantaj versoj estis karakterigitaj per incitiĝo, &quot;ŝtala kredo&quot; en &quot;ora mateno&quot; de lando. Post transiro de Pjatro Hlebka en la jaro 1926 al [[Literatura unio &quot;Altaĵo&quot;]] ŝanĝis kaj lia krea maniero. Ĝi iĝis pli modera, psikologie enprofundita. En la jaro 1927 Pjatro Hlebka ekstudis je literaturlingvista fako de Belorusa Ŝtata Universitato, kie li ricevis novan krean impulson. Realo estis videbla por poeto en romantika lumo, en liaj versoj tiatempaj ekzistas granda influo de [[Sergej Jesenin]], pri kio la poeto men konfesis en sia aŭtobiografio.

Unua versaro de Pjatro Hlebka - &quot;Eglanterio&quot; (1927) estas hela tipo de lirika poezio. Lirikaĵoj de la poeto akiris simbolajn kaj alegoriajn trajtojn, lirika heroo plej ofte esprimas sin per minoraj tonoj, per ŝtorma torento de kontraŭdiraj pensoj kaj travivaĵoj. Gravan rolon en liaj verkoj ludas temo de amo, ekzemple en versaro &quot;Belo de juneco&quot; (1927). La poeto kreis ankaŭ ciklojn de verkoj en kiaj li priverkadis naturon (&quot;Acero velkis&quot;, &quot;Kurbiĝas salikoj&quot;, &quot;Renkontas primaveron&quot; kaj aliaj). En postaj versaroj - &quot;Solenecaj tagoj&quot; (1930), Iro de eventojn&quot; (1932), &quot;Kvar ventoj&quot; (1935), &quot;Kuraĝo&quot; (1938) hele reflektis etoson de literatura vivo dum la jardeko 1930 kun ĝia entuziasma glorado de heroa nuntempo kaj apoteozo de revolucio.

Post fino de universitato (1930) Pjatro Hlebka laboris en gazetoj. Dum 1934-1936 agadis kiel konsilisto pri poezio en Verkista unio de [[Belorusa SSR]]. Dum [[Granda patriota milito]] laboris en redakcioj de militaj gazetoj &quot;Por Sovetunia Belorusio&quot; kaj &quot;Por libera Belorusio&quot;. Sub plumnomo Jazep Kasila verkis satirajn versojn por gazetoj &quot;Mortigos nazian vipuron&quot; kaj &quot;Partizana bastonego&quot;. Dum 1943-1945 li agadis kiel redaktoro de eldonejo &quot;Sovetunia Belorusio&quot;, ĉefa redaktoro de Ŝtata eldonejo de Belorusa SSR en [[Moskvo]]. En la jaro 1944 li estis enoficigita je estro de grupo pri kompilo de &quot;Rusa belorusa vortaro&quot; (1953).

Liriko de milita tempo estas rimarkebla en ĉia belorusa literaturo, kaj estas pinto de literatura laboro de la poeto (verkoj &quot;Partizanoj&quot;, &quot;Morto de soldato&quot;, &quot;Pri libroj&quot;, &quot;Al Belorusio&quot; kaj aliaj).

Pjatro Hlebka membris en Sciencakademio de Belorusio (de 1957), estris ĉe Instituto pri artesploro, etnografio kaj folkloro ĉe Sciencakademio de Belorusia SSR (1957-1969), li zorgis pri evoluo de [[belorusa lingvo]], ĝia kulturo, pri ĝia ŝtata nivelo. Pjatro Hlebka kunagadis je ellaboro de ĉefaj direktoj de esploroj de teatro, arto, kino, etnografio, folkloro. Li estis elektita kiel deputito de Plejalta Soveto de Belorusa SSR (1955-1967), kiel membro de delegacio de [[Belorusa SSR]] multfoje partoprenis en laboro de Ĝeneralaj Asemblejoj de [[UNO]]. Kiel itogo de ĉi tiaj vojaĝojn estis verkitaj &quot;Versoj pri eksterlando&quot; kaj &quot;Interparolo kun oceano&quot;.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hlebka, Pjatro}}

[[Kategorio:Belorusaj verkistoj]]
[[Kategorio:Belorusaj poetoj]]</text>
      <sha1>aijfdkevqmwobws2ojrelgmhkf34geh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Bottesch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>382044</id>
    <revision>
      <id>9479572</id>
      <parentid>9355894</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3098" sha1="omd9olkjbmzgi6rxo1j9f9pfjqqmmog" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|priskribo=Bottesch dum lekcio en [[Biertan]]
}}

'''Martin BOTTESCH''' (naskiĝinta je 27an de septembro 1953 en [[Apoldu de Sus]] [[distrikto Sibiu]], [[Rumanio]]) estas hejmregiona [[historiisto]] kaj politikisto el kaj en[[Transilvanio]]. Li mem apartenas al la germanlingva malplimulto de la [[landleroj]].
==Vivo==
Li studis ĉe la [[Universitato de Kluĵo]] matematikon kaj estis aktiva en diversaj gvidfunkcioj de la partio de la germanlingvaj rumanlandanoj, la ''Demokratisches Forum der Deutschen in Rumänien - Forumul Democrat al Germanilor din România'' ([[DFDR]]/FDGR) jam komence de la fondiĝo en 1990.

Ekde la 1998-a jaro li deĵoris kiel estro de la Centro por la klerigo de instruistoj en [[Mediaş]] kun laborfokuso sur la [[instruado]]-politiko. Liaj publikaĵoj temas pri la [[didaktiko]] de matematiko kaj pri la historio de la ene de [[Aŭstrio-Hungario|Aŭstrio]] en Transilvanion forpelitaj [[protestantismo|protestantaj setlistoj]], la t.n. ''Landler'' (kies spuroj troviĝas ne nur en Apoldu sed ankaŭ en [[Turnişor]] kaj en [[Cristian (Sibiu)|Cristian]]).

Post la lokaj elektoj en 2004, kiam la DFDR akiris la plimulton de voĉoj, li ekokupis la oficon de distriktestro (en la rumana: ''Preşedinte al Consiliului Judeţean''), kiun li plenumis ĝis la jaro 2012-a&lt;ref&gt;[http://www.adz.ro/artikel/artikel/keine-loesung-vor-politischem-votum/ Artikolo en la rumana germanlingva ĵurnalo ''Allgemeine Deutsche Zeitung'' de la 15-a de junio 2012, en kiu Bottesch starigas bilancon de 8 jaroj de laboro.]&lt;/ref&gt;.

== Distingoj (i.a.) ==
* 2009: Granda honorsigno pro meritoj pri la Respubliko Aŭstrio el arĝento (''Großes Silbernes Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich'').

== Verkoj ==
* ''Die bairisch-österreichische Mundart der Landler von Großpold in Siebenbürgen (Rumänien)'' (kune kun [[Johanna Bottesch]]), Vieno: VWGÖ, 1992, ISBN 3-85369-892-1
* ''Landlerii transilvaneni'', Mediaş: eldonejo Central, 2001, ISBN 973-85183-0-X
* ''Die siebenbürgischen Landler: eine Spurensicherung'' (eldoninta kune kun Franz Grieshofer kaj Wilfried Schabus), Vieno: eldonejo Böhlau, 2002, ISBN 3-205-99415-9
* ''Landler-Büchlein'', Sibio: eldonejo Honterus, 2007, dua eldono, ISBN 978-973-1725-15-4

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.klausjohannis.ro/files/presedinte.htm Biografio.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ro}}
* [http://depmath.ulbsibiu.ro/educamath/em/vol1nr2/bottesch/bottesch.pdf Matematikaj taskoj el la jaro 1800 por transilvaniaj lernejanoj.] {{ro}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=tBokqn5HGiM Intervjuo kun s-ro Bottesch okaze de folklora renkontiĝo en Dinkelsbühl en 2009.] {{de}}
* [http://www.zfl.ro Zentrum für Lehrerfortbildung in deutscher Sprache Mediasch, Centrul pentru Formarea Continuă în Limba Germană.] {{ro}}, {{de}}

== Notoj ==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Bottesch, Martin}}

[[Kategorio:Rumanaj politikistoj]]
[[Kategorio:Landleroj]]
[[Kategorio:Rumanaj pedagogoj]]
[[Kategorio:Rumanaj historiistoj]]
[[Kategorio:Rumanaj matematikistoj]]</text>
      <sha1>omd9olkjbmzgi6rxo1j9f9pfjqqmmog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arturo Sandoval</title>
    <ns>0</ns>
    <id>385216</id>
    <revision>
      <id>9479324</id>
      <parentid>9470015</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:14:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7348" sha1="9ucps1vtdkxw49o31ueetcxxc6tawnb" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|priskribo=Sandoval en la jaro 2008
}}
'''Arturo Sandoval''' (* [[6-an de novembro]] [[1949]] en [[Artemisa]], [[Kubo]]) estas [[usono|usona]] muzikisto de [[ĵazo]] kaj [[kunfandoĵazo]] de kuba deveno ([[trumpetisto]], [[flugilkornisto]], [[pianisto]], muzikklavaristo kaj perkutinstrumentisto).

== Vivo kaj verkado ==
La filo de aŭtomekanikisto sekvis jam en la aĝo de dek du jaroj lecionojn pri trumpetludo; 15-jara li komencis studi ĉe la nacia artlernejo (Escuela Nacional de Arte) en Havano, kion li finis en 1967&lt;ref&gt;Tamargo, Luis: ''The ferocious trumpet of Arturo Sandoval''. En: Latin Beat Magazine, 1-a de junio 2007&lt;/ref&gt;. Sandoval komence alcelis karieron sur la kampo de klasika koncertmuziko, sur kiu li prezentis kun la simfonia orkestro de [[BBC]] kaj la [[Sankt-Peterburgo|Leningrada]] Simfonia Orkestro kaj trafis sur la rekonon de kolegoj kiel Maurice André kaj Adolph Herseth. Jam en 1967 li tamen apartenis al la ''Orquesta Cubana de Musica Moderna'', el kiu evoluis en 1973 la bando [[Irakere]], al kiu li apartenis ĝis 1981. En 1976/77 li laboris kun [[David Amram]]; en 1977 Sandoval konatiĝis kun sia idolo [[Dizzy Gillespie]], kiu fariĝis lia protektanto kaj prezentis kun li dum koncertoj en Kubo. Ekde 1981 li aktivis je propra nomo kaj sonregistris en Kubo siajn unuajn diskojn je propra nomo (''Turi'' 1981, ''Arturo Sandoval'' 1982). Li sukcese koncertvojaĝis kun sia bando ''Cuban Jazz Masters'' al Eŭropo kaj Sudameriko; inter 1982 kaj 1984 Sandoval estis elektita kiel plej bona instrumentisto de Kubo. En 1986 ekestis je Madrido por la germana eldonejo pri latinamerika muziko ''Messidor'' la albumo ''Tumbaito''; koncertregistraĵo el [[Ronnie Scott|Ronnie Scott’s Jazz Club]] en Londono aperis sub la titolo ''No Problem''. En Londono li ankaŭ faris studioalbumo kun pianisto [[Chucho Valdés]]. Ekde 1989 li ludis dum tri jaroj en la ''United Nation Orchestra'' de Gillespie.

La trumpetisto ne kaŝis, ke li estis amikiĝinta kun [[Fidel Castro]] kaj pro tio ricevis privilegiojn; li loĝis en luksa domo en la diplomatokvartalo de [[Havano]]. Malgraŭ tio antaŭ ĉiu koncertvojaĝo eksterlanden li devis penige akiri forvojaĝpermesilojn.&lt;ref group=&quot;gg&quot; name=&quot;s163&quot;&gt;Citaĵo laŭ [[#gg|Gruntz]], p. 163.&lt;/ref&gt; Julion de 1990, dum iom longa koncertvojaĝo tra Eŭropo, li rifuĝis en la usonan ambasadejon je Romo; lia amiko Dizzy Gillespie helpis la familion de Sandoval je la fuĝo el Kubo. Ne laste pro lia helpo Arturo Sandoval akiris en 1990 por si kaj sia familio azilon en Usono kaj ekloĝis en [[Miamo]]. Ekde 1999 li estas usona civitano.&lt;ref group=&quot;ic&quot; name=&quot;s563&quot;&gt;laŭ [[#ic|Carr]], p. 563.&lt;/ref&gt;

Jam antaŭ sia alveno Sandoval estis vekinta atenton pri si en Usono pro kelkaj latinidĵazaj albumoj; en 1991 tio rezultigis surdiskigo-kontrakton ĉe unu el la plej gravaj diskeldonejoj, [[GRP Records]], sur kiu aperis lia konvene titolita albumo ''Flight to Freedom'', kio prezentis lian ampleksan stilaron. Je tio lin subtenis i.a. [[Chick Corea]], [[Danilo Pérez]], [[Anthony Jackson]] kaj Dave Weckl.

En la 1990-aj jaroj li laboris kun sia kuba bando, kun kiu ekestis aro da albumoj. En 1991 Sandoval faris, i.&amp;nbsp;a. kun Ernie Watts, [[Kenny Kirkland]] kaj Charnett Moffett, omaĝalbumon por Clifford Brown. Komence de 1996 ekestis i.&amp;nbsp;a. kun [[Clark Terry]], Michael Brecker, Mike Stern kaj Joey Calderazzo la nostalgia albumo ''Swingin’'' kun memoraĵoj pri [[bibopo]] kaj [[malmolbopo]]. Tiutempe li ankaŭ laboris kiel profesoro ĉe la Internacia Universitato je Florido. En la 2000-aj jaroj li transŝovis kiel pianisto kaj muzikklavaristo siajn aktivecojn je la produktado de [[glata ĵazo|glatĵazaj]] albumoj por diskeldonejoj kie Warner Brothers kaj [[Columbia Records]] (''My Passion for the Piano''). En 2009 li prezentis kun la [[WDR Big Band Köln]] kiel trumpetisto kun la programo ''Mambo Nights''.

Dumpase de sia kariero Arturo Sandoval laboris i.&amp;nbsp;a. kun Billy Cobham, [[Celia Cruz]], Peter Erskine, [[Stan Getz]], Dave Grusin, [[Herbie Hancock]], [[Woody Herman]], Michel Legrand, T. S. Monk, [[James Moody (saksofonisto)|James Moody]] Chico O’Farrill, [[Bill Watrous]] same kiel kun komponisto John Williams kaj ''Boston Pops Orchestra''. En 1988 li estis membro de la Koncerta Ĵazbando George Gruntz.

Laŭ recenzo de [[Ian Carr]] Sandoval estas bonega virtuozo kun eksterkutia#ma tonamplekso, brile rapida tekniko kaj ŝajne superhoma fizika stato; foje tamen lia ludo estas pli multe atleta- teknika spektaklo ol profunde muzika.&lt;ref group=&quot;ic&quot; name=&quot;s563&quot; /&gt; Ankaŭ la verkistoj [[Richard Cook]] kaj [[Brian Morton]] pritraktas lian oftan emon al efektprezentado; kiel kun distanco plej bona verko de Sandoval ili nomas la albumon pri Clifford Brown ''I Remember Clifford'' el 1991.&lt;ref group=&quot;rc&quot;&gt;[[#rc|Cook/Morton]], 6-a eldono, p. 1153.&lt;/ref&gt; George Gruntz priskribis la sonon de Sandoval „kiel fulmo kaj tondro samtempe, fortika, hela kaj klara.“ Li lernis tion en Kubo, jen la trumpetisto al Gruntz, „kie li la unuajn dudek jarojn de sia kariero ĉiam devis ludi kontraŭ deko da perkutinstrumentistoj, sen mikrofono. ‚Se tiam oni volas esti aŭdata, oni devas ludi laŭte!‘ “&lt;ref group=&quot;gg&quot; name=&quot;s163&quot; /&gt;

== Distingoj ==
Arturo Sandoval ricevis intertempe (2009) kvar [[Grammy|Gramiojn]], ses Billboard-premiojn kaj unu [[premio Emmy|Premion Emmy]].

== Filmbiografio ==
En la jaro 2000 Andy Garcia faris filmon pri la vivo de Arturo Sandoval: ''For Love or Country'' priskribas la politikan konflikton, kiun frontis Sandoval.

== Diskoj ==
[[Dosiero:ArturoSandoval.JPG|eta|Arturo Sandoval kiel perkutinstrumentisto]]
* ''No Problem'' (Jazz House, 1986)
* ''Tumbaito'' (Messidor/Jazz House, 1988)
* ''Straight Ahead'' (Jazz House, 1988) kun Chucho Valdes
* ''Flight to Freedom'' (GRP, 1991) kun Chick Corea
* ''I Remember Clifford'' (GRP; 1992) kun Ernie Watts, Kenny Kirkland
* ''Danzón (Dance On)'' (GRP, 1993)
* ''Swingin’'' (GRP, 1996)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.arturosandoval.com/ Hejmpaĝo de Arturo Sandoval]
* [http://www.thecelebritycafe.com/interviews/arturo_sandoval.html Intervjuo kun Sandoval] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090504004453/http://thecelebritycafe.com/interviews/arturo_sandoval.html |date=2009-05-04 }}

== Fontoj ==
* [[Ian Carr]], Digby Fairweather kaj [[Brian Priestley]]: ''Rough Guide Jazz'', Stutgarto, Metzler 2004 (2-a eldono), ISBN 978-3-476-01892-2
&lt;references group=&quot;ic&quot; /&gt;
* [[Richard Cook]] &amp; [[Brian Morton]]: ''[[The Penguin Guide to Jazz|The Penguin Guide to Jazz Recordings]]'', 8th Edition, London, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9
&lt;references group=&quot;rc&quot; /&gt;
* George Gruntz: ''Als weisser Neger geboren. Ein Leben für den Jazz.'' Corvus Verlag, Berneck 2002. ISBN 3-9522460-1-8 (''membiografio'')
&lt;references group=&quot;gg&quot; /&gt;
* [[Martin Kunzler]]: ''Jazz-Lexikon'', Bd. 2. 2002. ISBN 3-499-16513-9
* [[Leonard Feather]], [[Ira Gitler]]: ''The Biographical Encyclopedia of Jazz.'' Oxford University Press, Oksfordo ktp. 1999; ISBN 978-0-19-532000-8
{{Portalo Muziko}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Sandoval, Arturo}}

[[Kategorio:Ĵaztrumpetistoj]]
[[Kategorio:Ĵazpianistoj]]
[[Kategorio:Ĵazaj frapinstrumentistoj]]
[[Kategorio:Kunfandomuzikistoj]]
[[Kategorio:Kubaj muzikistoj]]</text>
      <sha1>9ucps1vtdkxw49o31ueetcxxc6tawnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacia Biblioteko de Israelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>398448</id>
    <revision>
      <id>9479319</id>
      <parentid>9343908</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="kvdnz74v3qxm1vahqrxhq53pmw9c1n6" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=IL
|situo sur mapo=Jerusalemo
|zomo=13
|estro1= Oren Weinberg
|estro1_tipo= ĉefulo
}}
[[Dosiero:Reading room of the National Library of Israel.jpg|eta|250px]]
La '''Nacia Biblioteko de Israelo''' ({{Lang-he|'''הספרייה הלאומית'''|t=hasifriJa haleuMit}}; antaŭe: Juda Nacia kaj Universitata Biblioteko, {{Lang-he|בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי|t=Bejt hasfaRim haleuMi vehauniversiTai}}), estas la [[nacia biblioteko]] de [[Israelo]]. La biblioteko enhavas pli ol 5 milionoj da libroj, kaj estas lokita ĉe la [[kampuso]] Givat Ram de la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo|hebrea universitato]] de [[Jerusalemo]]. 

La Nacia Biblioteko posedas la plej grandan mondan kolekton de hebreaĵoj kaj judaĵoj, kaj estas la deponejo de multaj unikaj kaj ununuraj manuskriptoj, libroj kaj objektoj.

== Vidu ankaŭ ==

* [[Sanktejo de la Libro]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}

* [https://www.nli.org.il/en La Nacia Biblioteko de Israelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220616015948/https://www.nli.org.il/en |date=2022-06-16 }}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Jerusalemo]]
[[Kategorio:Naciaj bibliotekoj|israelo]]</text>
      <sha1>kvdnz74v3qxm1vahqrxhq53pmw9c1n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cut Nyak Dhien</title>
    <ns>0</ns>
    <id>403044</id>
    <revision>
      <id>9479437</id>
      <parentid>7921190</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3686" sha1="h1ajgssbiluj2lcm2gd25x5ndc852yk" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Tjoet Nya' Dhien.jpg|eta|240px|Cut Nyak Dhien]]
'''Cut Nyak Dhien''' (nederlande: '''Tjoet Nja Dinh''') ([[Lampadang]], 1848 - [[Sumedang]], 9-an de novembro 1908) estis la edzino de la gvidanto [[Teuku Umar]] kiu estis fifama inter la nederlandanoj. Laŭdire ŝi ludis gravan rolon dum la decido ne plu subteni la nederlandan aŭtoritaton kontraŭ la ribelantaj loĝantoj de [[Aceh]].

== Batalpreta ==
Cut Nyak Dhien devenis el nobela familio. Ŝia patro Nanta Setia estis [[uléëbalang]] (islama imamo) kaj ankaŭ ŝi estis kredanta adepto de la islamo. Post la morto de ŝia edzo en 1899 ŝi rifuzis kapitulaci por la [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] (KNIL). Kune kun la komandanto de ŝia edzo [[Prang Laot Ali]] kaj armeeto de tricent fideluloj ŝi restadis dum ses jaroj en la ĝangalo. Ili batalis kontraŭ la nederlandaj ''kaphees'' (kristanhundoj), kiuj sub la gvido de [[Joannes Benedictus van Heutsz|Van Heutz]] batalis senkompatan kontraŭ[[gerilo]]n, kie kaj kiam ili povis.

== Aresto ==
[[Dosiero:COLLECTIE TROPENMUSEUM Groepsportret met Cut Nyak Dhien de vrouw van Teuku Umar na haar gevangenneming TMnr 10018822.jpg|eta|240px|Grupfoto kun Cut Nyak Dhien (frontmeze) post ŝia aresto]]

En 1905 la situacio de Dhien kaj ŝia batalgrupo fariĝis tre zorgiga. Ŝiaj fideluloj devis daŭre uzi pli da tempo por viziti la [[setlejo]]jn por rekruti volontulojn kaj kolekti monon por la ''Prang sabil'', la granda batalo kontraŭ la nederlandanoj. Dhien jam elspezis sian tutan privatan kapitalon kaj ŝia armeeto ĉiutage ŝrumpis. Ŝi maljuniĝis kaj ŝia korpo ege suferis pro la malhavoj en la ĝangalo, daŭre fuĝante pro la &quot;flugantaj kolonoj&quot; de la ''Korps Marechaussee'' (ĝendarmaro). Ŝi suferis pro [[reŭmatismo]] kaj [[hereda malsano]] pro kiu ŝi fariĝis preskaŭ blinda. Ŝia suferado finfine fariĝis tiel korŝira ke ''Prang Laot Ali'' ne plu povis elteni ĝin. Li opiniis ke ŝi devus rezigni la batalon sed kiam li diris tion ŝi furioziĝis. Plensekrete Pang Laot Ali sendis mesaĝiston la la nederlanda leŭtenanto [[Louis van Vuuren|Van Vuuren]] kiu kampadis en [[Meulaboh]]. Laot estis preta por malkaŝi la restadejon de Dhien kondiĉe ke la aresto okazos sen perforto. Van Vuuren konsentis kaj je la 4-a de novembro 1905 Dhien estis surprizita de nederlanda patrolo. Dhien furiozis je ''Prang Laot Ali'' kaj ekkaptis [[rencong]]on por mortigi sin sed leŭtenanto van Vuuren preventis tion. En [[portilo|palankeno]] Dhien estis transportita al Meulaboh de kie oni portis ŝin al [[Kota Radja]].

== Ekzilo al Javo ==
Post unu jaro ŝi kaj ŝia kuzo Teuku Nana, kiu samtempe kun ŝi estis arestita, estis ekzilitaj al Sumedang en okcidenta [[Javo]]. Antaŭ ŝia deviga foriro ĉiuj uléëbalangoj el Aceh vizitis ŝin por lastfoje honori ŝin. Post operacio la saneco de Dhien pliboniĝis. Ŝi vivis, en domo pagata de la registaro, kiel reĝino kun servantoj konvena al ŝia altranga deveno. Ŝi mortis je la 9-a de novembro 1908.

== Memoro ==
[[Dosiero:Stamps of Indonesia, 103-08.jpg|dekstra|200px]]
Pro prezidenta decido Cut Nyak Dhien, je la 2-a de majo 1965, estis de [[Soekarno]] proklamita al nacia heroino de la sendependeco de [[Indonezio]]. En ŝia naskiĝloko Lampisang en Aceh nuntempe estas la Dhien Muzeo, replikaĵo de la domo en kiu ŝi loĝis kun Teuku Umar. Post la perfido de Teuku Umar en 1896 la nederlandanoj tute detruis la domon. En Indonezio oni faris filmon pri ŝia vivo.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Madelon Székely-Lulofs]], nederlandanino kiu verkis romanon pri Cut Nyak Dhien en 1948.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Dhien, Cut Nyak}}

[[Kategorio:Historio de Indonezio]]</text>
      <sha1>h1ajgssbiluj2lcm2gd25x5ndc852yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tata Chemicals</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407073</id>
    <revision>
      <id>9479477</id>
      <parentid>9432360</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="g4mbnboav2rkfsjdbiyi5vzp2stu588" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto}}
'''Tata Chemicals Limited''' ('''TCL''') estas tutmonda entrepreno kun interesoj en [[kemio]], nutrado kaj konsumproduktojn kun sidejoj en [[Mumbajo]], [[Barato]].&lt;ref&gt;{{cite web |author=Br Natarajan |url=http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/200802027097.htm |title=BITS Pilani and Tata Chemicals Join Hands for HRD |publisher=Indiaprwire.com |date= |accessdate=2010-07-16 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110721132405/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/200802027097.htm |arkivdato=2011-07-21 }}&lt;/ref&gt; Tiu entrepreno estas unu el plej grandaj kemiaj kompanioj en Barato kaj iniciatas gravajn operacojn en Barato kaj Afriko.&lt;ref name=minturea&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.livemint.com/2011/04/11191454/TCL-buys-25-stake-in-urea-com.html?h=B|titolo=TCL buys 25% stake in urea complex in Africa for $290 mn|dato=2010-04-11}}&lt;/ref&gt; Tata Chemicals estas filio de la entreprenaro [[Tata (firmao)|Tata Grupo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/snapshot/snapshot_article.asp?ticker=878472&amp;page=0|titolo=Tata Chemicals Ltd. (878472): Company Description - BusinessWeek|alirdato=2010-07-16|dato=2010-05-24|eldoninto=Investing.businessweek.com}}&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.tatachemicals.com/ Tata Chemicals Ltd] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120628073625/http://www.tatachemicals.com/ |date=2012-06-28 }}
* [http://www.openpr.com/news/36799/Tata-Chemicals-and-Birla-Institute-of-Technology-and-Science-Pilani-Join-Hands-for-HRD.html Tata Chemicals and Birla Institute of Technology and Science Pilani Join Hands for HRD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110930095359/http://www.openpr.com/news/36799/Tata-Chemicals-and-Birla-Institute-of-Technology-and-Science-Pilani-Join-Hands-for-HRD.html |date=2011-09-30 }}
* [http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/200802027097.htm BITS Pilani kaj Tata Chemicals kuniĝas por HRD] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721132405/http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/200802027097.htm |date=2011-07-21 }}
* [http://www.newswiretoday.com/news/29340/ Birla Institute of Technology and Science Pilani kaj Tata Chemicals Sign MoU]
* [http://news.oneindia.in/2008/02/05/tata-chemicals-signs-mou-with-bits-pilani-1202216791.html Tata Chemicals signas MoU kun BITS Pilani] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120210034141/http://news.oneindia.in/2008/02/05/tata-chemicals-signs-mou-with-bits-pilani-1202216791.html |date=2012-02-10 }}
* [http://www.prlog.org/10048848-tata-chemicals-and-bits-pilani-rajasthan-sign-mou-for-hrd.html Tata Chemicals kaj BITS Pilani Rajasthan signas MoU por HRD]
* [http://www.i-newswire.com/pr148452.html BITS Pilani Rajasthan kaj Tata Chemicals signas MoU por HRD]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ansac.com American Natural Soda Ash Company] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200803090154/http://www.ansac.com/ |date=2020-08-03 }}

{{Bibliotekoj}}

{{ĝermo}}

[[Kategorio:Tata Grupo]]
[[Kategorio:Mumbajo]]
[[Kategorio:Kemiaj firmaoj]]
[[Kategorio:Barataj firmaoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1939]]</text>
      <sha1>g4mbnboav2rkfsjdbiyi5vzp2stu588</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Surgères</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407076</id>
    <revision>
      <id>9479294</id>
      <parentid>8468894</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="supmy1uno352l4f3exdhqw3si15e2fg" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|Surgères (stacidomo)}}
{{Informkesto franca komunumo
 | nomo             = Surgères
 | bildo            = Place centrale à Surgères vue depuis les remparts.JPG
 | bildoteksto      = La urbocentro de Surgères
 | regiono          = [[Puatuo-Ĉarentoj]]
 | departemento     = [[Charente-Maritime]]
 | arondismento     = [[Arondismento de Rochefort|Rochefort]]
 | kantono          = [[Kantono de Surgères|Surgères]]
 | interkomunumreto = [[Communauté de communes de Surgères]]
 | insee            = 17434
 | poŝtkodo        = 17700
 | urbestro         = Philippe Guilloteau
 | mandato          = 2008–2014
 | loĝantaro       = 6508
 | dato             = 2010
 | latitudo         = 46.10806
 | longitudo        = -0.75167
 | alto mini        = 14
 | alto maksi       = 76
 | areo             = 28.71
 | ŝanĝebla mapo  = Francio/Charente-Maritime
 | tipo2            = normala
}}
'''Surgères''' [{{IFA|syʁʒɛʁ}}] estas [[Francio|franca]] [[Komunumo (Francio)|komunumo]] en la [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Charente-Maritime]], en la [[Regionoj de Francio|regiono]] [[Puatuo-Ĉarentoj]]. Ĝi havis {{formatnum:6508}} loĝantojn en la jaro 2010&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto
 | url = http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/commune.asp?depcom=17434
 | titolo = Populations légales 2010 - 17434-Surgères
 | alirdato = 27-an de aŭgusto 2013
 | aŭtoro = [[Insee]]
 | lingvo = fr
}}&lt;/ref&gt;.

== Geografio ==
[[Dosiero:Charente-Maritime Surgères.svg|eta|maldekstra|Pozicio de Surgères en Charente-Maritime]]
Surgères troviĝas en la nordo de Charente-Maritime, preskaŭ egaldistance (proksimume 30 km) de la urboj [[La Rochelle]], [[Rochefort (Charente-Maritime)|Rochefort]] kaj [[Niort]].

La najbaraj komunumoj estas [[Saint-Georges-du-Bois (Charente-Maritime)|Saint-Georges-du-Bois]], [[Puyravault (Charente-Maritime)|Puyravault]], [[Vouhé (Charente-Maritime)|Vouhé]], [[Péré (Charente-Maritime)|Péré]], [[Chambon (Charente-Maritime)|Chambon]], [[Saint-Germain-de-Marencennes]], [[Vandré]], [[Breuil-la-Réorte]], [[Saint-Mard (Charente-Maritime)|Saint-Mard]] kaj [[Saint-Saturnin-du-Bois]].

Surgères havas [[TGV]]-[[Surgères (stacidomo)|stacidomon]], kiu ligas ĝin al [[La Rochelle]] kaj [[Parizo]] tra [[Niort]], [[Poitiers]] kaj [[Tours]].

{{-|maldekstre}}

== Ĝemelurboj ==
Surgères havas unu [[ĝemelurbo]]n: [[Wipperfürth]], en [[Germanio]], de 1988.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Komunumoj de Charente-Maritime]]
* [[Surgères (stacidomo)]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
{{Projektoj|commonscat=Surgères}}
* [http://www.ville-surgeres.fr/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210902074646/https://www.ville-surgeres.fr/ |date=2021-09-02 }}

{{Ĝermo|franca komunumo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Surgeres}}

[[Kategorio:Surgères| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Charente-Maritime]]</text>
      <sha1>supmy1uno352l4f3exdhqw3si15e2fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>János Kirsch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>407183</id>
    <revision>
      <id>9479366</id>
      <parentid>8935775</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5125" sha1="hd3cjhgj8i3dg4w8ple96e6q9vg2cwp" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
 | nomo                   = János Kirsch
 | dosiero                = 
 | priskribo              = hungara poeto, verkisto, diakono, preĝejdirektoro, mezlerneja profesoro, patro de 6 infanoj, sindediĉa disĉiplo de la katolikaj kaj urbanaj normoj [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px|border]]
 | pseŭdonomo             =
 | dato de naskiĝo        = [[12-an de januaro]] [[1961]]
 | loko de naskiĝo        = [[Hungario]], [[Mezőtúr]]
 | nacieco                = Hungaro [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|25px|border]]
 | tradukis               = 
 | dato de morto          = [[22-an de majo]] [[2012]]
 | loko de morto          = [[Hungario]], [[Szekszárd]]
 | verkis                 = JEL + IGE - ['Simbolo + Verbo'] - 1999, Karácsony ajándéka ['Donaco de Kristnasko'] - 2000, Égboltív – ['Firmamento'] 2000, Égboltív – ['Firmamento'] 2003, Szólni a tűz mellett ['Paroli apud fajro'] - 2004, Szólni atűz mellett ['Paroli apud fajro'] - 2004, A bejárható végtelen [La trairebla senfino''2008], A katedrális küsszöbén [Sur la sojlo de l' katedralo] - 2009
 | aliaj aktivaĵoj        =
 | akademiano             = 
 | denaska esperantisto   =
 | esperantistiĝis en     = 1976
 }}
'''János Kirsch''' aŭ '''Johano Kirsch''' [jAnoŝ kirŝ], laŭ hungare kutima sinsekvo ''Kirsch János'' naskiĝinta la 12-an de januaro 1961 - urbo [[Mezőtúr]] - mortinta la 22-an de majo 2012 - en urbo [[Szekszárd]], verkisto, poeto, diakono, esperantisto&lt;ref&gt;Esperantisto ekde la jaro 1976.&lt;/ref&gt;, preĝejdirektoro, mezlerneja instruisto, patro de 6 infanoj, sindediĉa disĉiplo de la katolikaj kaj urbanaj normoj. Li deklaris sin &quot;duobla civitano&quot;, li konsideris sia plej alta vivcelo servi al tera kaj al la ĉiela patrujoj. Liaj kontemplaĵoj aŭdeblaj en la preĝejaj predikoj foj-foje aperis eĉ en skriba formo en la lokaj ĵurnaloj. Laŭ pretendoj li ankaŭ Esperante predikis, respektive verkis. Liaj poemoj verkitaj ĉi-lingve foje estas preskaŭ spegulbildoj de la hungara varianto, tamen alifoje el la sama inspiro, baza ideo naskiĝis plene malsamaj, finaj rezultoj. Dum pli ol tri jardekoj li partoprenis la [[Esperanto-movado]]n. Ĉiuj liaj familianoj parolas la lingvon.
&lt;!--li estis preĝeja direktoro, mezlerneja instruisto en urbo [[Szekszárd]], [[Hungario]]. Patro de ses infanoj, esperantisto ekde la jaro 1976. Kune kun sia edzino Agata Kirsch Rojik (pedagogo, teologo) ankaŭ hejme ili uzas la Lingvon Internacian. Laŭbezone li predikas kaj publikigas esperantlingve. Ŝtatano duobla: kaj de la tero kaj de l' ĉielo li konfesis sin.--&gt;

== Vivo ==
Li naskiĝis en [[Mezőtúr]], la infanaĝon li pasigis en vilaĝo [[Kuncsorba]] en departemento [[Jász-Nagykun-Szolnok]]. Lia patro estis terkulturisto, lia patrino plenumis la hejman laboron krom la prizorgo de la kvar infanoj. La ĝeneralan lernejon li finis en la naskovilaĝo, poste li iris al la Piarista Gimnazio en urbo [[Kecskemét]], kie li abiturientiĝis. La studojn pri teologio kaj religioinstruado li plenumis en urbo [[Eger]] kaj [[Budapeŝto]] (1981-1990). Li akiris lingvoinstruistan diplomon en urbo [[Szombathely]] (1994).

=== Familio ===
Li edziĝis en 1990. Lia edzino iĝis Rojik Ágota, Iliaj gefiloj estis: Veronika Ágota (1991), Mária Anna (1994-95), Márton Áron (1996), János Márk (1997), Péter Kristóf (2000) kaj Katalin Zsófia (2003).

=== Laboroj ===
* Li venis al urbo [[Tamási]] kiel religiinstruisto kaj pastro de animoj (1987).
* En vilaĝo [[Zalaszabar]] li partoprenis kune kun sia edzino (1990) la organizadon de la katolika lernejo. Ili ambaŭ instruis tie.
* Li estis paroĥejdirektoro en vilaĝo [[Iregszemcse]] (1994)
* Sinjoro [[Mihály Mayer (episkopo)]], episkopo de [[Pécs]] konsekris lin diakono (1996)
* Li estis direktoro de la urba preĝejo en [[Szekszárd]], respektive instruisto pri religio en la Katolika Fakmezlernejo [[adolph Kolping|Kolping]] (1998)

== Liaj antologioj ==
# JEL + IGE -- ['Simbolo + Verbo'] - 1999
# Karácsony ajándéka ['Donaco de Kristnasko'] - 2000
# Égboltív – ['Firmamento'] 2003
# Szólni a tűz mellett ['Paroli apud fajro'] - 2004
# Rejtjelenések – [Kaŝitaj signifoj''] - 2005
# A bejárható végtelen [La trairebla senfino''2008]

== Memoraĵoj - Esperantalioj ==
Inaŭguro de memortabulo en urbo Sekszárd la 19-an de julio 2012, je la 18 horoj, en la parko malantaŭ de la &quot;Újvárosi-templom (preĝejo Újvárosi)&quot;.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
=== Leksikonoj / Enciklopedioj ===
Magyar Katolikus Lexikon ['Hungara Katolika Leksikono']

=== Antologioj ===
János Kirsch → Sur la sojlo de l' katedralo - 2009

=== Traduko ===
{{Tradukita|hu|Kirsch János|revizio = 11953774 }}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Paŭlo Lengyel]]
* [[Szekszárd]]
* [[Esperanto-parko (Pécs)]]
* [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]]
* [[IKUE-Kongreso]]
* [[IKUE-Kongreso 2012]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Panteono}}

[[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj instruistoj]]
[[Kategorio:Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista]]
[[Kategorio:Hungaraj diakonoj]]
{{Vivtempo|Kirsch, Janos}}</text>
      <sha1>hd3cjhgj8i3dg4w8ple96e6q9vg2cwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Herb Jeffries</title>
    <ns>0</ns>
    <id>408255</id>
    <revision>
      <id>9479343</id>
      <parentid>9456509</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6479" sha1="4scpbyj0finudd4fh1jpobi9u0m2m6r" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Herb JEFFRIES''' (naskiĝis la {{daton|24|septembro|1913}} je [[Detrojto]] en [[Miĉigano]] kiel ''Herbert Jeffreys'', mortis {{mortodato|2014|5|25}} en [[Woodland Hills]], [[Kalifornio]]) estas [[usona]] [[ĵaza]] muzikisto kaj aktoro. Meze de la 1930-aj jaroj li eniris kiel unua kaj ununura nigrula kantanta [[vakero]] en la historion per aro da muzikaj [[vakera filmo|vakeraj filmoj]] .

== Vivo kaj verkado ==
Herb Jeffries havas [[etiopujo|etiopujajn]], franco-kanadajn samkiel [[Italujo|italajn]] kar [[Irlando|irlandajn]] radikojn. Li alkreskis en multetna kvartalo de Detrojto, kie li ekhavis kontaktojn kun variaj influoj. Li sekvis la ekzemplon de sia patro, kiu estis vaganta muzikisto, kaj jam frue alstrebis karieron kiel kantisto. Pro tio li iris en 1932 al [[Ĉikago]], ricevis unu el la kantisto-postenojn en la bando ''Erskine Tate's Vendome Orchestra'' kaj poste en ''Grand Terrace Orchestra'' de [[Earl Hines]], kun kiu li en 1934 surdiskigis du kantojn por [[Brunswick Records|Brunswick]], „Just to Be in Caroline“ kaj „Blue (Because of You)“.

Li ankaŭ surdiskigis kun [[Sidney Bechet]] kaj post tio li transloĝiĝis al [[Novjorko]]; en 1940 li laboris en la [[Orkestro Duke Ellington]] kaj restis ĝis 1943 en ties bando. Jeffries estas aŭdebla per la titoloj „You , You Darlin“´, „Flamingo“ (1940) kaj „Jump for Joy“ (1941). [[Billy Strayhorn]] igis lin al tio, kanti malaltregistre, kiam li verkis la aranĝaĵon por „Flamingo“ por [[Duke Ellington]]. Tio helpis la kantiston plilarĝigi sian tonamplekson malalten; antaŭe li plej ofte estis kantinta falseton. „Flamingo“ vendiĝis pli ol milionoble; ĝi popularigis la kantiston je la publikoj blankula kaj nigrula kaj metis la fundamenton de solista kariero de Jeffries.

Post militservo en la [[Dua Mondmilito]] li laboris soliste. Post trafikakcidento li tamen devis paŭzi ja unu jaron, antaŭ ol li ricevis la okazon, surdiskigi por [[diskeldonejo]] ''Exclusive Records'' denove sian furoraĵon „Flamingo“. Sekvis aro da furorkantoj, ekzemple „Angel Eyes“, „When I Write My Song“ kaj „My Heart at Thy Sweet Voice“. Duke Ellington havigis al li pli malgravajn rolojn en duagradaj kinofilmoj kaj peris lin al nigrulaj kaj blankulaj noktoklubejoj. Komence de la 1950-aj jaroj Jeffries gajnis pli ol ĉiu alia nigrula amuzisto krom [[Nat King Cole]] kaj [[Billy Eckstine]]; liaj ekskluzivaj sonregistraĵoj aperis nun kiel 10-colaj diskoj ĉe la eldonejoj ''Mercury'' kaj [[Coral Records|Coral]].

Krom per sia laboro en ĵazorkestroj Jeffries ekde 1937 diskoniĝis kiel kanta vakero en aro da muzikaj [[vakera filmo|vakeraj filmoj]], en kiuj li kantis siajn proprajn vakermuzikajn komponaĵojn. Dum vojaĝo en Ohio iun vesperon li renkontis plorantan knabon. Kiam li volis konsoli lin, la knabo rakontis al li, ke liaj amikoj ne lasas lin ludi vakerrolanton [[Tom Mix]], ĉar ĉi tiu ne estas „negro“. Ĉi tiu travivaĵo drasta por Jeffries lin motivigis al tio, enkinejigi por la nigrula publiko nigrulan kino-vakeron laŭ la modelo de [[Gene Autry]]. Li organizis la financadon de la unua vakerofilmo kun nure nigrulaj aktoroj, „Harlem on the Prairie“, kaj transprenis finfine ankaŭ la ĉefrolon, ĉar neniu alia aktoro estis trovebla, kiu povas rajdi kaj kanti. Jeffries mem tamen estis lerninta rajdi jam infanaĝe sur la bieno de sia onklo en Ohio, kie li pasigis la feriojn. La filmo estis tiel sukcesa, ke sekvis entute kvar seriaĵoj, je kiuj Jeffries en la lastaj tri filmoj prezentis kiel „Herbert Jeffrey“. Al la blankula publiko Jeffries ĉi-role plejparte restis nekonata, nur per la revivigo de la vakermuziko ekde la malfruaj 1980-aj jaroj li eniris en la konscion de pli vasta publiko.

Post kiam li longan tempon deturnis sin de la vakerfilma ĝenro, li surdiskigis en 1995, je la aĝo de 83 jaroj, por la intertempe ĉesigita diskeldonejo ''Warner Western'' albumon kun propraj kaj tradiciaj vakerfilmaj kantoj sub la titolo ''The Bronze Buckaroo (Rides Again)''. Kiel jam la filmoj ĝi distingiĝas parte klare de la tradicia vakerfilmo-muzika materialo, pro kio aparte ĵazentuziasmuloj ŝatas ĝin. &lt;ref&gt;Bogdanov, Vladimir; Woodstra, Chris; Erlewine, Stephen Thomas, ''All Music Guide to Jazz'', San-Francisko: Backbeat Bocks, 2002, p. 667. ISBN 9780879307172&lt;/ref&gt; Jeffries mem atribuis grandan signifon al tio, ke li ne registrigis [[kontreo]]-albumon, sed sekvas la tradicion de la kantantaj vakeroj.&lt;ref&gt;Dempsey, Mary A., [http://findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v12/ai_19666534/pg_1?tag=artBody;col1 The Bronze Buckaroo rides again; Herb Jeffries is still keepin' on - star of all-black cowboy movies] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050117120039/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v12/ai_19666534 |date=2005-01-17 }}&lt;/ref&gt;

== Distingoj ==
Por sia verkado en la filmindustrio Herb Jeffries ricevis stelon sur la [[trotuaro de famo en Holivudo]]. En la jaro 2004 li estis enprenita en la „Glorhalon de Vakerfilmaj Surscenigantoj“ en la Nacia Muzeo pri Vakera kaj Vakerfilma Heredaĵo je [[Oklahomaurbo]] en [[Oklahomo]].

== Filmaro ==
* 1937: ''Harlem on the Prairie''
* 1938: ''Two-Gun Man from Harlem''
* 1939: ''Harlem Rides the Range''
* 1939: ''The Bronze Buckaroo''

== Diskaro ==
'''Albumoj de la bandkantisto'''
* Sidney Bechet: ''1940-1941'' ([[Classics]])
* Duke Ellington:''The Blanton Webster Band'' (RCA, 1940-42)
* Earl Hines: ''1932-1934'' (Classics)

'''Albumoj je propra nomo'''
* ''Say It Isn't So'' ([[Bethlehem Records|Bethlehem]], 1957)
* ''I've Got the World on a String'' ([[Discovery Records|Discovery]], 1989)

== Duagrada literaturo ==
* [[James Lincoln Collier]]: ''Duke Ellington''. Berlino, Ullstein, 1998
* Bielefelder Katalog Jazz 2001
* [[Richard Cook]] kaj [[Brian Morton]]: The Penguin Guide To Jazz on CD'', 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.''
* [[Will Friedwald]]: ''Swinging Voices of America - Ein Kompendium großer Stimmen''. Hannibal, St. Andrä-Wördern, 1992. ISBN 3-85445-075-3
* Douglas B. Green, ''Singing in the Saddle: The History of the Singing Cowboy'', Nashville: Vanderbilt University Press, 2002, ISBN 0-8265-1412-X, S. 177 ff.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Portalo|muziko}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Jeffries, Herb}}

[[Kategorio:Usonaj ĵazmuzikistoj]]
[[Kategorio:Usonaj ĵazkantistoj‎]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj‎]]
[[Kategorio:Viroj]]</text>
      <sha1>4scpbyj0finudd4fh1jpobi9u0m2m6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La 12 sentumoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>414192</id>
    <revision>
      <id>9479404</id>
      <parentid>9444321</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21463" sha1="6qodr7e3iq9olnlr0hnw6p0b1u30z2c" xml:space="preserve">Studante la homan estaĵon, [[Rudolf Steiner]] priskribis '''dek du sentumojn (aŭ sensojn)''', kiuj ebligas al la homo percepti la mondon, sin mem, kaj la aliajn homojn. Per tiuj [[sensa sistemo|sentaj perceptoj]] la homo konceptadas, komprenas la senteblan mondon kaj orientiĝas en ĝi.&lt;br /&gt;
''En tiu artikolo mi foje uzas la vorton &quot;sentumo&quot;, foje la vorton &quot;senso&quot;. Ambaŭ havas la saman signifon.''

== La sentumoj kaj ilia klasifiko ==
* ''Tuŝ-senso'', ''viv-senso'', ''mov-senso'' kaj ''ekvilibr-senso'' estas nomataj &quot;malsupraj sensoj&quot; ĉar ili rilatas kun korpa sistemo de volo kaj de metabolismo, kaj laŭ la [[triparta principo]] tiu sistemo troviĝas ĉefe en la malsupra parto de la [[Homa korpo|korpo]]. Per tiuj sensoj oni perceptas sian propran korpon, grandparte nekonscie.

* ''Flaro'', ''gustumo'', ''vidado'' kaj ''varmec-senso'' rilatigas al la mondo; ebligas koni sian [[Medio|medion]], la objektojn, la aliajn vivaĵojn. Ili estas la tiel nomataj &quot;mezaj sensoj&quot;. Efektive, oni povas konsideri ilin afekciaj, emociaj; kaj afekcio apartenas al la ritma sistemo, kiu situas en la koro kaj la pulmoj, do en la korpomezo. Ili estas afekciaj ĉar bildon oni trovas bela aŭ malbela, guston oni ŝatas aŭ ne, [[temperaturo]] taŭgas aŭ ne por ni, ktp. La informoj venantaj tra la mezaj sentumoj estas senĉesaj. Oni konscias pri tiuj, kiujn oni bezonas konscii, aŭ pri tiuj, kiuj ĝenas onin.

* ''Aŭdado'', ''parol-senso'', ''penso-senso'' kaj ''mi-senso'' estas la tielnomataj &quot;supraj sensoj&quot;, ĉar ili rilatas pli rekte al la menso, kiu apartenas al la nerva kaj kapa sistemo. Ili estas kvalifikitaj de '''''sociaj'' sentumoj''' ĉar ili rilatigas al siaj samsortanoj; la aliaj homoj. Parol-senso, penso-senso kaj Mi-senso pli precize estas ''senso de la parolo de la aliulo'',''senso de la penso de la aliulo'' kaj ''senso de la [[Mi (si mem)|Mi]] de la aliulo''. La spertoj farataj tra la supraj sentumoj estas tute konsciaj.

En ĉiu el tiuj tri grupoj, po unu senso ligas al fizika naturo, po unu al viveca naturo, po unu al psiĥa naturo kaj po unu al naturo de ''[[Mi (si mem)|mi]]''. Tio laŭ la jena tabulo:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! !! Malsupraj sensoj !! Mezaj sensoj !! Supraj sensoj
|-
| '''Fizika naturo''' || Tuŝo || Flaro || Aŭdo
|-
| '''Viveca naturo''' || Viv-senso || Gustumo || Parol-senso
|-
| '''psiĥa naturo''' || Mov-senso || Vido || Pens-senso
|-
| '''Naturo de ''Mi'' ''' || Ekvilibr-senso || Varmec-senso || Mi-senso
|}

== La malsupraj sentumoj ==
Tiuj sensoj informas pri si mem

=== La tuŝ-sentumo ===
Sperto de tuŝo estas la plej fundamenta sperto kaj eble la plej nepra. Ĝi jam komenciĝas en la [[utero]]. Per la tuŝo oni perceptas sian korpan limon kaj sekve oni perceptas la aliulon kaj konscias, ke li estas alia. Danke al la tuŝ-sentumo mi scias, ke mi estas finita en spaco kaj disa de la aliaj kaj de la mondo. Tamen la tuŝo ebligas la sperton de rilato. Tuŝo estas do la sentumo, kiu rilatigas al sia '''propra fizika realeco.'''

Tuŝo ebligas koni la mondon kaj ''percepti eston'' (sian kaj tiun de la objektoj) ''kiel evidenta''. Tial infaneto speciale bezonas tuŝi por koni la aĵojn, estas la plej evidenta, la plej certa maniero pruvi al si ke la aĵo reale ekzistas, kaj malkovri ĝin ĝisfunde.

Tra ama tuŝo, infaneto akiras fundamentan fidon. Normale, plenkreskuliĝante oni ne plu bezonas tuŝi aĵon por ĝin koni, ĉar oni en-est-igis, aŭ ''registris'' la sperton en si. Se kelkaj personoj, speciale menshandikapuloj, daŭre tuŝas ĉion, aŭ ne distingas ''Mi'' de ''Vi'', aŭ timas esti forlasita; konsideras sin kiel la centro, la kaŭzo povas esti, ke ili ne sukcesis vere ''registri'' en si la tuŝ-sperton. Oni ja ne povas renkonti la alian, se oni ne unue renkontis sin mem.

=== La viv-sentumo ===
La sentumo de la vivo, malsupra sentumo, donas sperton de identeco. Tra tiu sentumo oni sentas sin en si. Per la tuŝo oni sentas siajn limojn, kaj per la viv-sentumo oni sentas tion, kio estas ene de tiuj limoj : sian vivon.

Tra tiu sentumo oni sentas bonsenton kaj ĉefe, aŭ pli konscie malbonsenton; suferon. Ĉar, laŭdire, &quot;kiam ni bonfartas, la viv-sentumo lasas nin trankvile.&quot;

La viv-sentumo rilatigas kun sep viv-[[Procezo|procezoj]], kiuj aktiviĝas en homo same kiel en ĉiuj vivaĵoj:
* [[Spirado]]
* [[Nutrado]]
* Eliminado
* [[Reproduktado]], aŭ [[Nasko|naskado]]
* [[Ekskrecio]]
* [[Digestado]]
* [[Kardiovaskula sistemo|Cirkulado]]
Tiam, kiam maltrankvilaĵo okazas ĉe unu el tiuj procezoj, oni ekkonscias pri la procezo. La maltrankvilaĵoj perceptataj per la viv-sentumo estas malbonsentoj de diversaj specoj, kiel angoro, interna zorgo, ktp. Ili povas instigi deprimon, sensekurecon, maldisponon, agresemon.
:
Malbona estiĝo de la vivsentumo instigas malkapablon senti sian korpon. Homo, kiu havas problemon kun tiu sentumo estos eble mallerta, ne konscios pri frosto aŭ ne sentos boneston, plezuron, ĝojon vivi, kaj tio malhelpus sociajn rilatojn kaj kreskon de la intelekton.

=== La mov-sentumo ===
La sentumo de la [[movo]] ebligas konscii pri la pozicio de sia korpo en la [[spaco]], kaj de la movoj de sia korpo. Dank'al tiu sentumo ni povas moviĝi, kaj fari sensohavajn movojn.
:
Ekzistas tri tipoj de korpaj movoj:
* La volaj movoj estas gvidataj de ''Mi'', ili estas konsciaj.
* La nevolaj movoj estas gvidataj de la kutimoj, oni faras ilin ĉar oni ilin lernis, sen pensi pri ili. Ili estas nekonsciaj, kaj estas la plej multaj.
* [[Reflekso|Refleksaj]] movoj estas ankaŭ nevolaj. Ili povas esti konsciaj, kvankam oni ĉiukaze ne regas ilin.
:
Kiam ĝi havas senson, movo permesas realigi dezirojn. Ĝi helpas regi sian korpan skemon kaj donas senton de korpa libereco. Tial danco aŭ aliaj movaj artoj estas virtaj. &lt;br /&gt;
Despli ĝi havas senson, despli movo esprimas estecon. Ĝi eksterigas en-econ, ebligas montri emociojn, kaj pasi de intencoj al agoj. Tial la mov-sentumo metas nin en rilato kun nia '''propra psiĥa vivo''', kaj donas internan sendependecon.
:
Eblaj difektoj de la mov-sentumo aŭ tiurilate de la movo mem estas:
* Tro da neregataj movoj, ĉiam similaj, sen senso.
* Maleblo gvidi movojn per la cerbo. (grava handikapo)
* Konvulsioj, spasmoj
* Sencelaj movoj, faritaj nur por ili mem.
Tiuj difektoj povas instigi sentojn de mallibereco, de tristeco ktp.

=== La ekvilibr-sentumo ===
Homo estas la sola viv-estaĵo, kiu kapablas tiel bone stari kaj paŝi vertikale, kiel li faras. Por tiel vertikaliĝi, necesas:
* Skeleto kaj muskoloj, kiuj tion permesas.
* Konscio.
* sentumo de la [[ekvilibro]].
:
Krom vertikalecon, ekvilibr-sentumo havigas senton de bonesto, rilaton kun la pezo (kiu cetere ebligas vertikalecon), kaj ebligas orientiĝi en la spaco laŭ tri [[Ebeno (matematiko)|ebenoj]]:
* [[Horizontalo|Horizontala]] ebeno disigas supron de malsupro.
* Sagitala ebeno disigas maldekstron de dekstron.
* Fronta ebeno disigas malantaŭon de antaŭo
:
Ekvilibr-sentumo kondukas al interna dispono: Oni povas aŭskulti aliulon tiam, kiam oni mem estas en ekvilibra stato. Tamen oni senĉese sin reekvilibrigas per movetoj. Tiu sentumo donas memstarecon kaj juĝkapablon. Tial Tra tiu sento '''oni spertas sian ''Mi'', tra sia korpo'''.
:
Por favori la ekvilibr-sentumon konvenas luli infanetojn, fari ekvilibr-ekzercojn kiel paŝi sur trabo aŭ ŝnuro, kaj desegni [[Simetrio|simetriajn]] formojn surpapere aŭ en spaco.

== La mezaj sentumoj ==
Mediaj sensoj, ili informas pri la mondo; pri sia medio.

=== La flaro ===
Tuŝo ligas al sia korpo fizika, flaro ligas al la mondo fizika. Efektive, estas [[Materio|materiaj]] [[Molekulo|molekuloj]] eskapintaj el aĵoj de la fizika mondo, kiuj venas informi nin pri subtila naturo de tiuj aĵoj tra la flaraj sentiloj de nia nazo.
:
Unuaj spertoj de flaro temas pri bono aŭ malbono; aĵo odoras bone aŭ malbone. Oni do prenas ĝin aŭ forpelas ĝin. &lt;br /&gt;
Tio fajniĝas ĉe homo kreskanta. Oni lernas rekoni pli kaj pli da diversaj odoroj kaj kvalifiki ilin pli subtile. Tamen preskaŭ ne ekzistas apartaj nomoj por la odoroj: Ni nomas ilin per la nomoj de la aĵoj kiuj generas ilin. (ĝenerale plantoj aŭ bestaj substancoj)
:
'''Flaro estas afekcia''' ĉar oni trovas odoron agrabla aŭ malagrabla, sed ankaŭ ĉar tiu senso ludas grandan rolon ĉe la '''[[memoro]]'''. [[Odoro]] retrovita povas rememorigi etoson, sentojn aŭ eventojn travivitaj antaŭ pluraj jardekoj.
:
Kaze ke iu persono ne integris, ''enestigis'' la flaran sperton, odoro kiu devus sentiĝi kiel malbona ne ĝenos lin. Li do restas kvazaŭ infaneto kies feko ne naŭzas lin kaj kiu eĉ ludas per ĝi.
:
Kelkaj homoj ne havas flar-sentumon. Por tiuj la mondo povas ŝajni ''sensuka'', iom enua, malpli interesa.

=== La gusta sentumo ===
Per la gustosenso oni rilatas kun la viveca naturo de la mondo. Kiam oni gustas, oni manĝas, kaj manĝi estas enigi ion de la mondo en sin, ion kio estis viva.
:
Ekzistas kvar fundamentaj gustaj spertoj:
* Sukereco, en kiu oni sentas sin komforta, kaj kiu emas endormigi la psiĥon.
* Saleco, kiu vekas, kiu evidentigas, kiu malhelpas manĝaĵojn esti sengustaj.
* Acido, kiu vigligas.
* Amareco, kiu donas senton de venko, kiam oni lernis ŝati ĝin.
:
Cetere gusto rilatas kun &quot;senso de beleco&quot;; oni ja diras ''vi havas guston''.
:
Okazaj problemoj pri la gusta senso estas ligitaj kun manĝado. Temas pri bulimio, anoreksio, aŭ la kazo en kiu persono manĝas tuj tion, kion li vidas, sen maĉi. Tiuj problemoj venas interalie pro manko de integrado de la gusta senso; kaj de distanciĝo rilate al manĝo.&lt;br /&gt;
Por helpi homon en malfacilo, povas esti utile havigi al li fortan gustan sperton, donante al li manĝaĵon kies gusto estas speciale impresa. (Tio povas signifi spica, sed tamen atentu!)

=== La vido-sentumo ===
Nia vid-sistemo (la [[okulo]], la vida nervo, la cerbo) plenumas kvin aktivecojn samtempe por ke la bildo, kiu aperas al ni aperu tia, kia ni ĝin vidas:
* La okullenso kurbiĝas por adaptiĝi al la distanco.
* La [[pupilo]] dilatiĝas por adapti la okulon al la kvanto de lumo.
* La okulo kreas komplementajn kolorojn por sin protekti kontraŭ detruiĝo.
* Alveninte inverse, la bildo estas rekreita en la ĝusta pozicio.
* Percepto de la profundeco estas kreita per kunmeto de ambaŭ bildoj, perceptitaj de ĉiu el la du okuloj.
:
La [[koloroj]] estas la esprimo de la psiĥa naturo de la mondo, ili esprimas, kiel la [[materio]] lasas sin penetri de la lumo. Tiurilate '''vidi ligas al la &quot;psiĥa naturo de la mondo&quot;'''.
:
Cetere vidi strukturas la spacon. Tio trankviligas, sed Ekzemple [[Aŭtismo|aŭtistaj]] personoj iĝas perturbitaj kiam ili vidas, ke io en la spaco, en la loko estis modifiita.
:
Vidado ebligas percepti la mondon laŭ maniero kiu ŝajnas certa, sed kiu tamen estas relativa: Oni povas havi iluziojn. Krom tio vidaj difektoj estas [[miopio]] aŭ malmiopio kiam la okullenso estas disformita, malkapablo kunigi ambaŭ bildoj kaj tial vidi duoble, [[daltonismo]], aŭ duonneglekto (oni vidas nur la duonon de la vizaĝoj). Kelkaj el tiuj difektoj, kiel ĉi-lasta, havas psiĥan fonton, aliaj simple biologian kaŭzon. Kelkfoje problemo havas ambaŭ tipoj de fontoj. [[Blindeco]] ĝenerale venas de biologia problemo, tamen okazas ke ĝi havas psiĥan kaŭzon.

=== La varmeco-sentumo ===
Oni perceptas la [[Temperaturo|temperaturon]] de aĵoj kiel diferencon rilate al la temperaturo de sia korpo. Varmo-sentumo do igas renkonton al sia ''Mi'', tra la mondo. Eblas ankaŭ diri, ke kiam mi perceptas la varmecon, mi iel perceptas la &quot;''Mi'' de la mondo&quot;.
:
Cetere la varmo [[Kardiovaskula sistemo|cirkuligata]] de la [[sango]] estas la fiziologia ingo de nia ''Mi''. Varmo donas senton de supereco, kaj ĝi instigas vivon; vekas. Malvarmo male donas senton de malsupereco kaj ĝi emas retiri vivon; endormigas.
:
Normale la varmeco-sentumo vekiĝas kiam infano kreskas. Se infano ne ankoraŭ bone akiris tiun senson, kaj tiel ne akiris ekvilibron inter la internon kaj la eksteron de sia korpo, li ofte ne scios kiel taŭge vestiĝi, ĉar ne konscias ĉu estas tro varme aŭ tro malvarme. Tio ofte okazas ankaŭ ĉe personoj (eĉ plenkreskaj), kiuj havas mens-handikapon.
:
Deficito de varmeco-sentumo povas igi ke ekstremaĵoj (manoj kaj piedoj) ĉiam malvarmas, malbonan ĝustigadon de la interna varmeco, kaj komplekson de malsupereco aŭ de supereco. &lt;br /&gt;
Kaze de problemo utilas ŝviti tra sporto sed evitu konkuron ĉar ĝi igas malsanan varmon. &lt;br /&gt;
Gravas alporti varmon tie, kie ĝi mankas, por favori integron de la sento kaj ĝustigi enan malordon. Tiucele indas doni varmajn banojn, varmajn kaj spicajn manĝaĵojn kaj zorgi pri la vestado.

== La supraj sentumoj ==
Sociaj sensoj, ili informas pri la aliulo.

=== Aŭdado ===
[[Sono]] estas fizika fenomeno; temas pri vibrado de la [[materio]], kiu disvastiĝas; antaŭeniras tra la aero (aŭ tra aliaj materioj). Aŭdi, distance, ligas al fizika naturo de la mondo kaj de la homoj. Objektoj aŭ voĉkordoj ekzemple vibras, kaj niaj oreloj ekvibras sammaniere, metante nin en ligo kun la parolanto aŭ la sonproduktanto.
:
Tri sonaj kvalitoj estas percepteblaj per la aŭdo-senso:
* Intenseco (aŭ forteco)
* alteco
* tembro (aŭ sonkoloro)
Ĉiuj tiuj tri karakterizoj de la sona ondo povas esti reprezentitaj per grafiko.
:
Aŭdado povus esti klasifikita kiel medio-sentumo (aŭ meza-sentumo) ĉar bruoj venas el ĉio en la mondo; multaj fizikaj fenomenoj kaj preskaŭ ĉiuj bestoj aŭdiĝas, kaj tiel komunikas ion al ni.&lt;br /&gt;
Plie la aŭda sentumo havas afekcian kvaliton: sonoj, kaj ĉefe muziko povas plaĉi aŭ malplaĉi al ni, kaj povas transporti sentojn aŭ emociplenajn etosojn. Tial muziko rolas en filmoj, ekzemple.
:
Tamen aŭdado estas klasifikita de R.Steiner kiel socia (supra) sentumo, ĉar ĝi ludas gravegan rolon en la socia komunikado; la komunikado kun la aliaj homoj. Per aŭdado oni aŭskultas, kaj plibonigante sian aŭskultadon oni plibonigas la rilaton kun la alia.

=== La parolo-sentumo ===
Per la '''senso de la aliula parolo''' - aŭ &quot;senso de la lingvo&quot; - la sonoj ekhavas sencon por la aŭskultanto, kaze ke tiuj sonoj formas vortojn apartenantajn al lingvo lernita. Per tiu sentumo ni distingas la vortojn de la aliaj sonoj, oni kaptas la konceptojn.
:
Kiam bebo naskiĝas, ĝi kapablas prononci (aŭ lerni prononci) ĉiujn [[fonemo|fonemojn]] ekzistantajn sur la Tero. Kreskante kaj aŭdante paroli, la infano eniras kulturon kaj lingvan universon. Kaj la nombro de fonemoj, kiujn li distingas kaj prononcas, reduktiĝas.
:
Perceptante la aliajn paroli, konsciante pri la vortoj, kiujn ili parolas kaj pri ilia voĉotembro, oni perceptas la vivon en ili. Plie, oni scias, ke ili estas vivaj ĉar oni rekonas ilian voĉon.
:
Difekto de la parol-sentumo povas okazigi diversajn problemojn:
* Persono ripetas senĉese tion, kion li aŭdas, ne kapablas integri la parolon de la alia ĉar li ne ripozigas sian propran parolon. Helpo en tiu kazo estus stari senmove antaŭ spegulo kaj sin observi.
* Disleksio en skribado, legado aŭ en parolado. Tiam utilas fari ekzercojn kun movoj; unu gesto por unu silabo.
* Balbuto; persono elparolas kun haltetoj kaj ripetoj de la silaboj. Ankaŭ utilas ekzercoj kun po gesto aŭ paŝo por ĉiu silabo, aŭ spiraj ekzercoj. Kantado aŭ ĥore dirataj tekstoj helpas ankaŭ, ĉar la persono estas subtenata de la grupo kaj/aŭ de la melodio.
* Muteco. Ĝi ofte venas de timo sin liveri al la mondo, sin malfermi. Tiam indas labori la mem-fidon kaj helpas esti en malgranda grupo.

=== La penso-sentumo ===
Per la '''senso de la aliula penso''', oni ne nur konscias pri la senco de la [[Vorto|vortoj]] prononcitaj de la aliaj; de la unuopaj [[Koncepto|konceptoj]]. Sed oni komprenas tion, kion li celas diri, kaptas lian [[Pensaĵo|penson]] sendepende de la vortoj uzitaj. Tiel oni ne nur perceptas la vivon de la alia, sed ankaŭ lian psiĥon.
:
La penso-senso ne estas ĉiam aktiva. Por percepti la penson de alia persono, necesas silentigi siajn proprajn pensojn kaj sian juĝadon; necesas forgesi sin mem por doni sian atenton al la alia. Tion indas trajni kaj nomiĝas ''aktiva aŭskultado'', aŭ [[empatio]].
:
Malfaciloj rilatantaj kun tiu sentumo povas esti la jenaj:
* [[Skizofrenio]]: Obsedaj pensoj malhelpas la penso-procezon.
* Intelektaj deficitoj.
* [[Afazio]]: Cerba funkcio de porolkapablo estante blokita oni malpli bone komprenas la parolon de la alia, kaj sekve ne povas kompreni liajn pensojn.
* Hiperaktivo: Ĝi instigas mankon de atento kaj do perturbas aŭskulton.
* Kiam persono ne prenas la tempon por aŭskulti, kiam li ne lasas la alian daŭrigi sian parolon kaj raportas ĉiujn pensojn al si.
:
Por silentigi siajn pensojn utilas konkretigi ilin per skribado aŭ desegnado. Tio ofte permesas distanciĝi de ili. Alia utila ekzerco estas [[retrospektivo]] : Oni nomas la eventojn de la tago (aŭ de la semajno...) en vico de nun al la pasinteco.&lt;br /&gt;

Por povi direkti sian konscion al la alia kaj ne plu al si mem, necesas unue esti bonfarta kaj &quot;bone en sia haŭto&quot;.

=== La Mi-sentumo ===
La '''senso de la [[Mi (si mem)|Mi]] de la alia''' estas la plej evoluita el la ''superaj'' (aŭ sociaj) sensoj. Tra ĝi oni konscias pri la Mi de siaj samsortanoj (la aliaj homoj), kaj povas &quot;konturi&quot;, iel percepti; kompreni ties naturon.
:
La Mi estas esence malsociema, tamen ĝi konstruiĝas tra renkontiĝo kun la Mi de aliuloj, do en sociaj rilatoj. Oni estas senĉese en balancado inter preni la ''Mi''on de la alia en sin, kaj sin defendi de ĝi por konservi sian propran individuecon.
:
La Mio lasas spurojn en la korpo; umas ĝin. La signoj, kiuj ebligas percepti la Mion estas en la fizionomio de la observata persono, en lia teniĝo, liaj [[Mimiko|vizaĝaj esprimoj]], en la kvalito de lia rigardo, lia maniero [[Manpremo|premi manon]], en la stilo de lia parolado, la koloro de lia voĉo, la parolrapideco, la maniero prononci, ktp...
:
La Mi-sentumo evoluas kun la biografio. Por bebo jam temas pri rekoni kaj distingi personojn tra ilia rigardo, kaj poste observante la tutan vizaĝon. Per sperto pli aĝaj homoj povas percepti la temperamenton aŭ aliajn subtilajn kvalitojn ĉe la aliulo, tra la Mi-sentumo.
:
La senso de la aliula Mi estas intime ligita kun la propra Mi. Tial malfaciloj rilataj al tiu senso ankaŭ rilatas al la Mi :
* [[Skizofrenio]] : La Mi estas subpremita, senfortigita de la psiĥa vivo.
* Tro granda identigo al aliulo, por anoj de [[sekto]] ekzemple, kiam aparteneco al la grupo estas pli forta ol sia propra individueco.
* Esti tenata en rolo, sen havi fleksiĝemon por ĝin ellasi.
* Aŭtismo.
* Mensa handikapo, en kiu persono ne distingas ''mi'' de ''vi''; kiam li nomas sin mem &quot;vi&quot;.
* Ĉiu tendenso juĝi kaj [[Kategorio (filozofio)|kategorii]] homojn kiel &quot;blanka/nigra&quot;, supera/malsupera, ktp.
:
Jen tio, kio povas helpi konstrui sian Mion, kaj tiel sian Mi-senson:
* Revivi fundamentajn spertojn de la tuŝ-senso, kiuj kondukas al distingo inter ''vi'' kaj ''mi''.
* Trajni kritik-kapablon kaj memkritikon.
* Ekzercoj en kiuj oni pripensas pri siaj pasintaj agoj.
* Arta esprimo kiel [[teatro]] ebligas ekhavi rolojn kaj poste forlasi ilin.
* Renkonto kun besto devigas uzi sian Mi por havi povon sur la psiĥa vivo de la besto, kaj devigas trajni respekton. (Ĉar beston kiel [[Ĉevalo|ĉevalo]] oni nepre respektu, se oni volas resti bonfarta)
* Konstrui aliulemon, labori [[Volontulo|volontule]].
* [[Jogo]], meditado, centriĝo...

== Influoj de la malsupraj sentumoj sur la supraj sentumoj ==
La unuaj spertoj en la vivo, de naskiĝo kaj eĉ jam de antaŭ en la [[utero]], fariĝas tra la '''malsupraj sentumoj'''. La sperto de la malsupraj sensoj estas nepra por la disvolviĝo de homo, kaj havas influon; efikon sur la '''konstruiĝo de la supraj sentumoj'''. Tiel, kaze de problemo kun supra senso, utilas labori la rilatan malsupran senson.
* Tuŝ-sentumo havas influon sur la sentumo de la aliula Mi: Oni bezonas stabilan ''Mi''on por disvolvi sian Mi-sentumon, kaj la tuŝ-sentumo konstruas la ''Mi''on.
* Viv-sentumo influas la penso-sentumon: Kiam ĉio estas en ordo kun la viv-procezoj, la penso iĝas pli klara; pensado pli facila.
* Mov-sentumo formas la parol-sentumon: Kiam iu parolas, lia tuta korpo subtile moviĝas. Aŭskultante oni senkonscie perceptas tiujn movojn kaj reproduktas ilin. Ambaŭ sensoj do estas ligitaj.
* Ekvilibro-sentumo influas la aŭdo-sentumon: La organoj de ambaŭ sensoj situas en la sama loko; en la [[orelo]]. Kiam [[Ekvilibro]] pliboniĝas, ofte aŭdo pliboniĝas ankaŭ.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Senso]]
* [[Sensa sistemo]]

== Rilataj temoj ==
[[Antropozofio]]

[[Eŭritmio]]

== Referencoj ==
La artikolo estas ĉefe verkita per propraj notoj skribitaj dum prelegoj de s-ro Jean FOIN, en socia-pedagogia lernejo de Lausanne, Svislando.
:
Aliaj referencoj:
* Steiner R. (1997), ''Le zodiaque et les 12 sens'', Editions Antroposophiques Romandes, Genève.
* [http://www.feosyako.ch/myweb/sens12.htm Conférence donnée par Rudolf Steiner, Dornach (CH), 12 août 1916]
* [http://www.12-Sinne.de Materialien zur Sinneslehre Rudolf Steiners]
* [http://www.knabe-sebastian.de/Sinneslehre_Sebastian_Knabe.shtml Die zwölf Sinne des Menschen - Sinneslehre] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120923144038/http://www.knabe-sebastian.de/Sinneslehre_Sebastian_Knabe.shtml |date=2012-09-23 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Sentumoj, la 12}}

[[Kategorio:Antropozofio]]
[[Kategorio:Percepto]]
[[Kategorio:Fiziologio]]
[[Kategorio:Neŭroscienco]]</text>
      <sha1>6qodr7e3iq9olnlr0hnw6p0b1u30z2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Perda datumkompaktigo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>415271</id>
    <revision>
      <id>9479356</id>
      <parentid>8399780</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2116" sha1="7ci7cz3xysd0q2jbc63axt16dadxgg9" xml:space="preserve">'''Perda datumkompaktigo''' estas transformo de [[datumo]]j por malpligrandigo, kiu parte ellasas aŭ iomete ŝanĝas ilin, ordinare je maniero kiu estas laŭeble malplej perceptebla per la uzanto.

== Ekzemploj ==
=== Bildoj ===
* [[JPEG]] (por fotografaĵoj)
* [[DjVu]] (por skanitaj tekstoj)

=== Sono ===
* [[MP3]] (paga [[patento|patentigita]] aranĝo de MPEG, ĉefe por muziko, publikigita en la 1990-aj)
* [[Vorbis|(Ogg) Vorbis]] (destinita por la samaj celoj kiel MP3, sed libera kaj pli altkvalita)
* [[Speex]] (libera aranĝo, destinita por voĉo, ekzemple por telefonado, sed anstataŭita de Opus kaj neniam populara) &lt;ref&gt;http://www.speex.org/&lt;/ref&gt;
* [[Opus (sonkompaktigo)|Opus]] (libera aranĝo, destinita ĉefe por rapida kodado kaj elkodado, ekzemple en [[Interreta telefono|Interreta telefonado]], kaj samtempe taŭga por muzika) &lt;ref&gt;http://www.opus-codec.org&lt;/ref&gt;

=== Video ===
* [[MJPEG]] ([[JPEG]]-bildoj en iu uja aranĝo)
* [[Ogg Theora]]
* [[WebM]]

== Malavantaĝoj ==
Kvankam iuj ellasataj informoj estas tute ne percepteblaj de homoj, aliaj estas iomete percepteblaj, malsame de malsamaj homoj, kaj fojfoje eĉ gravaj partoj povas esti signife malbonigitaj per la ellaso.

El la rezulto de perda kompaktigo oni povas ricevi informojn similajn al la originalo ''laŭ ilia percepteblo de homo'', sed ne identajn. Kompaktigo de jam kompaktigitaj datumoj per la sama aŭ alia perda metodo kaŭzas ''pluajn'' perdojn. Tial ĉe redaktado necesas uzi senperdan informaranĝon, alimaniere la kvalito de informoj malboniĝos ĉe ĉiu enmemorigo. Ankaŭ ĉe konservado de informoj, oni memoru, ke oni iam povas ekbezoni transformi ilin laŭ alia aranĝo por uzi per nove aperinta aparato aŭ programo, aŭ por ne pagi al patentoposedantoj pri la perda kompaktigo pro malkodado aŭ disdonado de la dosieroj.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Densigilo]] estas programo por [[senperda datumkompaktigo]], kiuj taŭgas por ĉiuspecaj datumoj, kvankam ne por ĉiuj egale efikas.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|komputiko}}

[[Kategorio:Datuma densigo]]
[[Kategorio:Perda datumkompaktigo]]</text>
      <sha1>7ci7cz3xysd0q2jbc63axt16dadxgg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>S. Fischer Verlag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424054</id>
    <revision>
      <id>9479344</id>
      <parentid>9176168</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4537" sha1="3po86hy58o66me0eo7qq0mk0n65gcrj" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto
| nomo         = S. Fischer Verlag
| emblemo      =
| formo        =
| fondo        = [[1886]] en [[Berlino]]
| sidejo       = [[Frankfurto ĉe Majno]] (ekde [[1950]])
| estro        = Monika Schoeller, Jörg Bong, Michael Justus kaj Uwe Rosenfeld
| dungitaro    =
| spezo        =
| bilanco      =
| kampo        =
| ISIN-kodo    =
| malfondo     =
| ttt          = [http://www.fischerverlage.de fischerverlage.de]
}}
La '''eldonejo S. Fischer''' - [[germane]] ''S. Fischer Verlag'' - estas [[germana lingvo|germanlingva]] libroeldonejo. Ĝi fondiĝis en [[1986]] fare de ''Samuel Fischer'' en [[Berlino]], kaj baldaŭ iĝis la gvida germanlingva eldonejo de [[naturalismo]] kaj de klasika modernismo. Nuntempe la eldonejo havas sian centran oficejon en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj estas inter la plej signifaj germanaj eldonejoj de [[beletristiko]].

Ekde la jaro 1962 la eldonejo apartenas al eldona konzerno de ''Georg von Holtzbrinck''. Al la ĉefa eldonejo apartenas ankaŭ la branĉoj ''Fischer Taschenbuch'' pri poŝlibroj, ''Krüger Verlag, Scherz Verlag, Fischer FJB'' kaj ''Schatzinsel''.

[[Dosiero: S-fischer-verlag-2010-ffm-103.jpg|eta|maldekstra|&lt;center&gt;centra oficejo de la eldonejo]]
Jam en la unuaj jaroj post la eldoneja fondo, la firmao sukcesis publikigi la germanlingvajn eldonojn de verkaĵoj de konataj eŭropaj verkistoj kiel [[Émile Zola]], [[Fjodor Dostojevskij]], [[Lev Tolstoj]], [[Gerhart Hauptmann]] kaj [[Henrik Ibsen]]. Krom Ibsen ankaŭ aliaj skandinaviaj verkistoj antaŭe apenaŭ konataj en Mezeŭropo, interalie [[Jens Peter Jacobsen]], estis subtenitaj per tradukoj de romanoj, noveloj kaj teatraĵoj el la dana, norvega kaj sveda al la germana. Ekde sia unua novelo en [[1888]] la verkaĵoj de la aŭtoro [[Thomas Mann]] ankaŭ estis publikigitaj eldoneje.

En [[Nazia Germanio]] kaj la juda eldonisto Fischer kaj multaj el la eldonejaj produktaĵoj estis reĝime nedezirataj. Laŭ nazia premo 123 libroj devis esti prenitaj el la eldoneja programo. Post la morto de Samuel Fischer en 1934, lia bofilo kaj multjara kunlaboranto ''Gottfried Bermann Fischer'' transprenis la eldonejan gvidon. Kiam la familio Fischer en 1936 devis fuĝi el Germanio, ĝi kunportis parton de la eldoneja posedo kaj eldona rajtaro al Vieno; la reston transprenis la kuneldonisto ''Peter Suhrkamp'', kiu plugvidis la eldonejon ĝis aprilo 1944 kiam la nazia sekreta polico [[Gestapo]] malliberigis lin. Post la kolapso de nazia Germanio en majo 1945, li estis la unua, kiu sukcesis atingi licencon de la [[Aliancanoj]] pri refondo de eldonejo en Berlino. ''Gottfried Bermann Fischer'' en 1938 tra Svisio devis plufuĝi al Stokholmo, kie li starigis novan eldonejon, sed en junio 1940 pro etoso de simpatiiĝo kun nazia Germanio en Svedio plufuĝis al Usono, kaj en 1945 revenis al Stokholmo. Peter Suhrmann post 1945 kunlaboris kun Gottfried Bermann Fischer, sed en 1950 ambaŭ malkonsentiĝis kaj dividis la eldonejon - la unuopaj verkistoj do devis decidiĝi ĉu plupublikigi siajn verkojn en la eldonejoj ''[[Suhrkamp]]'' aŭ ''Fischer'', ambaŭ tiujare formale novfonditaj.

Ekde la jaro 1952 la eldonejan profilon pli kaj pli difinis la branĉo ''Fischer Bücherei'', kiu inkluzivis la enciklopediojn ''Fischer Lexikon'', ''Fischer Weltgeschichte'' kaj ''Fischer Weltalmanach''. En la 1950-a jaroj la eldonejo komencis konigi la verkaĵojn de [[Sigmund Freud]] al larĝa publiko. Anglalingvaj verkistoj pli kaj pli graviĝis en la eldonejo, kaj interalie la teatraĵoj de [[Tennessee Williams]] kaj [[Arthur Miller]] estis unuafoje publikigitaj germanlingve.

Per la germanlingva eldono de la romano ''Doktor Ŝivago'' en 1958 la eldonejo havis sian sume plej grandan librosukceson. La verkisto [[Boris Pasternak]] ankoraŭ samjare ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]], kvankam li laŭ ordono de la sovetunia registaro devis malakcepti ĝin.

En 1963 Gottfried Bermann Fischer kaj lia edzino Brigitte adiaŭis el la eldoneja laboro, kaj sekve la firmao iom post iom transiris al la eldona konzerno ''Georg von Holtzbrinck''. En la sekvaj jardekoj la eldonaj principoj de Samuel Fischer kaj lia bofilo povis esti plusekvataj - daŭre eldoniĝas verkaĵoj de aŭtoroj de la klasika modernismo kaj nuntempaj aŭtoroj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.fischerverlage.de oficiala eldoneja retejo]
* {{DNB|4017306-9}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Libroeldonejoj]]
[[Kategorio:Germanaj eldonejoj]]
[[Kategorio:Frankfurto ĉe Majno]]</text>
      <sha1>3po86hy58o66me0eo7qq0mk0n65gcrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Semiotika kvadrato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424123</id>
    <revision>
      <id>9479228</id>
      <parentid>9360183</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="a2o7ouhutjuuji5kem0x4u4qiiumuuj" xml:space="preserve">La '''semiotika kvadrato''', proponita de la lingvosciencisto kaj semioticisto [[Litovio|litovo]] [[Algirdas Julius Greimas]], estas ilo por formaligi la rilatojn inter la semiotikaj signoj kaj por reprezenti la aperon de la signifo ene de strukturo. Ĝi en certa grado estas ido de la praa [[logiko]] de [[Aristotelo]], sed efektive de la [[strukturismo]] de [[Ferdinand de Saussure]], ĉar en la kerno de tiu grafikaĵo kuŝas la koncepto de ĉi tiu lasta, laŭ kiu la signifo ekestas de la minimuma opono inter du terminoj (duuma baza strukturo).

== Priskribo ==
La semiotika kvadrato aŭ kvadrato de Greimas, konsistanta en grafika prezentaĵo de la konceptoj, kiuj troviĝas je la bazo de strukturo, ekzemple de rakonto, reklama mesaĝo aŭ ia ajn porola, skriba aŭ miksa formo de teksto, laŭ duopa distribuo de terminoj kontraŭaj kaj kontraŭdiraj kiel vera/malvera, ne-vera/ne-malvera. Tiu skemo aperigas la rilatojn de konjunkcio kaj de disjunkcio, lokitaj respektive ĉe la supro kaj ĉe la bazo de la kvadrato tiamaniere, ke la flankoj montras la rilatojn de komplementeco laŭ la sencumo de du dejktoj ([[implico]]j), la pozitiva maldekstren kaj la negativa dekstren.

El la opozicio de du konceptoj (terminoj) S1 kaj S2, lokitaj en la supro de la kvadrato, sur la tiel nomata akso de la kontraŭoj, la semiotika kvadrato rimarkigas la konceptojn rilate al ties kontraŭdiraj ~S2 kaj ~S1, siavice lokitaj je la bazo de la kvadrato, sur la tiel nomata akso de la subkontraŭoj. La rilatoj inter la kvar konceptoj estas la jenaj:
[[Dosiero:Semiotic square1.svg|dekstra|250ra|eta|La semiotika kvadrato]]

* S1-S2: akso de la kontraŭoj (ne-neutraleco: kaj unu kaj la alia)
* ~S1-~S2: akso de la subkontraŭoj (neŭtraleco: nek unu nek la alia)
* S1-~S1: pozitiva skemo
* S2-~S2: negativa skemo
* S1-~S2: pozitiva dejkto
* S2-~S1: negativa dejkto

Ekzemplo de uzo de la semiotika kvadrato, se konsideri la duumon vira/ina:
* S1: vira
* S2: ina
* ~S2: ne-ina
* ~S1: ne-vira
* S1-~S2: pozitiva dejkto
* S2-~S1: negativa dejkto
* S1 kaj S2: kaj vira kaj ina, tio estas hermafrodita, ambaŭseksa
* nek S1 nek S2: nek vira nek ina, tio estas neseksa
* S1-~S2: pozitiva dejkto (vireca, virista)
* S2-~S1: negativa dejkto (ineca, inista)

Ekzemplo de uzo de la semiotika kvadrato, se konsideri la duumon nacia/internacia, en kiu eblas konsideri la relativan neŭtralecon de [[Esperanto]]:
* S1: nacia lingvo (ekz. portugala)
* S2: internacia lingvo (ekz. Esperanto)
* ~S2: ne-internacia
* ~S1: ne-nacia
* S1 kaj S2: kaj nacia kaj internacia (piĝino)
* nek S1 nek S2: nek nacia nek internacia (regiona, kreola)
* S1-~S2: pozitiva dejkto (lingva naciismo)
* S2-~S1: negativa dejkto (lingva internaciismo)

== Bibliografio ==
* [[Claude Bremond]], ''Logique du récit'', Paris, Seuil, 1973
* Joseph Courtés, ''Analyse sémiotique du discours. De l'énoncé à l'énonciation'', Paris, Hachette, 1991
* [[Algirdas Julien Greimas|A.J. Greimas]], ''Sémantique structurale''. Paris, Larousse, 1966
* [[Greimas|A.J. Greimas]] et J. Courtés, ''Sémiotique : dictionnaire raisonné de la théorie du langage'', Hachette, 1979
* Anne Hénault, ''Narratologie, sémiotique générale. Les enjeŭ de la sémiotique 2'', Paris, PUF, 1983
* Marvin Katilius-Boydstun, « The Semiotics of A.J. Greimas: An Introduction », ''Litanus: Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences'', 1990, 36(3)
* Thomas Pavel, «L'avenir de la sémio-linguistique: À propos d'une polémique récente», ''Revue canadienne de littérature comparée'', 1986, 13-4, p.&amp;nbsp;618-635
* [[Jean Petitot]], ''Morphogenèse du sens'', Paris, PUF, 1985
* Paul Ricœur, ''Temps et récit'', vol. 2, Paris, Seuil, 1984

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.revue-texto.net/Reperes/Cours/Ballabriga2/Semantique2_3.html Michel Ballabriga, Sémantique textuelle] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924090646/http://www.revue-texto.net/Reperes/Cours/Ballabriga2/Semantique2_3.html |date=2015-09-24 }}
* [http://www.signosemio.com/greimas/carre-semiotique.asp Louis Hébert (2006), « Le carré sémiotique », ''Signo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121124021809/http://www.signosemio.com/greimas/carre-semiotique.asp |date=2012-11-24 }}
* [http://bocc.ubi.pt/pag/fidalgo-quadrado-semiotico1.html António Fidalgo, «O quadrado semiótico de Greimas»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130613150921/http://bocc.ubi.pt/pag/fidalgo-quadrado-semiotico1.html |date=2013-06-13 }}

[[Kategorio:Semiotiko]]</text>
      <sha1>a2o7ouhutjuuji5kem0x4u4qiiumuuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Luchterhand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>424864</id>
    <revision>
      <id>9479345</id>
      <parentid>9264167</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4739" sha1="8ulx4wi2prw5um2h5or0gx58wocb3ti" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto
| nomo         = Luchterhand
| emblemo      = [[Dosiero:Frankfurta librofoiro 2012 eldonejo Luchterhand.JPG|250px]] &lt;br&gt;eldoneja stando en la [[frankfurta librofoiro]] 2012
| formo        =
| fondo        = [[1924]] en [[Berlino]]
| sidejo       = [[Munkeno]] (ekde [[1994]])
| estro        =
| dungitaro    =
| spezo        =
| bilanco      =
| kampo        =
| ISIN-kodo    =
| malfondo     =
| ttt          = [http://www.randomhouse.de/luchterhand/ la eldonejo en la nuna eldongrupa retejo randomhouse.de]
}}
La literatura eldonejo '''Luchterhand''' - [[germane]] '''Luchterhand Literaturverlag''' - estas [[germana lingvo|germanlingva]] libroeldonejo. Ĝi fondiĝis en [[1924]] en [[Berlino]] kiel eldonejo de faklibroj pri [[juro]] kaj [[imposto|impostado]], kaj post la [[Dua Mondmilito]] devis translokiĝi al [[Neuwied]] borde de la Rejno, iom sude de [[Bonno]]. Nun ĝi havas sian centran sidejon en [[Munkeno]]. Intertempe ĝi ne plu estas memstara firmao, sed parto de la eldona grupo ''Random House'' de la konzerno ''[[Bertelsmann AG]]''.

== Historio ==
=== Komenciĝo ===
La eldonisto ''Hermann Luchterhand'' en 1924 en [[Berlino]] fondis eldonejon de faklibroj pri [[juro]] kaj [[imposto|impostado]], kiu rapide iĝis unu el la gvidaj fakaj eldonejoj en Germanio. Sekve de la [[Dua Mondmilito]] la eldonejo devis translokiĝi al [[Neuwied]] borde de la Rejno. En 1954 la eldonejaj gvidantoj devidis publikigi ankaŭ [[beletro|beletrajn]] verkaĵojn. Inter la aŭtoroj, kies romanojn la eldonejo nun publikigis, ankaŭ estis [[Günter Grass]], [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premiito pri literaturo]] de [[1999]]. La filmo ''Die Blechtrommel'' laŭ [[la lada tambureto|romano de Günter Grass]] estis la unua german filmo, kiu kiel &quot;plej bona neanglalingva filmo&quot; ricevis honorigon de [[Akademia Premio]] (&quot;Oskaro&quot;): per ĝi la literatura branĉo de la eldonejo subite havis altan internacian renomon kaj atenton. En 1970 fondiĝis la libroserio ''Sammlung Luchterhand''.

=== Disbranĉiĝo ===
En 1972 la eldonejaj gvidantoj decidis pri disdividiĝo de la branĉoj pri literaturo unuflanke kaj pri faklibroj de [[sociaj sciencoj]] aliflanke (librojn pri juro kaj impostado la eldonejo jam delonge ne plu publikigis), al du memstaraj eldonejoj. La eldonejo pri sociaj sciencoj nun nomiĝas ''Luchterhand Fachverlag''. La literatura eldonejo translokiĝis al [[Darmstadt]]. La eldonejo sukcesis publikigi la verkojn de multaj renomaj aŭtoroj, inter ili [[Christa Wolf]], [[Jurek Becker]] aŭ [[Maxie Wander]]. La verkaĵojn de la rusa [[disidento]] [[Aleksandr Solĵenicin]] la eldonejo publikigis germanlingve kaj tio krom la publikigoj france kaj angle bazigis lian literaturan sukceson ekster Sovetunio.

En [[1987]] la eldonejo vendiĝis al la nederlanda eldona grupo ''Kluwer''. Post fortaj protestoj de la beletraj aŭtoroj de la eldonejo, la literatura parto de la eldonejo pluvendiĝis al la eldona grupo ''Arche Verlag'' en [[Zuriko]]. La firmaa sidejo de la eldonejo nun nomata ''Luchterhand Literaturverlag'' en [[1989]] unue translokiĝis al [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[1991]] fine al [[Hamburgo]]. La libroserion ''Sammlung Luchterhand'' en 1993 aĉetis la eldonejo [[dtv]].

=== La eldonejo nuntempe ===
La eldonejo ''Luchterhand Literaturverlag'' en [[1994]] post vendo al la eldonisto ''Dietrich von Boetticher'' ricevis sian nunan strukturon. Samjare ĝi translokiĝis al [[Munkeno]]. Post la pluraj vendoj kaj translokiĝoj preskaŭ ĉiuj renomaj aŭtoroj estis finintaj siajn eldonajn kontraktojn kun la firmao, tiel ke la eldonejo devis kunkolekti tute novan programon. La verkistino [[Christa Wolf]] revenis al la eldonejo, kaj novinterkonsentiĝis publikigaj kontraktoj kun verkistoj kiel interalie [[Frank McCourt]], [[Anna Enquist]], [[Annie Proulx]] aŭ [[Hanns-Josef Ortheil]]. En 2001 la renoma poŝlibra serio ''Sammlung Luchterhand'' refondiĝis. En oktobro 2001 la eldonejo iĝis parto de la eldona grupo ''Random House'' de la konzerno ''Bertelsmann AG''.

Nunaj eldonejaj aŭtoroj estas interalie [[Ernst Jandl]], [[Pablo Neruda]], [[Christa Wolf]] kaj [[William Butler Yeats]].

Por plia internacia distribuo de la produktaĵoj la firmao kompreneble intense kunlaboras kun alilandaj eldonejoj kaj tial prezentiĝas en internaciaj librofoiroj kiel ekzemple la [[frankfurta librofoiro]] en Germanio.

{{projektoj}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.randomhouse.de/luchterhand/ la eldonejo Luchterhand en la nuna eldongrupa retejo randomhouse.de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130106223017/http://www.randomhouse.de/luchterhand/ |date=2013-01-06 }}

[[Kategorio:Libroeldonejoj]]
[[Kategorio:Germanaj eldonejoj]]
[[Kategorio:Munkeno]]</text>
      <sha1>8ulx4wi2prw5um2h5or0gx58wocb3ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dresdena Majribelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430008</id>
    <revision>
      <id>9479393</id>
      <parentid>8924128</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8643" sha1="ga46r959prxyv6ivy38fyek4moa437a" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dresden-Maiaufstand.jpg|eta|Atako sur la barikadojn ĉe Neumarkt (oleopentraĵo, ekspoziciata en la Urba Muzeo je Dresdeno)]]
La '''Dresdena Majribelo''' ekde la 3-a ĝis la 9-a de majo 1849 – ankaŭ nomata '''Dresdena Majrevolucio''' – estis je la fino de la [[Revolucio de 1848 en Germanujo]] la provo de la revoluciuloj, detronigi kadre de la regnokonstitucia kampanjo reĝon [[Frederiko Aŭgusto la 2-a (Saksio)|Frederiko Aŭgusto la 2-a]] de la [[Reĝlando Saksujo]] kaj instali saksan [[respubliko]]n. Post sufokado de la ribelo la ''Martorevolucio'' en Saksujo estis finita, preskaŭ 3 monatojn antaŭ la definitiva sufokado en la ŝtatoj de la germana ligo per la malkonstruado de la fortikaĵo [[Rastatt]] en [[Badeno]].

== Antaŭhistorio ==
[[Dosiero:Dresden May revolt 1849.jpg|eta|Barikadaj batalantoj en 1849 je Dresdeno]]
Jam en la antaŭa jaro, komence de la [[Revolucio de 1848 en Germanujo|Marta Revolucio]], estis okazintaj en 1848 en Saksujo same kiel en multaj aliaj ŝtatoj de la [[Germana Federacio|Germana Ligo]] kaj de [[Mezeŭropo]] – deire de la burĝa [[Franca revolucio de 1848|Februara revolucio]] en [[Francujo]], liberale kaj [[demokratio|demokratie]] motivitaj [[revolucia]]j eksplodoj, kiuj celis krom la [[Liberalismo|liberaligo]] de la germanaj [[princlando]]j ankaŭ la nacian unuiĝon de la ŝtatoj de la Germana Ligo en unuecan [[Germana Regno|germanan regnon]]. Esenca paŝo tiudirekten estis la postulo de tutgermanuja [[konstitucio]], kiun la novformita, demokratie elektita [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] en la Paŭlo-Preĝejo en [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurto]].

La revoluciaj ribeloj en Saksujo kiel en aliaj princlandoj sekvigis en 1848 relative rapide cedadon de la regantaj [[princo]]j. Okazis la instalado de liberalaj t.n. Martoministrejoj, la ĉesigo de la [[cenzuro]], liberigo de la kamparanoj de la feŭdaj devoj kaj aliaj por la epoko relative progresemaj rimedoj. Precipe deire de la plej potencaj princlandoj de la Germana Ligo, la [[Reĝlando Prusujo]] kaj la [[Aŭstra Imperio]], venkis tamen jam ekde somero de 1848 iom post iom la kontraŭrevolucio. La frankfurta nacia asembleo disponis pri neniuj propraj potencrimedoj por venkigi sian segitimecon. Kiam la nacia asembleo post longaj disputoriĉaj [[debato]]j tamen prezentis konstitucion, kiu antaŭvidis tutgermanujan [[konstitucia monarĥio]] en malgrand-germanuja kadro (= sen Aŭstrujo) sub estrado de la reĝo de Prusujo, [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusujo)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]] von Preußen rifuzis la [[imperiestra]]n kronon proponitan al li. La prusaj kaj aŭstraj delegitoj estis forlasintaj la nacian asembleon. Ankaŭ Frederiko Aŭgusto la 2-a de Saksujo apartenis al la malamikoj de ĉi tiu konstitucio kaj de konstitucia tugermanuja [[monarĥio]]. La konstitucio kaj per tio ankaŭ la unuigo de Germanujo en la tiama momento estis fiaskintaj.

Por protekti la plej gravajn liberalajn progresojn en la unuopaj ŝtatoj, en kelkaj ŝtatoj okazis la tiel nomata regna konstitucia kampanjo. En ties kadro sekvis en kelkaj ŝtatoj denove radikaldemokratiaj revoluciaj puŝoj, la tiel nomataj Majribeloj de 1849. Krom en Saksujo tio ankaŭ okazis en la Ĉefduklando [[Badeno]]. La Dresdena Majribelo estis la lasta provo en Saksujo, tie venkigi la atingaĵojn de la Marta Revolucio.

== Okazado ==
[[Dosiero:Provisorische Regierung Dresden 1849.png|eta|La provizora registaro en la urbodomo de Dresdeno]]
[[Dosiero:Bakunin1849.png|eta|Michail Bakunin (portreto el 1849), unu el la esencaj iniciintoj de la Dresdena Majribelo]]
La 3-an de majo 1849 en [[Dresdeno]] eksplodis la publika ribelo. En la urbo troviĝis nur 1.800 da regulaj [[armitaj fortoj]] kun ses ĉevaltiritaj pafilegoj. Revoluciuloj atakprenis la armildeponejon, armitaj anoj de la gimnastikisto-movado okupis la landan parlamenton. La 4-an de majo, frue je la 4.30 horo, la reĝo, la reĝino kaj ĉiuj ministroj forlasis la urbon kaj iris al la [[fortikaĵo Königstein]]. La lando estis sen registaro, la administrejoj eĉ ne estis informitaj pri la forvojaĝo de la ministroj. Tzschirner, Heubner kaj Todt – membroj de la disiĝinta planda parlamento – nomumis „provizoran registaron“. La iama greka oficiro Heinze estis elektita kiel ordenestro de ĉiuj saksaj milicioj. La rusa [[revoluciulo]] [[Miĥail Bakunin]] alvenis la saman tagon en Dresdeno kaj partoprenis la estradon de la ribelo. Prusaj kaj saksaj trupoj sub generalo Friedrich von Waldersee subpremis dum la bataltagoj de la 7-a, 8-a kaj 9-a de majo la ribelon. La estroj Tzschirner, Heubner, Bakunin komence eskapis. Ankaŭ la tiama kortega kapelmajstro [[Richard Wagner]] partopreninta la ribelon, kiu estis amiko de Bakunin, kaj la arĥitekto [[Gottfried Semper]], amiko de Wagner, same kiel Friedrich Herman Semmig povis fuĝi el la urbo.&lt;ref&gt;Hugo Dinger: ''Richard Wagners geistige Entwickelung. Versuch einer Darstellung der Weltanschauung Richard Wagners mit Rücksichtnahme auf deren Verhältnis zu den philosophischen Richtungen der Junghegelianer und Arthur Schopenhauers''. E.W. Fritzsch, Lepsiko 1892, p. 226.&lt;/ref&gt; Por Dresdeno oni proklamis la sieĝostaton, kiu tamen ne estis realigita. La plej multaj bartalmortintoj estis junuloj, kiuj formis la kernon de la batalantoj. El la 99 identigitaj mortoj proksimume 40 ne devenis el Dresdeno, troviĝis 98 nekonataj mortintoj. El la 114 vunditoj nur 67 estis dresdenanoj. La kompleta nombro de la mortintoj kaj vunditoj surflanke de la popolbatalantoj sumiĝis per tio je 343 homoj.

Bakunin estis kaptita baldaŭ post la ribelo en [[Chemnitz]] kaj pli malfrue mortkondamnita, tamen en 1851 lia puno estis reviziita al dumviva mallibereco, kaj li estis finfine disportata al la [[Rusuja Imperio|Rusujo]], kie li restis en malliberejo ĝis sia fuĝo pluajn dek jarojn.

== Literaturo ==
* Franz Mehring: ''Der Maiaufstand in Dresden''. En: ''Der Wahre Jacob''. Stutgarto 1899, n-ro 332, pj. 2968-2970.
* Forschungsinstitut der Friedrich-Ebert-Stiftung (eldonisto): ''Michael Bakunin, Gottfried Semper, Richard Wagner und der Dresdner Mai-Aufstand 1849.'' Friedrich-Ebert-Stiftung – Forschungsinstitut, Bonn 1995, ISBN 3-86077-473-5.
* Armin Gebhardt: ''Die Dresdner Mairevolution 1849.'' Tectum-Verlag, Marburgo 2006, ISBN 3-8288-9145-4.
* Bernd Kramer: ''Michael Bakunin, Richard Wagner und andere während der Dresdner Mai-Revolution 1849.'' Kramer, Berlino 1999, ISBN 3-87956-201-6.
* Hans-Peter Lühr (redaktisto): ''[http://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/72052/1/0/ Der Dresdner Maiaufstand von 1849.]'' Dresdner Geschichtsverein, Dresdeno 1995, ISBN 3-910055-30-3 (''Dresdner Hefte'' 13, 3, 1995 = n-ro 43).
* Josef Matzerath (eldonisto): ''Der sächsische König und der Dresdner Maiaufstand. Tagebücher und Aufzeichnungen aus der Revolutionszeit 1848/49.'' Böhlau, Kolonjo k. a. 1999, ISBN 3-412-15098-3 (''Quellen und Materialien zur Geschichte der Wettiner'' 1).
* Robert Reinick: ''Aus Biedermeiertagen.'' Leteroj de Robert Reinick kaj de liaj amikoj. Eldonita de Johannes Höffner. Velhagen &amp; Klasing, Bielefeld k. a. 1910.
* Martina Schattkowsky (eldonisto): ''Dresdner Maiaufstand und Reichsverfassungskampagne 1849. Revolutionäres Nachbeben oder demokratische politische Kultur?'' Leipziger Universitätsverlag, Lepsiko 2000, ISBN 3-934565-16-6 (''Schriften zur sächsischen Landesgeschichte'' 1).

== Literaturaj priverkadoj ==
* Marie Norden&lt;ref&gt;Kaŝnomo de Friederike Ernestine Wolfhagen (1812-1878).&lt;/ref&gt;: ''Dresdens Maitage. Ein Zeitbild''. A. Wienbrack, Lepsiko 1850
* Katrin Lange: ''Heubners Kanapee oder Richard Wagner auf den Barrikaden. Eine nachrevolutionäre Betrachtung'' (radiodramo), unua elsendo 1998, [[Deutsche Welle]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.fes.de/archiv/adsd_neu/inhalt/stichwort/maiaufstand.htm Okaze de la 160-a datreveno de la Dresdena Majribelo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100716192152/http://www.fes.de/archiv/adsd_neu/inhalt/stichwort/maiaufstand.htm |date=2010-07-16 }} – El la arĥivo Archiv der sozialen Demokratie (AdsD), subpaĝo de la Friedrich-Ebert-Fondaĵo
* [http://www.neumarkt-dresden.de/revolution_neumarkt.html Revolucio en Dresdeno de la 03-a ĝis la 9-a de majo 1849] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130312025927/http://www.neumarkt-dresden.de/revolution_neumarkt.html |date=2013-03-12 }} – Dokumentaĵo pri la Dresdena Majribelo kun historia bildmaterialo sur neumarkt-dresden.de

[[Kategorio:Historio de Germanio]]
[[Kategorio:Historio de Saksio]]
[[Kategorio:Revolucioj de 1848]]
[[Kategorio:1849]]</text>
      <sha1>ga46r959prxyv6ivy38fyek4moa437a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oper und Drama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430287</id>
    <revision>
      <id>9479387</id>
      <parentid>9229180</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5579" sha1="9zdr1i5t4lj914evzmly1rb2gifkir2" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
[[Dosiero:OperundDrama titel gebessert.jpg|eta|Titolpaĝo de la unua presaĵo]]
'''Oper und Drama''' [eo: Opero kaj dramo] estas la plej ampleksa kaj plej grava artoteoria traktaĵo de [[Richard Wagner]], kiun li verk ekde septembro de 1850 ĝis februaro 1851 en la ekzilo en Zuriko kaj omaĝis al sia amiko [[Theodor Uhlig]]. Pli malfrue li publikigis ĉi tiun ampleksan traktaĵon en la volumoj tri kaj kvar de siaj kolektaj traktaĵoj. [[Richard Strauss]] nomis ĝin „La libro de ĉiuj libroj pri muziko“&lt;ref&gt;Komp. Roland Tenschert: ''Richard Wagner im Urteil von Richard Strauss. Aus Briefen und mündlichen Äußerungen des Meisters.'' En: Schweizerische Musikzeitung 94, 1954, p. 328.&lt;/ref&gt;.

== Intenco de Wagner ==
En siaj traktaĵoj ''[[Die Kunst und die Revolution]]'' same kiel ''[[Das Kunstwerk der Zukunft]]'' Wagner jam estis plendinta pri la disfalo de la arto kaj provinta montri vojojn al ideala artoformo, al ''[[tutarta verko]]'' enprenan ĉiujn artojn. Centran rolon ludu je tio la kunfandiĝo de dramo kaj muziko al ''[[muzikdramo]]''. Wagner subdividis sian libron en jenajn tri ĉapitrojn:
* La [[opero]] kaj la esenco de la [[muziko]]
* La [[dramo]] kaj la esenco de la drama poezio
* Poezio kaj muziko en la [[dramo]] de la estonteco
Wagner klarigas en la unuaj partoj la diferencon inter vorta kaj muzika poezio kaj difinas la muzikon kiel la plej perfekta formo de homa lingva, kiel krono de la poezio. La scienco malvolvis al ni la &quot;''organismon de la lingvo, sed kion ĝi montris al ni, estis formortinta organismo, kiun nur la plej alta poetomizero povas revivigi, nome per tio, ke ĝi la vundojn, kiujn tranĉis la anatomia sekcilo, refermas al la korpo de la lingvo, kaj enspiras al ĝi la spiron, kiu animu ĝin por sinmovado. Ĉi tiu spiro tamen estas: – La muziko!''&quot;

La poetokomponisto klarigas plue la apartan efikon de aliteraciaj versoj kaj de harmonia [[Modulado (muziko)|modulado]] per pra-parencaj tonoj, por tiel povi esprimi la plej grandajn sentajn sensaciojn. Li priskribas la metian procedon, por trovi certajn tonojn kaj tonalojn. Tiom Wagner fakte evoluis kiel „tonmetisto“ novan metodon, por atingi plejeble grandan efikon sur homajn sentojn. Li estas la unua komponisto, kiu preskaŭ science okupiĝas pri la efiko de muziko, simile al la berlina fizikisto [[Hermann von Helmholtz]], kiu preskaŭ samtempe okupiĝis pri la fiziologia funkcio de muziko kaj publikigis la „doktrinon de la tonsentoj kiel fiziologia bazo de la muziko“.&lt;ref name=&quot;Tonempfindungen&quot;&gt;Hermann v. Helmholtz: ''[http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/references?id=lit3483 Die Lehre von den Tonempfindungen als physiologische Grundlage für die Theorie der Musik''], Brunsvigo, 1863&lt;/ref&gt;

== Sonpentrado kaj gvidmotivoj ==
La muziko resp. la [[harmonio]] (kiel la virina) estas la „naska elemento“, kiu enprenas la poetan intencon nur kiel generan semon, tekstas Wagner – kaj plue li filozofias pri la plej bona funkciado de orkestro por la perado de muziko kaj inventas la terminon „sonpentrado“. Unuafoje komponisto provis „plani“ kiel ĉe desegnotabulo la efikon de muziko, uzi muzikon, por „krei en trankvila fazo de la drama agado streĉojn“, por tiamaniero veki kaj kreskigi en la aŭskultanto atendojn kaj deziregojn. La muziko devas pli alparoli la senton ol la racion de la enprenanto. Poste li iras al la „melodiaj momentoj“ kiuj kiel „sentaj vojmontriloj“ estas gravaj komponantoj de la dramo, tiel ke ni „memoras pri la ideo“ kaj la „memoro ideigas“ nin. Wagner ĉi tie klarigas sian „[[gvidmotivo]]-teknikon“, kiun li sekve uzos en [[Der Ring des Nibelungen]], kiun li malmulte poste ekverkis, kiel „senfina melodio“ tiel fenomene kiel transportiloj de la agado.

La '''tonpoeto''' Wagner argumenas finfine, ke efektoplena [[dramo]] povas naskiĝi nur el muzikigita poezio, kaj ke [[poeto]] kaj [[muzikisto]] devas interagordiĝi tiel, ke perfekta muziko esprimo estas realigata. „Kio ne indas esti kantata, tio ankaŭ ne indas la versadon“, li asertas konsekvence. En „elrigardo“ Wagner metas ligon al la revolucia ŝanĝo de la artoj:

:''Kie nun la ŝtatisto senesperiĝas, la politikisto sinkigas la manojn, la socialisto sin penas per senfruktaj sistemoj, ja eĉ la filozofo ankoraŭ nur povas interpreti, sed ne profeti [...], Tie estas nun la ''artisto'', kiu klarvide povas ekkoni formojn, kiuj montriĝas al la sopiro, kiu deziregas la unusole veran – ''la homon''. La artisto povas vidi ankoraŭ neformitan mondon formita en la antaŭo [...]. Sed lia ĝuo estas mesaĝo [...], tiel li ankaŭ trovas la korojn, eĉ la sentojn, kun kiuj li povas komuniko. [...] ''La produktanto de la artverko de la estonteco estas neniu alia ol la artisto de la nuntempo, kiu komprenetas la vivon de la estonteco kaj sopiras esti entenata en ĝi. Kiu nutras en si ĉi tiun sopiron el la plej propra povo, tiu jam nun vivas en pli bona vivo – nur unu tamen povas tion: – la artisto.''&lt;ref&gt;Richard Wagner, ''Oper und Drama'', eldonita de Klaus Kropfinger, Stutgarto 1984.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fontoj ==
* Richard Wagner: [http://gutenberg.spiegel.de/buch/843/1 Oper und Drama]. Lepsiko: Weber 1852 (ankaŭ Stutgarto: Reclam 1984, ISBN 3-15-008207-2)
* Richard Wagner: ''Sämtliche Schriften und Dichtungen'', Lepsiko 1911
* Sven Friedrich: ''Richard Wagner, Werke, Schriften und Briefe'', Digitale Bibliothek, Berlino 2004.

[[Kategorio:Opero]]
[[Kategorio:Literaturaj verkoj]]
[[Kategorio:Richard Wagner]]
[[Kategorio:Literaturo de Germanio]]</text>
      <sha1>9zdr1i5t4lj914evzmly1rb2gifkir2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edit Kunovits-Schranz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433210</id>
    <revision>
      <id>9479373</id>
      <parentid>9310435</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1104" sha1="qgnf1wmsgasf8ldhcpmg52g3ejid3z9" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Edit KUNOVITS-SCHRANZ''' [kunoviĉ-ŝranc] estis rumania hungara scenejdekoraciistino kaj kostumistino. Ŝi naskiĝis en [[Craiova]] la [[30-an de oktobro]] [[1922]] kaj mortis en [[Kluĵo]] la [[1-an de junio]] [[1984]].

== Kariero ==
Edit Kunovits-Schranz akiris diplomon en Ĉeflernejo Arta Ion Andrescu de [[Kluĵo]] en 1955. Komence ŝi laboris ĉe la Rumana Nacia Teatro, poste inter 1966–69, resp. de 1974 ĝis sia morto ĉe la [[Kolozsvári Állami Magyar Színház]] de [[Kluĵo]].

== Ĉefaj laboraĵoj ==
* [[Schiller]]: Stuart Mária; [[Max Frisch|Frisch]]: Biedermann és a gyújtogatók; [[József Gvadányi|Gvadányi J.]]– [[József Gaál|Gaál J.]]–[[Méhes]] Gy.: A peleskei nótárius; [[Verdi]]: [[Nabucco]].

== Fonto ==
* [http://mek.niif.hu/02100/02139/html/index.html Magyar színházművészeti lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120502080405/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/index.html |date=2012-05-02 }}
{{Vivtempo|kunovits-Schranz, E.}}

[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj scenejdekoraciistoj]]
[[Kategorio:Kostumdizajnistoj]]</text>
      <sha1>qgnf1wmsgasf8ldhcpmg52g3ejid3z9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernő Macalik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>433283</id>
    <revision>
      <id>9479585</id>
      <parentid>8555658</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1212" sha1="j98jym5oq6pp5kkt4iazq987bcef6me" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| dosiero             =Maczalik Ernő.jpg
| priskribo           = Foto: [[László Horváth (fotisto)|László Horváth]]
| grandeco de bildo   =
|Fono =
| dato de naskiĝo    =
| loko de naskiĝo    =
}}
'''Ernő MACALIK''' estis rumania hungara biologo. Li naskiĝis en [[Kluĵo]] la [[7-an de julio]] [[1944]], kaj mortis  en la sama loko la [[25-an de marto]] [[2023]].

==Kariero==
Ernő Macalik diplomitiĝis pri biologio en [[UBB]] de [[Kluĵo]] (1967). Li instruis en [[Cârța (Harghita)]]. Li debutis kun fakpublikaĵo en ''[[Igazság]]'' de [[Kluĵo]] (1967). Li publikigis ankaŭ fotojn en ''[[Művelődés]]'', ''[[A Hét]]'', ''[[Falvak Dolgozó Népe]]'', ''Informaţia Harghitei'', ''Hargita Kalendárium'' (1985), ''[[Romániai Magyar Szó]]''. De 1990 li instruis biologion en Porkantoro Instituto de Romkatolika Teologio de [[Alba Iulia]]. Li priokupiĝas precipe la kuracplantojn.

==Fonto==
*[http://lexikon.kriterion.ro/szavak/2603/ Romániai magyar irodalmi lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304232015/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/2603/ |date=2016-03-04 }}

{{bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Macalik, I.}}
[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj]]</text>
      <sha1>j98jym5oq6pp5kkt4iazq987bcef6me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastelo Friedrichsthal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>445264</id>
    <revision>
      <id>9479152</id>
      <parentid>9055128</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1587" sha1="300hdl2r5kfh099pzie3nixmv46osui" xml:space="preserve">{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Centra Gotha|Zomo=17}}
[[Dosiero:Gotha, the orangery park and the palace Friedrichsthal.jpg|eta|La kastelo en la fono, kun la oranĝerio en la antaŭo.]] La '''Kastelo Friedrichsthal''' en [[Gotha]] (Germanujo) estas flanka, kvazaŭ suplementa kastelo de la granda [[Kastelo Friedenstein|Friedenstein]]-a.

La baroka komplekso konsistas el tri aloj kaj konstruiĝis laŭ la planoj de W. C. Zorn von Plobsheim dum 1708-1711. Komisiinto estis duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kiu volis havi someran palacon por si. Hodiaŭ ĝi gastigas la Fakalternejon por transportmanaĝerado respektive la Fakaltlernejon por konstruado, ekonomio kaj trafiko.

Okcidente de la kastelo troviĝas [[Oranĝerio de Gotha]], kiu komponiĝas de 2 oranĝeriaj konstruaĵoj en pli mallarĝa senco de la vorto kaj unu eksa forcejo, kiu hodiaŭ estas la urba biblioteko.

== Literaturo ==
* E. Schenk zu Schweinsberg: ''Schloß Friedrichsthal zu Gotha'' (=Das Thüringer Fähnlein. Monatshefte für die mitteldeutsche Heimat, vol. 4), eldonejo Neuenhahn, Jena 1939, p. 125-129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.orangerie-gotha.de/ Hejmpaĝo oranĝeria.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200919054858/https://www.orangerie-gotha.de/ |date=2020-09-19 }}
* [http://www.fachschule-gotha.de La fakaltlernejo ene de la kastelo.]

&lt;!--{{Koordinato|NS=50/56/49.8/N|EW=10/42/37.3/O|type=landmark|dim=300|region=DE-TH}}--&gt;

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Gotha|Friedrichsthal]]</text>
      <sha1>300hdl2r5kfh099pzie3nixmv46osui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479153</id>
      <parentid>9479152</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9479153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="80rrr1zrsp0ipbjvmnnix8z5st5avdm" xml:space="preserve">{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Centra Gotha|Zomo=17}}
[[Dosiero:Gotha, the orangery park and the palace Friedrichsthal.jpg|eta|La kastelo en la fono, kun la oranĝerio en la antaŭo.]] La '''Kastelo Friedrichsthal''' en [[Gotha]] (Germanujo) estas flanka, kvazaŭ suplementa kastelo de la granda [[Kastelo Friedenstein|Friedenstein]]-a.

La baroka komplekso konsistas el tri aloj kaj konstruiĝis laŭ la planoj de W. C. Zorn von Plobsheim dum 1708-1711. Komisiinto estis duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kiu volis havi someran palacon por si. Hodiaŭ ĝi gastigas la Fakalternejon por transportmanaĝerado respektive la Fakaltlernejon por konstruado, ekonomio kaj trafiko.

Okcidente de la kastelo troviĝas [[Oranĝerio de Gotha]], kiu komponiĝas de 2 oranĝeriaj konstruaĵoj en pli mallarĝa senco de la vorto kaj unu eksa forcejo, kiu hodiaŭ estas la urba biblioteko.

== Literaturo ==
* E. Schenk zu Schweinsberg: ''Schloß Friedrichsthal zu Gotha'' (=Das Thüringer Fähnlein. Monatshefte für die mitteldeutsche Heimat, vol. 4), eldonejo Neuenhahn, Jena 1939, p. 125-129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [http://www.orangerie-gotha.de/ Hejmpaĝo oranĝeria.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200919054858/https://www.orangerie-gotha.de/ |date=2020-09-19 }}
* [http://www.fachschule-gotha.de La fakaltlernejo ene de la kastelo.]

&lt;!--{{Koordinato|NS=50/56/49.8/N|EW=10/42/37.3/O|type=landmark|dim=300|region=DE-TH}}--&gt;

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Gotha|Friedrichsthal]]</text>
      <sha1>80rrr1zrsp0ipbjvmnnix8z5st5avdm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479154</id>
      <parentid>9479153</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1454" sha1="2lzdvz04720nflhxqcaowfxmktyjvdd" xml:space="preserve">{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Centra Gotha|Zomo=17}}
'''Kastelo Friedrichsthal''' en [[Gotha]] (Germanujo) estas flanka, kvazaŭ suplementa kastelo de la granda [[Kastelo Friedenstein|Friedenstein]]-a.

La baroka komplekso konsistas el tri aloj kaj konstruiĝis laŭ la planoj de W. C. Zorn von Plobsheim dum 1708-1711. Komisiinto estis duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kiu volis havi someran palacon por si. Hodiaŭ ĝi gastigas la Fakalternejon por transportmanaĝerado respektive la Fakaltlernejon por konstruado, ekonomio kaj trafiko.

Okcidente de la kastelo troviĝas [[Oranĝerio de Gotha]], kiu komponiĝas de 2 oranĝeriaj konstruaĵoj en pli mallarĝa senco de la vorto kaj unu eksa forcejo, kiu hodiaŭ estas la urba biblioteko.

== Literaturo ==
* E. Schenk zu Schweinsberg: ''Schloß Friedrichsthal zu Gotha'' (=Das Thüringer Fähnlein. Monatshefte für die mitteldeutsche Heimat, vol. 4), eldonejo Neuenhahn, Jena 1939, p. 125-129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [http://www.orangerie-gotha.de/ Hejmpaĝo oranĝeria.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200919054858/https://www.orangerie-gotha.de/ |date=2020-09-19 }}
* [http://www.fachschule-gotha.de La fakaltlernejo ene de la kastelo.]

&lt;!--{{Koordinato|NS=50/56/49.8/N|EW=10/42/37.3/O|type=landmark|dim=300|region=DE-TH}}--&gt;

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Gotha|Friedrichsthal]]</text>
      <sha1>2lzdvz04720nflhxqcaowfxmktyjvdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479155</id>
      <parentid>9479154</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9479155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1345" sha1="e5dlkqvbqjgtfm6lnjwawrf6tt9fdxk" xml:space="preserve">{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Centra Gotha|Zomo=17}}
'''Kastelo Friedrichsthal''' en [[Gotha]] (Germanujo) estas flanka, kvazaŭ suplementa kastelo de la granda [[Kastelo Friedenstein|Friedenstein]]-a.

La baroka komplekso konsistas el tri aloj kaj konstruiĝis laŭ la planoj de W. C. Zorn von Plobsheim dum 1708-1711. Komisiinto estis duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kiu volis havi someran palacon por si. Hodiaŭ ĝi gastigas la Fakalternejon por transportmanaĝerado respektive la Fakaltlernejon por konstruado, ekonomio kaj trafiko.

Okcidente de la kastelo troviĝas [[Oranĝerio de Gotha]], kiu komponiĝas de 2 oranĝeriaj konstruaĵoj en pli mallarĝa senco de la vorto kaj unu eksa forcejo, kiu hodiaŭ estas la urba biblioteko.

== Literaturo ==
* E. Schenk zu Schweinsberg: ''Schloß Friedrichsthal zu Gotha'' (=Das Thüringer Fähnlein. Monatshefte für die mitteldeutsche Heimat, vol. 4), eldonejo Neuenhahn, Jena 1939, p. 125-129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.orangerie-gotha.de/ hejmpaĝo oranĝeria]  
* [http://www.fachschule-gotha.de La fakaltlernejo ene de la kastelo.]

&lt;!--{{Koordinato|NS=50/56/49.8/N|EW=10/42/37.3/O|type=landmark|dim=300|region=DE-TH}}--&gt;

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Gotha|Friedrichsthal]]</text>
      <sha1>e5dlkqvbqjgtfm6lnjwawrf6tt9fdxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479200</id>
      <parentid>9479155</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="qqpod2v6is3z3xghqztzmcd456nwhx9" xml:space="preserve">{{Informkesto kastelo|Regiono-ISO=DE-TH|Situo sur mapo2=Centra Gotha|Zomo=17}}
'''Kastelo Friedrichsthal''' en [[Gotha]] (Germanujo) estas flanka, kvazaŭ suplementa kastelo de la granda [[Kastelo Friedenstein|Friedenstein]]-a.

La baroka komplekso konsistas el tri aloj kaj konstruiĝis laŭ la planoj de [[Wolf Christoph Zorn von Plobsheim]] inter 1708-11. Komisiinto estis duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kiu volis havi someran palacon por si. Hodiaŭ ĝi gastigas la Fakalternejon por transportmanaĝerado respektive la Fakaltlernejon por konstruado, ekonomio kaj trafiko.

Okcidente de la kastelo troviĝas [[Oranĝerio de Gotha]], kiu komponiĝas de 2 oranĝeriaj konstruaĵoj en pli mallarĝa senco de la vorto kaj unu eksa forcejo, kiu hodiaŭ estas la urba biblioteko.

== Literaturo ==
* E. Schenk zu Schweinsberg: ''Schloß Friedrichsthal zu Gotha'' (=Das Thüringer Fähnlein. Monatshefte für die mitteldeutsche Heimat, vol. 4), eldonejo Neuenhahn, Jena 1939, p. 125-129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.orangerie-gotha.de/ hejmpaĝo oranĝeria]  
* [http://www.fachschule-gotha.de La fakaltlernejo ene de la kastelo.]

&lt;!--{{Koordinato|NS=50/56/49.8/N|EW=10/42/37.3/O|type=landmark|dim=300|region=DE-TH}}--&gt;

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Kasteloj en Distrikto Gotha|Friedrichsthal]]</text>
      <sha1>qqpod2v6is3z3xghqztzmcd456nwhx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aŭgusteno kaj Jozefo Lèmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>450267</id>
    <revision>
      <id>9479411</id>
      <parentid>9436061</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7802" sha1="eyqpw440lr87l263e4j9tdlet7cma1u" xml:space="preserve">'''Aŭgusteno kaj Jozefo Lèmann''' (aŭ fratoj Lèmann) estis du ĝemeloj, judoj kaj orfaj, naskiĝintaj en 1836 en [[Liono]], (Francio). Ili estis kreskigitaj  ĉe onklaro, apartenanta al unu el la plej elstaraj familioj de la urbo. Ĉe la dekoka jaro, kaŝe, la du fratoj fariĝis katolikoj; kiam ili estis malkaŝitaj oni ilin akre kaj pune traktis kaj ankaŭ batis, sed ili rezistis kaj sendis leteron al loka ĵurnalo por deklari sian spontanan decidon... Ilia decido aliri katolikan seminarion koincidis kun ilia forigo el la onkla domo kaj forpelo el la memoro de la parencaro.

Ili ricevis katolikan pastran ordinadon en 1889. Krom la praktikado de la pastraj ekzercoj, ili kultis aparte studojn pli lingvo kaj historio de judaj eventoj, prefere samtempaj kun la vivo de Jesuo Kristo, de ili agnoskita la Mesio promesita kaj kiel Difilo. Kaj ĝuste en tiu ilia aktiveco kuŝas ilia graveco en la historia kaj kultura medioj.

Jozef mortis en 1909 kaj Aŭgustin en 1916. Inter la multaj ilia verkoj, en 1877 ili publikigis sian precipan verkon: ''Valeur de la Assemblée qui promonça la peine de mort contre Jésus Christ'' (Problemo pri la digno de la asembleo kiu sentencis la mortopunon de Jesuo Kristo). Sur tiu historia verko oni metu atenton.

== Historia verko de la fratoj Lèmann ==
Ili publikigis diversajn verkojn, ĉiujn  celantajn pruvi ke Jesuo estis la Mesio atendita. Kaj estis libroj verkitaj de homoj kiuj bone konis la judan religion kaj ties historion kaj ankaŭ [[Talmudo]]n sur kiu precipe fondis sian sciencan esploron

En sia precipa verko la du erudiciaj aŭtoroj rekonstruis la historion de [[Sinedrio]] kaj sukcesis trovi la biografiaĵojn de eĉ ''40'' el la ''71'' membroj kiuj kondamnis Jesuon el Nazareato, pruvante  - ne malofte kun la Talmudo tramane – ke temis pli personoj almenaŭ pridiskutindaj. Krome, nesataj, ili estis zorge kontribuintaj al la analizo pri la tuta procezo, paŝon post paŝo, kaj konstatis almenaŭ ''27'' malregulaĵojn: unu sola el tiuj sufiĉus senvalidigi la tutan proceson. Ke temis pri proceso-farso, tipaj de la stalina epoko, ni tion sciis el la Evangelioj. Sed, ĉar la Evangeliistoj estis sendube kristanaj, iliaj informoj sin elmetis al la risko de facila akuzo pri partianeco. Male, fratoj Lémann elmontras, profitante nur de judaj fontoj, ke la proceso, ĉiuflanke ekzamenita kaj laŭvole returnita, restas tragika burleskaĵo

Fakte, Nikodemo, Gamalielo kaj Jozefo el Armateo – la unuaj honoraj homo de tiu kunsido – volis  eĉ ne en ĝi partoprenis, sciante ke la sentenco estis jam skribita anticipe. Ekzemple, la juda leĝo malpermesis la noktajn procesojn. Kaj inter unu seanco kaj alia, devis pasi almenaŭ unu tago. Estis malpermesite procesi en la festaj vigiloj: male, Jesuo estis arestita dumnokte, tuj procesita, kaj reprocesita ĉe tagiĝo, sen interrompo de kontinueco. Kaj estis la unua tago de la sengista periodo, vigilo – tute rekte - de Pasko. Tre malpermese eldiri mortsentencojn, ekstere de la Gazith, nome de Salo de la otangulaj ŝtonoj de la Templa perimetro. Male, Jesuo estis kondamnita eĉ en la domo de [[Kajafas]]. La atestantaro devia estis aŭskultata unu post la alia  kaj private, male kiel oni scias, okazis la kontraŭo. La sepdekunu membroj de la Sinedrio devis voti unu post la alia. Male, en kazo de Jesuo oni kriis kune “al morto” en tumulta konsento. La debato devis komenci kun la anonco pri la akuzoj komunikotaj al la akuzato. Mali, Kajafas, kies tasko esti tiu de juĝisto, senrajte agas kiel publika akuzanto kaj eĉ aŭdacas demandi al la akuzito Jesuo pri ties doktrino... Sume, li havis nenian akuzon kaj petis al la akuzito kulpigi sin mem. Fakte, Jesuo al li rimarkigas ke, laŭregule li devus demandi tiuj kiuj lin estis aŭskultintaj, ĉar li parolis ĉiam publike - (kaj ricevas  mandorsan fraton flanke de servisto de kajafas(en kies loĝejo, oni tion ne forgesu, okazas la (procezo). Jesuo, entute, scias ke ili nenion havas kontraŭ li, pro tio ili provas nur elkapti agnoskon pri kulpo...

En la scienca esploro estas ekzamenita ĉiu aspekton de afero kaj evidentigitaj la multaj kontraŭleĝajn kondutojn.

== personecoj de la sinedrianoj kondamnantaj ==
Sed kiu sidas en tiu Sinedrio de la fatala jaro? Ĉeestas uloj kiel ''Joazar'', sacerdoto kaj filo de sacerdoto. Lia patro, ''Simon Boeto'', membras, kune kun aliaj siaj filoj, en la Snedrio. Li estis ĉefsacerdoto ĉar patro de Mariamme, la plej bela virino de la tuta Judujo: por ŝin igi sian, [[Herodo la Granda]] estis seniginta je ĉefsacerdoteco Joŝua ben Fabes kaj ĝin estis doninta al li. ''Anania  ben Nebedai'' (kiu poste estos ĉefsacerdoto kaj porjuĝe sendos Sanktan Paŭlon al la prokuroro Feliĉo, famas pro speciala frandemo kaj [[Pantagruel|pantagruelaj]] [[Bankedo|bankedoj]]. ''Kelkia'', gardisto de la trezoro de la Templo, estas tiu kiu transdonas la tridekajn arĝentajn monerojn al Judaso (precize perprofete antaŭsciigitaj ankaŭ rilate la nombron).

Estu dirate ke la juĝoj konigitaj en la libro, kaj ankaŭ tiuj malmultaj kiujn ĉi tie oni citos, estas eltiritaj el la [[Talmudo]], ĉar la juda tradicio, ankaŭ estonta, havas nenian estimon pri tiuj uloj. ''Jonata ben Uziel'' estas la skribisto kiu tradukas ĉiujn Profetojn krom [[Danielo (profeto)|Danielo]] ĉar la priskribo kiun tiu ĉi faras pri la Mesio ŝajnas la portreto de Jesuo el Nazareto. ''Ismael ben Eliza'' estas la belulo de la grupo: iun tagon lia patrino lavis al li la piedojn post lia reveno el rabena skolo kaj devote trinkis la lavakran akvon. Estu plue dirate: estis tiuj homoj la enkondukintoj de uzo sin nomiĝi ''rabbi'' (''majstro''), uzo kiu antaŭe ne ekzistis kaj kiun Jesuo severe riproĉis kiam malpermesas al siaj disĉiploj sin nomigi ĉe la popolo tiamaniere, ĝuste por ilin distingigi el ''gisto'' de tiuj fariseoj. ''Zachai'' estas tiu kiu post la detruo de la Templo flanke de estonta imperiestro [[Tito (imperiestro)|Tito]] translokigas la Sinedrion al Jafne; sed tio ne malpermesis al li fariĝi “unu el la plej neimitindaj korteganoj de Tito mem, kvankam ankaŭ li, kiel ĉiuj en Jerusalemo, vidis la grandan templan kupran pordon (por ĝin movi necesis la forto de  dudek viroj) malfermiĝi tutsole kun granda frakaso. Pri ''Ben Tsitsit Haccassat''  Talmudo informas pri la ekĉesa pompo de la vestoj kaj pri lia amo al la lukso sembremsa. ''Doras'' fariĝos unu el korteganoj de prokuroro Feliĉo, kiu konfidis ĝuste al li la ŝarĝon mortigi la ĉefsacerdoton Jonathas.

Eblas daŭrigi kun la priskribo de la personecoj de tiuj sinedrianoj. Sed oni proponu la demandon: kial ili tiom malamis Jesuon? Oni ne forgesu ke, post kelkaj jaroj, ili ne hezitis aklami du supozitajn mesiojn, kiuj uzis armilojn, inter kiuj tiun kiu kaŭzos la finan ruinigon de Israelo. Tiamaniere ili klarege kontraŭdiris tion kion ili estis dirintaj pri Jesuo ĵus kiam tiu resurektigis Lazaron: ''ke bone estas por vi, ke unu homo mortu por la popolo, kaj ke la tuta nacio ne pereu.'' (Joh 41, 50)  

La aŭtoroj fratoj Lémann elmontras ke la homo kiu ili estas juĝantaj estis senmaskiginta ilian ŝajnan piecon kaj malpliiginta la publikan konsideron de ili ĝuitan. Li reĵetas krome, la senrajtajn preskribojn kiuj ili volus meti super la [[Leĝo de Moseo]] mem; kaj volus abolicii la kontraŭleĝajn dekonaĵojn per kiuj ili oprimas la popolon...''
 
== Bibliografio ==
* Valeur de la Assemblée qui promonça la peine de mort contre Jésus Christ. italigita: L’assemblea che condannò il Messia. Storia del Sinedrio che decretò  la pena di morte  di Gesù, Libreria Editrice Fiorentina,  
* Pino Cammilleri, ''Il Timone'', n.120, februaro 2013. 

== Vidu ankaŭ ==
*[[Proceso kontraŭ Jesuo]]
*[[Talmudo]]
*[[Leĝo de Moseo]]

[[Kategorio:Talmudo]]
[[Kategorio:Nova Testamento]]</text>
      <sha1>eyqpw440lr87l263e4j9tdlet7cma1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kristana teologio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>451488</id>
    <revision>
      <id>9479383</id>
      <parentid>9438475</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83945" sha1="8pp55d15cs5k3seeqhyosb4er0fov6c" xml:space="preserve">[[Dosiero:Raffael 078.jpg|360px|eta|''[[Disputo pri la Sakramento|La teologio]]'', ([[Rafaelo]]).]]
'''Kristana teologio''' estas la fako kiu studas la [[Dio]]n de [[Kristanismo]] kaj lian relatiiĝon kun la homo en la arko de la tuta historio de la [[Savo laŭ la Biblio|savo]], kies kulmino estas la [[misio]] kaj la [[Elaĉeto (religio)|elaĉeta]] [[Oferado|ofero]] de [[Jesuo Kristo]]. Ekzistas teologioj de aliaj religioj, kiuj ne estas temo de tiu artikolo.

==Difino pri la kristana teologio==
La termino ''teologio'' ne aperas tia en la [[Biblio|sanktaj libroj]], kvankam tiu ideo vaste ĉeestas. Kutime spertuloj allasas tiun difinon: “La teologio estas la scienco pri Dio kaj lia rilato kun la homo kaj la mondo”.&lt;ref&gt;tiu difino estis proponita de teologo [[Benjamin Breckinridge Warfield|Warfield]].&lt;/ref&gt;

La kristana teologio estas [[rezonado]] de la [[racio]] pri la mesaĝo de la [[revelacio]], ricevita en la [[fido]]. Ĉe la bazo, do, staras la rilato inter fido kaj racio konceptataj kiel komplementaj. La kristanaj [[Apologio|apologiuloj]] difinis sian fidon &quot;vera filozofio&quot;, nome kiel aŭtentaj respondoj al filozofiaj demandoj.&lt;ref&gt;En la [[encikliko]] ''[[Fides et Ratio]]'' de [[johano Paŭlo la 2-a]] oni legas ĉi-rilate: “En la studo pri la Revelacio kaj ĝia kredebleco kune kun la rilata kredago, la fundamenta teologio devas montri kiel, sub la lumo de la scio per fido, elmerĝas iuj veroj kiujn la racio kaptas per sia aŭtonoma priserĉa vojo […]. Oni pensu al la natura scio pri Dio, al la eblo distingi la dian revelacion el aliaj fenomenoj kaj al la rekono pri ĝia kredebleco, al la kapablo de la homa lingvaĵo paroli laŭ maniero signifa kaj vera ankaŭ pri tio kio superas ĉiun homan sperton. El ĉiuj tiuj veroj, la menso kondukiĝas aserti pri la ekzisto de vojo vere propedeŭtika al la fido... (paragrafo 67).&lt;/ref&gt;

Plidetale, la kristana teologio povas esti difinita kiel la fako kiu:
* ''prezentas unuigitan formuladon de la vero pri [[Dio]] kaj pri liaj rilatoj kun la homaro kaj universo, tiaj kiaj ili estas prezentitaj en la dia Revelacio;''
* ''aplikas tiujn verojn al la tuta sfero de la homaj vivo kaj penso. ''

==Historio de la kristana teologio==
La unuaj formoj de kristana teologio okazis kun la tieldiritaj [[Apostolaj Patroj]] de la [[2-a jarcento]], kies neniu tamen apartenas al la nombro de la [[Apostolo]]j de Jesuo, ĉiuj vivintaj en la antaŭa jarcento.&lt;ref&gt;La netaŭga nomo “Apostolaj Patroj” estis ideigita de la franca teologo [[Jean Baptiste Cotelier]] en la [[17-a jarcento]].&lt;/ref&gt; Tiuj patroj grave alfrontis iujn aspektojn profetajn kaj doktrinajn de kristanimo. Inter la plej elstaraj dokumentoj kiujn ili lasis al la posteularo troviĝas la [[Didakeo]], teksto entenanta iujn normon edukajn kaj moralajn,

La unua renkonto inter kristanismo kaj la greka penso okazis per la parolado de Paŭto al la Atenanoj:

'''”22 Kaj Paŭlo staris meze de la Areopago, kaj diris: Atenanoj, mi rimarkas, ke vi estas ĉiurilate tro servemaj al diaĵoj. 23 Ĉar preterpasante kaj rigardante viajn adorataĵojn, mi trovis ankaŭ altaron, sur kiu estis skribite: AL DIO NEKONATA. Kiun do vi nekonante adoras, Tiun mi predikas al vi. 24 La Dio, kiu faris la mondon kaj ĉion, kio estas en ĝi, estante per Si mem Sinjoro de la ĉielo kaj la tero, ne loĝas en manfaritaj temploj; 25 kaj ne estas servata de homaj manoj, kvazaŭ Li ion bezonus, ĉar Li mem donas al ĉiuj vivon kaj spiron kaj ĉion; 26 kaj el unu origino Li faris ĉiujn naciojn de la homoj, por loĝi sur la tuta supraĵo de la tero, difininte ordigitajn epokojn kaj la limojn de iliaj loĝejoj; 27 por ke ili serĉu Dion, se eble ili povus ĉirkaŭpalpi kaj trovi Lin, kvankam Li ne estas malproksime de ĉiu el ni; 28 ĉar en Li ni vivas kaj moviĝas kaj ekzistas, kiel ankaŭ iuj viaj poetoj diris: Ĉar ni estas ankaŭ Lia idaro. 29 Tial ni, estante idaro de Dio, devas ne opinii la Diecon simila al oro aŭ arĝento aŭ ŝtono, gravuraĵo de homa arto kaj imagado. 30 Kaj la tempojn de nesciado preterrigardis Dio, sed nun Li proklamas al ĉiuj homoj, ke ili pentu; 31 tial Li difinis tagon, en kiu Li juĝos la mondon en justeco per tiu viro, kiun Li elektis, doninte garantion pri tio al ĉiuj homoj per tio, ke Li relevis lin el la mortintoj”. (Agoj de la Apostoloj, 17, 16-31) '''

===Apostolaj Patroj===
Okazis nur kun la unuaj Apostolaj Patroj, tamen, ke la kristana penso komencis laŭgrade ricevi la vestojn de la teologio, nome de provo pensi la diaĵon per la iloj de la [[racio]], ne propre por fortigi la fidon, sed prefere por ĝin defendi kontraŭ la kritikoj. En kosmopolita etoso de la greka-romia [[helenismo]], krome, kreiĝis ĉiam pli nepre la neceso distingi la aŭtentan kristanismon el la alportoj de aliaj doktrinoj. La rilato kun la [[Sintezo de la greka filozofio|greka filozofio]] kaj pagana, ekokupis la centron de vera debato: jam antaŭe [[Sankta Paŭlo|Paŭlo de Tarso]] plurfoje estis kontraŭmetinta la nekristanan saĝon de la homaj tradicioj&lt;ref&gt;”Kie estas la saĝulo? kie estas la skribisto? kie estas la diskutisto de ĉi tiu tempaĝo? ĉu Dio ne malsaĝigis la saĝecon de la mondo?” (1 Kor 1, 20).&lt;/ref&gt; kontraŭ la dia saĝo, kiun li invitis koni per la “okuloj de la menso”.&lt;ref&gt;''Romanoj'' 1, 20&lt;/ref&gt; Embria provo fandi la filozofion grekan kaj [[judismo|mosean religion]] estis jam plenumita de [[Filo de Aleksandrio]], kutime taksata la unua kiu interpretis laŭplatone la [[Biblio]]n, kaj pro tio konsiderita la antaŭanoncanto de la [[Patristiko]].&lt;ref&gt;G. Reale, ''Filone di Alessandria e la prima elaborazione filosofica della dottrina della creazione'', in AA.VV., ''Paradoxos politeia. Studi patristici in onore di Giuseppe Lazzati'', Milano 1979, pp. 247-287.&lt;/ref&gt;

Ĝenerale oni povas diri ke la pagana kultura heredaĵaro estis ricevita ĉe kristanoj kun malsamaj akcentoj, sen aŭtomate identigi ĝiajn penssistemojn kun la evangelia mesaĝo, sed prefere kun certa kritika konscio kiu, en [[Tertuliano]] ekzemple, ŝanĝiĝas al klara malkonsento. Li fakte sin demandas: ''Kion havas komunan Ateno kaj Jerusalemo? Kion la Akademio kaj la Eklezio?''&lt;ref&gt;Tertuliano, ''De praescriptione haereticorum'', VII, 9.&lt;/ref&gt; Enkondukante unuafojon la koncepton pri [[Persono]], Tertuliano subtenas ke la dogmoj de la kristana religio subtenendas tiom pli per fido kiom malpli ili aperas nekompreneblaj por la racio, tezo resumita en la esprimo ''[[Credo quia absurdum]]'' («Mi kredas ĉar estas tio absurdas»).&lt;ref&gt;nome oni povas ĝin aserti nur per la fido. Reale la frazo de Tertuliano estis:: «''Natus est Dei Filius; non pudet, quia pudendum est: et mortuus est Dei Filius; prorsus credibile est, quia ineptum est''», tradukebla tiel: «Ke naskiĝis Difilo, ne hontas kvankam ĝi indas je honto: kaj ke la Difilo estas mortinta kio estas tute kredeble ĉar tute nepensebla» (''De Carne Christi'').&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:San Ggiustino martire.jpg|maldekstra|120px|eta|[[Justino Martiro]].]]

Aliaj apologiuloj, male, sintenis pli malfermite al la eblo de dialogo kun la filozofio. Justino el Nabluso, ekzemple, estis inter la unuaj teologoj kiuj identigi la enkarniĝintan Kriston kun la ''[[Logos]]'' de la [[Antikva Grekio]], termino kiun li trovis jam uzita en la [[prologo de Johano]]. ''Logos'', tradukita al la latina per ''Verbo'', esence signifis la racion aŭ la universalan fundamenton de la mondo, kaj estis ĉerpita koncepto de la [[Stoikismo|stoika filozofio]] kaj [[Novplatonismo|novplatona]].
[[Dosiero:Saint Irenaeus.jpg|eta|dekstra|[[Sankta Ireneo|Ireneo de Liono]].]]

Ankaŭ [[Sankta Ireneo|Ireneo de Liono]] sin montris akcepteme preta ricevi iujn ĝeneralajn principojn de novplatonismo, de li juĝatajn afinaj al Kristanismo; aliflanke li alarmis pri la ekvastiĝo de [[kristana gnostikismo|gnostikismo]] kies formoj, ene de la kristanaj medioj, proponis [[asketismo|asketajn]] kaj [[esoterismo|esoterajn]] aspektojn, fariĝintajn estonte parte heredaĵo de la Eklezio mem.

Ireneo, kontraŭante la [[gnostikismo|gnostikan]] pesimismon celantan senvalorigi la korpajn realaĵojn, estis la unua teologoj profitanta de la principo de la [[Apostola posteuleco]] por refuti siajn oponantojn, evidentigante argumentan linion kiu naskiĝas kun [[Jesuo]], trairas la [[Apostolo]]jn kaj daŭrigas tra la Agoj de la [[episkopo]]j. Lia penso transiras la refuton de la herezo: oni rajtas, fakte, diri ke li prezentiĝas kiel la granda teologo de la Eklezio, kiu kreis la [[Sistema teologio|sisteman teologion]]; li mem parolas pri “sistemo de la teologo”, nome pri la interna kohero de la tuta kredindaĵaro. Centre de lia teologio lokiĝas la problemo de la ''Kredregulo'' kaj ĝia transdono.&lt;ref&gt;[[Benedikto la 16-a]] el '[http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/audiences/2007/documents/hf_ben-xvi_aud_20070328_it.html ĝenerala aŭdienco] pri [[Sankta Ireneo|Ireneo el Liono]].&lt;/ref&gt; Tiu sankta ordo reprezentas veran kaj propran [[Tradicio]]n posedantan la jenajn karakterizojn:
* '''ĝi havas la publikan karakteron malsame ol tiu sekreta de la gnostikuloj. '''&lt;ref&gt;Ireneo, ''Adversus haereses'', 3,3,3-4.&lt;/ref&gt;
* '''ĝi havas unuecan karakteron, dum la sektoj estas multaj kaj malsamaj, '''&lt;ref&gt;''Ibidem'', 1,10,1-2.&lt;/ref&gt;
* '''ĝi estas gvidita de la [[Sankta Spirito]], kaj do ne transdonas homajn instruaĵojn spite de ilia saĝo aŭ inteligenteco. '''&lt;ref&gt;''Ibidem'', 3,24,1; ''Adversus haereses'', III, 3,1: PG 7,848.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Origen.jpg|120px|eta|[[Origeno|Origeno Adamantio]].]]

===La unuaj teologiaj sistemoj===
Inter tiuj kiuj sin dediĉis al la formulado de la unua granda sistemo de filozofio citindas [[Klemento de Aleksandrio]]; kiel Justino, ankaŭ Klemento alvenis subteni ke Dio donis la filozofion al la Grekoj “kiel testamenton ilian propran” &lt;ref&gt;Klemento de Aleksandrio, ''Strom.'', 6,8,67,1.&lt;/ref&gt; Laŭ li, la greka filozofia tradicio, kvazaŭ samvalore kun la [[Torao|Mosea leĝo]], estas medio de &quot;[[Revelacio]]&quot;: ili estas du fontoj kiuj definitive iras renkonten al la sama ''[[Logos]]''. Ricevinte tiun heredaĵon, [[Origeno]] allasis decidan markon al la kristana teologio, ĝin refondante kiel [[ekzegezo]]n kaj eksplikon de la [[Biblio|Sanktaj Libroj]].

Laŭ Origeno li estis krome inter la unuaj utiligantoj de la termino ''homooùsios'' («samsubstanca»)&lt;ref&gt;[http://www.disf.org/Voci/106.asp Dizionario interdisciplinare di scienza e fede], di Peter E. Hodgson.&lt;/ref&gt; por indiki la rilaton de la [[Procesio (teologio)|procesio]] ekzistanta inter la tri Personoj de la kristana [[Sankta Triunuo]], en optiko tamen de neperfekta egaleco sed de [[subordiĝismo]] de la Filo rilate la Patron;&lt;ref&gt;Vidu: [http://www.chiesariformatasalerno.org/extdocs/Subordinazionismo_e_Triteismo.html Subordinazionismo e Triteismo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091005032805/http://www.chiesariformatasalerno.org/extdocs/Subordinazionismo_e_Triteismo.html |date=2009-10-05 }}.&lt;/ref&gt; liaj instruaĵoj estis reprenitaj de [[Gregorio de Nazianco]] kiu, male, sin esprimis favore de la egala digneco de la tri diaj Personoj, koncepto poste akceptita kaj proklamita de la [[Koncilio de Niceo]] ([[325]]), kiu decide asertis:
* '''la doktrinon de '''homooùsion'', nome de la [[substanco|samsubstanco]] de la Patro kaj de la Filo, per kiu oni konfesis ke la Filo estis “generita”, “nefarita” (''genitum'', ''non factum''), kaj ke lia ekzisto ne estas posta ol tiu de la Patro; ''' (=generita ''ante omnia saecula'');
* '''la virgan naskiĝon de Jesuo, kiu estis tiel definitive difinita; '''
* '''la kondamnon de [[Arianismo]] en ĉiuj ĝiaj aspektoj, kiu subtenis ke Jesuo ne estis nature dia.'''
[[Dosiero:Antonello da Messina 009.jpg|maldekstra|eta|[[Aŭgusteno de Hipono]] (de Antonello el Mesino).]]

La temo de la [[substanco|samsubstanceco]] de la tri Personoj estis reprenita de Aŭgusteno de Hipono, hodiaŭ konsiderata la plej alta epigono de la [[patristiko]]. Li estis la teologo kiuj ĉerpis el [[Novplatonismo]] kaj kreis rimarkindan sintezon inter la [[greka filozofio]] kaj la kristana kredo, precipe ricevante el [[Plotino]] la konceptaron de la tri naturoj aŭ diaj [[hipostazo]]j, nome ([[Unu (filozofio)|Unu]], [[Intelekto]] kaj [[Animo]]) kaj ilin identigante kun la tri Personoj de la kristana Triunuo ([[Dio Patro|Patro]], [[Filo de Dio|Filo]] kaj [[Sankta Spirito]]), sed ili konceptante samgradaj kaj samdignaj (malsame ol en Plotino).

Laŭ Aŭgusteno estas limoj trans kiuj la [[racio]] ne kapablas iri, sed Dio povas elekti [[kristana ilumino|ilumini]] per la fido la animon de siaj elektitoj, sukcesante kontentigi per la fido ties scio-soifon. Aŭgusteno reprenas de Plotino ankaŭ koncepton laŭ kiu la [[malbono]] estas simpla manko de Esto, nome de Dio: la malbono estas do nure homa malobeo.

Kun Aŭgusteno emerĝis, tamen, ĉi-rilate, aparta malsamo de la kristana filozofio kompare kun tiu greka, en kiu estis certe sentita la ideo pri la kontraŭstaro inter [[bono (etiko)|bono]] kaj [[Paradokso de Epikuro|malbono]], sed mankis la nocio de [[peko]]: pro tio malĉeestis ankaŭ la konsekvenca koncepto de historio kiel vojo al elaĉeto por la savo. Aŭgusteno male konsciis ke la lukto inter bono kaj malbono disvolviĝas precipe en la [[historio]]. Tio kuntrenis ankaŭ rehabilito de la tera dimensio fronte al la negativa juĝo ĉe platonismo. Nun ankaŭ la mondo kaj korpaj estaĵoj havas sian valoron kaj signifon, ĉar mem fruktoj de la amo de Dio. Temas pri Dio viva kaj persona kiu vole elektas eniri la homan historion. Al la amo ''ascenda'' tipa de la [[Eroto (filozofio)|''eros'']] greka, Aŭgusteno flankis tial la amon ''descendan'' de Dio por ties kreitaĵoj, propran de la kristana ''[[agapo]] ''.

===La lasta patristiko===
La sistemo pri la [[graco]] ellaborita de Aŭgusteno ekscitis preskaŭ unu jarcenton de disputoj ([[430]]-[[529]]), kiu determinis serion da problemoj kun la triumfo de la modera aŭgustenismo, La [[Koncilio de Efeso]], jam en [[431]], krom okupiĝi pri serio da [[kristologio|kristologiaj]] problemoj en kiuj kondamnis [[Nestorio|nestoriismon]] (asertantan rigidan separon de la du naturajn en Kristo), estis konfirmita la kondamno de [[pelagianismo]].

[[Duonpelagianismo|Duonpelagianoj]] de sudo de Francio, tamen, ne sukcesis koncepti la preferon de Dio por la elektito kaj, por refuti la vidpunkton de Aŭgusteno, elpensis la ekscesajn ''formulae'' atribuitajn al [[Fulgencio el Ruspe]], aŭ profitis teoriojn de iuj, izolitaj, [[Antaŭdestinismo|antaŭdestinistoj]] kiel, ekzemple, Lucido, kiu jam estis kondamnita en la [[Arles|koncilio de Arles]] ([[475]]). Tamen, la modero de [[Prospero de Akvitanio]] kaj la akordocelaj tezoj entenataj en la “apelacio” al ĉiuj de la anonima aŭtoro de ''De Vocatione omnium gentium'' (Pri vokiĝo de ĉiuj popoloj), malfermis la vojon al akordo. Sankta [[Cezario el Arles]] obtenis de la papo [[Felikso la 4-a]] serion da ''Capitula'' (dekretoj) kiuj estis promulgataj en la [[Koncilio de Orange]], kaj konstituas la konsekron de la triumfo de aŭgustenismo (529).
[[Dosiero:Boetius.png|120px|eta|[[Boecio|Anicio Manlio Torquato Severino Boecio]].]]
[[Dosiero:Johannes-Scotus-Erigena.jpg|120px|eta|[[Skoto Eriugena]].]]

La lasta periodo de la [[Patristiko]] prefere engaĝiĝis en la reellaborado de doktrinoj jam formulitaj. Inter la plej elstaraj aperas [[Boecio]] taksata unu el la fondistoj de la [[Skolastikismo|skolastika skolo]] kaj de la [[disputo pri la universalaĵoj]] koncernanta la difinon de la filozofiaj [[esenco]]j atribueblaj al la universalaj genroj kaj specioj..&lt;ref&gt;La ''&quot;disputo pri la universalaĵoj&quot;'' estis problemo al kiu Boecio donis gravan kontribuon komentante la ''Isagogo'' de [[Porfirio (filozofo)|Porfirio]].&lt;/ref&gt; Boecio aparte subdividis la filozofion en tri tipoj de objektoj:
* la ''intelekteblaj'' &lt;ref&gt;''Intelekteblaj'' estas termino ĉerpita de [[Gaio Mario Vittorino|Mario Viktorino]].&lt;/ref&gt; estas la senmateriaj estaĵoj, konceptitaj nur de la [[intelekto]] senhelpe de la sensoj, kiel Dio, anĝeloj, animoj; la scienca branĉo kiu pri ili okupiĝas estas la [[teologio]].
* La ''inteligeblaj'' estas, male, la intelekteblaj viditaj en la materiaj realaĵoj. kiuj estas perceptitaj per la sensoj kvankam konceptitaj de la intelekto.
* La [[naturo]] kiu estas objekto de la [[fiziko]], siavice dividita en sep fakojn: tiuj de ''[[quadrivium]]'' - [[aritmetiko]], [[geometrio]], [[muziko]] kaj [[astronomio]] – kaj de ''[[trivium]]'' - [[gramatiko]], [[logiko]] kaj [[retoriko]].

En la [[Pseŭdo-Dionizio la Areopagano]] troviĝas, male, la unua eksplicita distingo inter ''[[negativa teologio]]'' kaj ''[[aserta teologio]]'': dum tiu lasta atingas Dion per progresa kreskiĝo de ĉiuj limigitaj kvalitoj de unuopaj objektoj, la unua, male, procedas per malkreskiĝo kaj minimumigo, ĝis la elimino, de ĉiu enhavo de la menso, ĉar Dio, estante supera al ĉiuj realaĵoj eblaj kaj imageblaj, ne estas identigebla kun neniu el ili. Notiĝas en li influoj de la aŭgustena [[novplatonismo]].

Ankaŭ la irlanda [[Skoto Eriugena]], teologo de la karolinda epoko kaj aŭtoro de ''Periphyseon'' (aŭ ''De divisione naturae'' = Pri la divido de la naturo), insistis en la filozofia argumentado tipa de Aŭgusteno pri la dualisma kaj komplementa rilato inter [[fido]] kaj [[racio]] kiuj en Dio necese koincidas, ĝin figurante en cirkulo, preferante la negativan vojon: li vidis Dion kiel superan kaj al la [[esto]] kaj al la [[ne-esto]], kiel punkton en kiu la dualismo de la realo reordiĝas en unueco. Li, tial, sekvis la interpreton de [[Pseŭdo-Dionizio la Areopagano]], kies tradukis el la greka al la latina lingvo la ''[[Corpus Dionysianum|Corpus Areopagiticum]]'' (Amplekso de la Dionizia verkaro), kaj de tiu teksto reasertis la koncepton ke la platonaj [[ideo]]j antaŭestas en la [[Verbo]] sed ne koincidas kun li: ili fakte estas verko de la Patro. Taksante la universalaĵojn ''ante rem'', Skoto Eriugena prenis pozicion favoran al [[realismo|realismo ekstrema]] en la [[disputo pri la universalaĵoj]].

===La skolastikisma teologio===
 [[Dosiero:Anselm of Canterbury.jpg|120px|eta|[[Anselmo de Canterbury|Anselmo de Aosto]].]]
Ekde la jaro mila estas aparte signifa la naskiĝo de [[Skolastikismo|skolastika filozofio]], tiel nomata el la institucio ''[[Skolo|scholae]]'', nome de sistemo lerna-eduka vastiĝinta en tuta Eŭropo kaj garantianta unuformecon de instruado. Patro efektiva de skolastikismo estis ĝenerale konsiderata la benediktana abato [[Anselmo de Canturbery|Anselmo el Aosto]],&lt;ref&gt;[http://www.regione.vda.it/turismo/cultura/anselmo_i.asp Scheda su Anselmo d'Aosta] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100103174624/http://www.regione.vda.it/turismo/cultura/anselmo_i.asp |date=2010-01-03 }}.&lt;/ref&gt; poste levita al la episkopa digneco de la urbo Canterbury, kiu provis krei konverĝon inter fido kaj racio en la sulko de la tradicio [[Platono|platona]] kaj [[Aŭgusteno de Hipono|aŭgustena]]. Liaj du precipaj verkoj traktas pri la [[ontologia pruvo]], kiu en ''' [[Monologion]] ''' estas pritraktata “aposteriore” startante el la konsidero ke, se io ekzistas, necesas allasi la Superan Eston ĉe la komenco de la ontologia ĉeno kiu ĝin ebligas. En '''Proslogion''', male, Anselmo ellaboras la pruvoj ''apriore'', sur la bazo laŭ kiu Dio estas la plej Alta Ento, kies pli granda ne eblas pensi; kiu negas ke al tiu koncepto de la menso korespondas realo, necese li sin kontraŭdiras, ĉar ĉi-kaze eblus pensi ke la Supera Esto estas malpli granda ol io ankoraŭ pli granda kiu havus ankaŭ la ekziston.

”Ho Sinjoro, vi ne nur estas kio pri kio ne eblas pensi io pli granda (''non solum es quo maius cogitari nequit''), sed vi estas ankaŭ pli granda ol ĉio kion oni povas pensi. (''quiddam maius quam cogitari possit'') [...]. Se vi ne estus tia, oni povus pensi ion pli grandan ol vi, sed tio ne eblas. (Anselmo el Aosto, ''Proemio'' kaj nn. 1.15: 226; 235) ”

Anselmo estis subtenanto de la realo de la universalaĵoj ''ante rem'', nome ĝuste ''apriore'', antaŭantaj la sperton. Lia pozicio estis pravigita de [[Vilhelmo el Champeaux]] (epigono de [[realismo]] hodiaŭ aproksimebla al [[ideismo]]),&lt;ref&gt;Vidu: [http://www.emsf.rai.it/gadamer/interviste/09_tommaso/tommaso.htm#6 Gadamer, ''Realismo e nominalismo''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090507211459/http://www.emsf.rai.it/gadamer/interviste/09_tommaso/tommaso.htm#6 |date=2009-05-07 }}.&lt;/ref&gt; sed kontraŭata de [[Roscelino]], partiano, male, de [[Nominalismo|ekstrema nominalismo]] per kiu li antaŭeniris ĝis subteni ke la tri personoj de la Triunuo estas distinktaj inter si ĝis la reala separado ankaŭ se identaj per volo kaj povo: iliaj komuna esenco, la dieco, estas nur nomo, iu ''flatus vocis'' (voĉa blovo). Roscelino pro tio estis akuzita pri [[triteismo]]. En la polemiko enŝoviĝis ankaŭ [[Abelardo|Petro Abelardo]], pli favora al [[konceptismo]], originante tiel disputon kiu estis karakteriza trajto de skolastikismo, kiu daŭrigos laŭlonge de pluraj jarcentoj kaj estis, almenaŭ parte, origino de la moderna filozofio.

La naskiĝo de skolastikismo estis permesinta la disvolviĝon de nova scioformo, pli aŭtonoma kompare kun tiu de la [[monaĥismo|monaĥa medio]] en kiu tiom kreskis la kristana teologio, per la kreo de siaj novaj sidejoj ĉe la katedralaj skoloj aŭ en la universitatoj kiel en tiuj de [[Bolonjo]] kaj [[Parizo]]. Tiu lasta, aparte, fariĝis internacia centro por la teologiaj studoj. Inter la institutoj de la nova alestiĝo akiris rimarkindan prestiĝon la [[Skolo de Chartres]], kiu referencis al [[novplatonismo]] de Aŭgusteno kaj Boecio. En la medio de la disputo pri la universalaĵoj, la skolastikuloj de Chartres subtenis ke la ideoj estas tute ''aprioraj'', estante kreaĵoj de la Patro, dum nivele de kosmologio ili alproksimiĝis al la interpreto de [[Kalcidio]] pri la ''[[Timeo (dialogo)|Timeo]]'' de [[Platono]]: ili identigis la kristanan Sanktan Spiriton kun la [[Animo de la mondo]], laŭ la tezo elpensita de Abelardo. Tiel la naturo fariĝis unuo organika kaj sendependa de aliaj sciencoj, objekto sendependa el la teologio.

Samtempe ekestis novaj religiaj fermentoj celantaj renovigi la Eklezion kiel la [[Kluniza kongregacio]] disvolviĝinta ĉirkaŭ la jaro mila, aŭ la [[Cistercianoj]], kiu akiris ekstraordinaran gravecon danke al [[Bernardo de Clairvaux]]. Tiu lasta proponis [[Mistikismo|mistikan]] vojon ol la spekulativan teologion: laŭ Bernardo la unika maniero por atingi la [[vero]]n konsistas en la praktiko de la [[kontemplo]] kaj de la [[preĝo]], kaj ne en la abstrakta rezonado. Al li kontraŭmetiĝis [[Abelardo|Petro Abelardo]], kiu male subtenis ke “ne eblas kredi ion ajn se antaŭe oni ĝin ne komprenis”.&lt;ref&gt;Abelardo, ''Historia calamitatum'', en ''Lettere d'amore'', a cura di Federico Roncoroni, Rusconi, Milano 1971, cap. 9, pag. 92.&lt;/ref&gt;

Ĉe komenciĝoj de la [[12-a jarcento]] naskiĝis aliaj du novaj movadoj, unu fondita de la hispana [[Sankta Dominiko|Sankta Dominiko el Guzmán]], kies predikado baziĝis sur la efiko de la argumentoj kaj forto de la persvado, la alia de [[Sankta Francisko el Asizo]], kiu, male, celis konverti per la ekzemplo de humila vivo, simpla, kaj en harmonio kun la naturo. Tiuj du movadoj rapide disvastiĝis precipe en la urboj kaj kontaktis la tutan socian mediaron per siaj skoloj kiuj intertempe jam fariĝis centroj de mezepoka kulturo.
[[Dosiero:AlbertusMagnus.jpg|eta|[[Alberto la Granda]], patrono de la katolikaj teologoj.]]
[[Dosiero:Carlo Crivelli 007.jpg|eta|[[Tomaso de Akvino]].]]

Estis ekzemple du fratuloj dominikanoj, [[Alberto la Granda]] kaj [[Tomaso de Akvino]], la fundamente kontribuantoj al la kreskiĝo de la Skolastika teologio. Aŭtoro de impona komento pri la [[metafiziko]] de [[Aristotelo]], Alberto la Granda estis inter la unuaj inokulantoj de la influo de la araba [[Aristotelo|aristotelismo]] en la kristanaj skoloj, reduktante la rolon kiun [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgustenismo]] estis havinta ĝis tiam, kaj estigante ardajn disputojn kiam iuj konceptoj de [[Averoeso|averoesa]] deveno (kiel la neado pri la senmorteco de la animo aŭ pri la perkrea origino de la mondo) ŝajnis invadi la kristanan ortodoksion. Unuafojon, li enkondukis tiam la distingon inter la enhavo de la [[fido]], pri kiu okupiĝas la teologio, kaj tiu de la [[scienco]], en kiu aktivas nur la [[racio]], ĉiam serĉante tamen
la akordon inter la du vidpunktoj. Al la fido li asignis Aŭgustenon kiel superan aŭtoritaton, kaj al la scienco Aristotelon, kritike tamen konsideritan.&lt;ref&gt;«Kiu ajn kredus ke Aristotelo estus dio. devas ankaŭ kredi ke li plenumis eraron iun ajn. Sed se oni kredas ke Aristotelo estis homo.tiam li certe estis ankaŭ riskanta erarojn, same kiel tiaj estas ni» (Alberto Magno, ''Physic.'' lib. VIII, tr. 1, xiv.&lt;/ref&gt; Oni povas diri ke Alberto la Granda donis al la kristana teologio la formon kaj metodon kiuj, substance, konserviĝis ĝis la hodiaŭa epoko. Li akompanis sian teologian pensadon kun granda religia sento: la eklezio proklamis lin sanktulo.

Disĉiplo de Alberto estis [[Tomaso de Akvino]], kiu sammaniere, antaŭ la avanco de la araba aristotelismo kiu ŝajnis detrui aŭ igi dubajn la ĉefpunktoj de la kristana kredo, pruvis ke tiu lasta havis nenion timindan ĉar la veroj de la racio ne povas esti kontrastantaj kun tiuj de la [[revelacio]], estantaj ambaŭ emanado de la sama Dio.

Laŭ Tomaso ne eblas kontrasto inter fido kaj racio, pro kiu ofte la racio povas atingi la samajn verojn entenatajn en la [[Biblio]]; ekzemple, oni povas atingi la konon pri la [[Konebleco pri la ekzisto de Dio|ekzisto de Dio]] kaj per la fido kaj per la racio kaj la observo bazata sur la sensoj. Same kiel sia majstro, ankaŭ Tomaso provis akordigi la kristanan revelacion kun la doktrino de [[Aristotelo]], kiu, startinte el la studo pri la [[naturo]], [[intelekto]] kaj [[logiko]], estis eliginta konojn ĉiam pli validajn kaj universalajn, facile asimileblajn flanke de la kristana teologio, ĉar la objektiva vero, same kiel cetere jam instruis la sama greka filozofo, estas tia ĝuste pro tio ke ĝi restas ĉiam egala ĉiuepoke kaj ĉiuloke. Tiel okazas, ekzemple, en la naturaj sciencoj, por kiuj ekzistis la ĉiama transiro el la [[Potencialo (Aristotelo)|potenciala stato]] al la [[realo (Aristotelo)|reala stato]] per kiu strukturiĝas hierarkie la mondo laŭ ascenda skalo kiu el la plantoj iras al la [[bestoj]], kaj el tiuj al la homoj, ĝis la [[anĝelo]]j kaj al [[Dio]], kiu kiel senmova motoro de la universo kaŭzas ĉiujn naturajn procezojn. La anĝelaj inteligentoj ĝuas [[Intuicio|intuician]] sciokapablon kaj superan, kiu permesas al ili senpere kompreni tion al kio ni, male, alvenas pere de la ekzerco de la racio.

La fundamenta verko de Tomaso de Akvino, la ''[[Summa Theologiae]]'' (Sumo de teologio), estis de li konceptata sammaniere kiel la procezo por la konstruo de la grandaj Eŭropaj katedraloj: kiel la teologio celas igi travideblaj al la racio la fundamentojn de la fido, tiel la [[arkitekturo]], aparte tiu de la romanikaj preĝejoj de la [[12-a jarcento]], fariĝis kolektiva instrumento por la eduko de la popolo kaj ties partopreniĝo al la vero revelaciita.
[[Dosiero:Francisco de Zurbarán - The Prayer of St. Bonaventura about the Selection of the New Pope - Google Art Project.jpg|eta|[[Bonaventura|Bonaventura el Bagnoregio]].]]

Dum Tomaso tiel kontribuis al la renaskiĝo kaj disvastiĝo de [[Aristotelo|Aristotelismo]] en la kristana Eŭropo, lia samtempulo [[Bonaventura|Bonaventura el Bagnoregio]] estis la plej fama elstarulo de la [[Novplatonismo|novplatona fluo]]. En la rezonado de Bonaventura, certaspekte spegula al tiu de Tomaso, ne troviĝas monumentaj arkitekturoj, sed la prefero por [[mistikismo|mistika]] sento inspiriĝinta al la religieco de Sankta [[Francisko el Asizo]]. En li restis centra la aŭgustena temo de la [[Kristana ilumino|dia ilumino]] kvankam rezervita nur al la spiritaj homoj. Laŭ Bonaventura fakte, dum la sentebleco estas instrumento taŭga por la animo, kiu pere de la [[Empiriismo|empiria]] realo alvenas al la formulado de universalaj konceptoj, por la kompreno de la spiritaj principoj necesas la ilumina dia [[Graco]].

 ”Kiuj ajn estus la internaj dispozicioj, tiuj havas neniun povon sen la helpo de la dia Graco. Sed tiu estas koncedita nur al tiuj kiuj ĝin petas (...) kun fervora preĝo. Estas la preĝo la principo kaj la fonto de nia leviĝo (...) Tiel preĝante, ni estas iluminitaj en la kono pri gradoj de ascendo al Dio”.

La vojo de la ilumino estas tiu kiu kondukas al intelekte percepti [[esenco]]jn eternajn, kaj eĉ al iuj permesas alproksimiĝi al Dio. La ilumino gvidas ankaŭ la homan agadon ĉar nur ĝi determinas la ''[[sinderezo]]n'', nome la praktika dispozicio al la bono. Konserviĝas en la Bonaventura sistemo, koniga kaj morala valoro de la ideala platona mondo sed ĉio estas transformita de la religia neceso de la ascendo de la homo al Dio.
[[Dosiero:Roger-bacon-statue.jpg|120px|eta|[[Roger Bacon]].]]

Dum Tomaso kaj Bonaventura instruis precipe en [[Parizo]], aliaj skoloj kreskis en renomo, kiel tiuj de [[Oksfordo]] kaj [[Kolonjo]] (Germanio). La plej fama majstro de Oksfordo estis [[Roger Bacon]], franciskana fratulo, kiu profitante de la distingo enkondukita de [[Aristotelo|aristotelanoj]] inter scienco kaj fido, teoriis pri du diversaj fontoj de scio: la [[racio]], kiu tamen ĉiam baziĝas sur senpera scio, kaj [[intuicio]], kiu male atingas rekte el la datenoj. Tiu lasta povas esti kvalite [[Mistikismo|mistika]] se estas koncernataj teologiaj veroj de la Revelacio, aŭ [[Eksperimento|eksperimenta]] se estas koncernataj veroj de la natura mondo. La distingo inter tiuj du medioj, kiu estis anticipita, en certaj ĝiaj disvolviĝoj, ankaŭ ĉe la [[skolo de Chartres]], laŭlonge de la tempo tendencos pliinflui.

===Krizo de la Skolastikismo===
La disputo pri la universalaĵoj estis jam trovinta solvon en la kompromiso ellaborita de Alberto la Granda kaj Tomaso de Akvino, subtenantoj de la [[realismo|modera realismo]], laŭ kiu la universalaĵoj povas esti pensitaj:
* ''' ''ante rem'', nome ili ekzistas ''de antaŭ'' la realo, en la memso de Dio, simile al la platonaj ideoj; '''
* ''' ''in re'' (en la estaĵo), nome ankaŭ en la ''eno'' de la objektoj mem, kiel iliaj reala esenco ([[imanento]]); '''
* '''''post rem'', kiel ''reala produkto'' de nia menso, kiu plenumas tial aŭtonomian rolon en la ellaborado de la konceptoj sendepende de la realo.'''
[[Dosiero:JohnDunsScotus.jpg|eta|[[Duns Skoto]]]]

En la disputo tamen enŝoviĝis la skota teologo [[Duns Skoto]], kiu enkampigis la problemon de la '''haecceitas'', nome de la esenco kiu determinas la apartan objekton en certa maniero (''[[hic et nunc]]'' = tie-ĉi kaj nun) iganta ĝin &quot;tiu ĉi&quot;. Pri la universalaĵoj kiuj estas ĉe la origino de unuopaj realaĵoj, laŭ Skoto, oni povas diri nenion, estante neeble establi la ''kialon'' de ilia “esti tiaj kaj ne malsame”. Tiamaniere, Duns Skoto substrekis ankaŭ la aspekton [[Apofata teologio|apofatan]] kaj nekonatan de Dio, subtenante la ekziston de intrinseka limo en ĉiu homa scio: se la logiko volas esti konsista, ĝi devas rezigni esplori tion kio pro sia naturo ne povas havi racian respondon. Skoto asertas, tamen, sur la spuroj de [[Parmenido]], la neceson de ekzisto de la [[Esto]], sed la neeblecon igi necesa la enhavon, nome doni al ĝi predikaton racie pruveblan.

Tiel malfermiĝis la vojo al substanca malkonfido en la kapablo de la homa [[racio]] esplori la misterojn de la fido, dum la karakterizo precipa de la [[Filozofio de Mezepoko|mezepoka filozofio]] estis ĝuste la asimilo de Dio en la [[logiko]], pro la fakto ke Dio en la [[Evangelio]] prezentiĝis kiel ''[[Logos]]'' (Logika Principo).

Skoto aparte estas asertanto de la doktrino de [[volismo]], laŭ kiu Dio estus animita de [[volo]] nekomprenebla kaj arbitra, tute senligita de raciaj kriterioj kiuj limigus lian liberon. Tiu pozicio havis kiel konsekvencon la kreskantan [[fideismo]]n, nome la blinda fido en Dio, nome nemotivita per argumentado.
[[Dosiero:William of Ockham.jpg|100px|eta|[[Vilhelmo el Okam]].]]

Al fideismo adheris precipe [[Vilhelmo el Okam]], epigono de penso-fluo favora al [[nominalismo]], ene de kiu li aŭdacis negi al la [[Eklezio]] la rolon de mediacio inter Dio kaj la homoj. Baziĝante sur sia koncepto [[Reduktismo|scio-reduktisma]] (sur kiu prenas justiĝon kaj viglecon la ''[[Razilo de Ockham|lia fama razilo]]''), Okam kritikis la konceptojn de [[kaŭzeco]] kaj de [[substanco]], de li juĝataj “metafizikaj”, favore de [[Empiriismo|empiria]] esplora alproksimiĝo al la scio. Dedukante el la filozofio de Skoto, Okam asertis ke Dio ne kreis la mondon “per intelekto kaj volo” kiel instruis Tomaso de Akvino, sed “per sola volo”, kaj tial arbitre kaj senleĝe kaj senregule. Kiel Dio, ankaŭ la kreitulo estas tute libera kaj nur tiu libero povas fondi la moralecon de la normo, kies savo tamen estas frukto nek de [[antaŭdestinismo]] nek de liaj bonagadoj. Estas nur la dia volo kiu determinas, laŭ maniero tute nekonebla, la destinon de la unuopa homa estulo.

En Germanio, dume, [[Majstro Eckhart]] metis la bazojn de la germana spekulativa [[mistikismo]], akceptante, el sia flanko, la misteran kaj neesploreblan karakteron de Dio, kaj ellaborante [[negativa teologio|negativan teologion]] radike apofatan. Laŭ Eckhart, Dio generas sin mem kaj sian filon en la homoj, per ago kreiva daŭra kaj seninterrompa. El tio lia instruo celanta al la zorgo de la [[animo]] kaj al la kontempla preĝo.

''“La okulo, en kiu mi vidas Dion, estas la sama okulo, per kiu Dio min vidas; mia okulo kaj la okulo de Dio estas unusola okulo kaj unusola kono”; “Kiu realigis Dion sentas la guston de ĉiuj aĵoj en Dio” ''.&lt;ref&gt;Meister Eckhart, ''Deutsche Predigten und Traktate'', edito da Josef Quint, München 1977.&lt;/ref&gt;

Afinaj al mistikismo de Eckhart estas la tonoj de la angla anonima aŭtoro de la [[Nubo de la ne-scio]], en kiu oni konstatis diversajn kontaktpunktojn kaj konverĝojn, spite de la malsameco de diversaj premisoj, kun la meditado de [[Budhismo]] [[Zeno|Zena]]. En la teksto oni parolas pri ''caligo ignorantiae'' (nebulo de la ne-scio), sed la imago de la nubo estas certe ĉerpita el la Biblio, ĉar oni trovas en la verko nombraj bibliaj pasaĵoj, en kiuj Dio estas prezentata “ĉirkaŭita de nuboj kaj tenebroj”,&lt;ref&gt;''Psalmo'' 96, 2.&lt;/ref&gt; kaj pri kiu oni diras “ke sidas en la nubo”.&lt;ref&gt;2 Kroniko 6,1.&lt;/ref&gt;

===Humanisma renaskiĝo de la teologio===
En la [[14-a jarcento]] la [[Realismo|realisma]] fluo kaj tiu [[nominalismo|nominalisma]] jam akcentis ĉiam pli siajn diverĝojn, ĝis origini du distinktajn penso-fluojn, kiuj disŝiris skolastikismon, en ĝi generante veran krizon kiu estis pliakrigita pro la elstariĝo de pli da aŭtonomio el la Eklezio pro la “avinjona ekzilo”. La unikaj rezonadoj en la realisma kampo konsistis, ekzemple, en reformuladoj de la antaŭa teologio bazita sur la [[Principo de aŭtoritateco]].
[[Dosiero:Nicholas of Cusa.jpg|eta|[[Nikolao el Kuzo]].]]

Kun la [[Humanismo|humanisma renaskiĝo]] oni komencis spiri novan etoson danke precipe al la iniciato de la teologo [[Nikolao el Kuzo]] ([[1401]] – [[1464]]) kiu provis krei sintezan punkton inter la du teologiaj fluoj.&lt;ref&gt;Vidu:. Giovanni Zuanazzi, ''Pensare l'assente. Alle origini della teologia negativa'', Città Nuova, Roma 2005.&lt;/ref&gt; Li, fakte, profitane de la “[[Dokta nescio antaŭ Dio]] akordigis la argumentan metodon de [[skolastikismo]] kun la ekstrema [[apofata teologio|apofatismo]] de la malfruaj novplatonistoj: reirinte al [[Sokrato]], li asertis ke la vera saĝulo ne estas tiu kiu posedas la veron, sed tiu kiu konscias pri sia nescio, kaj konscias pri siaj limoj. Ne eblas, fakte, esti konsciaj pri sia nescio sen esti jam travidinta kio estas tio kion oni ne scias. La absoluta nescianto, inverse, havas eĉ ne konscion pri sia nescio.

La homa scio estas ĉiam konjekta, tamen Dio ne estas tute nekonata, sed kontraŭe li reflektiĝas en la homo, kiu estas mikrokosmo, nome miniatura dio. Ekzistas nome korespondo inter la intelektaj strukturoj diaj kaj tiuj homaj, kun plue inter tiuj kaj la objektivigita inteligento de la kosmo. Dio estas la '''implicatio''' (implikiĝo) de la Esto, dum la universo estis lia plej granda eksplodo. Temas pri Dio konceptata dinamike, kiu kaŝiĝas (''[[Deus absconditus]]'') originante la mondon, sed al kiu oni povas leviĝi danke de la [[intelekto]] [[intuicio|intuicia]], kiu reprezentas la &quot;dian&quot; dimension de la homo, distingitan el la [[racio]]: malsame ol la racia logiko, kiu, fakte, estas limigita de la [[principo de nekontraŭdiro]], la intelekto povas atingi kaj intuicii la [[unu (filozofio)|Unu]], nome la komuna radiko de ĉio kio post sia aperiĝo en la mondo aperas male kontraŭdira al la simpla racio, sukcesante unuecigi la ĝian multoblecon pere de tiu ''coincidentia oppositorum'' («koincido de la kontraŭoj) kiu ĝuste estas propreco de Dio.&lt;ref&gt;Vidu: [http://books.google.it/books?id=0SmsUO9GS94C&amp;pg=PA220#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ''Coincidenza degli opposti''] in [[Nicola Ubaldo]], ''Atlante illustrato di filosofia'', Firenze, Giunti Editore, pp. 220-1, 2000. ISBN 88-440-0927-7; ISBN 978-88-440-0927-4. Nuova ed.: 2005. ISBN 88-09-04192-5; ISBN 978-88-09-04192-9.&lt;/ref&gt;

'''“[La intelekto] havas kun la vero rilaton similan al tiu de la plurlatero (plurangulo) kun la cirklo: la enskribita plurlatero, kiom pli da anguloj posedu tiom pli similos al cirklo, sed neniam la unua fariĝas egala al la dua, ankaŭ se en ĝi senfine pliiĝos la nombro de anguloj, kondiĉe ke ĝi ne solviĝu en identeco kun la cirklo. (De docta ignorantia, I, 2-10)” ''.
[[Dosiero:Marsilio Ficino.jpg|maldekstra|100px|eta|[[Marsilio Ficino]].]]

Per Nikolao el Kuzo la kristana teologio komencis interesi ankaŭ mediojn ne klerularajn, kaj orientiĝis al decida reveno kaj al la platona-aŭgustena tradicio kaj al tiu aristotela, ankaŭ se Aristotelo aperis malpli inspirinta. [[Marsilio Ficino]], titolinte sian plej faman verkon ''Theologia platonica'', unuigis [[Kristanismo]]n kaj [[Platono|Platonismo]]n en iu “pia filozofio” kontraŭa al pensfluoj ateismaj kaj materialismaj. La [[animo]], laŭ Ficino, ne estas simpla ''formo'' de la korpo, sed estas ankaŭ senmortema, ĝia funkcio estas '''enkarniĝi por unuigi la spiriton kaj la korpecon, Dion kaj la materion, kiuj reprezentas la duajn ekstremojn de la universo.'''

”[La animo] … estas tia ke ĝi kolektas la aĵojn superajn sen neglekti la malsuperajn... Pro natura instinkto ĝi ascendas alten kaj descendas malalten. Kaj kiam ĝi ascendas, ne preterlasas tion kio situas malalten kaj kiam descendas, ne neglektas tion kio elstaras; fakte, se ĝi preterlasus ekstremon, glitus direkte al la alia kaj ne plu ĝi estus ''copula del mondo'' (kopulo de la mondo). (Marsilio Ficino, ''Theologia Platonica'').

Kiel en Kuzano, la homa animo estas imago de sia kreinto, ĝi troviĝas en la centro de tiu cirkula movo pere de kiu Dio dissemiĝas puŝite de sia senfina amo.por poste veki en la homoj la deziron rekuniĝi al Li.
[[Dosiero:Pico1.jpg|110px|eta|[[Johano Piko de la Mirandolo]]]]

Al la tradicio novplatonisma kuniĝis ankaŭ [[Johano Piko de la Mirandolo]], tiun tamen, akordigante kun aristotelismo kaj kun aliaj kulturaj kaj religiaj elementoj, kiel kun [[hermetikismo]] kaj juda [[kabalo]], puŝite de idealo de universala konkordo. Ne mankas en Piko substreko pri la centreco de la homo, kiun Dio dotis per la digno de la libera artefikado de sia destino, ĉar li ne estas nek besto nek [[anĝelo]], sed povas fariĝi aŭ unu aŭ alia per la kultivado de “ĉiuspecaj semoj” ĉeestaj en li.

'''“Establis, fine, la Perfekta Farinto ke al tiu al kiu nenion povis donaci el sia estu komuna ĉio kion li jam unuope asignis al la aliaj. Tial li konceptis la homon kiel faritaĵon nature nedifinitan kaj, lin metinte en la koron de la mondo. tiel li al li parolis: “Mi, ho [[Adamo]], donis al vi nek determinitan lokon. nek propran aspekton, nek ajn specifan vian prerogativon, por ke [...] ĉion laŭ via deziro kaj via konsilo vi akiru kaj konservu. La limigita naturo de la aliaj estas entenata ene de leĝoj de mi establitaj.Vi male ĝin determinos sen esti devigata de iu ajn baraĵo, laŭ via arbitrio, al kies povo vi vin forlasos”. (Johano Piko de la Mirandolo, ''Oratio de hominis dignitate'').” '''
[[Dosiero:Holbein-erasmus.jpg|160px|eta|[[Erasmo de Roterdamo]]]]

Startinte, male, el pozicioj malpli doktrinaj kaj pli koncernaj al la elekto de la praktika konduto, [[Erasmo de Roterdamo]] sin proponis reformi la eklezion kaj la teologion por ilin venenigi al la kristanismo de la originoj. Ankaŭ Erasmo havis ĉiukaze en grava konsidero la klasikajn valorojn de li resumitajn en la idealo de la
'''[[Humaneco|humanitas]]'', nome de la greka &quot;[[antropologio|filantropio]]&quot; (amo por la homaro), kiu laŭ li devis esti akordigita kun la ''[[pieco (teologio)|pietas]]'' (pieco), centra nukleo de kristanismo, kiu devis baziĝi sur fido radikita en la eno de la animo. Li predikis religian toleron kiu rezignu la persekuton kontraŭ la herezulo kaj akraj disputoj doktrinaj.

Por reformi kaj purigi la vivon de fido, Erasmo ellaboris ĝeneralan projekton de religia reformo fondita sur kultura eduko, celanta eltrovi rimedon kontraŭ la risko de [[Skolastikismo|skolastika teologio]], kiu al li ŝajnis pompe vestita tra disputoj senutilaj kaj foraj el la la kristana praktiko. Lia projekto tamen malsukcesis fronte al la fulma evento de la [[Reformacio|protestanta reformo]] de [[Lutero]], kontraŭ kiu
Erasmo kontraŭeme decidis kolizii rilate la decidan temon de la [[libera volo|kunnaska libero en la homo]].

===Reformacio kaj kontraŭreformacio===
Ricevinte la influojn de [[nominalismo]] kiu dominis la {{N|Universitato de Erfurto}},&lt;ref&gt;Roberto Coggi, ''Ripensando Lutero'', ESD, Bologna 2004, pag. 7.&lt;/ref&gt; [[Marteno Lutero]] algluiĝis al laŭlitera interpreto de iuj pasaĵoj de [[Sankta Paŭlo]], kiel la jena: “Ni do konkludas, ke homo praviĝas per fido, ekster la faroj de la leĝo.”.&lt;ref&gt;Sankta Paŭlo, ''Rm'' 3, 28.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Martin_Luther,_1529.jpg|eta|[[Marteno Lutero]].]]

Lutero eltiris el tio la sekvon laŭ kiu nur danke al la fido, donita de la dia graco, eblus la savo. Li fakte intencis “justigita” laŭlitere (= ''iustum facere''): do, esti igitaj justaj el la maljusta laŭnatura stato pro la [[origina peko]].&lt;ref&gt;Vidu: V. Subilia, ''La giustificazione per fede'', Brescia 1976.&lt;/ref&gt; Do, rezultis '''[[Libera volo|Serva libera volo]]''' nome la neado de la libera volo. Lia doktrino, devenigita grandparte el tiuj de [[John Wyclif]] kaj de [[Jan Hus]], faris, do, lin iniciatinto de reformo provizita per la jenaj karakteroj:
* '''''[[universala sacerdoteco]]'': por preĝi Dion ne necesas la perado de la sacerdotaro kaj de sakramentoj, ĉar inter Li kaj la homo okazas rekta kontakto. '''&lt;ref&gt;Ke la rilato inter Dio kaj la fidelulo povas esti senpera estas tezo de ĉiuj kristanaj eklezioj: Laŭ katolikismo nur en la administrado de iuj sakramentoj estas bezonata la sacerdoto.&lt;/ref&gt;
* '''«libera ekzameno»: La homo rajtas aliri senpere la Biblion kaj ĝin interpreti laŭkonscience. '''
* '''Por atingi la savon ([[paradizo]]n) senutilas la faroj, sed sufiĉas la fido je Dio.
Lutero igis sian la doktrinon de la [[Antaŭdestinismo]] laŭ la iuj interpretaj linioj ĉeestaj en la teologio kiu de Sankta Paŭlo etendiĝis ĝis Sankta Aŭgusteno. Li rifuzis ĉiun enmiksiĝon de la [[Sintezo de la greka filozofio|greka filozofio]], ne nur tiu de Aristotelo, sed ankaŭ tiu de Platono. La Sanktaj Skriboj fariĝis por li unika fonto de la teologio. Tamen la epigonoj de la Reformacio, inter kiuj elstaras [[Filipo Melanktono]] zorgis pri doktrina sistemado de liaj tezoj ĝuste profitante de la klasika kaj humanista filozofio. Ekzemple, la ''[[Augsburga konfesio]]'' de Melanktono estas ĝis hodiaŭ konsiderata unu el la bazaj tekstoj de la protestantaj eklezioj de la tuta mondo.

Kun al Lutera Reformo Eŭropo ekfajriĝis per serio da doktrinaj disputoj kiuj rompis la unuecon de la okcidenta kristanaro. Vane Erasmo engaĝiĝis reunuigi la rompaĵojn, subtenante ke la [[libera volo]] estis tute febligita sed ne detruita pro la [[origina peko]], kaj tamen ke sen minimumo da libera volo en la homo la [[justico]] kaj la [[mizerikordo]] de Dio fariĝas sensencaj. Liaj kritikoj al Lutero sintezeblas en jenaj punktoj, de li subtenataj en verko ''[[De libero arbitrio]]'' (Pri la libera volo):
* '''Se la homa estulo ne posedas la kapablon libervole akcepti aŭ malakcepti la dian [[Graco]]n, kiu al li estas donacita, pro kio en la [[Biblio]] ĉeestas admonoj kaj riproĉoj, punminacoj dum estas laŭdata la obeo? '''
* '''Se, krome, kiel predikis Lutero, la homo ne bezonas ekleziojn kaj interajn organismojn, sed li kapablas el si mem aliri la enhavojn de la Biblio estante la unika sacerdoto de si mem, kiamaniere akordigi tiun supozitan aŭtonomion kun la absolutan nekapablon elekti en la morala medio? '''
[[Dosiero:John Calvin - best likeness.jpg|120px|eta|[[Johano Kalvino]].]]

Lutero al li respondis en la verko ''[[De servo arbitrio]]'' en kiu eksplikis ke la homo povas havi certan liberon en malsuperaj medioj, sed estas ĉiam Dio, tiu ''absconditus'' (kaŝita) de la [[Vilhelmo el Okam|Okama]] tradicio, kiu lin pelas en la direkton de la damniĝo aŭ de la saviĝo. Tiu lasta kondiĉo por li estas pli grava ol ĉiu ajn libero.

Al la [[volismo|volista]] koncepto pri Dio adheris ankaŭ [[Johano Kalvino]], kiu radikaligis la koncepton de [[antaŭdestinismo]] ĝis ĝin interpreti rigore determinisme, Estas la [[Providenco]] la gvido de la homoj, sendepende de iliaj meritoj. surbaze de la [[antaŭscio]] kaj de la dia [[ĉiopovo]]. La homo tamen povas ricevi iujn &quot;signojn&quot; de sia transtera destino surbaze de la sukceso aŭ malsukceso akirita en sia politika kaj ekonomia vivo.

Al Kalvino sekvis aliaj reformaciistoj kiel [[Zuinglo Ulriko|Ulriko Zuinglo]], sed ankaŭ la [[Romkatolika Eklezio|Katolika Eklezio]] komencis sian propran reformon, hodiaŭ konata kiel &quot;[[Kontraŭreformacio]]&quot;,&lt;ref&gt;La termino ''Kontraŭreformacio'' estis uzita nur en 1776 unufojon de Johann Stephan Putter.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Ignatius Loyola.jpg|120px|eta|[[Ignaco Lojola]].]]

Por ripari la perdon de la fidelulara unueco, kaj realigi tiujn procezojn de renovigo, kiuj ĉiukaze estis jam vekiĝintaj en la eklezio, iniciatis ekzemple [[Girolamo Savonarola]] aŭ la sama Erasmo de Roterdamo. La esprimo plej signifa de la kontraŭreformacio okazis en la [[Koncilio de Trento]], kiu establis la jenajn doktrinajn punktojn:
* '''konfirmo de la intera rolo de la Eklezio inter la homo kaj Dio; '''
* '''agnosko pri la saviga merito ne nur de la fidago, sed ankaŭ de la farado; '''
* '''reaserto de la ekzisto de la [[Purgatorio]].'''

Estis fonditaj novaj religiaj ordenoj, inter kiuj la [[Jezuitoj|kompanion de Jesuo]] iniciate de [[Ignaco Lojola]]. Tiu ĉi ellaboris, spertante en sia persono, apartan metodon de preĝado kaj kontemplado, bazitan sur la ''juĝkapablo'': temis pri serio da spiritaj ekzercoj (''Ejercicios espirituales'') fonditaj sur la [[2-a epistolo al la korintanoj]] de [[Sankta Paŭlo|Paŭlo el Tarsio]]: ''«ekzamenu vin mem... provu vi mem (2kor 13,5) ''. Jezuitoj kontribuis al la naskiĝo de tiu teologia movado konata kiel ''[[skolastikismo|Dua skolastiko]]'', kiu sin proponis revivigi la mezepokan penson de [[Tomaso de Akvino]], krom tiun grekan de [[Aristotelo]], kaj subordine ankaŭ tiun de Platono. La precipa elstarulo de la nova skolastiko estis [[Francisko Suárez]]. Interalie, ankaŭ [[Tereza el Avilo]] kontribuis al la reformiga aktiveco en la Eklezio, plifortigante la rolon de la [[meditado]] kaj interna koncentriĝo, en kiu la [[ekstazo]] ne devas esti kontempla sperto celanta sin mem, sed funkcia al la aktivado.

===Molinismo kaj Jansenismo===
En la [[17-a jarcento]] oni spektis naskiĝon de la teologia doktrino [[Jansenismo|jansenisma]], tiel nomata pro la nomo de la iniciatinto [[Jansenio]] ([[1585]]-[[1638]]), kiu poziciiĝis meze de la ekstremoj katolikaj kaj protestantaj. La celo de Jansenio estis provo reenkonduki la Katolikan Eklezion al la origina doktrino de [[Aŭgusteno de Hipono|Aŭgusteno]], kiun li opiniis konfliktanta kun la eklezia [[Jezuitoj|jezuita]] moralo jam fariĝinta komuna, laŭ kiu, male, la savo estis ĉiam ebla por la homo dotita per bona volo: temis pri la doktrino de hispana jezuita teologo [[Luizo de Molina]] (1535-1600), patro de la tieldirita [[molinismo]].
[[Dosiero:Molina - De Justitia et jure, 1759 - 272.tif|120px|eta|[[Luizo de Molina]].]]

La molinisma pozicio aparte baziĝis sur la jenaj punktoj:
* '''la [[antaŭscio]] de Dio kaj la homa [[libera volo]] estas akordigeblaj, ĉar Dio povas antaŭvidi en sia ĉiopovo la estontan adheron de la homo al dia [[Graco]] de mem donacita; '''
* '''tiu sava plano aktualiĝas per pozitiva valoro atribuita al la homa libera volo, ĉar eĉ la origina peko ne malfajrigis la aspiron de la homo al la savo.'''
[[Dosiero:Cornelius Jansen.jpg|maldekstra|120px|eta|[[Jansenio]].]]

Jansenismo, male, opiniis ke la homo estas koruptita pro la [[karna voluptemo]] kaj ke sen la dia graco li estis destinita “peki” kaj plenumi la [[malbono]]n; tiu korupto estas herede transdonita. La centra punkto de la sistemo de Sankta Aŭgusteno kuŝis, laŭ Jansenio, en la esenca diferenco inter la dia reĝimo de la graco antaŭ kaj post la falo de Adamo. En la momento de la kreado Dio estus dotinta la homon per plena libera volo kaj per la “graco sufiĉa”, sed tiu ĝin estis perdinta per la origina peko. Tiam Dio estus decidinta donaci, pere de la morto kaj resurekto de [[Jesuo Kristo]], “gracon efikan” al la homoj ''antaŭdestinitaj'', igitaj justuloj per la fido kaj per la konduto. La problemo alestigis serion da disputaro inter la religiuloj de [[Port-Royal-des-Champs|Port-Royal]] kaj la molinistaj jezuitoj, pacigita per la papa formularo ''Regiminis apostolicis''.
[[Dosiero:Blaise pascal.jpg|eta|[[Blaise Pascal]].]]

Al jansenismo adheris interaliaj [[Blaise Pascal]], aŭtoro de la [[Pensées]], per kiuj li celis krei grandan [[Apologetiko|Apologion de Kristanismo]]. La teologio de Pascal, encentrita sur profunda analizo pri la homa kondiĉo, rilatas precipe al la dia vero revelaciita de Jesuo Kristo.
'''”[...] Ni navigas en vasta maro, ĉiam malcertaj kaj malstabilaj, skuitaj de unu loko al la alia. Kiu ajn marroko al kiu oni provas alkroĉiĝi por resti firme, forvaporiĝas kaj nin forlasas kaj, se ni ĝin postkuras, ĝi forkuras el nia preno, elglitas el nia mano kaj fuĝas per eterna fuĝo. Por ni nenio stabilas&quot;. (Blaise Pascal, ''Penséés'', 72).'''

La mizero de la homo, laŭ Pascal, konsistas en la malĉeesto de Dio; lia naturo falis el senmorta kaj dia naturo en kiu li estis naskiĝinta pro la [[origina peko]]. nur la senfina pleneco de la [[religio]] povas plenigi la senfinan vakuon de la homa vakuo, kaj, inter la multaj, nur la kristana religio sukcesas esprimi la senton de duonebleco kaj kontraŭdiro en kiu baraktas la homa estulo. Polemikante kontraŭ [[Kartezio]], li rimarkigis la malsamon inter iu Dio pensita nur kiel Arkitekto de la universo, kiel meĥanika Ento, kaj ne kiel libera Ento, Patro de la homoj kaj nia Savanto, kiu aktivas en la historio per amo.

''[...] La Dio de la kristanoj ne estas la Dio simple aŭtoro de la veroj geometriaj kaj de la ordo de la naturaj elementoj, kiel pensis la [[paganismo|paganoj]] kaj la [[Epikuro|epikuranoj]]. [...] La Dio de kristanoj estas Dio de amo kaj [[konsolo]], estas Dio kiu plenigas animon kaj koron kiujn li jam okupis; estas Dio kiu sentigas ene de ĉiu lian mizeron kaj sian senfinan mizerikordon, kiu unuiĝas kun la intimo de la animo, kiu ĝin inundas per humileco, ĝojo, konfido, amo...(Pensèès 556).''

Ĉe la geometria spirito (''esprit géométrique''), la homo posedas spiriton de faineco (''esprit de finesse''), sen kiu li povos koni, sed ne senti Dion, la Dion de [[Abraham]]. de [[Izaak]] kaj de [[Jakobo]].

''“La koro havas siajn kialojn kiujn la racio ne konas [...] Mi diras ke la koro amas nature la universalan eston, kaj amas nature sin mem, [...] kaj malmoliĝas kontraŭ unu kaj alia, laŭ sia kaprico. (Blaise Pascal, ''Pensèès'', 277)''.

La fido, laŭ Pascal, naskiĝas ankaŭ el la praktiko de eksteraĵoj: ''kiu ne kredas praktiku la ritojn kaj la sakramentojn laŭlonge de kelke da tempo ĝis kiam fine la fido mem renaskiĝu ne pro la fakto ke la fido estus frukto de la kutimo, sed pro tio ke la kutimo kaj humilo antaŭvojas al la fido.''

===Teologio en la moderna penso===
[[Dosiero:Cozza Tommaso Campanella.jpg|120px|eta|[[Tommaso Campanella]].]]
La pensado de Pascal prezentis novan manieron koncepti la teologion post kiam la Reformacio estis kriziginta la penssistemojn skolastikajn kaj la renesancajn restartojn. Tiuj estis ĉiukaze trovintaj lastan eferveskon en [[Tommaso Campanella]] (1568-1639), kiu estis kuniginta la [[realismo]]n de [[Tomaso de Akvino]] kun la [[Aŭgusteno de Hipono|aŭgustenismo]], ilin akordigante kun aparta vizio [[Triunuo|triunua]] de Dio kiu sin esprimas en la tri “primecoj”: ''Posse'' (Povi), ''Nosse'' (Koni), ''Velle'' (Voli) (=[[Povo (teologio)|Povo]], [[Saĝo (teologio)|Saĝo]], [[Amo]]). Ili estas partopregnitaj de Dio al ĉiu kreitaĵo, sed estas al la homo, farita laŭ lia bildo, ke Dio decidas komplete reveliĝi pere de la [[memkonscio]]. Repreninte Aŭgustenon, Campanella rimarkigus jenon: ankaŭ kiu asertas scii nenion havas tamen konscion pri si, kaj tial scias kio estas la scio kaj la vero, ĉar alie li ne estus konscia ke mem ilin ne konas. El tio sekvas ke “scii” estas “[[Esti (filozofio)|Esti]]”,&lt;ref&gt;Campanella, ''[[Metafisica]]'', II, 59.&lt;/ref&gt; nome la scio estas tuja kondiĉo pri la produktiĝo de la realo. La rekupero de la memkonscio povas okazi nur pere de la [[religio]], kiun Campanella opiniis kunnatura en la homo kaj tial ankaŭ en optiko [[Naturalismo (filozofio)|naturalisma]]; en sia utopio de la ''[[La città del Sole|Civito de la Suno]]'' li ĝin vidis realigita en [[Kristanismo]] laŭ tuta ĝia aŭtenteco, engaĝiĝante en apologetika defendo de la Katolika Eklezio kaj glorado de [[Jesuo Kristo]], reĝo de la universo kaj Racio enkarniĝinta.

Kun la finiĝo de la renesanca sezono, en filozofio kaj teologio reelstariĝis pensfluo [[nominalismo|nominalisma]], eksplicite relanĉita de aŭtoroj kiel [[Thomas Hobbes]].
Oni revenis negi valoron al la universalaj esencoj, asimilitaj al simplaj kapricaj vortoj senaj je ontologia fundamento, laŭ vidpunkto tute meĥanikisma. Ankaŭ [[Galileo Galilei]], kiu konsente ricevis de Aristotelo kaj Platono la modelon [[Dedukto|dedukta-matematikan]] planis analizon de la sperto limigitan al la aspektoj [[Kvanto (filozofio)|kvantaj]] de la realo, rezignante al la esploro pri la [[kvalito]]j kaj esencoj.&lt;ref&gt;'''«...kaj mi opinias ke, post la forigo de oreloj, langoj kaj nazoj, restu ankoraŭ la figuroj, la nombroj kaj la movoj, sed nek la odoroj nek la saporoj nek la sonoj, kiuj ekstere de la vivanta besto laŭ mi estas nenialio ol nomoj, kiel ne pli ol nomo estas la tiklo kaj tuŝosento se oni forigas akselojn kaj la haŭton ĉirkaŭ la nazo”. (G. Galilei, ''Il Saggiatore'', cap. XLVIII). '''&lt;/ref&gt; Galilei subtenis, krome, ke la religia aŭtoritato devas esti separita el tiu scienca, poziciiĝante sur preferoj hodiaŭ substance samopiniataj de katolikaj teologoj, ekde tiam, tamen, maltrankviligitaj ke la proponita aŭtonomio de la [[scienca metodo]] povus translimiĝi al arogo pri supereco sur la religio mem.
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-W1230-0011, Leipzig, Leibniz-Denkmal.jpg|180px|eta|[[Gottfried Leibniz]]]]

La tasko fondi aŭtonomion de la racio intense okupis, interaliajn, [[Kartezio]]n, kiu sin igi porparolanto de meĥanikisma vizio de la naturo eĉ pli radika. Engaĝiĝinte serĉi la metodon tra kiu pasigi ĉiun supozitan veron, li baziĝis sur ''[[Cogito ergo sum]]'' (mi pensas, do mi estas) por atingi la pruvon ke Dio ekzistas kiel garantianto de la metodo. Lia koncepto, al kiu Pascal riproĉis la ekspluaton de Dio “por ke la mondo estu tuŝita”, enaŭguris la manieron pensi tipan de [[deismo]], nome de religieco kiu baziĝante sur la racio pretendas tute flankenlasi ĉiun pozitivan revelacion. Ankaŭ [[John Locke|Locke]], spite de sia kontraŭeco al Kartezio, ĉipunkte konsentis kun ĝi; kiel konvinkita nominalisto, li juĝi senfundamentaj la ideoj de esenco kaj substanco, kaj ne deveneblaj rekte de la sperto. Kontraŭ la diversaj provoj abolicii la tradician metafizikon reagis [[Gottfried Leibniz]], kiu, profitante de la novplatonisma kaj aristotela teologio, rezonadis pri la defalo de meĥanikismo; provante samtempe forlasigi la deistan religian pensvidpunkton de [[Baruch Spinozo|Spinozo]], li ĝin ricevis en optiko pli kristianigita, taŭga por akordigi la spinozan “unuecon” kun la plurisma realo kiu gardu la [[libera volo|liberan volon]] de la unuopuloj. La Esto estas por Leibniz dividita en sennombraj [[monado]]j, aŭ ''&quot;centroj de forto&quot;'' similaj al la aristotelaj ''[[entelekio]]j'', kiuj tamen estas koordinataj de Dio laŭ certa '''[[Harmonio|harmonio antaŭfiksita]]'', esprimo prenita el la skolastika teologio.

'''”Nu tiu forto estas io malsama el la grando, el la figuro kaj movo:kaj el tio oni povas dedukti ke ĉio kion oni konas pri la korpoj ne konsistas nur je la ekstera dimensio, kiel subtenas modernuloj. Tio nin devigas reallasi tiujn formojn kiujn ili formetis. (''Disputatio Metaphysica de Principio Individui (= Parolado pri Metafiziko)'', XVIII). '''

Dio estas la supera monado kaj kolektas en si mem, en sia persona [[apercepto]]&lt;ref&gt;Nome: plenkonscia percepto aŭ superpercepto. Termino elpensita de Lejbnico.&lt;/ref&gt; la unuopajn vidaĵojn de ĉiuj aliaj monadoj. Fondinte la [[Teodiceo]]n, nome tiu ero de la teologio celanta la studon ekde la dia justico ĝis la ĉeesto de malbono en la mondo, Leibniz teoriis ke Dio estas absolute libera en sia aktiveco, tamen ke Lia krea agado ne estas la rezulto de kaprica ago; Dio elektis krei la plej perfektan el la eblaj mondoj pro morala postulo. Temas, tial, pri racieco pli alta ol tiu simple meĥanika, kiu estigas [[celismo]]n en kiu ankaŭ la [[malbono]] trovas sian pravigon:kiel elementon kiu, spite de ĉio, kontribuas al la [[bono (etiko)|bono]] kaj ''finfine'' konkludiĝas en tiu lasta.
[[Dosiero:GiambattistaVico.jpg|120px|maldekstra|eta|Giambattista Vico]]

Al la tradicio novplatonisma–aristotela reiris ankaŭ [[Giambattista Vico]], laŭ kiu la transiro el la penso al la esto ne povas okazi per racia impulso-metodo kiel en [[Kartezio]], sed nur per senpera vojo per [[meteso]] = partopreno kaj la [[mimezo]] = imitado de la dia menso, en kiu troviĝas la eternaj [[ideo]]j, kaj kiu en Vico ŝajnas paŭsi tiun de [[Plotino]]: ĝi, fakte, pro la [[libera volo]] de la homoj, ne povas foje malpermesi la regreson kaj malraciecon. Se gvidita de la [[Providenco]], la racio povas aspiri al la Scienco kaj al la Vero pri Dio, ''primus Factor'' (unua Faranto), “Amplekso de ĉiuj kaŭzoj”. '''El tio ĉio pridiskutita en tiu ĉi libro, konkludendas fine ke tiu Scienco senpercepte kuntrenas la studon pri la [[pieco (teologio)|pieco]]. '''&lt;ref&gt;Vico intencas “piecon” en la senco de religia sento. “Se iu ne estas pia, li ne povas esti saĝa”. (Vico, ''Scienza Nuova'').&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:George Berkeley.jpg|100px|eta|[[George Berkeley|Berkeley]].]]

El malsama vidpunkto, male, la [[empiriismo|empiriisto]] [[George Berkeley]] sin proponis defendi la kristanajn valorojn: startinte el la ekstrema [[nominalismo]], li alvenis al pozicioj [[idealismo|idealismaj]] negante konsiston ankaŭ al la materia realo, ĉar ĝin li taksis senprava abstraktaĵo. Estas Dio kiu naskigas en ni la impreson de la perceptoj: ne ekzistas do alia realo ekstere de tiu spirita dia ĉar ''esse est percipi''.
[[Dosiero:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|110px|maldekstra|eta|[[Immanuel Kant]].]]

Antaŭ la skeptika konkludo al kiu finiĝos anglosaksa empiriismo kun [[David Hume]], [[Immanuel Kant]] opiniis, surspure de Galilei, ke la medio de la religio estus malligenda el tiu scienca. Konceptinte la [[esto]]n kiel simplan kvanton kaj ne kiel predikaton, en la ''[[Kritiko de la pura racio]]'', li interpretis la kosmon sammaniere kiel mehanismon subigitan al la leĝoj de homa penso laŭ kiu ĉiu realaĵo por povi esti konata devis antaŭe aliri partopreni en nia sperto. Dio, tial, ne povante esti spertita, estis similigita al pura regulanta idealo, kiu en la ''[[Kritiko de la praktika racio]]'' fariĝis psikologia postulo metenda inter la [[Postulato]]j de la [[etiko|etika]] agado, kun la rolo doni kompenson al la surteraj maljustaĵoj. Kant estis substance [[deismo|deisto]] kiu provis racie ekspliki la dogmojn de kristanismo, de li taksata la unika religio kiu povus eniri la sulkon [[naturalismo|naturalisman]] (Vidu. Kant de ''La religio en la limoj de la pura racio''). Li ekzemple similigis la originan pekon al la homa inklino libervole agadi kontraŭ la [[natura morala leĝo]].
[[Dosiero:Johann gottlieb fichte.jpg|eta|[[Fichte]]]]

Se dumepoke de [[klerismo]] oni vidis ĝeneralan adheron al deismo de la Kanta tipo, [[romantikismo]], male, malfermiĝis al forta reago kontraŭ tiu pensado. [[Johann Georg Hamann]] malkovris la postulon de [[intima rilato|intima]] kaj [[persona rilato]] kun Dio, kiu sin esprimas en la lingvaĵoj kiel la poezio. Laŭ [[Goethe]], la naturo, anstataŭ esti muta meĥanismo, restas male la “vivanta vesto de la diaĵo”. [[Fichte]], unua pioniro de la [[germana idealismo]], spite de sia adhero al la strukturo de la Kanta [[kritikismo]], alproksimiĝis ĉiam pli al mistika-religia koncepto, ĝis interpreti sian [[idealismo]]n sublume de la ''[[Prologo de Johano]]'': la [[Mi (filozofio)|”Mi absoluta”]], kiu malsame ol en Kant estis laŭ li la fundamento ne nur de la scio, sed ankaŭ de la Esto, estis de Fichte similigita al [[Dio Patro]] kiu sin rivelas pere de ''[[Logos]]'', nome de la Saĝo pri kiu dispozicias la homo. Tiu scio, tamen, ne perceptigas la [[Absoluto]]n mem, tiel ke oni povus dedukti ĉiun alian realon, alimaniere idealismo estus kreanto, ĉar koincidus kun la kreiva ago de Dio. La filozofio, male, limiĝas rekonstrui per teoria vojo la kondiĉojn de produktiĝo de la realo. La Logos pri kiu parolas la [[Evangelio laŭ Johano]] estas nur la fenomena manifestacio de Dio, kiel cetere instruis la [[negativa teologio]] de [[novplatonismo]]: nur en la morala agado, kaj do en la fido, idealismo trovas sian fundamenton rivelante sian superecon kompare kun [[realismo]], sed ĝuste pro tio ĝi devas ŝipperei, trans sin mem, en la [[Unu (filozofio)|Unu]] absoluta, [[Transcendeco|situinta transe]] de ĉiu scio.

Sekvinte Fichte, kaj forpuŝinte la filozofiajn akirojn de
[[Friedrich Heinrich Jacobi|Jacobi]] kaj [[Friedrich Schleiermacher|Schleiermacher]] bazitajn sur pura fideismo, kiu refutas la racion, [[Friedrich Schelling]] provis pliesplori la strukturon de la Absoluto. Inspiriĝinte al [[novplatonismo]], Schelling vidis en la Naturo la “finitan spegulon de la senfinulo”, do la vivantan organismon kiu evoluas ekde malsuperaj gradoj ĝis akiri la [[memkonscio]]n en la homo: koncepto tiu tute opona al [[meĥanikismo]] kaj parte ricevita de la Kanta ''[[Kritiko de la Juĝo]]''.

'''''Mi neniam intencis scii kion precize Kant estis intencinta diri per sia filozofio, sed nur tion kion li devintus diri laŭ mia vidpunkto, se vere li volis doni intiman koheron al sia filozofio. (Schelling, ''Panoramo de la pli ĵusa filozofia literaturo'''''.
[[Dosiero:Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, 1848 daguerreotype - cropped.jpg|maldekstra|eta|[[Friedrich Schelling]].]]

Akordiginte [[kritikismo]]n kaj [[dogmismo]]n, Schelling albordiĝis subteni ke Dio estas ''Maldiferenco'' de [[Spirito (filozofio)|Spirito]] kaj [[Naturo]], trapenetrita de [[poluso]] kiu Lin prezentas foje transcendan foje imanentan. La Absoluto povas esti komprenita nur trans la racia mediacio, pere de intelekta [[intuicio]], aŭ en la estetika momento de la [[arto]]: koncepto tiu tute opona al tiu [[Hegelo|hegela]] laŭ kiu, male, la racio mem estas Absoluta, atribuanta al si la rajton establi tion kio estas reala kaj ne, surbaze de logika-dialektika interago de tezo kaj antitezo kaj sintezo.

Schelling reagis al [[panlogismo]] [[panenteismo|panenteista]] de Hegelo reasertante la valorojn de la [[transcendeco]] kaj de la [[libero]]. Kuniĝante al kristanaj mistikuloj kiel [[Jakob Böhme]], li alvenis sukcese envojigi alicelen la teologion, subtenante ke Dio ne estas senmova esto sed ĉiam fariĝanta, ke en li ĉeestas obskura kaj [[nekonscio|nekonscia]] aspekto, kaj ke la malbono ne estas simpla negativeco aŭ manko de io bona kiel asertis [[Aŭgusteno el Hipono|Aŭgusteno]], sed ĝi posedas sian pozitivecon, kiu tamen ne estas manikee interpretenda kvazaŭ kontraŭo al la [[bono (etiko)|bono]]. La malbono, male, estas la rezulto de la libera volo de la homo kiu elektis la vojon de la ribelo, estigante tiun dividiĝon kiu en Dio ĉeestis en kaŝita formo, ankaŭ se kiel eblo jam venkita. La malbono, krome, kiu estus seneksplika en la hegela sistemo pivotanta sur la neceso, tia estas ĝuste pro sia senracieco, kiun la racio devas engaĝiĝi kompreni per la helpo de la [[fido]]. La homo fakte estas dio falinta, farita laŭbilde de la Kreinto, sed en li travideblas la [[elaĉeto]]n: tiu aktualiĝas pere de la [[Revelacio]], kiu reprezentas la historian aspekton de Dio, komplementan al tiu simple logikan-negativan de la filozofio. La Dio de Schelling do ne estas nure filozofia, sed ankaŭ Dio vivanta, Persona, kiu riveliĝas ankaŭ pere de [[mitologio|paganaj mitoj]] kaj fine plenplene per la [[enkarniĝo]] de Jesuo Kristo, kiu ne estas racia vero masklita laŭpense de Hegelo, sed laŭ Schelling la atesto pri la karaktero intime historia de la kristana religio. Ĉar la [[racio]] ne povas domini la Absolutulon. estante male de ĝi posedata, ĝi devas akiri kapablon malfermiĝi, per la [[ekstazo]], al la empiria dateno kaj al la '''[[ekzisto]]'', sen kiuj ĝi ronde moviĝus senefike. [[Dosiero:Kierkegaard.jpg|eta|[[Søren Kierkegaard]].]]

Enkampigo de la [[ekzisto]] estis efikigita ĝuste de [[Søren Kierkegaard]] kiu admirante [[Sokrato]]n kaj [[Jesuo Kristo|Jesuon Kriston]] substrekis la malsamecon, inter la [[kategorio (filozofio)|kategorioj]] universalaj de la logiko, kaj la [[individuo|individua dimensio]] de unuopa homo, nereduktebla al la [[racio|racia]] penso kaj trovanta sian propran kondiĉon de aŭtenteco nur antaŭ Dio. Kierkegaard rimarkigis la [[Paradokso|paradoksecon]] kaj la sencon de risko proprajn de la [[fido]]: la valoro de tiu esence konsistas en la ''[[elekto]]'', generanta la senton de [[angoro]]. Kierkegaard baziĝis sur la ekzemplo de [[Abraham]], kiu elmetita al elprovo, akceptas kontraŭ ĉiu raciemo plenumi la [[Ofero de Isaak|oferon]] de la filo [[Isaak]], altirita unike de la fido en Dio. La religia vivo estas tia ĝuste pro tio ke ĝi iras transen de la devigoj de la etiko mem, ordonante tion kio al nia morala sento ŝajnas [[skandalo|skandala]]; sed en la momento mem en kiu oni decidas tute sin konfidi al Dio, oni redonas signifon novan kaj pli plenan al onia agado.

Inaŭgurante per sia [[Ekzistadismo]] novan tipon de [[eksperimenta teologio]] bazita sur la studo de la tri ekzistoproblemoj kiujn la homo povas trairi dumvive, Kierkegaard reasertis plurfoje ke la transiro de unu al la alia ne okazas per [[dialektiko|dialektika]] ''neceso'', kiel sugestite de la filozofio de [[Hegelo]]: tiu lasta opiniis povi pacigi la kontraŭdirojn de la realo en la abstrakta logiko de '''et et''' (kaj kaj), dum laŭ Kierkegaard ili estas ŝiritaj de drama '''aut aut''' (aŭ aŭ),&lt;ref&gt;La [[Latina lingvo|latilingva]] esprimo ''&quot;[[aut aut]]&quot;'', kiu signifas «aŭ unu aŭ alia», estas principo de la [[aristotela logiko]] kontraŭmetita de Kierkegaard al ''&quot;et et&quot;'' («estu unu kaj la alia»)&lt;/ref&gt; per kiu Hegelo taksis sanigita la kontraŭdiroj de la realo en la dialektika abstrakta logiko de la tezo kaj antitezo kiuj trovas ĉiam sian solvon en la fina [[analizo kaj sintezo|sintezo]] antaŭ kiu la homo estas metita por sperti la sencon de la limo kaj de la angoro, kiu unika, tamen, fine povas lin liberigi de la [[enuo]] kaj de la tento «neelekti» en kiujn falas tiu kiu restas fiksita en la fazo [[hedonismo|hedonisma]]-estetika.

===Nuntempa teologio===
Schelling kaj Kierkegaard reprezentas la kristanan reagon kontraŭ la filozofia sistemo ĉioentena de [[Hegelo]], kiu senigante la [[transcendeco]]n je la teologio estis solvinta ĉiun [[metafiziko|metafizikan]] problemon ene de la logika-imanenta horizonto de la realo. Liaj sekvuloj dividiĝis inter la ''dekstra [[hegelismo|hegela]]'' unuflanke, konvinkita ke Hegelo estis filozofie enkadriginta kaj konfirminta la esencajn konceptojn de Kristanismo, nome la senmorteco de la animo, Dio kiel persono, la [[Kristana truunuo|Triunuo]], kaj aliflanke la ''[[hegela maldekstra]]'', kies elstaruloj opiniis, male, ke la hegela Absoluta Spirito havus nenion koncerne la kristanajn dogmojn, se konsideri ke Hegelo mem ŝajnis interpreti tiujn lastajn simbolforme. Inter ili elstaris [[Ludwig Feuerbach]], kiu, kvankam ekzaltante [[ateismo]]n kiel liberigan irvojon celantan novan humanismon, vidis en kristanismon pozitivan enhavon taŭgan por konduki al la vera esenco de la homo, estante la kristana Dio nenialio ol la «dezirego de la koro»,&lt;ref&gt;Vidu: Feuerbach, ''Teogonia'', 1857.&lt;/ref&gt; nome la projekcio de la homa [[deziro]], remalkovrinda kaj reversinda el teologio al [[antropologio]]. Alia elstarulo de la hegela maldekstro estis [[Karl Marx]], kiu male absolutigante la [[historio]]n aperte akuzis la teologion kiel kulturan superstrukturon [[alieniĝo]]n kiu obskurus la veran kaj objektivan socian konsciencon kiun la homo havus pri si kiel historia individuo.
[[Dosiero:Leo XIII..jpg|110px|eta|Papo [[Leono la 13-a]].]]

Ekde la dua duono de la [[19-a jarcento]] la kristana teologio suferis ankaŭ la atakojn de [[pozitivismo]], kiu elstarigis la [[scienco]]n al supera scio-kriterio, kapabla dikti leĝon en ĉiuj kampoj, inkluzive de tiu moralo kaj religia. Alividpunkte, [[Nietzsche]]
negis ke ekzistus referencaj superaj valoroj, motivo pro kiu kristanismo kun sia metafizika teologio estus esprimo de [[volo de potenco]], originanta el substanca baza [[neniismo]]. El siaj flankoj, ankaŭ la novaj sciencoj kiel la sociologio, la [[psikoanalizo]] [[Sigmund Freud|freŭda]], [[antropologio]] [[evoluismo (sciencoj etno-antropologiaj)|evoluciisma]], estis portantoj de ateisma vidpunkto, konceptante la religion kiel rezulton de sociaj kaj psikologiaj [[meĥanismo]]j. Okazis ke por respondi al tiuj minacoj papo [[Leono la 13-a]] per la [[encikliko]] ''[[Aeterni Patris]]'' de [[1879]], iniciati movadon de reveno al la tomisma filozofio, kiu estis tial dirita ''[[novtomismo]] aŭ [[novskolastikismo]]''. El ĝi startis la nuntempa katolika teologio, kiu tial alprenas la formon de respondo al la okcidenta krizo de la sistemo de la kristanaj valoroj.

La plej elstaraj novskolastikulo de la [[20-a jarcento]] estis aparte [[Jacques Maritain]] kaj [[Étienne Gilson]], kiuj sin proponis revalorigi la [[metafiziko|metafizikan teologion]] kun ĝia transcenda horizonto, ĝin defendante el negativaj juĝoj disvastigitaj de [[pozitivismo]]. Aliflanke ili batalis idealismajn instancojn ĉar ekscese encentritajn sur la [[subjekto (filozofio)|subjekto]] proprajn de la filozofioj de [[Kartezio]] kaj de [[Immanuel Kant]], favorante revalorigon de [[realismo]]. La novaj teologoj ĝenerale sin montris pli inklinaj al komparo kun la kritikoj de Feuerbach ol kun tiuj de Marx, kies ateismo estis taksata derivaĵo de Feuerbach: ili provis montri la neopinieblecon de la premiso de Feuerbach laŭ kiu ''necesas negi Dion por ke plenumiĝu la libero de la homo. Estis krome reĵetata ĉiu formo de [[Modernismo teologia]] kiu celu krei kompromison inter kristanismo kaj herezo de la moderna epoko.

Rilate filozofion [[Martin Heidegger]], kvankam adaptiĝinte al la radikala kritiko de
[[Nietzsche]] al la okcidenta metafiziko, vidis en la [[volo de potenco]] la plenumiĝon de tiu sama metafizika kaj [[neniismo|neniisma]] sinteno celanta antropomorfigi la Eston, kiu jam en Hegelo laŭ li estis atinginta sian kulminon..&lt;ref&gt;Vidu: M. Heidegger, ''Identität und Differenz'' (1957).&lt;/ref&gt; Negante la eblon pri &quot;[[natura teologio]]&quot;, Heidegger opiniis ke la filozofio devas utili nur por ĉirkaŭlimigi la spacon de la [[Hierofanio|sankta]], sed nenimaniere povas okupiĝi pri [[fido]] pro la risko redukti Dion al filozofia nocio: la teologio laŭ li estas «scienco pri tio kio estas revelaciita en la fido, nome pri kio estas kredata».&lt;ref&gt;. M. Heidegger, ''Fenomenologia e teologia'', Firenze 1974, pag. 16.&lt;/ref&gt; Heidegger, tial, alproksimiĝis al la [[teologio negativa]] de novplatonaj mistikuloj, aparte rilate tion koncernantan la temon de la [[Parusio|lasta Kristreveno]], kiu konceptas Dion kiel
''[[Deus absconditus|absconditus]]'' (Dio kaŝita), sed kiu aktualiĝas en la [[historio]], “donante” sin mem tra la [[Tempo]]. Kaj la momento de tiu manifestiĝo kaj samtempe retiriĝo estas identigita ĉe Heidegger kiel ''ereignis'' (evento). La homo estas projekto mallevita en la [[ekzisto]]n kiu havas la devon gardi kaj riveli la Eston¸ afero pri kiu oni jam perdis la senton pro la manipolado de la ento farita de la tekniko, kaj kiun, kiel en Kierkegaard, nur la [[angoro]] de la aŭtenta dimensio de la elekto povas konsenti retrovi.

====Protestanta teologio====
Intertempe, en la protestanta medio, post kiam en [[19-a jarcento]] venkis la tieldirita [[liberala teologio]], formulita de aŭtoroj kiel [[Albert Ritschl|Ritschl]], [[Adolf von Harnack|Harnack]], [[Ernst Troeltsch|Troeltsch]], kiuj emis prezenti kristanismon kiel la plej altan realigon de ĉiuj kulturaj realaĵoj de la homo, oni vidis en la [[20-a jarcento]] radikalan renverson de tiu perspektivo iniciate de [[Karl Barth]], laŭ kiu Dio estas la ''[[Tutaliulo]]'' kompare kun ĉiu realo pure homa. La substancaj diferenco kaj alieco inter la “sankta” kaj “profana”, savo kaj damno, fido kaj racio, estas la bazo de lia [[dialektika teologio]], laŭ kiu la nura maniero paroli pri Dio konsistas en lin lasi paroli pere de la Skriboj. Tiamaniere Barth senigis je signifo la saman homan eventon, opiniante ke la interveno de la Graco dependus de nepenetrebla volo de Dio, fortirita el ĉiu kunteksto.&lt;ref&gt;K. Barth precipe en la “komento” pri la Epistolo al la Romanoj, 1922.&lt;/ref&gt;

Malsame ol Karl Barth, kiu reduktis Dion al pura neado de ĉiu “homa esplora enketo”, [[Paul Tillich]] subtenis ke la alieco inter la homo kaj Dio ne devas esti radikaligita. sed konceptita kiel reciproka rilato; la teologio estas laŭ li pozicio “landlima”, kiu vidas Dion kiel la “profundecon de la Esto” kaŝita ene de la diversaj homaj kulturaj dimensioj. Laŭ Tillich, la Dio de [[Abraham]], [[Isaak]] kaj [[Jakobo]] koincidas kun la Dio de la filozofoj.&lt;ref&gt;Tillich, ''Systematic Theology'', 1951-1963.&lt;/ref&gt;

Al provo de sintezo inter la dialektika teologio de Barth kaj la liberala teologio alvenis [[Rudolf Bultmann]]: Firme konfesante la absolutan transcendecon de Dio, Bultmann imagis ke la homo povus malfermiĝi al la fido danke al antaŭa kompreno pri si mem kaj de sia ekzisto. Tiu ''antaŭ-kompreno'' kiun li proponas spurante [[Heidegger]], devas esti akompanata de ''demitologiĝo'' de la sanktaj tekstoj, kiu kapablu distingi en la [[Biblio]] inter la [[mito]], kiu emas prezenti la transcendecon antropomorfoforme, kaj ''[[kerigmo]]'', kiu konstituas la veran anoncon de la savo.&lt;ref&gt;Bultmann, ''Kredi kaj kompreni'', 1933-1965.&lt;/ref&gt;

Irinte trans Barth, [[Dietrich Bonhoeffer]], el kies verko ricevis impulson la protestanta teologio de la dua postmilito, subtenis ke en tiuj niaj tagoj bezonas konsciiĝi pri la definitiva malapero de la sento de la [[Hierofanio|sankta]], sed ke ne estis la kristana Dio kiu mortis, sed la Dio de la religio kaj de la sanktaj falsbrilaĵoj fariĝinta jam neproponebla. Profitante de li, ankaŭ aliaj teologoj rekonis la aspektojn pozitivajn de la [[sekularigo]], konsideritaj rezulto de la fakto ke Dio, prezentiĝinte kiel simpla homo en Kristo, estis unue senvestiĝinta el sia dieco. Al tiu teologia teorio apartenas kaj «teologoj de la sekularizado» kiel [[Harvey Cox]] kaj [[John Robinson]], kaj la tieldiritaj «teologioj de la morto de Dio» kiel [[Thomas Altizer]], [[William Hamilton]], [[Paul Van Buren]], kiuj ekzaltante la homecon de Kristo alvenis ĝis minimumigi la diecon.

====Katolika teologio====
Pli atenta la la tradicio estis la [[katolika teologio]], kiu malsame ol tiu protestanta ne prezentas izolitajn elstarajn personojn, sed skolojn kaj pensofluojn. La problemoj prefere alfrontitaj koncernas la neprecon renovigi la bildon de la Eklezio kie loko de la ĉeesto de Kristo en la [[Eŭkaristio]], studon pri la [[Revelacio]] kiu plivivige koncernu la ''kerigman teologion'', kaj la rilaton inter Dio kaj la teraj dimensioj de la historio. Krom la jam cititaj Maritain kaj Gilson, kiuj sin esprimis favore de humanista kristanismo, [[Yves Congar]] proponis Eklezion pli ''savan komunumon'' ol ''institucion''. Malproksimiĝinte en la reganta tomisma orientiĝo, [[Pierre Teilhard de Chardin]] ptovis krei sintezon inter la kredo en la [[Scienca leĝo|fizikaj leĝoj de la kosmo]] kaj de la [[evoluismo]], kaj la fido en Dio.

Aliaj esploroj kiel tiuj de domenikano [[Marie-Dominique Chenu]],&lt;ref&gt;M. D. Chenu, ''Por teologio de la laboro'', 1955.&lt;/ref&gt; de [[Karl Rahner]], partiano de «antropologia vojturno»,&lt;ref&gt;Rahner estis apoganto de iu «antropologia vojturno» kiu ne kreu kontraston inter la ekzistencialaj problemoj de la homo kun la bezono malfermiĝi al Dio. Vidu: ''Aŭskultantoj de la Vorto'', 1941.&lt;/ref&gt; de [[Hans Urs von Balthasar]], kiu instigis la Eklezion renoviĝi,&lt;ref&gt;. Balthasar, ''Faligi la bastionojn'', 1952.&lt;/ref&gt; preparis la etoson al la [[Dua Vatikana Koncilio]], etoso kiu registrigis ardan debaton pri la temoj de la rilato de la teraj realaĵoj kun la problemoj de la sekularigo, krom peli ĉiam pli al [[ekumenismo]]. Al substreko pri la [[Eskatologio|eskatologia]] karaktero de kristanismo kontribuis la tieldirita «teologio de la espero», kiu faris proprajn elementojn politikajn kaj utopiajn; al ĝi sekvis, kun malsamaj starigoj de problemoj, la [[teologio de liberigo]], naskiĝinta en [[Sudameriko]], kiuj kuŝiĝis sur grandparto de la ideologia aparato [[Marksismo|marksisma]], kaj la [[nigra teologio]] [[afriko|afrika]].

==Teologiaj fakoj==
La nuntempa kristana teologio subdividiĝas kaj organiziĝas laŭ diversaj fakoj, kiujn pritraktas kaj disvolvas la fundamentajn kaj tradiciajn ''traktatojn''.

Kutime en teologiaj altaj lernejoj, la kvin precipaj teologiaj fakoj estas:
# [[Fundamenta teologio]], aŭ [[Apologetiko]]
# [[Ekzegeza teologio]]
# [[Historia teologio]]
# [[Sistema teologio]]
# [[Praktika teologio]]

La kvin brakoj povas plisubdividiĝi jene:

* [[Fundamenta teologia]]
** [[Biblia ekzegezo|Ekzegeza teologio]]:
** Bibliaj studoj (analizoj de la bibliajn enhavo)
** Aliro al la Biblio (kiel naskiĝis la [[Biblio]])
** [[Biblia kanono]]
** [[Biblia teologio]] (kiel la dia revelacio riveliĝis ene de la Biblio)
* [[Historia teologio]] (studo pri kiel la kristana teologio disvolviĝas en la historio):
** [[Patristiko]]
** [[Mezepoko]]
** [[Reformacio]] kaj [[Kontraŭreformacio]]
** Moderna epoko
* [[Sistema teologio]]:
** Enkonduko (Bazaj principoj)
** Bazaj teologio
** [[Ekzisto de Dio]]
** Diaj atributoj
** [[Sankta Triunuo]]
** [[Kreo]]
** [[Providenco]]
** [[Kristologio]]
** Antropologia teologio
** [[Sankta Spirito|Doktrino pri la Sankta Spirito]])
** [[Soteriologio|Doktrino pri la savo]])
** [[Pravigo (teologio)|Justiĝo]]
** [[Sanktigo]]
** [[Eskatologio]]
* [[Praktika teologio]]:
** [[Morala teologio]]
** [[Ekleziologio]]
** [[Paŝtista teologio]]
** [[Liturgio]]
** [[Homiliko]]
** Kristana edukado
** [[Misiologio]]

==Vidu ankaŭ==
* [[Katolika teologio]]

==Notoj==
{{Referencoj}}

==Bibliografio==
* [[Friedrich Schleiermacher]], ''Kurze Darstellung des theologischen Studiums, zum Behuf einleitender Vorlesungen'' ([[1810]]), traduit depuis peu sous le titre ''Le statut de la théologie. Bref exposé'' (1994).
* ''Dictionnaire critique de théologie'', sous la dir. de Jean-Yves Lacoste, Presses universitaires de France, Paris, 2002. ISBN 2-13-052904-6.
* ''[[Science et religion]]'', [[Bertrand Russell]]
* [[Giovanni Ferretti (filosofo)|Giovanni Ferretti]], ''Introduzione alla teologia contemporanea. Profilo storico e antologia'' (in collab. con F. Ardusso, A. Pastore, U. Perone), 3 voll., SEI, Torino 1972; 2ª ed. ampliata e rinnovata con il titolo ''La teologia contemporanea. Introduzione e brani antologici'', Marietti, Torino 1980
* [[Tommaso d'Aquino]], ''La somma teologica'', ESD, 1996 ISBN 88-7094-224-4
* Angelika Berlejung, Christian Frevel, ''Concetti teologici fondamentali dell'Antico e del Nuovo Testamento'', Queriniana, 2009 ISBN 88-399-0443-3
* Inos Biffi, ''[http://books.google.it/books?id=qNpj3514S88C&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Figure medievali della teologia]'', Jaca Book, Milano 2008 ISBN 978-88-16-40815-9
* Benjamin B. Warfield, ''Rivelazione e ispirazione'', Alfa &amp; Omega, Caltanissetta 2001
* Gianluca Cuozzo, ''Il movimento a spirale come figura dell'approssimazione al divino. La teologia &quot;in circulo&quot; di Nicola Cusano'', in «Annuario Filosofico» n. 16 (2000), Mursia editore
* Arrigo Pacchi, ''Filosofia e teologia in Hobbes'', Unicopli, Milano 1985 ISBN 88-7061-271-6
* Gerardo Picardo, ''Oltre il tempio. Sul cristianesimo nella filosofia di [[Giordano Bruno]]'', Sassoscritto, 2003 ISBN 88-88789-04-9
* Albert Franz, ''La Filosofia della rivelazione di Schelling e la teologia'', in «Annuario Filosofico» n. 11 (1995), Mursia editore
* Albert Franz, ''La reazione della teologia cattolica e il discorso sul Dio sofferente nell'idealismo tedesco'', in «Annuario Filosofico» n. 15 (1999), Mursia editore
* Jean-Pierre Torrell, ''[http://books.google.it/books?id=5bz2DeA8b2sC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false La teologia cattolica]'', trad. di G. Matera, Jaca Book, Milano 1998 ISBN 88-16-30333-6
* Battista Mondin, ''[http://books.google.it/books?id=ŭyWJd32HB4C&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Storia della teologia]'', 4 voll., ESD, Bologna 1997
* AA. VV., ''Bilan de la théologie du XX siècle'', 2 voll., Casterman, Parigi 1970, trad. it. a cura di G. Mura, 4 voll., Città Nuova, Roma 1972
* Karl Barth, ''Die protestantische Theologie im 19. Jahrhundert'', Zollikon, Zurigo 1947, trad. it. ''La teologia protestante nel XIX secolo, Jaca Book, Milano 1979-1980
* Karl Barth, ''L'epistola ai Romani'', a cura di G. Miegge, Feltrinelli, Milano 1962
* B. Mondin, ''I teologi della morte di Dio'', Borla, Torino 1966
* AA. VV., ''[http://books.google.it/books?id=V_EbpyDvnzoC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Teologia delle religioni: bilanci e prospettive]'', a cura di Mariano Crociata, edizioni Paoline, Milano 2001
* B. Mondin, ''[http://books.google.it/books?id=gqqlRMXGr4wC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_navlinks_s#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Dizionario dei teologi]'', ESD, Bologna 1992

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kristana teologio]]
[[Kategorio:Historio de la teologio]]</text>
      <sha1>8pp55d15cs5k3seeqhyosb4er0fov6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Károly Nagy (sociologo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>454347</id>
    <revision>
      <id>9479379</id>
      <parentid>9269550</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="g16rcxeu3v569sfj9p23w9seihd08j0" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''[[Karolo|Károly]] NAGY''' [kAroj nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Nagy Károly''' estis [[hungara]]-usona [[instruisto]], [[sociologo]], [[profesoro]], [[membro]] de [[Hungara Scienca Akademio]].

Károly Nagy [http://mta.hu/nymtt_hirei/elhunyt-nagy-karoly-szociologus-az-mta-koztestuleti-tagja-127495/] naskiĝis la {{daton|24|majo}} [[1934]] en [[Nyíregyháza]]. Li mortis la {{daton|3|majo}} [[2011]] en [[New Jersey]].

== Biografio ==
Károly Nagy frekventis instruistan ĉef[[lernejo]]n en sia naskiĝurbo inter [[1950]]-[[1953]], poste li instruis 3 jarojn en bazlernejoj. Post la [[revolucio]] en [[1956]] li forlasis la landon kaj li vivis en [[Usono]]. Inter [[1958]]-[[1970]] li plulernis en [[Universitato Rutgers]] kaj [[Novjorko]], dume ekde [[1965]] li instruis en Rutgers. Inter [[1968]]-[[2006]] li estis katedrestro en kolegio. Li doktoriĝis en [[1970]]. Depost [[1989]] li instruis ankaŭ en universitatoj de [[Budapeŝto]], [[Debrecen]], [[Pécs]]. Li estis unu el la motoroj de la hungara vivo kaj kulturo en Usono, li redaktis hungarajn [[gazeto]]jn. Li ricevis hungarajn [[premio]]jn inter [[1976]]-[[2009]].

== Verkaro (elekto) ==
* ''Literature as an Instrument of Social Change in Hungary during the 1960's'' (1969)
* ''Tanítsunk magyarul'' (Instruu hungare) (1977)
* ''Magyar szigetvilágban ma és holnap'' (1984)
* ''Küldetésben'' (1996)
* ''1956. The Hungarian Revolution and War for Independence'' (2006) - kunredakto

== Fontoj ==
* [http://mta.hu/nymtt_hirei/elhunyt-nagy-karoly-szociologus-az-mta-koztestuleti-tagja-127495/ hungarlingva biografio]
* [http://www.e-nyelv.hu/2011-05-07/nagy-karoly-1934-2011/ hungarlingva biografio]
* [http://hungaricus.net/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=1102:nagy-karoly-19342011&amp;catid=1:friss-hirek&amp;Itemid=18 hungarlingva biografio]
 
[[Kategorio:Hungaraj instruistoj]]
[[Kategorio:Usonaj universitatanoj]]
[[Kategorio:Hungaraj profesoroj]]
[[Kategorio:Hungaraj akademianoj]]
{{Vivtempo|Nagy Karoly}}</text>
      <sha1>g16rcxeu3v569sfj9p23w9seihd08j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viktor Trast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477678</id>
    <revision>
      <id>9479170</id>
      <parentid>9478538</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="gxidx9nndtimbvhfxzpo9lhl7nqk80g" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo
| loko de morto = [[Helsinko]]
}}
'''Viktor Kustaa (V. K.) TRAST''' (naskiĝis la [[14-an de januaro]] [[1878]] en [[Sankt-Peterburgo]] – mortis la [[30-an de januaro]] [[1953]] en [[Helsinko]]) estis [[finna]] [[filologo]], [[pedagogo]] kaj tradukanto de slavaj literaturoj.

==Vivo==
Viktor Kustaa Trast naskiĝis en Sankt-Peterburgo en finna familio de ŝuisto ([[1878]]), en la tempo, kiam [[grandprinclando Finnlando|Finnlando]] estis parto de la [[caro|cara]] [[Rusia Imperio]] kiel [[aŭtonomeco|aŭtonoma]] [[grandprinclando]] ([[1809]] - [[1917]]). Li abiturientiĝis en [[1897]] kaj studis plu en [[Moskvo]]  ([[1902]]-[[1904]]). Li akiris titolon de [[kandidato]] de [[filozofio]] (1902) kaj [[licenciulo]] de filozofio (1922). Sian doktoriĝan laboron pri la finna poeto [[Julius Krohn]], eldonitan libroforme, li sukcese defendis en 1923. En [[1912]] li edziĝis al Enna Rosberg. Ekde [[1926]] li instruis la finnan lingvon kiel gepatran ĉe la knabina lernejo en [[Helsinko]], pli frue (1907 - 1926) ankaŭ la lingvojn [[rusa]]n kaj [[germana]]n en diversaj lokoj en Finnlando ([[Nurmes]], [[Tornio]], [[Iisalmi]]).
En [[1913]] li mallonge laboris kiel respondeca redaktoro en loka gazeto. Apud studaĵo pri [[Adam Mickiewicz]] en la finna li eldonis ankaŭ gvidlibron tra Sankt-Peterburgo kaj ĉirkaŭaĵo kaj finnan-rusan [[konversacio]]n.

==Verkaro==
El la rusa:
*[[Leonid Andrejev]]: ''Judaso Iskariota''
*[[Dmitrij Mereĵkovskij]]: ''Leonardo da Vinci''
*[[Lev Tolstoj]]: ''Du husaroj'' – ''Infanaĝo, knabaĝo, junaĝo'' – ''Kaŭkaza militkaptito kaj aliaj rakontoj''
*[[Fjodor Dostojevskij]]: ''Idioto'' -  ''Fratoj Karamazov''
*[[Miĥail Osorgin]]: ''Kvieta strato''
El la pola:
*[[Adam Mickiewicz]]: ''Sinjoro Tadeo aŭ la lasta invado al Litovio'' - ''Konrado Wallenrod''
*[[Henryk Sienkiewicz]]: ''Inundo'' - ''Sinjoro Wołodyjowski''

V. K. Trast redaktis ankaŭ finnlingvan [[antologio]]n el slavaj literaturoj '''Slaavilaisten kirjallisuuksien kultainen kirja''' (''Ora libro de slavaj literaturoj''; 1936).

==Fontoj==
*Bazan tekston ellaboris Jan Dlask, ĉeĥa universitata pedagogo pri finnaj lingvo kaj literaturo.
*[http://www.iisalmi.fi/Suomeksi/Palvelut/Kulttuuripalvelut/Kirjasto/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--iisalmelaisia-kirjailijoita-/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--Aakkosellinen-kirjailijaluettelo/Trast,-VK Biografio en la retejo de la urbo Iisalmi, kie V.K. Trast instruis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140413125933/http://www.iisalmi.fi/Suomeksi/Palvelut/Kulttuuripalvelut/Kirjasto/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--iisalmelaisia-kirjailijoita-/Heikki,-Helvi-ja-Juhani--Aakkosellinen-kirjailijaluettelo/Trast,-VK |date=2014-04-13 }}
*[http://dbgw.finlit.fi/matr/tiedot.php?id=6092 Vivdatoj de V.K. Trast]{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Trast, Viktor}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>gxidx9nndtimbvhfxzpo9lhl7nqk80g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marduk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477985</id>
    <revision>
      <id>9479346</id>
      <parentid>9414864</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6011" sha1="dau3814kme2lwcie8cr57qtil7aeos6" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}'''Marduk''' (laŭ [[sumera lingvo]], laŭ [[akada lingvo]], Amar.Utu = &quot;suna bovido&quot;, eble el Meri.Dug; laŭ biblia [[hebrea lingvo]] Merodach (he: מְרֹדַךְ); laŭ [[greka lingvo]] Μαρδοχαῖος,&lt;ref&gt;identigita kun Marduk ĉe Heinrich Zimmeren (1862-1931), ''Stade's Zeitschrift'' 11, p. 161.&lt;/ref&gt; ''Mardochaios'') estis la babilona nomo de diaĵo de la malfrua epoko de [[Mezopotamio]] protektanta de la antikva urbo [[Babilono]]: ĝi, kiam tiu urbo fariĝis politika centro de la valo [[Eŭfrato]] dum la erao de [[Hammurabi]] ([[2-a jarmilo a.K.]]), ekakiris ĉiam pli grandan gravecon ene de la babilona panteono, pozicio solidigita en la dua duono de la dua jarmilo a. K.

[[Dosiero:Marduk_and_pet.jpg|eta|Marduk kaj la Drako-Serpento.]]
Marduk estas simboligita per la planedo [[Jupitero (planedo)|Jupitero]] kaj la nombro al ĝi dediĉita estas la 50, atribuita antaŭe al [[Enlil]], kies jam disvolvas la funkcion de reĝo de la dioj,&lt;ref&gt;Jastrow, Jr., Morris (1911). ''Aspects of Religious Belief and Practice in Babylonia and Assyria'', G.P. Putnam's Sons: New York and London. pp. 217-219.&lt;/ref&gt;

== Mitologio ==
=== Babilona ===
Origine la figuro de Marduk estis konsiderita obskura kaj nur poste estis kunligita al la akvo, vegetado, juĝo kaj [[magio]].&lt;ref&gt;[John L. McKenzie, Dictionary of the Bible, [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon &amp; Schuster]], 1965 paĝo 541.]&lt;/ref&gt; Ĝi estis konsiderita kiel filo de [[Ea (mitologio)|Ea]] ([[Enki]] sumerlingve) kaj ankaŭ [[Damkina]] kaj plue heredanto de [[An (mitologio)|Anu]]. Sed ĉiu ajn karakteriza trajto posedita de Marduk, tiu estis obskurigita pro politikaj disvolviĝoj tra kiuj pasis la valo de Eŭfrato, inokuligante en la diaĵon trajtojn antaŭe atribuitajn nur al la plej altaj diaĵoj de la babilona panteono. Tiu fenomeno klare vidiĝas en la transiro de la karakterizoj de Ea kaj Enlil al Marduk.

En la kazo de Ea tiu transiro okazas pace kaj sendamaĝi la antikvan diaĵon. Marduk akiris la identecon de [[Asarluhi]], la filo de Ea kaj dio de la magio: pro tio Marduk eniris panteonon de urbo [[Eridu]] el kiu origine devenis kaj Ea kaj Asarluhi. La patro de Ea siadecide rekonas la superecon de la filo al kiu transigas la rajton kontroli la homaron.

Tiu asocio de Marduk kun Ea povas indiki eniron de la antikva urbo Eridu en la kultura sfero de Babilono kiu samtempe rekonis la noblecon kaj valoron de la antikva kulturo.
Ne tiel okazos por Marduk kaj Enlil.

=== Malfrua bronza erao ===
Dum la rilato de Marduk kaj Ea markiĝas per harmonio kaj amikemo la abdiko de la antaŭa panteono, la absorbo de la povoj de Enlil flanke de Marduk kaŭzis evidentan malpliiĝon de prestiĝo de la maljuna dio. Post la tagoj de [[Hammurabi]], la kulto al Marduk obskurigis tiun de Enlil, kvankam en la urbo Nippur, centra sidejo de ĝia kulto, la du diaĵoj estis harmonie kultataj dum la kvar jarcentoj de la supereco de Babilono (ck. 1570 a.K – 1157 a.K.). La definitiva triumfo de Marduk sur Enlil okazos kun la alestiĝo de la babilona imperio.

La unika serioza rivalo de Marduk post 1000 jaroj estos [[Assur (diaĵo)|Assur]] en [[Asirio]]. Ĝi estas indikata kiel ‘’[[Bel (mitologio)|Bel]]’’ (Sinjoro), kaj ankaŭ kiel ''bel rabim'' (granda sinjoro) ''bêl bêlim'' (Reĝo de la reĝoj) ''ab-kal ilâni bêl terêti'' (Reĝo de la dio) ''aklu bêl terieti'' (la saĝulo, sinjoro de la orakolo), ''muballit mîte'' (resurektiganto de mortinto), ktp. Oni ĝin honoris per 50 nomoj.

En la poemo [[Enuma Eliŝ]] estas rakontate ke, post la venko sur [[Apsu]] kaj ties mortigo, Ea ekloĝis kun sia edzino Damkina en la sidejo de la mortigita dio; la paro naskis filon, Marduk, kiu naskiĝis el la koro de la forpasinta Apsu &lt;ref&gt;[http://www.ancienttexts.org/library/mesopotamian/enuma.html Enuma Elish. The Babylonian Epic of Creation]&lt;/ref&gt;. La rakonto daŭras priskribante la interdian militon eksploditan post kiam Ea estis mortigita Apsun. La dioj provis sukcese pacigi la panteonojn elektante Marduk, junan diaĵon, kiel [[ĉefdio|ĉefon]] al kiu ĉiuj dioj, la [[Anunakoj]], devis submetiĝi, kio okazis post longaj kaj kruelaj konfliktoj kun aparta partopreno de la diino [[Tiamat]].

Por komenci Marduk defias la sinjorinon de la dioj, nome la mara drako [[Tiamat]]: kruele ĝin mortigas…

Marduk estis prezentita kiel homa estulo, ofte kun sia simbolo de la serpento-drako, jam simbolo de la dio [[Tishpak]].
La babilonaj tekstoj parolas pri la alestiĝo de la urbo Eridu verke de Marduk, kaj do pri ĝia &quot;sankta urbo, sidejo de aliaj dioj…&quot;.

[[Nabu]], dio de la saĝo, estas la filo de Marduk.
La persa [[Kiro la 2-a (Persio)|Kiro]] sin proklamis filo de Marduk.

== Biblio ==
En la verkoj de la fino de la [[Malnova Testamento]], en [[Libro de Danielo]] 2,1-21 kaj en [[Libro de Baruĥ]] 6,41, konsideritaj [[Apokrifoj|apokrifaj]] ĉe iuj kristanaj eklezioj, oni trovas Marduk kaj Bel kun referenco al [[Belzebubo]]. La origino de tiu titolo tamen staras en la dio Baal Zebul kaj Beelsebul, fine transformita en Belzebubo el la popola etimologio.&lt;ref&gt;John L. McKenzie, Dictionary of the Bible (anglalingve: biblia vortaro), [[Novjorko]]: eldonejo [[Simon &amp; Schuster]], 1965 paĝo 541.&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==
* [[Luigi Cagni (storico)|Luigi Cagni]], «La religione della Mesopotamia», in ''Storia delle religioni. Le religioni antiche'', eldonejo Laterza, Roma-Bari 1997, ISBN 978-88-420-5205-0
* Giovanni Basile, Il mito. Uno strumento per la conoscenza del mondo. Mimesis, Milano-Udine 2013, ISBN 978-88-5751-622-6
* Helmer Ringgren, (1974) Religions of The Ancient Near East, Translated by John Sturdy, The Westminster Press, p. 67.

== Vidu ankaŭ ==
* [[ Aldonoj al Daniel]]
* [[Babilona mitologio]]
* [[Libro de Baruĥ]]
* [[Enuma Eliŝ]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://faculty.gvsu.edu/websterm/Enuma_Elish.html Enuma Elish - The Babylonian Creation Story] {{en}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Babilono]]
[[Kategorio:Dioj]]</text>
      <sha1>dau3814kme2lwcie8cr57qtil7aeos6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aorta stenozo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>483922</id>
    <revision>
      <id>9479427</id>
      <parentid>9182573</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="83hss6p19tyxqofp1jjtren0udj4cd7" xml:space="preserve">{{Informkesto malsano}}
'''Aorta stenozo''' estas stretiĝo de la elflua malfermo de la maldekstra [[ventriklo]]. Kutime ĉi tiu estas kaŭzita de malordo de la [[korvalvo|aorta valvo]]. En tiu aorta stenozo estas stretiĝo de la aorta valvo, kiu tiamaniere ne povas sufiĉe malfermiĝi. Ĉe aorta stenozo povas ekesti premgradiento super la valvo. La maldekstra ventriklo devas tiel generi pli altan premon por akiri ĝin. Sango eventuale ŝprucas en la aorton pro troa premo.

== Simptomoj ==
Kelkaj pacientoj ne havas [[simptomo]]jn; subita, neatendita morto povas esti la sola simptomo. Laceco, manko de spiro kaj manko de oksigeno dum ekzercado, [[brustodoloro]] ([[angino]]) kaj vertiĝo kaj sveno dum ekzerco estas aliaj simptomoj.
Tra [[stetoskopo]] laŭta, sufiĉe longa, malglata, pli skrapa ol rabota murmuro aŭdeblas kun maksimumo inter la 2-a kaj la 3-a ripo dekstre de la [[sternumo]], ĉe diversaj tipoj la loko povas estis ŝovita. La murmuro komenciĝas post la unua tono, estas maksimume laŭta en la mezo de la [[koro|sistolo]] kaj finiĝas antaŭ la dua tono (sistola kresĉenda-dekresĉenda murmuro). La [[sangopremo]] estas kutime normala, tamen ĝi estas ofte la [[pulso|pulsopremo]]; la diferenco inter sistola kaj diastola premo estas pli malalta ol kutime. La [[elektrokardiogramo]] montras signojn de hipertrofio de la maldekstra ventriklo.
La diagnozo estas farita per [[eĥokardiografio]] kaj fine [[korkateterado]].

== Kaŭzoj ==
Aorta stenozo povas havi multajn malsamajn kaŭzojn. Tiuj povas esti dividitaj en supravalva (lokita super la valvoj), valva (= aorta stenozo) kaj subvalva (situanta sub la valvo).
* Supravalva (kutime denaska):
# Faldo aŭ membrano de la [[aorto]],
# Stretiĝo de la aorto;
# [[Sindromo de Williams]]
* Valva:
[[Dosiero:Aortic stenosis rheumatic, gross pathology 20G0014 lores.jpg|eta|Aorta valvo kun stenozo kaŭzita de reŭmatisma febro]]
# Denaska formo; ofte la [[koro|aorta valvo]] tiam havas nur du (&quot;saketojn&quot;) anstataŭ tri.
# Pro [[reŭmatismo|reŭmatisma febro]]
# Degenera formo
* Subvalva:
# Denaska nenormalaĵo: membrano.
# [[Hipertrofia obstrukca kardiomiopatio]], [[Aŭtosomo|aŭtosomala]] reganta [[hereda malsano]] 
# Ankaŭ estis priskribita kiel rezulto de la subvalva aorta stenozo [[lisosomala stokado-malsano]]

== Traktado ==
Ĉi tiu estas dependa de la severeco kaj kaŭzo de la problemo. Se la problemo estas kaŭzita de strikta valvo, kirurgio (riparo aŭ anstataŭigo de la valvo) povas esti indikita.
Ekde proksimume 2005 teknikoj por vundeblaj pacientoj per [[korkateterado]] povas esti aplikataj.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Sindromoj en kardiologio]]</text>
      <sha1>83hss6p19tyxqofp1jjtren0udj4cd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arbarmortado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>498669</id>
    <revision>
      <id>9479329</id>
      <parentid>9367430</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10979" sha1="88v3zwc5ajtsi3zjkgptm19r4dzwww8" xml:space="preserve">[[Dosiero:DBP 1985 1253 Rettet den Wald.jpg|eta|Kampanjo „Savu la arbaron“: poŝtmarko de la Germana Poŝto de 1985]]
[[Dosiero:Waldschaeden Erzgebirge 3.jpg|eta|mortitaj piceoj en la [[Ercmontaro]] (1998)]]

La esprimo '''arbarmortado''' respegulas la grandajn zorgojn de multaj homoj en la [[1980]]aj jaroj, precipe en [[Okcidenta Germanio]], ke la arbaroj estas endanĝerigitaj kaj germanaj arbaroj post nelonge formortos grandskale.&lt;ref&gt;Hans Jörg Küster: ''Geschichte des Waldes.'' C.H. Beck, 1998, ISBN 3-406-50279-2, Kapitel 22, &quot;Waldsterben&quot;&lt;/ref&gt; La zorgoj ne rilatis al novaj [[arbara damaĝo|arbaraj damaĝoj]], sed al la cirkonstancoj, ke la simptomoj videblis for de grandaj emisiaj fontoj, ampleksis tra grandaj teritorioj kaj videblias ĉe pluraj arbospecioj.&lt;ref name=&quot;Willimann&quot; /&gt; Tion oni rimarkis meze de la 1970aj jaroj kaj estis diskutata publike precipe en meza kaj norda Eŭropo.&lt;ref name=&quot;Willimann&quot;&gt;Ivo Willimann, Helena Egli-Broz: ''Ökologie: Einführung in die Wechselwirkungen zwischen Mensch und Natur.'' Compendio Bildungsmedien 2010, ISBN 978-3-7155-9446-0, S. 140; [http://books.google.de/books?id=WvsH0xXV00EC&amp;lpg=PA140&amp;dq=Waldsterben&amp;hl=de&amp;pg=PA140#v=onepage&amp;q=Waldsterben&amp;f=false rete] en [[Guglo-libroj]]&lt;/ref&gt;

En la 1980aj jaroj la temo arbarmortigado estis la plej grava okcidentgermana medi-temo. La debato havis gravajn politikajn, industripolitikajn kaj sociajn konsekvencojn en la federacia respubliko Germanio kaj verŝajne estis unu el la kialoj por la pligraviĝo de la partio [[Alianco '90/La Verduloj]]. En la unua duono de la 1980aj jaroj estis vasta konkordo tra la socio kaj tra la politikaj partioj pri la graveco kaj urĝeco de tiu temo.&lt;ref&gt;Roland Schäfer, Birgit Metzger: ''Was macht eigentlich das Waldsterben?'' In: Patrick Masius, Ole Sparenberg, Jana Sprenger (Hrsg.): ''Umweltgeschichte und Umweltzukunft. Zur gesellschaftlichen Relevanz einer jungen Disziplin.'' Göttingen 2009, S. 201-228, S. 206/208.&lt;/ref&gt; Kiel kaŭzo staris la [[acida pluvo]] en la centro de la publikaj diskutoj. Aliaj eblaj kaŭzoj kiel monkulturo kaj partatempa sekeco oni longe ne diskutis. Sekve de la debato oni faris paŝojn kiuj reduktis la emisiojn draste. Hodiaŭ ne eblas diri, kiel evoluiĝis la sanstato de la arbaro sen tiaj paŝoj.
La rigardo de la forstaj fakuloj estis multe pli diferencigita.&lt;ref&gt;Roland Schäfer, Birgit Metzger, in Patrick Masius, Ole Sparenberg, Jana Sprenger (Hrsg.): [http://webdoc.sub.gwdg.de/univerlag/2009/umweltgeschichte_umweltzukunft.pdf ''Was macht eigentlich das Waldsterben? Zur gesellschaftlichen Relevanz einer jungen Disziplin.''] (PDF; 4,3&amp;nbsp;MB), Graduiertenkolleg Interdisziplinäre Umweltgeschichte, Umweltgeschichte und Umweltzukunft (2009)&lt;/ref&gt;

== Fono ==
[[Dosiero:Waldschaeden Erzgebirge 2.jpg|eta|komplete senarbigita arbara deklivo en la ĉeĥa [[ercmontaro]] 1998 – kialo por la grandarea mortigado estis fulmo el malnoviĝinta [[lignito|lignitaj]] energicentraloj.]]

Laŭ rezultoj de esplorprojekto, gvidita de [[Roderich von Detten]], la eksterordinare granda intensenco ne koincidas kun la forstbotanika realeco. Kelkaj kritikantoj jam tiam nomis la fenomenon &lt;ref&gt;Das sogenannte Waldsterben. Rudi Holzberger. Verlag: Eppe 2002, ISBN 3-89089-750-9, Erstauflage 1995 als Dissertation in Konstanz&lt;/ref&gt; pura amaskomunikila fenomeno, kiu provokis troigitan apokalipsan scenaron kaj [[alarmismo]]n.

== Evoluado ==
== Internacieco ==
Kvankam la arbomortigado ne estis limigita al Germanio, sed okazis preskaŭ ĉie en Eŭropo kaj nordameriko, ĝi estis diskutita en okcidenta Germanio, Aŭstrio kaj la germanlingva parto de Svislando plej intensive.&lt;ref&gt;[http://www.beobachter.ch/natur/flora-fauna/lebensraeume/artikel/waldsterben_panikstimmung-im-forst/ www.beobachter.ch: ''Panikstimmung im Forst]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=vRo0PMqNX28 ''Was wurde aus dem Waldsterben?'' - Österreich – Report (ORF) – 5. Juli 2011]&lt;/ref&gt; En la najbaraj landoj ĝi estis malpligranda temo. En Francio okazis ankaŭ damaĝoj, sed ili estis malpli gravaj.&lt;ref&gt;Vgl Laurent Schmit: [http://www.waldsterben.uni-freiburg.de/projekt/teilstudie-5 ''&quot;Le Waldsterben&quot;. Die Debatte über Sauren Regen und Waldschäden in Frankreich.``] Teilstudie 5 des DFG-Projekts &quot;Und ewig sterben die Wälder&quot;.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Franz Bauer: Die Sache mit dem Wald, BLV eldonejo, München/ Wien/ Zürich, 1985, |ISSN=0002-5860, en „Allgemeine Forstzeitschrift“, Speciala volumo
* Martin Bemmann, Birgit Metzger, Roland Schäfer: Das deutsche Waldsterben als historisches Phänomen, „Revue d'Allemagne et des Pays de langue allemande“, jareldono 39, 2007 , kajero 3, paĝoj423–436
* Roderich von Detten: ''Umweltpolitik und Unsicherheit. Zum Zusammenspiel von Wissenschaft und Umweltpolitik in der Debatte um das Waldsterben der 1980er-Jahre''. In: ''[Archiv für Sozialgeschichte'' 50, 2010, S. 217–269.
* Wolfram Elling, Ulrich Heber, Andrea Polle, Friedrich Beese: Schädigung von Waldökosystemen, Auswirkungen anthropogener Umweltveränderungen und Schutzmaßnahmen, Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg/ Berlin/ Oxford, 2007, ISBN=978-3-8274-1765-7
* Günter Hartmann, Franz Nienhaus, Heinz Butin|: Farbatlas Waldschäden, Diagnose von Baumkrankheiten, dua eldono, eldonejo Ulmer, Stuttgart (Hohenheim), 1995, ISBN=3-8001-3351-2
* Rudi Holzberger: Das sogenannte Waldsterben, Zur Karriere eines Klischees. Das Thema Wald im journalistischen Diskurs, eldonejo Eppe, Bergatreute, 1995, ISBN=3-89089-750-9
* Stefan Kunze, Heinz Ruppertshofen: Praxis Waldschutz, Strategien gegen das Waldsterben, eldonejo Landbuch, Hannover, 1995, ISBN 3-7842-0520-8 ,
* Claudia Kurz: Kausalanalyse und Bioindikation der neuartigen Waldschäden anhand des Polyamin- sowie Phenolstatus am Beispiel von Picea abies (Fichte), Abies alba (Weißtanne) und Quercus Petraea (Eiche)|. okulare Bonitur versus Bioindikation? Mainz, 1999, disertacio ĉe [[Johannes Gutenberg-Universität Mainz]], 958433380
* Hartmut K. Lichtenthaler, Claus Buschmann: Das Waldsterben aus botanischer Sicht, eldonejo Braun, Karlsruhe, 1984, ISBN=3-7650-2035-4
* Ministerium für Umwelt, Raumordnung und Landwirtschaft des Landes Nordrhein-Westfalen: Abschlussdokumentation zum Forschungsschwerpunkt „Luftverunreinigungen und Waldschäden“ des Landes Nordrhein-Westfalen : Ziele, Ergebnisse, Schlussfolgerungen. Eine Bilanz neunjähriger Waldschadensforschung im Land Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf, eldonejo Ministerium für Umwelt, Raumordnung und Landwirtschaft NRW, 1993, |DNB 940119927
[[Dosiero:Waldschaeden06.gif|eta|650px|dekstre|evoluo de la arbardamaĝoj en la Federacia Respubliko Germanio]]
* Burkhard Müller-Ullrich: Das Waldsterben – ein Holzweg. Medienmärchen. Gesinnungstäter im Journalismus, eldonejo Blessing, München, 1996, ISBN 3-89667-002-6, paĝoj 24–34, komentaro [http://www.zeit.de/1996/49/maerchen.txt.19961129.xml?page=all Rezension DIE ZEIT]
* Zeno Nöthig (eldonanto Institut für Kraftfahrwesen, RWTH Aachen: Das Waldsterben. Literaturauswertung zum Stand der Kenntnisse und zu den Erklärungshypothesen eldonejo Forschungsgesellschaft Kraftfahrwesen, Aachen, 1986, ISBN 3-925194-05-3. Technische Hochschule Aachen: IKA-Schriftenreihe Automobiltechnik, volumo 7
* Peter Schütt k.a.: Der Wald stirbt an Stress. Vollständig überarbeitete und aktualisierte Ausgabe, eldonejo Ullstein Taschenbuch 34471 Reihe Ullstein-Sachbuch, 1988, Frankfurt am Main / Berlin, ISBN=3-548-34471-2
* Peter Schütt u. a.: So stirbt der Wald. Schadbilder und Krankheitsverlauf, München/ Wien/ Zürich, 1986, eldonejo BLV , ISBN=3-405-13101-4
* Horst Stern: Rettet den Wald. eldonejo Kindler, München, 1989,ISBN=3-463-40107-X
* Gerhard Voss, Uwe Arndt: Was wir über das Waldsterben wissen, eldonejo Deutscher Instituts-Verlag, Köln, 1985, 3-602-14158-6
* Karl F. Wentzel: Was bleibt vom Waldsterben?. Bilanz und Denkanstöße zur Neubewertung der derzeitigen Reaktion der Wälder auf Luftschadstoffe, Aachen/ Hamburg/ Freiburg im Breisgau, 2001 eldonejo HochschulVerlag, ISBN=3-8107-6805-7, el Schriftenreihe des Instituts für Forstpolitik der Albert-Ludwigs-Universität Freiburg im Breisgau|, volumo 5
* Ernst-Detlef Schulze, Otto Ludwig Lange: Die Wirkungen von Luftverunreinigungen auf Waldökosysteme el Chemie in unserer Zeit, volumo 24, kajero 3, 1990 paĝoj 117–130, ISSN=009-2851

== Vidu ankaŭ ==
* [[Verdaj Partioj]]
* [[Senarbarigo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* Grafik: [http://www.bpb.de/wissen/0XZOJP Weltweite Änderung der Waldbestände], aus: [http://www.bpb.de/wissen/Y6I2DP Zahlen und Fakten: Globalisierung], Bundeszentrale für politische Bildung/bpb
* [http://www.bmelv.de/SharedDocs/Standardartikel/Landwirtschaft/Wald-Jagd/WaldBodenZustand/Waldzustand2009.html Übersicht Waldzustandsberichte] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110604054836/http://www.bmelv.de/SharedDocs/Standardartikel/Landwirtschaft/Wald-Jagd/WaldBodenZustand/Waldzustand2009.html |date=2011-06-04 }} de la [[registaro de Germanio|germana ministerio]] pri nutrado, agrikulturo kaj protekto de konsumantoj ''(Bundesministerium für Ernährung, Landwirtschaft und Verbraucherschutz)'''
* [http://www.forst.bayern.de/gefahren-fuer-den-wald/waldzustand/index.php Bayerische Waldzustandsberichte]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.zeit.de/2004/51/N-Waldsterben/komplettansicht „Chronik einer Panik“], Die Zeit, 2004/51
* [http://www.bayern.de/lfu/umwberat/data/chem/stoff/ammoniak_2004.pdf Bay. Landesamt für Umweltschutz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070204011355/http://www.bayern.de/lfu/umwberat/data/chem/stoff/ammoniak_2004.pdf |date=2007-02-04 }} (PDF)
* [http://www.mitwelt.org/waldsterben.html Waldsterben: Proteste und ökologischer Fortschritt]
* [http://www.waldsterben.uni-freiburg.de/ DFG-Forschungsprojekt ''Und ewig sterben die Wälder'' an der Albert-Ludwigs-Universität Freiburg im Breisgau]
* [http://www.berliner-zeitung.de/archiv/es-gibt-viele-gruende--warum-die-ddr-unterging--einer-lag-in-der-luft--die-katastrophale-umweltverschmutzung--obwohl-vor-40-jahren-ein-ministerium-fuer-umweltschutz-eingerichtet-wurde--war-die-ddr-einer-der-groessten-naturvernichter-europas-ueber-allen-wipfeln-ist-russ,10810590,10950858.html Über allen Wipfeln ist Ruß] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141011143949/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/es-gibt-viele-gruende--warum-die-ddr-unterging--einer-lag-in-der-luft--die-katastrophale-umweltverschmutzung--obwohl-vor-40-jahren-ein-ministerium-fuer-umweltschutz-eingerichtet-wurde--war-die-ddr-einer-der-groessten-naturvernichter-europas-ueber-allen-wipfeln-ist-russ,10810590,10950858.html |date=2014-10-11 }} [[Berliner Zeitung]] vom 27. August 2011 zum Waldsterben in der DDR

[[Kategorio:Klimata ŝanĝo]]
[[Kategorio:Arbara mastrumado]]
[[Kategorio:Senarbarigo]]
[[Kategorio:Arbaroj]]</text>
      <sha1>88v3zwc5ajtsi3zjkgptm19r4dzwww8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernestinum (Gotha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509554</id>
    <revision>
      <id>9479105</id>
      <parentid>9470330</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Instruintoj (elekto) */</comment>
      <origin>9479105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12316" sha1="arp7s7en9hmskncdl13mbod80e3wehx" xml:space="preserve">{{Informkesto lernejo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = DE-TH
| situo sur mapo = Gotha
|zomo=13
}}
'''Ernestinum''' (germane: ''Gymnasium Ernestinum Gotha'') estas humanisma-naturscienca [[gimnazio]] en [[Gotha]] (Germanujo, Bergallee 8) kiu estiĝis en la jaro 1859-a per la kunfandiĝo de ''Gymnasium illustre'' kaj ''Duka nehumanisma gimnazio''.

== Evoluoj de la gimnazio ==
=== Disde la komencoj ĝis la mezo de la 17-a jarcento ===
La plej malnova antaŭula lernejo estas la en 1291 unue menciita latina lernejo de ĉe la paroĥa kirko Sankta Mario.
La 21.12.1524 [[Friedrich Myconius]] fondis en la klostro de la [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana monakejo]] lernejon. Per la influo de [[Reformacio]] kaj enhavo kaj formo de instruado nove orientigitis ĉ. la jaro 1550 fare de [[Cyriacus Lindemann]]. Li taksis aparte grava la mastradon de la gramatiko de la [[latina lingvo]] kaj la bonan interpretadon de romiaj verkistoj. Tiukuntekste enkondukitis la nova fako ''deklamado''. Li krome kontrolis la diligentecon de lernantoj dum ellaboro de skribitaĵoj. Ekster tiuj aspektoj Lindemann famiĝis ankaŭ pro sia humana traktado de lernantoj, je granda diferenco al sia antaŭulo Pankratius Sussenbach (1540–1562).

Ĉirkaŭ la jaro 1600 la gimnazio ricevis la ornaman epiteton ''illustre'' fare de lia duka moŝto Johann Casimir de [[Saksio-Koburgo]]. Tiam rektoris Andreas Wilke (1592–1631). Li konsiderinde plievoluigis la lernejon. Li zorgis pri la plinombrigo de instruistoj kaj pligrandigis la konstruaĵon. Samtempe li flegis kontaktojn kun elstaraj profesoroj kaj scienculoj el tuta Germanlando.

=== Florego de la gimnazio ===
[[Dosiero:Reyher.jpg|eta|La 12-a lernejestro Andreas Reyher en la rondo de familianoj]]
[[Dosiero:ZeugnisFrancke.jpg|eta|Notatestila listo ''Selecta'', 1677; en la plej malsoba linio videblas la notoj por [[August Hermann Francke]].]]
En la 17-a jarcento subtenadis la gimnazion duko [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Li ofertis al filoj de persekutitaj luteranoj el Hungario, Silezio, Pollando, Rusio kaj Skandinavio azilon. Post la nomumo de [[Andreas Reyher]] (1641–1673) je direktoreco estis ordonita la ĝenerala lernejfrekventodevo por ĉiuj infanoj ene de la Duklando Gotha estantaj inter la aĝo de 5 kaj 12. Li reformis la lernejan sistemon de Gotha laŭ la ideoj de Wolfgang Ratke.
Komenciĝis la lernejestreco de Reyher per la skizo de nova lernejregularo sub la titolo ''Special- und sonderbahrer Bericht, Wie (...) Knaben und Mägdlein (...) unterrichtet werden können und sollen'' (1642). Reyher sukcese realigis enhavajn ŝanĝojn, kiuj famigis lin ankaŭ ekstere de la landlimoj. Per la enkonduko de ''Selecta'' iĝis pligrandigo de la klasoj kaj plibuntigo de la fakaro. Unue oni instruis ankaŭ en la germana lingvo. Matematiko, poetiko kaj historio venis kiel novaj fakoj. Por preparado al la universitata vivo la lernantoj ricevis instruadon en la fakoj retoriko, logiko, etiko, matematiko, metafiziko kaj sferiko.

Gravis en la 18-a jarcento en la Duklando Saksio-Gotha-Altenburg la ideoj de [[raciismo]]. Novan subtenadfazon la gimnazio ĝuis sub la regado de duko Ernesto la 2-a kies afero de koro estas la ekzisto de bonaj lernejoj en sia teritorio. Lia moto estis ke kleraj subigitoj ĉie ajn estus bona antaŭkondiĉo por ekonomia kaj politika stabileco de la lando. Tiam rektoriĝis [[Johann Gottfried Geißler]] (1768–1779). Sub lia estrado venis koncepto, kiu malpligrandigis la kvoton de horoj en malnovaj lingvoj en favoro de natursciencaj fakoj, de la lingvoj franca kaj angla, de literaturo. Por doni pli da libera tempo al la lernantoj la maksimuma instruado antaŭtagmeze estis restriktita je 4, posttagmeze je 3 horoj. Li ankaŭ realigis la principon ke instruistoj instruu nur en fakoj por kiuj ili havis la necesan kvalifikon. Krome li skribigis fiksitajn horar- kaj instruplanojn. Elirpunkto por tiaj ŝanĝoj estis lia verko ''Unvorgreifliche Gedanken, wie die Einrichtung des gymnasii illustris Gothani einigermaßen könnte verbessert werden'' (de la 1.11.1768).
Sub [[Friedrich Andreas Stroth]] kaj [[Friedrich Wilhelm Döring]] tiaj ideoj pluevoluis. La tiam aktivaj instruistoj [[Johann Georg August Galletti]], [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], [[Friedrich von Schlichtegroll]], [[Johann Kaspar Friedrich Manso]] kaj [[Friedrich Jacobs]] famiĝis per alta grado de kompetenco kaj konscieco pri siaj devoj. Liaj nomoj porĉiamiĝis kiel modelaj fakuloj kaj verkistoj.

=== Fondo kaj evoluo de Gimnazio Ernestinum ĝis 1945 ===
[[Dosiero:Ernestinum Gotha 16.Jhd.jpg|eta|Bildo de la gimnazio el la 19-a jarcento]]
En la jaroj 1837/38 faritis en Berg-aleo modernega lernejo [[klasikismo|klasikisma]]. Post mallonga iomete malbona estrado inter 1833-41 (sub la kortega ĉefpredikisto [[Eduard Adolf Jacobi]] kaj [[Gottfried Seebode]]) zorgis pri refortiĝo de la gimnazio [[Valentin Rost]] (1841–1859). Li devis toleri konkurencan lernejon, la ''Duka nehumanisma gimnazio - Herzogliches Realgymnasium'', fondita fare de burĝoj el Gotha. Ĝi tute orientiĝis pri modernaj matematikaj/natursciencaj programoj. Ankaŭ kemio, fiziko kaj mineralogio instruitis. La modernaj lingvoj franca kaj angla supervenkis la latinan.

En la 12.4.1859 la du gimnazioj unuiĝis kaj nomitis ''Gymnasium Ernestinum Gothae'' omaĝe al duko Ernesto la 1-a.

La nova lernejestro [[Joachim Marquardt]] (1859–1882) kontrolis konsekvencan sekvon de la lernejaj reguloj, tamen sen troa dureco. Ankaŭ antaŭ la instruistaro li estis samtempe severa kaj amika. Li engaĝiĝis pri plibonigo de la infrastrukturo. Sub lia estrado la lernejo ricevis alkonstruaĵon, aŭlon, novajn bibliotekajn ejojn kaj sporthalon. La instruado sekvis kanonon unuecan. Ekde la 8-a klasŝtupo iĝis disdivido en humanismajn kaj nehumanismajn klasojn. La posteulo de Marquardt estis [[Albert von Bamberg]] (1883–1910), kiu spronis ambaŭ flankojn de instruado, do kaj la humanismajn fakojn kaj la natursciencajn.
Sub la nova lernejestro Ludwig Mackensen (1910–1914) la unuaj knabinoj estiĝis lernejanoj.
Heinrich Anz (1914–1935) devis dum deĵortranspreno mastri la eksplodon de la [[Unua mondmilito]]. Ankaŭ dum la sekvintaj jaroj de [[Vajmara Respubliko]] oni ŝuldas dankon al Anz ke la humanisma gimnazio daŭre rajtis ekzisti.
Dum la tempo de [[nacisocialismo]] la lerneja vivo estis malfacilitiga pro la agadoj de [[Hitlera Junularo]], nelibervola demisio de instruistoj, oftaj naziaj solemnaĵoj, rekrutado de lernantoj. Tamen Otto Küttler (1938–1945) engaĝiĝis por la kontinuigo de la lerneja vivo. Sub li estis aranĝitaj teatraĵoj, prelegoj, sporteventoj. Dum la [[Dua mondmilito]] la gimnazia biblioteko translokitis al [[Kastelo Friedenstein (Gotha)|Kastelo Friedenstein]]. Ĝi restas ĝis hodiaŭ tie estante parto de la Esploradbiblioteko Erfurt/Gotha.

=== La gimnazio dum la tempo de GDR ===
Post la milito la instruistaro dissolvitis kaj novaj socialismaj klerigkonceptoj enkondukitis. Sekve la humanisma branĉo ne plu havis lokon. En 1965 la Politeknika supera lernejo (POS) eknomitis por [[Albert Schweitzer]].

=== Evoluoj ekde 1991 ===
Post la [[germana reunuiĝo]] oni refondis la ''Gimnazion Ernestinum'' en la 1.11.1991. En 1993 okazis la unuaj abiturientaj ekzamenoj post 48 jaroj. Hodiaŭ zorgas ĉ. 40 instruistoj por la klerigo de ĉ. 440 lernantoj.

== Eksterlernejaj agadoj ==
* Partopreno ĉe &quot;olimpikaj&quot; konkursoj pri matematiko, kemio kaj fiziko
* Partopreno ĉe ''Jugend trainiert für Olympia''
* Ĝemeliĝo kun lernejoj en [[Benevento]] kaj en [[Ukrainio]]
* Partopreno ĉe koncertoj de la Infana koruso de Gotha
* Ekspozicioj de artaĵoj el interesrondetoj en la urbo kaj surkastele

== Kooperacio kun aliaj institutoj ==
* Reklamsemajno por lernantoj de la 4-a klasŝtupo bazlerneja
* Kunaj kursoj de plialtigita nivelo (klasŝtupoj 11/12) kune kun la Arnoldi-gimnazio
* Staĝoj por studantoj de instruado de diversaj turingiaj universitatoj
* Trejnadlokoj por finstudintoj de ĉe la [[Universitato de Erfurto]]

== Instruintoj (elekto) ==
{{div col|2}}
* [[Andreas Reyher]], lernejestro de 1641 ĝis 1673
* [[Andreas Wilke]], lernejestro de 1592 ĝis 1631
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro de 1562 ĝis 1568
* [[Eduard Heinrich Albert de Bamberg]], lernejestro de 1883 ĝis 1910
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], lernejestro de 1882 ĝis 1883
* [[Friedrich August Ukert]], [[inspektoro]] ekde 1808
* [[Friedrich Jacobs]], 1785 ĝis 1807
* [[Georg Heß]], direktoro helpa de 1637 ĝis 1673
* [[Gustav Meyer]], filologio (ĉ. 1872)
* [[Johann Elias Reichardt]], teologio (de 1695)
* [[Johann Friedrich Hennicke]], filologio (de ĉ. 1792)
* [[Johann Georg August Galletti]], de 1783 ĝis 1819
* [[Johann Gottfried Geißler]], de 1768 ĝis 1779
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], de 1836 (matematiko)
* [[Johann Kaspar Friedrich Manso]], de 1783 ĝis 1790
* [[Johann Paul Hebenstreit]] (1660-1718), teologo
* [[Johann Weitz]], lernejestro de 1631 ĝis 1640
* [[Kurd Laßwitz]], de 1876 ĝis 1910
* [[Otto Schneider (filologo)|Otto Schneider]], de 1842 ĝis 1859
* [[Rudolf Ehwald]], de 1871 ĝis 1911
* [[Wilhelm Liebenam]], de 1899 ĝis 1918
{{div col end}}

==Lernintoj (elekto)==
{{div col|-2}}
* [[Adolf Bube]], poeto kaj arkivisto
* [[Andreas Heinrich Wiegandt]] 
* [[Andreas Wiß]], ĝis 1806 (poeto)
* [[Arthur Schopenhauer]], 1807 (filozofo)
* [[August Beck]]
* [[August Hermann Francke]], 1676/77
* [[Carl Anton Bretschneider]], ĝis 1826
* [[Christian Behrens]], ĝis 1870
* [[Christian Ludwig Brehm]], ĝis 1808
* [[Erich Lasswitz]], ĝis 1900
* [[Ernst Anding]], 1870-aj jaroj (astronomo)
* [[Ernst Behm]], ĝis 1849
* [[Friedrich Albrecht Augusti]]
* [[Friedrich Christian Kries]], fiziko (de 1789)
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], instruisto de 1787
* [[Hans Dominik]], ĝis 1893 (inĝeniero)
* [[Johann Eusebius Schmidt]], inter 1682 kaj 1688
* [[Johann Friedrich Blumenbach]], ĝis 1769
* [[Johann Friedrich Nolte]], ĝis 1713 (filologo)
* [[Johann Jacob Syrbius]], 
* [[Johann Salomon Hattenbach]], ĝis 1669
* [[Julius Kaerst]], de 1869 ĝis 1874
* [[Karl August Friedrich Samwer]], 
* [[Karl Ernst Georges]], instruisto 1839-56
* [[Martin Christian Goeldelius]], ĝis 1684
* [[Otto Liebetrau]], ĝis 1874
* [[Paul Stegmüller]], ĝis 1869
* [[Walter Ortlepp]], ĝis 1918
* [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], ĝis 1676
{{div col end}}

== Literaturo ==
* Max Schneider: ''Die Abiturienten des Gymnasium Illustre zu Gotha aus M. Andreas Reyhers und Georg Hessens Rektorat von 1653–1694'', Engelhard-Reyher, 1911
* Heinrich Anz (eld.): Gotha und sein Gymnasium. Bausteine zur Geistesgeschichte einer deutschen Residenz. Zur 400 - Jahrfeier des Gymnasium Ernestinum, Verlag Friedrich Andreas Perthes A.-G., Gotha/Stuttgart 1924
* Gymnasium Ernestinum: Jahresheft ...
* Christoph Köhler k.a. [red.]: Festschrift zum 475-jährigen Schuljubiläum des Gymnasium Ernestinum Gotha 1524–1999, Gotha, 1999
* Christoph Köhler: Herzog Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg (1772–1804) zum 200. Todestag, Gotha, Ernestinum, N.F. 137.2004, S. 1061–1066
* Jekaterina Vogel: Andreas Reyher 1601–1673, Gotha [1990]
* Sascha Salatowsky (eld.): Gotha macht Schule. Bildung von Luther bis Francke [=Veröffentlichungen der Forschungsbibliothek Gotha, 49]. Gotha 2012
* Mitteldeutscher Kulturrat Bonn (eld.): Gymnasien Thüringens (Band 3), Kammwegverlag, Troisdorf 1972
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: Geschichte des Gymnasiums zu Gotha, Justus Perthes, Gotha, 1824 [http://books.google.de/books?id=I7JLAAAAcAAJ]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ernestinum-gotha.de/ Hejmpaĝo de la gimnazio]
* [http://www.tlz.de/startseite/detail/-/specific/Sanierungsstau-am-Gymnasium-Ernestinum-Gotha-Der-Elternsprecher-im-Interview-1952376977 Gazetartikolo pri restaŭradlaboroj lamantaj aktuale]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141130205652/http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf |date=2014-11-30 }}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha]]
[[Kategorio:Gimnazioj en Turingio|Gotha]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]</text>
      <sha1>arp7s7en9hmskncdl13mbod80e3wehx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479309</id>
      <parentid>9479105</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Instruintoj (elekto) */</comment>
      <origin>9479309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12365" sha1="4kq0uhzejvl63yq5x0tmrlg3kdjyedg" xml:space="preserve">{{Informkesto lernejo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = DE-TH
| situo sur mapo = Gotha
|zomo=13
}}
'''Ernestinum''' (germane: ''Gymnasium Ernestinum Gotha'') estas humanisma-naturscienca [[gimnazio]] en [[Gotha]] (Germanujo, Bergallee 8) kiu estiĝis en la jaro 1859-a per la kunfandiĝo de ''Gymnasium illustre'' kaj ''Duka nehumanisma gimnazio''.

== Evoluoj de la gimnazio ==
=== Disde la komencoj ĝis la mezo de la 17-a jarcento ===
La plej malnova antaŭula lernejo estas la en 1291 unue menciita latina lernejo de ĉe la paroĥa kirko Sankta Mario.
La 21.12.1524 [[Friedrich Myconius]] fondis en la klostro de la [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana monakejo]] lernejon. Per la influo de [[Reformacio]] kaj enhavo kaj formo de instruado nove orientigitis ĉ. la jaro 1550 fare de [[Cyriacus Lindemann]]. Li taksis aparte grava la mastradon de la gramatiko de la [[latina lingvo]] kaj la bonan interpretadon de romiaj verkistoj. Tiukuntekste enkondukitis la nova fako ''deklamado''. Li krome kontrolis la diligentecon de lernantoj dum ellaboro de skribitaĵoj. Ekster tiuj aspektoj Lindemann famiĝis ankaŭ pro sia humana traktado de lernantoj, je granda diferenco al sia antaŭulo Pankratius Sussenbach (1540–1562).

Ĉirkaŭ la jaro 1600 la gimnazio ricevis la ornaman epiteton ''illustre'' fare de lia duka moŝto Johann Casimir de [[Saksio-Koburgo]]. Tiam rektoris Andreas Wilke (1592–1631). Li konsiderinde plievoluigis la lernejon. Li zorgis pri la plinombrigo de instruistoj kaj pligrandigis la konstruaĵon. Samtempe li flegis kontaktojn kun elstaraj profesoroj kaj scienculoj el tuta Germanlando.

=== Florego de la gimnazio ===
[[Dosiero:Reyher.jpg|eta|La 12-a lernejestro Andreas Reyher en la rondo de familianoj]]
[[Dosiero:ZeugnisFrancke.jpg|eta|Notatestila listo ''Selecta'', 1677; en la plej malsoba linio videblas la notoj por [[August Hermann Francke]].]]
En la 17-a jarcento subtenadis la gimnazion duko [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Li ofertis al filoj de persekutitaj luteranoj el Hungario, Silezio, Pollando, Rusio kaj Skandinavio azilon. Post la nomumo de [[Andreas Reyher]] (1641–1673) je direktoreco estis ordonita la ĝenerala lernejfrekventodevo por ĉiuj infanoj ene de la Duklando Gotha estantaj inter la aĝo de 5 kaj 12. Li reformis la lernejan sistemon de Gotha laŭ la ideoj de Wolfgang Ratke.
Komenciĝis la lernejestreco de Reyher per la skizo de nova lernejregularo sub la titolo ''Special- und sonderbahrer Bericht, Wie (...) Knaben und Mägdlein (...) unterrichtet werden können und sollen'' (1642). Reyher sukcese realigis enhavajn ŝanĝojn, kiuj famigis lin ankaŭ ekstere de la landlimoj. Per la enkonduko de ''Selecta'' iĝis pligrandigo de la klasoj kaj plibuntigo de la fakaro. Unue oni instruis ankaŭ en la germana lingvo. Matematiko, poetiko kaj historio venis kiel novaj fakoj. Por preparado al la universitata vivo la lernantoj ricevis instruadon en la fakoj retoriko, logiko, etiko, matematiko, metafiziko kaj sferiko.

Gravis en la 18-a jarcento en la Duklando Saksio-Gotha-Altenburg la ideoj de [[raciismo]]. Novan subtenadfazon la gimnazio ĝuis sub la regado de duko Ernesto la 2-a kies afero de koro estas la ekzisto de bonaj lernejoj en sia teritorio. Lia moto estis ke kleraj subigitoj ĉie ajn estus bona antaŭkondiĉo por ekonomia kaj politika stabileco de la lando. Tiam rektoriĝis [[Johann Gottfried Geißler]] (1768–1779). Sub lia estrado venis koncepto, kiu malpligrandigis la kvoton de horoj en malnovaj lingvoj en favoro de natursciencaj fakoj, de la lingvoj franca kaj angla, de literaturo. Por doni pli da libera tempo al la lernantoj la maksimuma instruado antaŭtagmeze estis restriktita je 4, posttagmeze je 3 horoj. Li ankaŭ realigis la principon ke instruistoj instruu nur en fakoj por kiuj ili havis la necesan kvalifikon. Krome li skribigis fiksitajn horar- kaj instruplanojn. Elirpunkto por tiaj ŝanĝoj estis lia verko ''Unvorgreifliche Gedanken, wie die Einrichtung des gymnasii illustris Gothani einigermaßen könnte verbessert werden'' (de la 1.11.1768).
Sub [[Friedrich Andreas Stroth]] kaj [[Friedrich Wilhelm Döring]] tiaj ideoj pluevoluis. La tiam aktivaj instruistoj [[Johann Georg August Galletti]], [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], [[Friedrich von Schlichtegroll]], [[Johann Kaspar Friedrich Manso]] kaj [[Friedrich Jacobs]] famiĝis per alta grado de kompetenco kaj konscieco pri siaj devoj. Liaj nomoj porĉiamiĝis kiel modelaj fakuloj kaj verkistoj.

=== Fondo kaj evoluo de Gimnazio Ernestinum ĝis 1945 ===
[[Dosiero:Ernestinum Gotha 16.Jhd.jpg|eta|Bildo de la gimnazio el la 19-a jarcento]]
En la jaroj 1837/38 faritis en Berg-aleo modernega lernejo [[klasikismo|klasikisma]]. Post mallonga iomete malbona estrado inter 1833-41 (sub la kortega ĉefpredikisto [[Eduard Adolf Jacobi]] kaj [[Gottfried Seebode]]) zorgis pri refortiĝo de la gimnazio [[Valentin Rost]] (1841–1859). Li devis toleri konkurencan lernejon, la ''Duka nehumanisma gimnazio - Herzogliches Realgymnasium'', fondita fare de burĝoj el Gotha. Ĝi tute orientiĝis pri modernaj matematikaj/natursciencaj programoj. Ankaŭ kemio, fiziko kaj mineralogio instruitis. La modernaj lingvoj franca kaj angla supervenkis la latinan.

En la 12.4.1859 la du gimnazioj unuiĝis kaj nomitis ''Gymnasium Ernestinum Gothae'' omaĝe al duko Ernesto la 1-a.

La nova lernejestro [[Joachim Marquardt]] (1859–1882) kontrolis konsekvencan sekvon de la lernejaj reguloj, tamen sen troa dureco. Ankaŭ antaŭ la instruistaro li estis samtempe severa kaj amika. Li engaĝiĝis pri plibonigo de la infrastrukturo. Sub lia estrado la lernejo ricevis alkonstruaĵon, aŭlon, novajn bibliotekajn ejojn kaj sporthalon. La instruado sekvis kanonon unuecan. Ekde la 8-a klasŝtupo iĝis disdivido en humanismajn kaj nehumanismajn klasojn. La posteulo de Marquardt estis [[Albert von Bamberg]] (1883–1910), kiu spronis ambaŭ flankojn de instruado, do kaj la humanismajn fakojn kaj la natursciencajn.
Sub la nova lernejestro Ludwig Mackensen (1910–1914) la unuaj knabinoj estiĝis lernejanoj.
Heinrich Anz (1914–1935) devis dum deĵortranspreno mastri la eksplodon de la [[Unua mondmilito]]. Ankaŭ dum la sekvintaj jaroj de [[Vajmara Respubliko]] oni ŝuldas dankon al Anz ke la humanisma gimnazio daŭre rajtis ekzisti.
Dum la tempo de [[nacisocialismo]] la lerneja vivo estis malfacilitiga pro la agadoj de [[Hitlera Junularo]], nelibervola demisio de instruistoj, oftaj naziaj solemnaĵoj, rekrutado de lernantoj. Tamen Otto Küttler (1938–1945) engaĝiĝis por la kontinuigo de la lerneja vivo. Sub li estis aranĝitaj teatraĵoj, prelegoj, sporteventoj. Dum la [[Dua mondmilito]] la gimnazia biblioteko translokitis al [[Kastelo Friedenstein (Gotha)|Kastelo Friedenstein]]. Ĝi restas ĝis hodiaŭ tie estante parto de la Esploradbiblioteko Erfurt/Gotha.

=== La gimnazio dum la tempo de GDR ===
Post la milito la instruistaro dissolvitis kaj novaj socialismaj klerigkonceptoj enkondukitis. Sekve la humanisma branĉo ne plu havis lokon. En 1965 la Politeknika supera lernejo (POS) eknomitis por [[Albert Schweitzer]].

=== Evoluoj ekde 1991 ===
Post la [[germana reunuiĝo]] oni refondis la ''Gimnazion Ernestinum'' en la 1.11.1991. En 1993 okazis la unuaj abiturientaj ekzamenoj post 48 jaroj. Hodiaŭ zorgas ĉ. 40 instruistoj por la klerigo de ĉ. 440 lernantoj.

== Eksterlernejaj agadoj ==
* Partopreno ĉe &quot;olimpikaj&quot; konkursoj pri matematiko, kemio kaj fiziko
* Partopreno ĉe ''Jugend trainiert für Olympia''
* Ĝemeliĝo kun lernejoj en [[Benevento]] kaj en [[Ukrainio]]
* Partopreno ĉe koncertoj de la Infana koruso de Gotha
* Ekspozicioj de artaĵoj el interesrondetoj en la urbo kaj surkastele

== Kooperacio kun aliaj institutoj ==
* Reklamsemajno por lernantoj de la 4-a klasŝtupo bazlerneja
* Kunaj kursoj de plialtigita nivelo (klasŝtupoj 11/12) kune kun la Arnoldi-gimnazio
* Staĝoj por studantoj de instruado de diversaj turingiaj universitatoj
* Trejnadlokoj por finstudintoj de ĉe la [[Universitato de Erfurto]]

== Instruintoj (elekto) ==
{{div col|2}}
* [[Andreas Reyher]], lernejestro de 1641 ĝis 1673
* [[Andreas Wilke]], lernejestro de 1592 ĝis 1631
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro de 1562 ĝis 1568
* [[Eduard Heinrich Albert de Bamberg]], lernejestro de 1883 ĝis 1910
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], lernejestro de 1882 ĝis 1883
* [[Friedrich August Ukert]], [[inspektoro]] ekde 1808
* [[Friedrich Jacobs]], 1785 ĝis 1807
* [[Georg Heß]], direktoro helpa de 1637 ĝis 1673
* [[Gustav Meyer]], filologio (ĉ. 1872)
* [[Johann Elias Reichardt]], teologio (de 1695)
* [[Johann Friedrich Hennicke]], filologio (de ĉ. 1792)
* [[Johann Georg August Galletti]], de 1783 ĝis 1819
* [[Johann Gottfried Geißler]], de 1768 ĝis 1779
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], de 1836 (matematiko)
* [[Johann Heinrich Voigt]], matematiko, de 1775
* [[Johann Kaspar Friedrich Manso]], de 1783 ĝis 1790
* [[Johann Paul Hebenstreit]] (1660-1718), teologo
* [[Johann Weitz]], lernejestro de 1631 ĝis 1640
* [[Kurd Laßwitz]], de 1876 ĝis 1910
* [[Otto Schneider (filologo)|Otto Schneider]], de 1842 ĝis 1859
* [[Rudolf Ehwald]], de 1871 ĝis 1911
* [[Wilhelm Liebenam]], de 1899 ĝis 1918
{{div col end}}

==Lernintoj (elekto)==
{{div col|-2}}
* [[Adolf Bube]], poeto kaj arkivisto
* [[Andreas Heinrich Wiegandt]] 
* [[Andreas Wiß]], ĝis 1806 (poeto)
* [[Arthur Schopenhauer]], 1807 (filozofo)
* [[August Beck]]
* [[August Hermann Francke]], 1676/77
* [[Carl Anton Bretschneider]], ĝis 1826
* [[Christian Behrens]], ĝis 1870
* [[Christian Ludwig Brehm]], ĝis 1808
* [[Erich Lasswitz]], ĝis 1900
* [[Ernst Anding]], 1870-aj jaroj (astronomo)
* [[Ernst Behm]], ĝis 1849
* [[Friedrich Albrecht Augusti]]
* [[Friedrich Christian Kries]], fiziko (de 1789)
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], instruisto de 1787
* [[Hans Dominik]], ĝis 1893 (inĝeniero)
* [[Johann Eusebius Schmidt]], inter 1682 kaj 1688
* [[Johann Friedrich Blumenbach]], ĝis 1769
* [[Johann Friedrich Nolte]], ĝis 1713 (filologo)
* [[Johann Jacob Syrbius]], 
* [[Johann Salomon Hattenbach]], ĝis 1669
* [[Julius Kaerst]], de 1869 ĝis 1874
* [[Karl August Friedrich Samwer]], 
* [[Karl Ernst Georges]], instruisto 1839-56
* [[Martin Christian Goeldelius]], ĝis 1684
* [[Otto Liebetrau]], ĝis 1874
* [[Paul Stegmüller]], ĝis 1869
* [[Walter Ortlepp]], ĝis 1918
* [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], ĝis 1676
{{div col end}}

== Literaturo ==
* Max Schneider: ''Die Abiturienten des Gymnasium Illustre zu Gotha aus M. Andreas Reyhers und Georg Hessens Rektorat von 1653–1694'', Engelhard-Reyher, 1911
* Heinrich Anz (eld.): Gotha und sein Gymnasium. Bausteine zur Geistesgeschichte einer deutschen Residenz. Zur 400 - Jahrfeier des Gymnasium Ernestinum, Verlag Friedrich Andreas Perthes A.-G., Gotha/Stuttgart 1924
* Gymnasium Ernestinum: Jahresheft ...
* Christoph Köhler k.a. [red.]: Festschrift zum 475-jährigen Schuljubiläum des Gymnasium Ernestinum Gotha 1524–1999, Gotha, 1999
* Christoph Köhler: Herzog Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg (1772–1804) zum 200. Todestag, Gotha, Ernestinum, N.F. 137.2004, S. 1061–1066
* Jekaterina Vogel: Andreas Reyher 1601–1673, Gotha [1990]
* Sascha Salatowsky (eld.): Gotha macht Schule. Bildung von Luther bis Francke [=Veröffentlichungen der Forschungsbibliothek Gotha, 49]. Gotha 2012
* Mitteldeutscher Kulturrat Bonn (eld.): Gymnasien Thüringens (Band 3), Kammwegverlag, Troisdorf 1972
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: Geschichte des Gymnasiums zu Gotha, Justus Perthes, Gotha, 1824 [http://books.google.de/books?id=I7JLAAAAcAAJ]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ernestinum-gotha.de/ Hejmpaĝo de la gimnazio]
* [http://www.tlz.de/startseite/detail/-/specific/Sanierungsstau-am-Gymnasium-Ernestinum-Gotha-Der-Elternsprecher-im-Interview-1952376977 Gazetartikolo pri restaŭradlaboroj lamantaj aktuale]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141130205652/http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf |date=2014-11-30 }}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha]]
[[Kategorio:Gimnazioj en Turingio|Gotha]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]</text>
      <sha1>4kq0uhzejvl63yq5x0tmrlg3kdjyedg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479521</id>
      <parentid>9479309</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Instruintoj (elekto) */</comment>
      <origin>9479521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12411" sha1="haiqzd5o3es7gg8wjhb747q0nfpxyqj" xml:space="preserve">{{Informkesto lernejo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = DE-TH
| situo sur mapo = Gotha
|zomo=13
}}
'''Ernestinum''' (germane: ''Gymnasium Ernestinum Gotha'') estas humanisma-naturscienca [[gimnazio]] en [[Gotha]] (Germanujo, Bergallee 8) kiu estiĝis en la jaro 1859-a per la kunfandiĝo de ''Gymnasium illustre'' kaj ''Duka nehumanisma gimnazio''.

== Evoluoj de la gimnazio ==
=== Disde la komencoj ĝis la mezo de la 17-a jarcento ===
La plej malnova antaŭula lernejo estas la en 1291 unue menciita latina lernejo de ĉe la paroĥa kirko Sankta Mario.
La 21.12.1524 [[Friedrich Myconius]] fondis en la klostro de la [[Aŭgustenana kirko (Gotha)|Aŭgustenana monakejo]] lernejon. Per la influo de [[Reformacio]] kaj enhavo kaj formo de instruado nove orientigitis ĉ. la jaro 1550 fare de [[Cyriacus Lindemann]]. Li taksis aparte grava la mastradon de la gramatiko de la [[latina lingvo]] kaj la bonan interpretadon de romiaj verkistoj. Tiukuntekste enkondukitis la nova fako ''deklamado''. Li krome kontrolis la diligentecon de lernantoj dum ellaboro de skribitaĵoj. Ekster tiuj aspektoj Lindemann famiĝis ankaŭ pro sia humana traktado de lernantoj, je granda diferenco al sia antaŭulo Pankratius Sussenbach (1540–1562).

Ĉirkaŭ la jaro 1600 la gimnazio ricevis la ornaman epiteton ''illustre'' fare de lia duka moŝto Johann Casimir de [[Saksio-Koburgo]]. Tiam rektoris Andreas Wilke (1592–1631). Li konsiderinde plievoluigis la lernejon. Li zorgis pri la plinombrigo de instruistoj kaj pligrandigis la konstruaĵon. Samtempe li flegis kontaktojn kun elstaraj profesoroj kaj scienculoj el tuta Germanlando.

=== Florego de la gimnazio ===
[[Dosiero:Reyher.jpg|eta|La 12-a lernejestro Andreas Reyher en la rondo de familianoj]]
[[Dosiero:ZeugnisFrancke.jpg|eta|Notatestila listo ''Selecta'', 1677; en la plej malsoba linio videblas la notoj por [[August Hermann Francke]].]]
En la 17-a jarcento subtenadis la gimnazion duko [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Li ofertis al filoj de persekutitaj luteranoj el Hungario, Silezio, Pollando, Rusio kaj Skandinavio azilon. Post la nomumo de [[Andreas Reyher]] (1641–1673) je direktoreco estis ordonita la ĝenerala lernejfrekventodevo por ĉiuj infanoj ene de la Duklando Gotha estantaj inter la aĝo de 5 kaj 12. Li reformis la lernejan sistemon de Gotha laŭ la ideoj de Wolfgang Ratke.
Komenciĝis la lernejestreco de Reyher per la skizo de nova lernejregularo sub la titolo ''Special- und sonderbahrer Bericht, Wie (...) Knaben und Mägdlein (...) unterrichtet werden können und sollen'' (1642). Reyher sukcese realigis enhavajn ŝanĝojn, kiuj famigis lin ankaŭ ekstere de la landlimoj. Per la enkonduko de ''Selecta'' iĝis pligrandigo de la klasoj kaj plibuntigo de la fakaro. Unue oni instruis ankaŭ en la germana lingvo. Matematiko, poetiko kaj historio venis kiel novaj fakoj. Por preparado al la universitata vivo la lernantoj ricevis instruadon en la fakoj retoriko, logiko, etiko, matematiko, metafiziko kaj sferiko.

Gravis en la 18-a jarcento en la Duklando Saksio-Gotha-Altenburg la ideoj de [[raciismo]]. Novan subtenadfazon la gimnazio ĝuis sub la regado de duko Ernesto la 2-a kies afero de koro estas la ekzisto de bonaj lernejoj en sia teritorio. Lia moto estis ke kleraj subigitoj ĉie ajn estus bona antaŭkondiĉo por ekonomia kaj politika stabileco de la lando. Tiam rektoriĝis [[Johann Gottfried Geißler]] (1768–1779). Sub lia estrado venis koncepto, kiu malpligrandigis la kvoton de horoj en malnovaj lingvoj en favoro de natursciencaj fakoj, de la lingvoj franca kaj angla, de literaturo. Por doni pli da libera tempo al la lernantoj la maksimuma instruado antaŭtagmeze estis restriktita je 4, posttagmeze je 3 horoj. Li ankaŭ realigis la principon ke instruistoj instruu nur en fakoj por kiuj ili havis la necesan kvalifikon. Krome li skribigis fiksitajn horar- kaj instruplanojn. Elirpunkto por tiaj ŝanĝoj estis lia verko ''Unvorgreifliche Gedanken, wie die Einrichtung des gymnasii illustris Gothani einigermaßen könnte verbessert werden'' (de la 1.11.1768).
Sub [[Friedrich Andreas Stroth]] kaj [[Friedrich Wilhelm Döring]] tiaj ideoj pluevoluis. La tiam aktivaj instruistoj [[Johann Georg August Galletti]], [[Johann Friedrich Salomon Kaltwasser]], [[Friedrich von Schlichtegroll]], [[Johann Kaspar Friedrich Manso]] kaj [[Friedrich Jacobs]] famiĝis per alta grado de kompetenco kaj konscieco pri siaj devoj. Liaj nomoj porĉiamiĝis kiel modelaj fakuloj kaj verkistoj.

=== Fondo kaj evoluo de Gimnazio Ernestinum ĝis 1945 ===
[[Dosiero:Ernestinum Gotha 16.Jhd.jpg|eta|Bildo de la gimnazio el la 19-a jarcento]]
En la jaroj 1837/38 faritis en Berg-aleo modernega lernejo [[klasikismo|klasikisma]]. Post mallonga iomete malbona estrado inter 1833-41 (sub la kortega ĉefpredikisto [[Eduard Adolf Jacobi]] kaj [[Gottfried Seebode]]) zorgis pri refortiĝo de la gimnazio [[Valentin Rost]] (1841–1859). Li devis toleri konkurencan lernejon, la ''Duka nehumanisma gimnazio - Herzogliches Realgymnasium'', fondita fare de burĝoj el Gotha. Ĝi tute orientiĝis pri modernaj matematikaj/natursciencaj programoj. Ankaŭ kemio, fiziko kaj mineralogio instruitis. La modernaj lingvoj franca kaj angla supervenkis la latinan.

En la 12.4.1859 la du gimnazioj unuiĝis kaj nomitis ''Gymnasium Ernestinum Gothae'' omaĝe al duko Ernesto la 1-a.

La nova lernejestro [[Joachim Marquardt]] (1859–1882) kontrolis konsekvencan sekvon de la lernejaj reguloj, tamen sen troa dureco. Ankaŭ antaŭ la instruistaro li estis samtempe severa kaj amika. Li engaĝiĝis pri plibonigo de la infrastrukturo. Sub lia estrado la lernejo ricevis alkonstruaĵon, aŭlon, novajn bibliotekajn ejojn kaj sporthalon. La instruado sekvis kanonon unuecan. Ekde la 8-a klasŝtupo iĝis disdivido en humanismajn kaj nehumanismajn klasojn. La posteulo de Marquardt estis [[Albert von Bamberg]] (1883–1910), kiu spronis ambaŭ flankojn de instruado, do kaj la humanismajn fakojn kaj la natursciencajn.
Sub la nova lernejestro Ludwig Mackensen (1910–1914) la unuaj knabinoj estiĝis lernejanoj.
Heinrich Anz (1914–1935) devis dum deĵortranspreno mastri la eksplodon de la [[Unua mondmilito]]. Ankaŭ dum la sekvintaj jaroj de [[Vajmara Respubliko]] oni ŝuldas dankon al Anz ke la humanisma gimnazio daŭre rajtis ekzisti.
Dum la tempo de [[nacisocialismo]] la lerneja vivo estis malfacilitiga pro la agadoj de [[Hitlera Junularo]], nelibervola demisio de instruistoj, oftaj naziaj solemnaĵoj, rekrutado de lernantoj. Tamen Otto Küttler (1938–1945) engaĝiĝis por la kontinuigo de la lerneja vivo. Sub li estis aranĝitaj teatraĵoj, prelegoj, sporteventoj. Dum la [[Dua mondmilito]] la gimnazia biblioteko translokitis al [[Kastelo Friedenstein (Gotha)|Kastelo Friedenstein]]. Ĝi restas ĝis hodiaŭ tie estante parto de la Esploradbiblioteko Erfurt/Gotha.

=== La gimnazio dum la tempo de GDR ===
Post la milito la instruistaro dissolvitis kaj novaj socialismaj klerigkonceptoj enkondukitis. Sekve la humanisma branĉo ne plu havis lokon. En 1965 la Politeknika supera lernejo (POS) eknomitis por [[Albert Schweitzer]].

=== Evoluoj ekde 1991 ===
Post la [[germana reunuiĝo]] oni refondis la ''Gimnazion Ernestinum'' en la 1.11.1991. En 1993 okazis la unuaj abiturientaj ekzamenoj post 48 jaroj. Hodiaŭ zorgas ĉ. 40 instruistoj por la klerigo de ĉ. 440 lernantoj.

== Eksterlernejaj agadoj ==
* Partopreno ĉe &quot;olimpikaj&quot; konkursoj pri matematiko, kemio kaj fiziko
* Partopreno ĉe ''Jugend trainiert für Olympia''
* Ĝemeliĝo kun lernejoj en [[Benevento]] kaj en [[Ukrainio]]
* Partopreno ĉe koncertoj de la Infana koruso de Gotha
* Ekspozicioj de artaĵoj el interesrondetoj en la urbo kaj surkastele

== Kooperacio kun aliaj institutoj ==
* Reklamsemajno por lernantoj de la 4-a klasŝtupo bazlerneja
* Kunaj kursoj de plialtigita nivelo (klasŝtupoj 11/12) kune kun la Arnoldi-gimnazio
* Staĝoj por studantoj de instruado de diversaj turingiaj universitatoj
* Trejnadlokoj por finstudintoj de ĉe la [[Universitato de Erfurto]]

== Instruintoj (elekto) ==
{{div col|2}}
* [[Andreas Reyher]], lernejestro de 1641 ĝis 1673
* [[Andreas Wilke]], lernejestro de 1592 ĝis 1631
* [[Cyriacus Lindemann]], lernejestro de 1562 ĝis 1568
* [[Eduard Heinrich Albert de Bamberg]], lernejestro de 1883 ĝis 1910
* [[Eduard Wilhelm Sievers]], lernejestro de 1882 ĝis 1883
* [[Friedrich August Ukert]], [[inspektoro]] ekde 1808
* [[Friedrich Jacobs]], 1785 ĝis 1807
* [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]], de 1808
* [[Georg Heß]], direktoro helpa de 1637 ĝis 1673
* [[Gustav Meyer]], filologio (ĉ. 1872)
* [[Johann Elias Reichardt]], teologio (de 1695)
* [[Johann Friedrich Hennicke]], filologio (de ĉ. 1792)
* [[Johann Georg August Galletti]], de 1783 ĝis 1819
* [[Johann Gottfried Geißler]], de 1768 ĝis 1779
* [[Johann Heinrich Traugott Müller]], de 1836 (matematiko)
* [[Johann Heinrich Voigt]], matematiko, de 1775
* [[Johann Kaspar Friedrich Manso]], de 1783 ĝis 1790
* [[Johann Paul Hebenstreit]] (1660-1718), teologo
* [[Johann Weitz]], lernejestro de 1631 ĝis 1640
* [[Kurd Laßwitz]], de 1876 ĝis 1910
* [[Otto Schneider (filologo)|Otto Schneider]], de 1842 ĝis 1859
* [[Rudolf Ehwald]], de 1871 ĝis 1911
* [[Wilhelm Liebenam]], de 1899 ĝis 1918
{{div col end}}

==Lernintoj (elekto)==
{{div col|-2}}
* [[Adolf Bube]], poeto kaj arkivisto
* [[Andreas Heinrich Wiegandt]] 
* [[Andreas Wiß]], ĝis 1806 (poeto)
* [[Arthur Schopenhauer]], 1807 (filozofo)
* [[August Beck]]
* [[August Hermann Francke]], 1676/77
* [[Carl Anton Bretschneider]], ĝis 1826
* [[Christian Behrens]], ĝis 1870
* [[Christian Ludwig Brehm]], ĝis 1808
* [[Erich Lasswitz]], ĝis 1900
* [[Ernst Anding]], 1870-aj jaroj (astronomo)
* [[Ernst Behm]], ĝis 1849
* [[Friedrich Albrecht Augusti]]
* [[Friedrich Christian Kries]], fiziko (de 1789)
* [[Friedrich von Schlichtegroll]], instruisto de 1787
* [[Hans Dominik]], ĝis 1893 (inĝeniero)
* [[Johann Eusebius Schmidt]], inter 1682 kaj 1688
* [[Johann Friedrich Blumenbach]], ĝis 1769
* [[Johann Friedrich Nolte]], ĝis 1713 (filologo)
* [[Johann Jacob Syrbius]], 
* [[Johann Salomon Hattenbach]], ĝis 1669
* [[Julius Kaerst]], de 1869 ĝis 1874
* [[Karl August Friedrich Samwer]], 
* [[Karl Ernst Georges]], instruisto 1839-56
* [[Martin Christian Goeldelius]], ĝis 1684
* [[Otto Liebetrau]], ĝis 1874
* [[Paul Stegmüller]], ĝis 1869
* [[Walter Ortlepp]], ĝis 1918
* [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], ĝis 1676
{{div col end}}

== Literaturo ==
* Max Schneider: ''Die Abiturienten des Gymnasium Illustre zu Gotha aus M. Andreas Reyhers und Georg Hessens Rektorat von 1653–1694'', Engelhard-Reyher, 1911
* Heinrich Anz (eld.): Gotha und sein Gymnasium. Bausteine zur Geistesgeschichte einer deutschen Residenz. Zur 400 - Jahrfeier des Gymnasium Ernestinum, Verlag Friedrich Andreas Perthes A.-G., Gotha/Stuttgart 1924
* Gymnasium Ernestinum: Jahresheft ...
* Christoph Köhler k.a. [red.]: Festschrift zum 475-jährigen Schuljubiläum des Gymnasium Ernestinum Gotha 1524–1999, Gotha, 1999
* Christoph Köhler: Herzog Ernst II. von Sachsen-Gotha-Altenburg (1772–1804) zum 200. Todestag, Gotha, Ernestinum, N.F. 137.2004, S. 1061–1066
* Jekaterina Vogel: Andreas Reyher 1601–1673, Gotha [1990]
* Sascha Salatowsky (eld.): Gotha macht Schule. Bildung von Luther bis Francke [=Veröffentlichungen der Forschungsbibliothek Gotha, 49]. Gotha 2012
* Mitteldeutscher Kulturrat Bonn (eld.): Gymnasien Thüringens (Band 3), Kammwegverlag, Troisdorf 1972
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: Geschichte des Gymnasiums zu Gotha, Justus Perthes, Gotha, 1824 [http://books.google.de/books?id=I7JLAAAAcAAJ]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ernestinum-gotha.de/ Hejmpaĝo de la gimnazio]
* [http://www.tlz.de/startseite/detail/-/specific/Sanierungsstau-am-Gymnasium-Ernestinum-Gotha-Der-Elternsprecher-im-Interview-1952376977 Gazetartikolo pri restaŭradlaboroj lamantaj aktuale]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141130205652/http://www.kas.de/upload/dokumente/2010/01/orte_der_demokratie/Lieberknecht.pdf |date=2014-11-30 }}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Gotha]]
[[Kategorio:Gimnazioj en Turingio|Gotha]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]</text>
      <sha1>haiqzd5o3es7gg8wjhb747q0nfpxyqj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Palaco Infantado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>513594</id>
    <revision>
      <id>9479136</id>
      <parentid>8396347</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lojwe</username>
        <id>158154</id>
      </contributor>
      <origin>9479136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="pbrinw4iye50rh6k0o6d5fi2v4c6s9j" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|monumento
|kategorio      = Palaco
|lando          = Hispanio
|regiono        = Kastilio-La Manĉo
|situo          = [[Gvadalaharo (Hispanio)|Guadalajara]]
|latitudo       = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = ES-CM
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|mapo lokumilo  = iso
|zomo           = 15
}}
[[Dosiero:Palacio del Infantado2.jpg|eta|dekstre|Fasado de la palaco Infantado.]]
[[Dosiero:Guadalajara - Palacio del Duque del Infantado 1.jpg|eta|dekstra|Aspekto de la korto.]]
[[Dosiero:Jenaro Pérez Villaamil (1844) Guadalajara. Palacio de los Duques del Infantado.png|eta|Fasado de la palaco Infantado ([[Jenaro Pérez Villaamil]], [[1842]]).]]
La '''palaco de la Dukoj de Infantado''' estas palaco de stilo [[izabela gotiko]] kun elementoj renesancaj situanta en [[Gvadalaharo (Hispanio)|Guadalajara]] ([[Hispanio]]) kaj kiu estis konstruigita de [[Íñigo López de Mendoza y Luna]], dua [[duko de Infantado]], fine de la [[15a jarcento]].

== Historio ==
La palaco de Infantado estas situanta en la sama loko kiun okupis la &quot;casas principales&quot; (ĉefdomoj) de don [[Pedro González de Mendoza|Pedro González]], unua Mendoza el la regiono. Ĉirkaŭ 1480 la dua Duko de Infantado, Íñigo López de Mendoza y Luna, malkonstruis la antikvajn domojn de la familio kaj decidis konstrui novan palacon. En 1483 oni finigis la fasadon, tuj poste la korton kaj fine de la jarcento la palaco jam estis kompletigita en sia baza strukturo. Fine de la 15a jarcento la monumento jam montris sian plejan hegemonion pri [[gotika arto]], kasonaroj kaj riĉoj.

En [[1560]] edziĝis en tiu palaco la reĝo de Hispanio [[Filipo la 2-a (Hispanio)|Filipo la 2-a]] kun [[Isabel de Valois (1546-1568)|Isabel de Valois]].

== Bibliografio ==
* Benévolo, Leonardo. ''Historia de la arquitectura del Renacimiento''. Taurus Ediciones. Madrid, 1973. ISBN 978-84-306-9759-5
* Checa Cremades, Fernando. ''Arquitectura del Renacimiento en España''. Ediciones Cátedra. Madrid, 1989. ISBN 978-84-376-0830-3
* Enríquez de Salamanca, Cayetano. ''Guadalajara''. Editorial Everest. León, 1986. ISBN 978-84-241-4289-6
* Herrera Casado, Antonio. ''El palacio del Infantado en Guadalajara''. Institución Provincial de Cultura &quot;Marqués de Santillana&quot;. Guadalajara, 1975. ISBN 978-84-500-7162-7
* Layna Serrano, Francisco. ''El palacio del Infantado''. Aache Ediciones. Guadalajara, 1996. ISBN 978-84-87743-78-8

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* Municipo de Guadalajara. [http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=163 Monumentoj. Palaco Infantado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091214132822/http://www.guadalajara.es/es/index.asp?MP=57&amp;MS=373&amp;MN=2&amp;TR=C&amp;IDR=163 |date=2009-12-14 }}.

[[Kategorio:Gotika arkitekturo]]
[[Kategorio:Palacoj]]
[[Kategorio:Gvadalaharo]]
[[Kategorio:Familio Mendoza|*]]</text>
      <sha1>pbrinw4iye50rh6k0o6d5fi2v4c6s9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henriko (Saksio-Römhild)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515169</id>
    <revision>
      <id>9479150</id>
      <parentid>8853127</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="ks2r9le5hb0t6h2re98czrfui0vq0da" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| titolo = Duko de [[Saksio-Römhild]]
}}
'''Henriko de Saksio-Römhild''', {{lang-de|Heinrich von Sachsen-Römhild}} (naskiĝis la [[19-an de novembro]] [[1650]] en [[Gotha]], mortis la [[13-an de majo]] [[1710]] en [[Römhild]]) estis la ununura duko de la Duklando [[Saksio-Römhild]].

== Vivo ==
Li estis la sepa filo (el kiuj nur 4 pluvivis) de [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Post la morto de sia patro, en 1675, Henriko kaj liaj fratoj kune regis la ''Duklandon Saksio-Gotha-Altenburg''. La 24-an de februaro 1680, post la traktato de dividado de la familiaj teritorioj li ricevis la nove kreitan ''Duklandon Saksio-Römhild''.

En Darmstadt la 1-an de marto 1676, Henriko geedziĝis kun Marie Elisabeth von [[Hessen-Darmstadt]], filino de Ludoviko la 4-a. Ili ne havis infanojn. De la 18-a de novembro 1680 la paro vivis en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Duko Henriko disvolvis rapidan konstruaktivecon. Li igis sian kastelon restrukturiĝi kaj rekonstruiĝi laŭ siaj deziroj. Dum lia regado al la kastelkirko estis konstruita kaj doganejo, kaj kvar domoj por la kortega nobelaro, kaj plie rajdlernejo, hipodromo kaj la oranĝerio.

Inter la pli grandiozaj konstruaĵoj estis kaverndomo nomita ''Plezurejo de Marie Elizabeth'', kiun li amis tre multe, kaj plezurpalaco en Mertzelbach dizajnita fare de la kortega skulptisto Lux, kiu ankaŭ kreis la ĉefaltaron en la monaĥeja preĝejo. Multaj el tiuj konstruaĵoj jam ne ekzistas, sed Henriko priskribis ilin detale en libro kiun li ankaŭ publikigis. Tiu libro estas konsiderita unu el la malmultaj restantaj nuntempaj atestaĵoj pri efemera arkitekturo. Henriko ankaŭ drenigis la lagon Bürgersee konvertante ĝin en plezurĝardenon. Li provizis la urbokernan preĝejon per baroka altaro, brodornamita reĝa loĝio kaj nova orgeno.

Henriko estis sperta en mekaniko, arkitekturo kaj matematiko. Li malfermis princan bibliotekon en Schloss Glücksburg, kiun li pligrandigis konstante. Post lia morto ĝi estis heredita fare de la Duko de [[Saksio-Gotha]]. De 1691 ĝis 1693 li estis reganto por duko Frederiko la 2-a de [[Saksio-Gotha]], kune kun sia frato Bernhard. Henriko eniĝis en imperian militservon kiam li estis juna kaj iĝis imperia ''Generalfeldzeug-majstro'' en 1697. En 1698, li ricevis la [[Danio|danan]] Elefantan Ordenon. En liaj lastaj kvar jaroj li estis la plej membro de la [[Ernestaj duklandoj|Ernestina dinastio]]. La luksa vivo en la kortego kaj la reprezentaĵoj de la duko alportis la malgrand-landan urbon de Römhild al ekonomia normaligo kaj kultura prospero. Sed la elspezo superis la financan forton de la duko. Kiam la populara reganto mortis neatendite en 1710, li postlasis multon da ŝuldoj. Lia heredo estis aŭkciita.

Henriko mortis en Römhild. Post lia morto, liaj teroj estis pridisputataj inter liaj fratoj. Poste, Römhild estis retenita memstare fare la pli juna frato, Johano Ernesto. Duko Henriko estis entombigita en la ĥorejo de la kirko en Römhild. Sed hodiaŭ de la tombo jam ne ekzistas iu resto.
Lia geedziĝo estis seninfana. La princlando estis disigita dum la t.n. Coburg-Eisenberg-Römhild-heredkverelo, kiu estis solvita nur en 1735.

== Literaturo ==
* Verein für Sachsen-Meiningische Geschichte und Landeskunde (Hrsg.): ''Neue Landeskunde des Herzogtums Sachsen-Meiningen'', Hildburghausen 1903
* [http://books.google.com/books?id=7EAAAAAAcAAJ&amp;pg=PA521&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de August B. Michaelis: ''Einleitung zu einer volständigen Geschichte der Chur- und Fürstlichen Häuser ...'' p. 521]
* [http://books.google.com/books?id=My3ib5u5VrAC&amp;pg=PA358&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de Johann Samuel Ersch: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste in alphabetischer ...'' p. 358]
* [http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf Buch Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141226001648/http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf |date=2014-12-26 }}.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Henriko (Saksio-Romhild)}}

[[Kategorio:Dukoj de Saksio]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Dinastio Wettin]]
[[Kategorio:Historio de Turingio]]
[[Kategorio:Viroj]]</text>
      <sha1>ks2r9le5hb0t6h2re98czrfui0vq0da</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479207</id>
      <parentid>9479150</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4410" sha1="j8qppw58sj2k1nxtgahd3fmvsx48h7w" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| titolo = Duko de [[Saksio-Römhild]]
}}
'''Henriko de Saksio-Römhild''', {{lang-de|Heinrich von Sachsen-Römhild}} (naskiĝis la [[19-an de novembro]] [[1650]] en [[Gotha]], mortis la [[13-an de majo]] [[1710]] en [[Römhild]]) estis la ununura duko de la Duklando [[Saksio-Römhild]].

== Vivo ==
Li estis la sepa filo (el kiuj nur 4 pluvivis) de [[Ernesto la 1-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Post la morto de sia patro, en 1675, Henriko kaj liaj fratoj kune regis la ''Duklandon Saksio-Gotha-Altenburg''. La 24-an de februaro 1680, post la traktato de dividado de la familiaj teritorioj li ricevis la nove kreitan ''Duklandon Saksio-Römhild''.

En Darmstadt la 1-an de marto 1676, Henriko geedziĝis kun Marie Elisabeth von [[Hessen-Darmstadt]], filino de Ludoviko la 4-a. Ili ne havis infanojn. De la 18-a de novembro 1680 la paro vivis en la [[Kastelo Glücksburg (Römhild)|Kastelo Glücksburg]]. Duko Henriko disvolvis rapidan konstruaktivecon. Li igis sian kastelon restrukturiĝi kaj rekonstruiĝi laŭ siaj deziroj. Dum lia regado al la kastelkirko estis konstruita kaj doganejo, kaj kvar domoj por la kortega nobelaro, kaj plie rajdlernejo, hipodromo kaj la oranĝerio.

Inter la pli grandiozaj konstruaĵoj estis kaverndomo nomita ''Plezurejo de Marie Elizabeth'', kiun li amis tre multe, kaj plezurpalaco en Mertzelbach dizajnita fare de la kortega skulptisto Lux, kiu ankaŭ kreis la ĉefaltaron en la monaĥeja preĝejo. Multaj el tiuj konstruaĵoj jam ne ekzistas, sed Henriko priskribis ilin detale en libro kiun li ankaŭ publikigis. Tiu libro estas konsiderita unu el la malmultaj restantaj nuntempaj atestaĵoj pri efemera arkitekturo. Henriko ankaŭ drenigis la lagon Bürgersee konvertante ĝin en plezurĝardenon. Li provizis la urbokernan preĝejon per baroka altaro, brodornamita reĝa loĝio kaj nova orgeno.

Henriko estis sperta en mekaniko, arkitekturo kaj matematiko. Li malfermis princan bibliotekon en Schloss Glücksburg, kiun li pligrandigis konstante. Post lia morto ĝi estis heredita fare de la Duko de [[Saksio-Gotha]]. De 1691 ĝis 1693 li estis regad-kuratoro por la neplenaĝa [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], kune kun sia frato Bernardo. Henriko eniĝis en imperian militservon kiam li estis juna kaj iĝis imperia ''Generalfeldzeug-majstro'' en 1697. En 1698, li ricevis la [[Danio|danan]] Elefantan Ordenon. En liaj lastaj kvar jaroj li estis la plej membro de la [[Ernestaj duklandoj|Ernestina dinastio]]. La luksa vivo en la kortego kaj la reprezentaĵoj de la duko alportis la malgrand-landan urbon de Römhild al ekonomia normaligo kaj kultura prospero. Sed la elspezo superis la financan forton de la duko. Kiam la populara reganto mortis neatendite en 1710, li postlasis multon da ŝuldoj. Lia heredo estis aŭkciita.

Henriko mortis en Römhild. Post lia morto, liaj teroj estis pridisputataj inter liaj fratoj. Poste, Römhild estis retenita memstare fare la pli juna frato, Johano Ernesto. Duko Henriko estis entombigita en la ĥorejo de la kirko en Römhild. Sed hodiaŭ de la tombo jam ne ekzistas iu resto.
Lia geedziĝo estis seninfana. La princlando estis disigita dum la t.n. Coburg-Eisenberg-Römhild-heredkverelo, kiu estis solvita nur en 1735.

== Literaturo ==
* Verein für Sachsen-Meiningische Geschichte und Landeskunde (Hrsg.): ''Neue Landeskunde des Herzogtums Sachsen-Meiningen'', Hildburghausen 1903
* [http://books.google.com/books?id=7EAAAAAAcAAJ&amp;pg=PA521&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de August B. Michaelis: ''Einleitung zu einer volständigen Geschichte der Chur- und Fürstlichen Häuser ...'' p. 521]
* [http://books.google.com/books?id=My3ib5u5VrAC&amp;pg=PA358&amp;dq=Marie+Elisabeth+Heinrich+R%C3%B6mhild&amp;lr=&amp;hl=de Johann Samuel Ersch: ''Allgemeine Encyclopädie der Wissenschaften und Künste in alphabetischer ...'' p. 358]
* [http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf Buch Die fürstliche Baulust des Herzogs Heinrich von Sachsen-Römhild] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141226001648/http://www.archimaera.de/2009/ephemere_architektur/lass_mertzelbach/lass_mertzelbach.pdf |date=2014-12-26 }}.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Henriko (Saksio-Romhild)}}

[[Kategorio:Dukoj de Saksio]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Dinastio Wettin]]
[[Kategorio:Historio de Turingio]]
[[Kategorio:Viroj]]</text>
      <sha1>j8qppw58sj2k1nxtgahd3fmvsx48h7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Higeno (verkisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515327</id>
    <revision>
      <id>9479337</id>
      <parentid>9183940</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11583" sha1="99w36i0ms0n2yn97abo6biduu54epxd" xml:space="preserve">{{TemasPri|romia erudiciulo|[[Higeno]]}}{{Informkesto gravulo}}
'''Gaius Julius Hyginus''' ([[Internacia Fonetika Alfabeto|IFA]] [hɨˈdʒaɪnəs]), esperante '''HIGENO''' (naskiĝis en [[-64|64 a.K.]], mortis en [[17]]) estis [[latina lingvo|latinlingva]] verkisto, lernanto de la fama [[Aleksandro Polyhistor]] kaj [[libertino]] de [[Caesar Augustus]]. Laŭ ''De Grammaticus'', de [[Suetonio]]&lt;ref&gt;[[Suetonio]]. ''De Grammaticus'', 20.&lt;/ref&gt;, li estis elektita superintendanto de la [[Palatina biblioteko]] de Aŭgusto, en kies klasĉambroj li instruis [[filozofio]]n. Ne estas klare ĉu Higeno estis indiĝena de [[Aleksandrio]] aŭ de la [[Iberia duoninsulo]], la [[humanisma]] [[Juan Luis Vives]] asertis ke li naskiĝis en [[Valencio]].

[[Dosiero:Poeticon astronomicon casand.jpg|eta|300px|&lt;center&gt;Ekzemplero de ''Poeticon Astronomicon'', verkaĵo atribuita al '''Higeno''', kun gravuraĵoj bildigantaj la konstelacioj [[Andromedo]] kaj [[Kasiopeo]].&lt;/center&gt;]]

Malgraŭ sia modesta statuso de liberino, Higeno atingis rekonon kaj estis en rilatoj kun multnombraj gravuloj. Tamen, Suetonio rimarkas ke Higeno falis en grandan malriĉecon en sia maljunaĝo, kaj estis apogita fare de la historiisto [[Clodius Licinus]]. Oni konsideris lin aŭtoritatulo, ĉefe pri [[Grek-romia antikvo]], pri kio li havis profundan kaj vastan scion. Sed dum la [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[17-a jarcento]]j aperis la duboj pri aŭtoreco de la verkaĵoj ĝis tiam atribuitaj al li, kio iĝis temo de polemikoj kaj diskutoj inter la fakuloj.

Higeno estis fekunda verkisto, kies verkoj inkludis topografiajn kaj biografiajn disertaĵojn (inter kiuj elstaris libro pri la vivo de eminentuloj, plia pri la urboj en [[Italio]] kaj alia pri la genealogio de la [[Trojo|trojaj]] familioj), komentaĵojn pri [[Helvius Cinna]] kaj la poemaro de [[Vergilio]], kaj eseojn pri agrikulturo, birdoj, insektoj kaj abelbredado.

Neniu el tiuj verkaĵoj konserviĝas en nia epoko. Tamen, sub la nomo de Higeno, troviĝas du aroj de verŝajnaj lernejnotoj mallongigantaj liajn disertaĵojn pri mitologio, nomataj «Fabulae» (kolekto de rakontoj) kaj «Poeticon astronomicon» (''Poezia astronomio''). Tamen, la plejmulto de la fakuloj konsideras ke la aŭtoro de tiuj eseoj estis alia ''Higeno'', malpli erudicia, kiu verŝajne vivis dum la 2-a jarcento. Eble temas pri resumoj faritaj de tiu ĉi lasta, de la verkaĵoj de la vera Gaius Julius Hyginus.

== ''Fabulae'' ==
La strukturo de «Fabulae», kiel manlibro pri mitologio, konsistas el tri tipoj de tekstoj: genealogiaj arboj de la gedioj kaj herooj, 220 fabloj (individuaj rakontoj) kaj la &quot;enhavo-tabelo&quot;, kompilo laŭ formo de listo. Sub la titolo «Genealogioj de Higeno, konata de ĉiuj», ĝi estis tradukita en la jaro [[207]] («konsula jaro de Maksimo kaj Aper») en la [[antikva greka lingvo|grekan]], do la baza teksto en la latina estas pli antikva ol sia helena ekvivalento. Verŝajne, la aŭtoro uzis kiel originaj fontoj manlibron similan al la ''[[Mitologia biblioteko]]'' de Pseŭdo-[[Apolodoro (verkisto)|Apolodoro]], konatajn [[tragedio]]jn ([[Esĥilo]], [[Sofoklo]], [[Eŭripido]], ktp.) kaj grekajn [[epopeo]]jn, ĉefe de [[Homero]] kaj [[Heziodo]].

''Fabulae'' enhavas proksimume tri cent mallongajn kaj simplajn, eĉ krudajn, rakontojn el la parola mitotradicio kaj diaj genealogioj&lt;ref&gt;''Second Thoughts on Hyginus'', ĉe ''Mnemosyne'', Fourth Series, 11.1, paĝ. 42-48 ([[1958]]). La artikolo sekvas la komentojn de la latina-angla eldono de «Fabulae» fare de H.J. Rose, kiu konsideris pli ĝusta la alternativan titolon «Genealogiae».&lt;/ref&gt;, verkita de aŭtoro priskribita fare de la eldonisto de tiu eldono, H.J. Rose, kiel ''adulescentem imperitum, semidoctum, stultum'' (senscia, duonedukita kaj stulta junulo). Tamen, ĝi estas tre valora pro la enhavo de referencoj al perditaj verkaĵoj, ĉefe al tiuj de elstaraj grekaj [[tragediverkisto]]j, pri kiuj ni nur scias ion danke al tiaj mencioj. Pro tio, Arthur L. Keith, recenzisto de la eldono de Rose de ''Fabulae'' ([[1934]]) por la ''Loeb Classical Library'' en Londono, financita en 1912 de la german-usona filantropo ''James Loeb''&lt;ref&gt;Arthur L. Keith. ''The Classical Journal'', 31.1 (oktobro [[1935]]), paĝo 53.&lt;/ref&gt;, plendas pri &quot;la kapricoj de [[Fortuno]], kiuj permesis la malaperon de multaj el la teatraĵoj de [[Esĥilo]], de la plej granda parto de la rakontoj de [[Tito Livio]] kaj de aliaj nepageblaj trezoroj, dum la ekzercaro de adoleskanta lernantoj ankoraŭ pluvivas kaj iĝas la bazo de la scienca laborado&quot;. La kompilo de Higeno reprezentas en primitiva formo la bazan informon, kion oni supozis ke klera romiano devis scii pri la greka mitaro en la epoko de la [[Antonina dinastio|Antoninoj]], sur la plej simpla nivelo. Tamen, Fabulae estas mino de informo hodiaŭ, pro tio ke la plejmulto de la pli nuancaj kaj riĉaj mitologiaj kompiloj kaj verkaĵoj perdiĝis.

Fakte, ankaŭ la teksto de ''Fabulae'' estis preskaŭ perdita, ĉar nur ununura manuskripto verkita en [[beneventa skribmaniero]], datita de ĉirkaŭ la jaro [[900]], pluvivis en abatejo de [[distrikto Freising]]&lt;ref&gt;La ''Codex Freisingensis'', komentita fare de Fitch, kiu renovigis la eldonon ''Hygini Fabulae'' de Rose (1934).&lt;/ref&gt;. Ĝi estis la materialo por la unua presita eldono, laŭ senkomentita traduko de Jacobus Micyllus ([[Bazelo]], [[1535]])&lt;ref&gt;A.H.F. Griffin. ''Hyginus, Fabula 89 (Laomedon)'' ĉe ''The Classical Quarterly'' New Series, 36.2 ([[1986]]), komentoj ĉe paĝ. 541.&lt;/ref&gt;, kiu eble aldonis al ĝi la titolon per kiu oni konas tiun verkaĵon nuntempe. En la kuro de la printado, laŭ la tiama kutima praktiko, pro kiu la manuskriptoj presitaj en la 15-a kaj 16-a jarcentoj malofte postvivis sian traktadon ĉe la presejo, la origina manuskripto estis disigita. Nur du malgrandaj fragmentoj de ĝi aperis poste, unu malkovrita en [[Regensburg]] en [[1864]] kaj alia en [[Munkeno]], en [[1942]]. Nuntempe ambaŭ fragmentoj konserviĝas en tiu ĉi lasta urbo&lt;ref&gt;M.D. Reeve. ''Fabulae'', ĉe ''Texts and Transmission'', paĝo 189 kaj sekvaj. Eldonis L.D. Reynolds ([[Oksfordo]], [[1983]]).&lt;/ref&gt;. Plia fragmenta teksto, datita de la [[5-a jarcento]], troviĝas en la [[Vatikana librejo]] (Major 2002).

== ''De Astronomia'' ==
Tiu ĉi kvar-voluma verkaĵo estis unue publikigita, kun aldonitaj bildigoj, fare de ''Erhard Ratdolt'' en [[Venecio]] ([[1482]]), sub la titolo «Clarissimi uiri Hyginii Poeticon astronomicon opus utilissimum». Tiu &quot;Poezia astronomio laŭ la plej fama Higeno, tre ulita verkaĵoj&quot; ĉefe rakontas la mitojn konektitajn kun la konstelacioj, en versioj ĉefe bazitaj sur ''Catasterismi'', samcela verkaĵo laŭtradicie atribuita al [[Eratosteno]].

Kiel ''Fabulae'', ''Astronomia'' estas kolekto de resumoj, kies stilo kaj nivelo de kompetenteco en la latina, krom elementaj eraroj (precipe en la interpreto de la grekaj originaloj), estis uzitaj fare de la anonima kontribuanto al la [[Encyclopaedia Britannica]]&lt;ref&gt;''[[Encyclopaedia Britannica]]'', 11-a eldono, [[1911]].&lt;/ref&gt; por pruvi ke ĝi ne povas temi pri verkaĵo de &quot;tiel eminenta&quot; akademiulo kiel Gaius Julius Higeno. Multaj fakuloj proponas ke tiuj disertaĵoj estu mallongigoj faritaj en la lasta duono de la [[2-a jarcento]] de la ''Genealogiae'' de Higeno, fare de nekonata adaptisto, kiu aldonis kompletan traktaton pri mitologio&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;Hugh Chisholm: ''Hyginus, Gaius Julius'', ĉe ''[[Encyclopædia Britannica]]'', 11-a eldono. ''[[Cambridge University Press]]''&lt;/ref&gt;. La listoj de steloj en ''Astronomia'' estas ĝuste la sama kaj en identa sinsekvo kiel en ''[[Almagesto]]'' de [[Ptolemeo]], kio plifortikas la ideon de kompilo de la 2-a jarcento. Oni ankaŭ kalkulas, kiel fonto, je la [[skolio]]j pri ''Argonautica'' de [[Apolono de Rodoso]], datitaj de la tempo de [[Tiberio]] fare de la eldonisto de tiu verkisto, Karl Rudolf Merkel, en la antaŭparolo de lia eldono de ''Apolonio'' ([[Leipzig]], [[1854]])&lt;ref&gt;Menciita de Rose 1958:42, noto 3.&lt;/ref&gt;. Kvankam la nuntempa kritikaro akceptas ĝin kiel verkaĵo de la sama aŭtoro ol ''Fabulae'', ne estas unuanimeco kaj verŝajne tio ne estas klare.

Dum la [[mezepoko]], tiuj tekstoj iĝis elementa fonto de antikvaj legendoj pri [[konstelacio]]j, do ĝi estis ofta celo de la kopiistoj. De la [[9-a jarcento]] troviĝas kopioj kun komplikaj bildigoj, altvaloraj.

== Higeno en nuntempa kulturo ==
* La [[Alfrapa kratero|lunkratero]] ''Hyginus'' kaj la [[asteroido]] [[12155 Hyginus]] ricevis sian nomon laŭ li, pro lia verkado pri astronomio&lt;ref&gt;[http://planetarynames.wr.usgs.gov/jsp/FeatureNameDetail.jsp?feature=62775 Slipo de la lunkratero Hyginus, Gazeteer of Planetary Nomenclature.] Ligilo konsultita la 5-an de julio de 2009.&lt;/ref&gt;.

* La angla verkisto Sir [[Thomas Browne]] komencas sian diskurson ''The Garden of Cyrus'' ([[1658]]) per kreomito bazita sur ''Fabulae'', de Higeno.

== Bibliografio ==
* {{es}} Higino. ''Fábulas''. Editorial Gredos, [[Madrido]], 2009. ISBN 978-84-249-3598-6.
* {{es}} ''Fábulas mitológicas''. Alianza Editorial, Madrido, 2009. ISBN 978-84-206-5072-2.
* {{es}} ''Fábulas''. Ediciones Clásicas, Madrido, 1997 ISBN 84-7882-255-0.
* {{es}} ''Fábulas. Astronomía''. eldonejo Akal, Madrido, 2008.
* {{de}} Hygini. ''De Astronomia''. Hg. von Ghislaine Viré. Stuttgart, [[Leipzig]], 1992 ([[Bibliotheca Teubneriana]]). ISBN 3-519-01438-6.
* {{de}} Hyginus. ''Fabulae / Sagen der Antike''. Ausgewählt und übersetzt von Franz Peter Waiblinger. [[Munkeno]], 1996 (dtv zweisprachig Band 9350).

== Eksteraj ligiloj ==
* {{es}} [http://books.google.es/books/about/F%C3%A1bulas_Astronom%C3%ADa.html?hl=es&amp;id=NYSe4pTvLpkC &quot;Fábulas&quot; y &quot;Astronomía&quot;], traduko de Guadalupe Morcillo Expósito (2008).
* {{en}} [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html &quot;Fabulae&quot; ĉe Theoi.com], traduko de Mary Grant ([[1960]]).
* {{la}} [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost02/Hyginus/hyg_fcap.html &quot;Fabulae&quot;] ĉe [http://www.hs-augsburg.de/ Bibliotheca Augustana] ([[Aŭgsburgo]]).
* {{la}} [http://archive.org/details/hyginifabulae00hygigoog &quot;Fabulae&quot;] en la [[Interreta arkivo]]. Eldonjaro [[1872]].
: [http://archive.org/stream/hyginifabulae00hygigoog#page/n4/mode/2up latina teksto]: elektronika [[faksimilo]] en la [[Interreta arkivo]].
: [http://archive.org/stream/hyginifabulae00hygigoog#page/n214/mode/2up enhavotabelo laŭ alfabeta ordo].
* {{la}} [http://digital.slub-dresden.de/sammlungen/werkansicht/274233657/ Elektronika versio de la unua eldono de &quot;Fabulae&quot; fare de Jacob Micyllus (Basileo, 1535)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110719154301/http://digital.slub-dresden.de/sammlungen/werkansicht/274233657/ |date=2011-07-19 }}.
* {{de}} [http://www.klassphil.uni-muenchen.de/~waiblinger/texte/hyglat.html &quot;Fabulae Hygini&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071009095617/http://www.klassphil.uni-muenchen.de/~waiblinger/texte/hyglat.html |date=2007-10-09 }}.
* {{en}} [http://www.theoi.com/Text/HyginusAstronomica.html &quot;Poezia Astronomio&quot; ĉe Theoi.com], traduko de Mary Grant ([[1960]]).

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Romiaj verkistoj]]
[[Kategorio:Romiaj astronomoj]]
[[Kategorio:Antikvaj mitologoj pri la helena mitologio]]
[[Kategorio:Bibliotekistoj]]
[[Kategorio:Abelbredistoj]]
[[Kategorio:Julia gento]]
[[Kategorio:Verkistoj de la 1-a jarcento a.K.]]
[[Kategorio:Verkistoj de la 1-a jarcento]]
[[Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.]]
[[Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en -64]]</text>
      <sha1>99w36i0ms0n2yn97abo6biduu54epxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>517143</id>
    <revision>
      <id>9479422</id>
      <parentid>6833179</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="660" sha1="ba85zyvvfxis2tls0fhyp4z4ogxfwyj" xml:space="preserve">{{PliPri}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

{{projektoj}}

[[Kategorio:Maroj de la Arkta Oceano]]
[[Kategorio:Maroj]]
[[Kategorio:Maraj ekoregionoj]]
[[Kategorio:Maroj en Rusio]]
[[Kategorio:Geografio de Norvegio]]
[[Kategorio:Global 200]]</text>
      <sha1>ba85zyvvfxis2tls0fhyp4z4ogxfwyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479445</id>
      <parentid>9479422</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:28:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="659" sha1="npjjm2rc8u4tgp2e7oz7mcfna422ecn" xml:space="preserve">{{projektoj}}
{{PliPri}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Maroj de la Arkta Oceano]]
[[Kategorio:Maroj]]
[[Kategorio:Maraj ekoregionoj]]
[[Kategorio:Maroj en Rusio]]
[[Kategorio:Geografio de Norvegio]]
[[Kategorio:Global 200]]</text>
      <sha1>npjjm2rc8u4tgp2e7oz7mcfna422ecn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479447</id>
      <parentid>9479445</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="gwfe5t9fmwy8u4356cjpgivn9ydo7vw" xml:space="preserve">{{projektoj}}
{{PliPri}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Maroj de la Arkta Oceano]]
[[Kategorio:Maroj]]
[[Kategorio:Maraj ekoregionoj]]
[[Kategorio:Maroj en Rusio]]
[[Kategorio:Geografio de Norvegio]]
[[Kategorio:Global 200]]</text>
      <sha1>gwfe5t9fmwy8u4356cjpgivn9ydo7vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampa rozo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517581</id>
    <revision>
      <id>9479402</id>
      <parentid>9272600</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8121" sha1="8uq2amppfe0699i69401jnb4ny56hew" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = kampa rozo
|koloro = lightgreen
|dosiero = Rosa arvensis (Liege-Rose) IMG 24814.JPG
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo dosiero = 
|regno = [[Planto]]j ''Plantae''
|regno2 = planto
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[dukotiledonaj plantoj|dukotiledonuloj]] ''dicotyledones''
|ordo = [[Rozaloj]] '' Rozales ''
|familio = [[Rozacoj]] '' Rosaceae ''
|subfamilio= ''Rosoideae''
|genro = [[Rozo]] ''Rosa''
|specio = ''Rosa arvensis'' |Taxon2_Rang     = 
|dunomo = ''Rosa arvensis''
|dunomo aŭtoritato = [[William Hudson|HUDS.]]
|komunejo = 
}}

La '''''kampa rozo''''' aŭ '''agra rozo'''&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]&lt;/ref&gt; ({{lang-la|[[Rosa arvensis]]}}) estas [[specio (biologio)|plantgenro]] el la [[genro (biologio)|genro]] [[rozo]] (''Rosa'') ene de la [[familio (biologio)|familio]] de la [[Rozacoj]] (Rosaceae).

== Priskribo ==
[[Dosiero:Rosa arvensis (Liege-Rose) IMG 24828.JPG|eta|maldekstre|branĉo kun pikaĵoj kaj pinata folio kun stipuloj]]
[[Dosiero:Rosa arvensis, flower.jpg| eta |radisimetria floro kun kvin blankaj petaloj kaj multaj stamenoj]]
[[Dosiero:Rosa arvensis (Liege-Rose) IMG 30074.JPG| eta |rozfruko]]
[[Dosiero:Rosa arvensis Sturm08052.jpg| eta |ilustraĵo el „Sturm“]]

La kampa rozo kreskas kiel un metro alta, kampanta aŭ grimpanta [[arbusto]]. Ankaŭ kiel [[disentendgrimpanto]] ĝi povas kovri aliajn vegetaĵojn. La branĉoj restas longe verdaj kaj tiuj kiuj havas kontakton kun la grundo formas radikojn. La multnombraj [[pikaĵo]]j estas malgrandaj kaj hokformaj.&lt;ref name=&quot;Roloff2014&quot; /&gt;

La alternestarantaj [[folio (planto)|folioj]] estas 7 ĝis 10 cm longaj kaj nepare pinataj kun malofte tri, ofte kvin au sep folietoj. La mallarĝaj folietoj estas 1 ĝis 3 cm longaj, eliptaj ĝis ovformaj kaj kun pinta aŭ malpinta apekso kaj je la rando denthava. La supra surfaco de la folietoj estas brile verda kaj la malsupra flanko iomete pli hela kaj ambau flankoj estas kalvaj aŭ nur iomete haraj.&lt;ref name=&quot;Roloff2014&quot; /&gt;

La planto floras de juni ĝis julio. La floroj ofte estas unuope starantaj, duope aŭ triope. Brakteoj mankas. La odorantaj duseksaj [[floro]]j havas diametron de 2,5 ĝis 5 cm kaj estas [[radiosimetria]]j kaj kvinnombraj kun duobla [[involukro]]. La [[sepalo]]j estas plumaj, post la florado refleksitaj kaj forfalantaj. La kvin [[petaloj]] estas blankaj. Ekzistas multajn [[stameno]]jn. La pistiloj estas kunkreskintaj al 3 mm longa koloneto.&lt;ref name=&quot;Roloff2014&quot; /&gt;

La [[rozfrukto]]j estas en matura stato brunaj-ruĝaj kaj depende de la sunbrilo ovformaj kaj etaj aŭ globformaj kaj relative grandaj.&lt;ref name=&quot;Roloff2014&quot; /&gt;

== Ekologio ==
Florekologie la planto apartenas al la grupo de homogamaj [[poleno]]-diskofloroj. La [[polenigado]] okazas per [[insekto]]j; kiel „surterigejo“ funkcias [[disko (botaniko)|disko]] kaj [[pistilkoloneto]]. &lt;ref name=&quot;Aichele2000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sebald1993&quot; /&gt;

La [[rozfrukto]]j estas sensukaj kaj malriĉaj je [[vitamino]]j; la disigado de la [[diasporio]]j okazas [[endokorio|endozookore]].&lt;ref name=&quot;Aichele2000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sebald1993&quot; /&gt;

La folioj estas nutraĵo por [[raŭpo]]j kaj konstrumaterialo por naturaj [[abelo]]j. La poleneroj estas nutraĵo por [[skarabo]]j kaj naturaj abeloj. [[Birdo]]j kaj [[mamulo]]j manĝas la rozfruktojn.&lt;ref name=&quot;Aichele2000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sebald1993&quot; /&gt;

== Disvastigejo ==
La kampa rozo originas en suda kaj meza [[Eŭropo]]. Tie ĝi kreskas en maldensaj kverkaroj kaj karpenaroj, malofte en fagaroj aŭ miksita arbaro. Ĝi kreskas apud vojoj kaj rande de la arbaroj kaj maldensejoj. La kreskejo estu suna ĝis duonombra kaj kiel grundo ĝi preferas freŝan [[lomo]]n. Ĝi estas [[frostrezista]] ĝis -23&amp;nbsp;°C ([[USDA-klimatzono|USDA-zono 6]]). En montaroj kun [[Silikata rokaĵo]] ĝi estas malofta aŭ mankas entute. En la [[Alpoj]] ĝi kreskas ĝis alteco de 1400 metroj..&lt;ref name=&quot;Aichele2000&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sebald1993&quot; /&gt;)

== Sistematiko ==
La [[unua priskribo]] de ''Rosa arvensis'' okazis 1762 fare de [[William Hudson]]. [[Sinonimo (taksonomio)|sinonimo]] por ''Rosa arvensis'' HUDS. estas: ''Rosa arvensis'' var. ''atrata'' (H.CHRIST) BOULENGER, ''Rosa arvensis'' var. ''ayreshirea'' SER., ''Rosa arvensis'' var. ''blanda'' HORT. EX ANDREWS, ''Rosa arvensis'' var. ''complicata'' R.KELLER, ''Rosa arvensis'' var. ''grandidentata'' ROUY, ''Rosa arvensis'' var. ''intercedens'' R.KELLER, ''Rosa arvensis'' var. ''laevipes'' ROUY, ''Rosa arvensis'' var. ''major'' H.J.COSTE, ''Rosa arvensis'' var. ''ovata'' DESV., ''Rosa arvensis'' var. ''pilifolia'' (BORB S) R.KELLER, ''Rosa arvensis'' var. ''repens'' SCOP. EX CHEVALL., ''Rosa arvensis'' subsp. ''repens'' (SCOP. EX CHEVALL.) C.VICIOSO, ''Rosa arvensis'' var. ''scandens'' SWEET, ''Rosa arvensis'' var. ''typica'' R.KELLER, ''Rosa arvensis'' var. ''vulgaris'' SER., ''Rosa baldensis'' KERN. EX DESEGL., ''Rosa bibracteata'' auct., ''Rosa brippii'' GAND., ''Rosa capreolata'' NEILL EX D.DON, ''Rosa commiserata'' GAND., ''Rosa dierbachiana'' WAITZ EX DIERB., ''Rosa erronea'' RIPART EX CREP., ''Rosa fastigiata'' SALISB., ''Rosa glauca'' DIERB., ''Rosa halleri'' KROCK., ''Rosa herporhodon'' EHRH., ''Rosa macrostylis'' STOKES, ''Rosa media'' B.-A.MARTIN,, ''Rosa ovata'' (DESV.) LEJ., ''Rosa phalacropoda'' GAND., ''Rosa repens'' SCOP., ''Rosa repens'' var. ''ovata'' LEJ., ''Rosa reptans'' CREP. EX BOUT., ''Rosa rothii'' SEIDL, ''Rosa scandens'' MOENCH, ''Rosa scandens'' var. ''ovata'' (DESV.) WALLR., ''Rosa sempervirens'' subsp. ''arvensis'' (HUDS.) MALAG., ''Rosa seperina'' SAUZ &amp; MAILLARD, ''Rosa serpens'' WIBEL, ''Rosa sylvestris'' HERRM., ''Rosa sylvestris'' var. ''ovata'' (DESV.) HEINR.BRAUN, ''Rosa sylvestris'' var. ''repens'' (SCOP. EX CHEVALL.) HEINR.BRAUN, ''Rosa sylvestris'' var. ''rothii'' (SEIDL) HEINR.BRAUN.

''Rosa arvensis'' apartenas al la sekcio ''Synstylae'' el la [[genro (biologio)|subgenro]] ''Rosa'' ene de la [[genro (biologio)|genro]] ''[[rozo]]j''.

== Utiligado ==
Ĝi estas kultivata en parkoj kaj ĝardenoj laŭlonge de muroj kaj bariloj.

=== Bredado ===
El la [[sovaĝrozo]] ''Rosa arvensis'' estis bredita la [[Ayrshire-rozo]], kun plenaj blankaj aŭ reseaj floroj kaj la [[rambler-rozo]]j. Ekzistas ankaŭ hibridoj de ''Rosa arvensis'' kun ''[[Rosa multiflora]]'' kaj ''[[Rosa setigera]]''.

== Fontoj ==
=== Literaturo ===
* Heinrich Schultheis: ''Rosen: die besten Arten und Sorten für den Garten.'' Eugen Ulmer, Stuttgart 1996, ISBN 3-8001-6601-1.
* Royal Horticultural Society (Hrsg.), Charles Quest-Ritson, Brigid Quest-Ritson: ''Rosen: die große Enzyklopädie.'' Dorling Kindersley, Starnberg 2004, ISBN 3-8310-0590-7, S. 41.
* Margot Spohn, Marianne Golte-Bechtle: ''Was blüht denn da? Die Enzyklopädie: über 1000 Blütenpflanzen Mitteleuropas.'' Kosmos, Stuttgart 2005, ISBN 3-440-10326-9.

=== Notoj ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;Roloff2014&quot;&gt; Andreas Roloff, Andreas Bärtels: ''Flora der Gehölze: Bestimmung, Eigenschaften und Verwendung.'' 4. Auflage, Eugen Ulmer, Stuttgart (Hohenheim), 2014, ISBN 978-3-8001-8246-6.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Aichele2000&quot;&gt; Dietmar Aichele, Heinz-Werner Schwegler: ''Die Blütenpflanzen Mitteleuropas.'' Band 2, 2. überarbeitete Auflage. Franckh-Kosmos-Verlag, 2000, ISBN 3-440-08048-X.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Sebald1993&quot;&gt; Oskar Sebald, Siegmund Seybold, Georg Philippi (Hrsg.): ''Die Farn- und Blütenpflanzen Baden-Württembergs.'' Band 2: ''Spezieller Teil (Spermatophyta, Unterklasse Dilleniidae): Hypericaceae bis Primulaceae.'' 2. erweiterte Auflage. Eugen Ulmer, Stuttgart 1993, ISBN 3-8001-3323-7.&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Meyers Online|13|963|spezialkapitel=Rose}}
* [http://www.gartendatenbank.de/artikel/rosa-arvensis Die Feld-Rose in Gartenkultur.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090510085507/http://www.gartendatenbank.de/artikel/rosa-arvensis |date=2009-05-10 }}
* [http://flora.nhm-wien.ac.at/Seiten-Arten/Rosa-arvensis.htm ''Botanik im Bild. Flora von Österreich.'']

[[Kategorio:Rozoj]]</text>
      <sha1>8uq2amppfe0699i69401jnb4ny56hew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schwarzach-St. Veit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>517626</id>
    <revision>
      <id>9479208</id>
      <parentid>8445490</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="886" sha1="iavovdwksw0da71krje87wc3frnd0j7" xml:space="preserve">[[Dosiero:Schwarzach-St. Veit-Bf-03.JPG|eta|La relaro de la stacidomo]]
[[Dosiero:Schwarzach-St. Veit-Bf-01.JPG|eta|La stacidomo]]
'''Schwarzach-St. Veit''' estas grava fervoja trafiknodo en la [[Distrikto St. Johann im Pongau]], [[Aŭstrio]] en la direktoj de [[Salcburgo]], [[Insbruko]], [[Graz]], [[Slovenio]], [[Italio]]. Ĝi kunigas la komunumojn [[Schwarzach im Pongau]] kaj [[Sankt Veit im Pongau]].

En la stacidomo troviĝas ankaŭ '''Fervoja muzeo''' pri la linio ''Tauernbahn''.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
[http://www.bergfex.at/sommer/schwarzach-pongau/ Mencio de Schwarzach-St. Veit kiel trafiknodo fervoja sur turisma retpaĝaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150404043905/http://www.bergfex.at/sommer/schwarzach-pongau/ |date=2015-04-04 }}

[[Kategorio:Geografio de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Fervojaj stacioj en Aŭstrio]]
[[Kategorio:Salcburgio]]</text>
      <sha1>iavovdwksw0da71krje87wc3frnd0j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modulo:Lingvonomo/listo/flagoj</title>
    <ns>828</ns>
    <id>521085</id>
    <revision>
      <id>9479604</id>
      <parentid>9116079</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479604</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="3207" sha1="4i2iehhozmisbr7f71jqepgy21srok5" xml:space="preserve">-- list of flags for the module Lingvonomo
return {
   [&quot;ar&quot;] = {&quot;Lang-ar.gif&quot;},
   [&quot;ast&quot;] = {&quot;Flag of Asturias.svg&quot;},
   [&quot;az&quot;] = {&quot;Flago-de-Azerbajĝano.svg&quot;},
   [&quot;ba&quot;] = {&quot;baŝkire&quot;, &quot;baŝkira lingvo&quot;},
   [&quot;be&quot;] = {&quot;Flago-de-Belorusio.svg&quot;},
   [&quot;bg&quot;] = {&quot;Flago-de-Bulgario.svg&quot;},
   [&quot;br&quot;] = {&quot;Flago-de-Bretonio.svg&quot;},
   [&quot;bs&quot;] = {&quot;Flago-de-Bosnio_kaj_Hercegovino.svg&quot;},
   [&quot;ca&quot;] = {&quot;Lang-ca.gif&quot;},
   [&quot;ceb&quot;] = {&quot;cebue&quot;, &quot;cebua lingvo&quot;},
   [&quot;ch&quot;] = {&quot;Lang-ch.gif&quot;},
   [&quot;co&quot;] = {&quot;Flag of Corsica.svg&quot;},
   [&quot;cs&quot;] = {&quot;Flago-de-Ĉeĥio.svg&quot;},
   [&quot;cv&quot;] = {&quot;Flag_of_Chuvashia.svg&quot;},
   [&quot;cy&quot;] = {&quot;Flago-de-Kimrio.svg&quot;},
   [&quot;da&quot;] = {&quot;Lang-da.gif&quot;},
   [&quot;de&quot;] = {&quot;Lang-ge.gif&quot;},
   [&quot;dsb&quot;] = {&quot;Dolnoserbski.svg&quot;},
   [&quot;el&quot;] = {&quot;Lang-gr.gif&quot;},
   [&quot;en&quot;] = {&quot;Lang-en.gif&quot;},
   [&quot;eo&quot;] = {&quot;Flag of Esperanto.svg&quot;},
   [&quot;es&quot;] = {&quot;Lang-es.gif&quot;},
   [&quot;et&quot;] = {&quot;Flago-de-Estonio.svg&quot;},
   [&quot;eu&quot;] = {&quot;Flago-de-Eŭskio.svg&quot;},
   [&quot;fa&quot;] = {&quot;Lang-fa.gif&quot;},
   [&quot;fi&quot;] = {&quot;Flago-de-Finnlando.svg&quot;},
   [&quot;fr&quot;] = {&quot;Lang-fr.gif&quot;},
   [&quot;fur&quot;] = {&quot;Bandiere dal Friûl.svg&quot;},
   [&quot;fy&quot;] = {&quot;Frisian flag.svg&quot;},
   [&quot;ga&quot;] = {&quot;Flago-de-Irlando.svg&quot;},
   [&quot;gil&quot;] = {&quot;Flago-de-Kiribato.svg&quot;},
   [&quot;gl&quot;] = {&quot;Flag of Galicia.svg&quot;},
   [&quot;gn&quot;] = {&quot;Lang-gn.gif&quot;},
   [&quot;grc&quot;] = {&quot;en la antikva greka&quot;, &quot;antikva greka lingvo&quot;},
   [&quot;he&quot;] = {&quot;Flago-de-Israelo.svg&quot;},
   [&quot;hi&quot;] = {&quot;Flago-de-Barato.svg&quot;},
   [&quot;hr&quot;] = {&quot;Lang-hr.gif&quot;},
   [&quot;hsb&quot;] = {&quot;Hornjoserbšćina.svg&quot;},
   [&quot;hu&quot;] = {&quot;Flago-de-Hungario.svg&quot;},
   [&quot;hy&quot;] = {&quot;Flago-de-Armenio.svg&quot;},
   [&quot;io&quot;] = {&quot;Flag of Ido.svg&quot;},
   [&quot;is&quot;] = {&quot;Flago-de-Islando.svg&quot;},
   [&quot;it&quot;] = {&quot;Lang-it.gif&quot;},
   [&quot;ja&quot;] = {&quot;Flago-de-Japanio.svg&quot;},
   [&quot;jbo&quot;] = {&quot;Lojban flag.svg&quot;},
   [&quot;ka&quot;] = {&quot;Flago-de-Kartvelio.svg&quot;},
   [&quot;kg&quot;] = {&quot;Lang-kg.gif&quot;},
   [&quot;kk&quot;] = {&quot;Flago-de-Kazaĥio.svg&quot;},
   [&quot;km&quot;] = {&quot;Flago-de-Kamboĝo.svg&quot;},
   [&quot;ko&quot;] = {&quot;Lang-ko.gif&quot;},
   [&quot;la&quot;] = {&quot;Flag of the Vatican City.svg&quot;},
   [&quot;lb&quot;] = {&quot;Flago-de-Luksemburgio.svg&quot;},
   [&quot;lt&quot;] = {&quot;Flago-de-Litovio.svg&quot;},
   [&quot;lv&quot;] = {&quot;Flago-de-Latvio.svg&quot;},
   [&quot;mk&quot;] = {&quot;Flago-de-Makedonio.svg&quot;},
   [&quot;ms&quot;] = {&quot;Lang-ms.gif&quot;},
   [&quot;nl&quot;] = {&quot;Lang-nl.gif&quot;},
   [&quot;no&quot;] = {&quot;Flago-de-Norvegio.svg&quot;},
   [&quot;oc&quot;] = {&quot;Flag of Occitania (with star).svg&quot;},
   [&quot;pap&quot;] = {&quot;papiamente&quot;, &quot;papiamento&quot;},
   [&quot;pl&quot;] = {&quot;Flago-de-Pollando.svg&quot;},
   [&quot;pt&quot;] = {&quot;Lang-pt.gif&quot;},
   [&quot;rm&quot;] = {&quot;romanĉe&quot;, &quot;romanĉa lingvo&quot;},
   [&quot;ro&quot;] = {&quot;Flago-de-Rumanio.svg&quot;},
   [&quot;ru&quot;] = {&quot;Lang-ru.gif&quot;},
   [&quot;sk&quot;] = {&quot;Flago-de-Slovakio.svg&quot;},
   [&quot;sl&quot;] = {&quot;Flago-de-Slovenio.svg&quot;},
   [&quot;so&quot;] = {&quot;Flago-de-Somalio.svg&quot;},
   [&quot;sq&quot;] = {&quot;Lang-sq.gif&quot;},
   [&quot;sr&quot;] = {&quot;Flago-de-Serbio.svg&quot;},
   [&quot;sv&quot;] = {&quot;Lang-sv.gif&quot;},
   [&quot;sw&quot;] = {&quot;Lang-sw.gif&quot;},
   [&quot;th&quot;] = {&quot;Flago-de-Tajlando.svg&quot;},
   [&quot;tn&quot;] = {&quot;Lang-tn.gif&quot;},
   [&quot;tok&quot;] = {&quot;Toki Pona flag.svg&quot;},
   [&quot;tpi&quot;] = {&quot;Flago-de-Papuo-Nov-Gvineo.svg&quot;},
   [&quot;tr&quot;] = {&quot;Lang-tr.gif&quot;},
   [&quot;tzl&quot;] = {&quot;Flag of the Talossan language.svg&quot;},
   [&quot;udm&quot;] = {&quot;Flag_of_Udmurtia.svg&quot;},
   [&quot;uk&quot;] = {&quot;Flago-de-Ukrainio.svg&quot;},
   [&quot;uz&quot;] = {&quot;Flago-de-Uzbekio.svg&quot;},
   [&quot;vi&quot;] = {&quot;Flago-de-Vjetnamio.svg&quot;},
   [&quot;vo&quot;] = {&quot;Flag of Volapük.svg&quot;},
   [&quot;yo&quot;] = {&quot;Flag of Nigeria.svg&quot;},
   [&quot;yrk&quot;] = {&quot;nenece&quot;},
   [&quot;zh&quot;] = {&quot;Lang-zh.gif&quot;},
}</text>
      <sha1>4i2iehhozmisbr7f71jqepgy21srok5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝvitadego</title>
    <ns>0</ns>
    <id>524818</id>
    <revision>
      <id>9479426</id>
      <parentid>8594582</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="p2ypksqhl3k905rmprs3kj3bt3s4ozm" xml:space="preserve">La '''ŝvitadego''' aŭ '''hiperhidrozo''' (el la greka {{Lang|grc|ἱδρώς}}, kiu signifas « ŝvito »&lt;ref&gt;Laŭ TLFi&lt;span&gt; &lt;/span&gt;: &lt;/ref&gt;) estas ĉu [[malsano]], en kiu la malsanuloj tro ŝvitas,&lt;ref&gt;James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2006). Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology (10th ed.). Saunders. pp. 777–8. ISBN 978-0-7216-2921-6.&lt;/ref&gt; ĉu [[simptomo]]. Ĉefa konsekvenco ne tuŝas la sanon de la paciento sed la sociaj rilatoj, kiuj vidiĝas endanĝerigitaj pro la rigardo al la ŝvitego. Pro tio oni nomas ĝin ankaŭ &quot;silenta handikapo&quot;.&lt;ref&gt;Swartling, Carl et al. (2011). &quot;Hyperhidros - det &quot;tysta&quot; handikappet&quot;. Läkartidningen (in Swedish) 108 (47): pp2428–2432.&lt;/ref&gt;

== Epidemologio ==
Ĉi tiu simptomo koncernas ĉirkaŭ 3% de la usonanoj&lt;ref&gt;{{en}} Haider A, Solish N. &lt;/ref&gt;, de la germanoj&lt;ref&gt;[http://www.aestheticum-praxisklinik.de/ http://www.aestheticum-praxisklinik.de]&lt;/ref&gt;, kaj 1 % de la britoj&lt;ref&gt;[http://www.hyperhidrosisuk.org/ http://www.hyperhidrosisuk.org]&lt;/ref&gt;. Ĝi tuŝas same al viroj kaj al virinoj. Ĝis 40% de la suferantoj havas alian samfamilianon kun la sama neregulaĵo, pro kio oni konsideras ĝin [[hereda malsano]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.institutomexicanodetorax.org.mx/ Hiperhidrozo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141218152655/http://institutomexicanodetorax.org.mx/ |date=2014-12-18 }}
* [http://hiperhidrosis.org.es/ Blogo/komunumo pri hiperhidrozo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150520011408/http://hiperhidrosis.org.es/ |date=2015-05-20 }}

{{Pluraj problemoj|titolo}}

[[Kategorio:Simptomoj]]
[[Kategorio:Medicina terminologio]]</text>
      <sha1>p2ypksqhl3k905rmprs3kj3bt3s4ozm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lernejaj sanservoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>529381</id>
    <revision>
      <id>9479380</id>
      <parentid>8892303</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="3ridqzf6qk1r1lp4ob3mtmhtob4y08z" xml:space="preserve">[[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenante la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]]
'''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]].

== Ekzemploj de ekzistantaj servoj ==
* [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6]
* [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }}
* [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html]
* [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj lernantoj [http://www.actionhealthinc.org/]
* [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161]
* [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }}
* [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org]

== Notoj ==
[[Kategorio:Lernejoj]]
[[Kategorio:Publika bonfarto]]</text>
      <sha1>3ridqzf6qk1r1lp4ob3mtmhtob4y08z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479381</id>
      <parentid>9479380</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="cq7pemw864mrsbjmmvpxdzpi8cm9rl8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Schooltandarts School dentist.jpg|eta|240px|Lerneja [[dentisto]] ekzamenante la dentojn de infanoj. [[Nederlando]], 1935.]]
'''Lernejaj sanservoj''' aŭ '''Lernejaj nutro kaj san-servoj''' estas servoj havigitaj laŭ la tuta lerneja sistemo por plibonigi la [[sano]]n kaj bonfarton de la infanoj kaj en kelkaj kazoj el la koncernaj familioj kaj la ampleksa [[komunumo]]. Tiuj servoj estis disvolvigitaj en diferencaj manieroj ĉirkaŭ la mondo sed la fundamentaj estas konstantaj: nome frua detektado, korektado, preventado aŭ plibonigo de [[malsano]]j, malkapabloj kaj subpremado pro kiuj la lernaĝaj infanoj povus suferi. En la landoj kie instruado estas deviga en difinita aĝo, tiu estas la taŭga epoko por plenumi la ĝeneralajn kampanjojn de [[vakcino|vakcinado]].

== Ekzemploj de ekzistantaj servoj ==
* [[Aŭstralio]] [http://www.health.wa.gov.au/services/category.cfm?Topic_ID=6]
* [[Kanado]] [http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060927020046/http://www.phac-aspc.gc.ca/dca-dea/7-18yrs-ans/comphealth_e.html |date=2006-09-27 }}
* [[Irlando]] [http://www.dohc.ie/public/information/childrens_health/school_health_services.html]
* [[Niĝerio]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la niĝeriaj lernantoj [http://www.actionhealthinc.org/]
* [[Singapuro]] [http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=1161]
* [[Pakistano]] [http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104112529/http://ihspakistan.com/SchoolHealth.html |date=2011-01-04 }}
* [[Barato]] havas [[Ne-registara organizaĵo|neregistaran organizon]] dediĉitan al plibonigo de la sano de la barataj lernantoj [http://www.schoolindia.org]

== Notoj ==
[[Kategorio:Lernejoj]]
[[Kategorio:Publika bonfarto]]</text>
      <sha1>cq7pemw864mrsbjmmvpxdzpi8cm9rl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Silo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>531940</id>
    <revision>
      <id>9479248</id>
      <parentid>9402146</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31531" sha1="h2s17hudtne201bsqwx4avdjteha09t" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|regiono
|kategorio=Geografia regiono (altebenaĵo)
|lando         = Italio
|mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
|mapo priskribo=
|regiono-ISO   = IT
|mapo1 lokumilo = iso
|mapligilo     = jes
|latitudo      = 
|longitudo     = 
|ĉefurbo_lat_d ={{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|ĉefurbo_long_d = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|zomo          = 8
|areo_kodo  = 
|parenco       = 
|parenco_tipo  = 
|loĝantaro denseco = auto
}}
[[Dosiero:Sila_grande.jpeg|alternative=La &quot;Sila Grande&quot; vintre (2021)|eta|La &quot;Sila Grande&quot; vintre (2021)]]
'''Silo, ('''itale '''Sila''') estas vasta altebenaĵo (teknike oni parolas pri &quot;akrokoro&quot;, aro de altebenaĵoj kaj montopintoj), kiu troviĝas en Suda Italio, kaj estas parto de itala montoĉeno Apeninoj, situanta en la nord-centra parto de regiono [[Kalabrio]] (en la kalabria parto de la itala montoĉeno Apeninoj), kiu ampleksas 150.000 [[hektaro]]jn el la provincoj [[Provinco Kosenco|Kosenco]], [[Provinco Krotono|Krotono]] kaj [[Provinco Katanzaro|Katanzaro]], dividita de nordo al sudo en Sila Greca, ''Sila Grande'' kaj ''Sila Piccola (Silo Greka, Granda kaj Malgranda),'' kaj karakteriziĝas per la ĉeesto de diversaj montopintoj, [[altebenaĵo]]j, densaj, [[Duonarbaro|arbaraj]] areoj kaj artefaritaj altaj lagoj.

La Sila Nacia Parko, kreita en 2002, inkluzivas la teritoriojn kiuj iam konsistigis la &quot;malnovan&quot; ''nacia parko de Kalabrio'' (de 1968), protektante la medion en areojn por sume 73 695 hektaroj.

Konata pro ĝiaj [[Duonarbaro|arbaroj]] kaj [[Arbaro|arbaregoj]] de miksaj pingloarboj kaj [[Foliarbo|folioarboj]], ĝiaj [[altebenaĵo]]j, ĝiaj rondetaj pintoj, ĝiaj [[lago]]j, ĝiaj grandaj [[Neĝo|neĝadoj]], la stabila ĉeesto de lupoj, la sezonaj boleto-fungoj, en medio, kiu kelkfoje memorigas tiun nordian - [[Skandinavio|Skandinavan]]; de la plej altaj pintoj, (depende de ilia pozicio en la altebenaĵo), eblas vidi en klaraj tagoj la [[Aspromonte|Aspromont]]&lt;nowiki/&gt;o sude kaj la [[Pollino|Polina Masivo]] norde, la [[Tirena maro|Tirena Maro]] okcidente, la [[Ionia Maro]] oriente, la ebenaĵo de Sibari norde, la Ebenaĵo deSant'Eufemia kaj tiu de Gioia Tauro, la insulo [[Sicilio]], la vulkano [[Etna]] kaj la [[Liparaj insuloj|Eolaj insuloj]] sude.

== Etimologio ==
La [[loknomo]] &quot;Sila&quot; devenas de la rom-epoka nomo ''Silva Brutia'', tio estas ''[[arbaro]], arbaro de la [[Brutioj]]'', ĉar ĝi estis loĝata de tiu antikva popolo en antaŭromia epoko.

== Historio ==
La [[Brutioj]], antikva popolo de paŝtistoj kaj metiistoj, venis en kontakton kun la [[grekoj]], kiuj koloniigis la marbordajn regionojn kun la fondo de Sibari, [[Krotono]], Petelia, Krimisa kaj probable komence starigis bonajn &quot;najbarajn rilatojn&quot; kun ili. La plej grava setlejo de [[Antikva Grekio|la greka epoko]] (de la 6-a ĝis la 3-a jarcento a. K.), en Silo, konsistas el la sanktejo malkovrita fare de kalabriaj arkeologoj je mallonga distanco de Camigliatello Silano - en la tereno kie nun estas la artefarita lago Cecita.

Post la detruo de Sibari en [[-510|510-a]] a.K. fare de la Krotonanoj, ili daŭre loĝis ĉefe en enlandaj regionoj. Nur multe pli poste, post la [[Punikaj Militoj]], Romo ekinteresiĝis pri la tuta [[Kalabrio]] kaj ankaŭ pri ĉi tiu montara teritorio, eltirante ĉefe altvaloran lignon uzitan en la konstruado de ŝipoj kaj por la ekstraktado de peĉo (''pix bruttia''). Elfosadoj de la Superintendenco pri la arkeologiaĵoj de Kalabrio malkovris gravan romian setlejon dediĉitan al la ekstraktado kaj prilaborado de peĉo, aktiva inter la [[3-a jarcento a.K.|tria jarcento a.K.]] kaj la tria jarcento [[3-a jarcento|p.K.]]
[[Dosiero:La_Val_di_Tacina._Sila_Piccola.jpg|eta|Valo de la Sila Piccola]]
Kun la [[falo de la Okcidenta Romia Imperio]] kaj post la barbaraj invadoj, en la [[6-a jarcento|sesa jarcento]] la [[Bizanca imperio|bizancanoj]] restarigis ordon, kaj la eblecon praktiki bredadon kaj agrikulturon. En la [[8-a jarcento|oka jarcento]] la [[Lombardoj|longobardoj]] ŝtelis multe de la teritorio ĝis tiam kontrolita de [[Konstantinopolo]]. La postaj arabaj invadoj laŭlonge la kalabraj marbordoj konsistigis la definitivan malkreskon de la [[Bizanca imperio|bizancanoj]]. De [[1045]] ĝis [[1060]] la [[normandoj]] kontribuis al establo de diversaj monakejoj. Iuj ekzemploj estas la Abatejo Santa Maria della Matina en [[San Marco Argentano]], la Abatejo Sant'Angelo de Frigillo en [[Mesoraca]], la Abatejo Santa Maria di Acquaformosa, la Abatejo Santa Maria della Sambucina en [[Luzzi]], la Abatejo Santa Maria di Corazzo in Castagna, vilaĝeto [[Carlopoli]] kaj la Abatejo Florense en San Giovanni in Fiore. En 1224 imperia koncesio de [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a de Ŝvabio]] dotis al la Abatejo Sant'Angelo de Frigillo en [[Mesoraca]] grandan Silan areon uzotan por senpaga paŝtado kaj ekstraktado de [[peĉo]], ĝi inkluzivis: Ciricilla, Caput Tacina, Pisarello kaj Gariglione. La [[Monaĥejo|monakejoj]] estis studlokoj, kulturaj centroj kaj stimulo por agrikultura reviviĝo.
[[Dosiero:Botte_Donato_innevato.jpg|maldekstra|eta| La neĝokovrita Sila]]
Homoj de la marbordoj migris al la deklivoj de la Sila altebenaĵo, kie ili fondis la tiel nomatajn &quot;Casali&quot;. Tiutempe monakejo estis konstruita de [[Joakimo el Fiore|Gioacchino da Fiore]] ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la unua loĝata centro de la altebenaĵo: [[San Giovanni in Fiore]] . Inter [[1448]] kaj [[1535]] multaj ekzilitoj de [[Albanio]] ekloĝis en la ionia flanko de la Sila kreante kelkajn komunumojn nomitajn Sila Greca. Estas nun ĉirkaŭ tridek albanlingvaj komunumoj. Iliaj uzoj, kutimoj kaj tradicioj restis senŝanĝaj laŭlonge de la tempo. La teritorio poste apartenis al la diversaj regantaj dinastioj; laste la [[Burbonoj]] antaŭ ol la tuta Sudo kaj la Insuloj estis aneksitaj al la Regno de Italio post la ekspedicio de la Mil fare de [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldi]].

Por rompi la izoladon de la montaj vilaĝoj, vintre sufiĉe forta pro la neĝo, iuj fervojoj estis konstruitaj kun kelkfoje spektaklaj inĝenieraj verkoj kiel ekzemple viaduktoj: la Cosenza-Camigliatello-San Giovanni in Fiore de la Fervojoj Calabro-Lucane kaj la dentorela fervojo Paola-Cosenza, de la Ŝtataj Fervojoj. Multaj agrikulturaj vilaĝoj pro tio iĝis turismaj lokoj. Post la milito oni provis doni impulson al la disvolviĝo de la Sila-altebenaĵo establante la Institucion por Valorigo de la Sila.

Nur en la lastaj jardekoj, en 1974, estis konstruita laŭ iniciato de Giacomo Mancini, la strato [[Krotono|Paola - Cosenza - Crotone]], hodiaŭ SS 107, kiu transiras la tutan altebenaĵon de la [[Tirena maro|Tirena]] ĝis la [[Ionia Maro|Ionia]] maro.

== Fizika geografio ==
[[Dosiero:Monte_Volpintesta_(2).jpg|eta|La valo de San Nicola vidata de la supro de la monto Volpintesta]]
La plej altaj pintoj estas: Monto Botte Donato (1.928&amp;nbsp;m), Nigra Monto (1.881&amp;nbsp;m), Porĉinaj Montoj (1.826&amp;nbsp;m), Serra Stella (1.813&amp;nbsp;m), Monto Curcio (1.768 m, ''Colli Pirilli'' (1.766.)&amp;nbsp;m), Monto Gariglione (1.765&amp;nbsp;m), Monto Scorciavuoi (1.745&amp;nbsp;m), Monto Timpone Bruno (1.742 m), Monto Femminamorta (1.730&amp;nbsp;m), Monto Volpintesta (1.729&amp;nbsp;m), Monto Pettinascura (1.689&amp;nbsp;m), ''Serra Ripollata'' (1.682&amp;nbsp;m), ''Cozzo del telegrafo'' (1.679&amp;nbsp;m), ''Monto Funnente'' (1.674&amp;nbsp;m), Monto Karolo la Granda (1.669&amp;nbsp;m), ''Timpone della Guardiola'' (1.667&amp;nbsp;m), ''Timpone Morello'' (1.665.)&amp;nbsp;m), ''Monto Altare'' (1.653&amp;nbsp;m), ''Timpone Vecchio'' (1.648&amp;nbsp;m), Monto Scuro (1.633&amp;nbsp;m), ''Cozzo de la Princo'' (1.600&amp;nbsp;m), ''Timpone de la Monakino'' (1.598&amp;nbsp;m), Monto Paganella (1.526&amp;nbsp;m) kaj Monto Zigomarro (1.506&amp;nbsp;m), Monte Giove (1.239&amp;nbsp;m).

=== Klimato ===
La Sila altebenaĵo situas en areo de konverĝo de la mediteranea atmosfera cirkulado [[Tirena maro|inter la suda Tirena Maro]] okcidente kaj [[Ionia Maro|la Ionia Maro]] oriente. La [[klimato]] de Sila ĝenerale varias laŭ la alteco. Ĉe pli malaltaj altitudoj la klimato prezentas tipajn [[Mediteranea klimato|mediteraneajn]] ecojn, observeblajn kaj laŭ la termika vidpunkto kaj laŭ la flaŭra vidpunkto. Analizante la diversajn sezonojn, oni konstatas, ke:

* [[Somero|somere]] temperaturoj ofte proksimas al {{GdC|26}} - {{GdC|27}}, kun grandaj temperaturaj variaĵoj inter tago kaj nokto kaj [[Precipitaĵo|malabunda pluvokvanto]], kiu alvenas ĉefe per posttagmezaj [[Fulmotondro|ŝtormoj;]]
* [[Vintro|vintre]] la maksimumaj temperaturoj ĝenerale oscilas inter {{GdC|2}} kaj {{GdC|6}}, kun abundaj kaj ofte neĝaj precipitaĵoj;

Super 1.100-1.200 metroj, la [[Montara klimato|monta klimato]] karakteriziĝas per pli malaltaj averaĝtemperaturoj kaj pli mallonga somera sezono. Dum la somera sezono, posttagmezaj varmo-ŝtormoj produktas pli granda pluvokvanto ol en areoj kiuj situas je pli malaltaj altitudoj, kun oftaj [[hajlo]]j kaj kun temperaturoj kiuj malofte superas {{GdC|27}} eĉ en la altebenaĵo, sed en la vintra sezono estas pli grandaj precipitaĵoj, plejparte [[Neĝo|neĝaj]], kio povas kaŭzi eĉ konsiderindajn kaj longdaŭrajn amasiĝojn. Ĉi tiuj, je pli ol 1 700 metroj, povas daŭri eĉ ĝis majo.
[[Dosiero:Paesaggio_nordico_della_Sila_Grande._Calabria.jpg|eta|Pejzaĝo de Sila Grande]]
Meza pluvokvanto estas ĉirkaŭ 1.200&amp;nbsp;mm jare, kun diferencoj inter la malsamaj sektoroj. La okcidentaj areoj profitas plej multe de atlantikaj fluoj, kun ofte abunda vintra pluvado, dum la orientaj areoj profitas ĉefe de la [[Siroko|sudaj]] kaj orientaj fluoj, kiuj povas alporti konsiderindajn pluvojn, sed malpli egale distribuitajn dum la tempoj, tial ne ĉiam regulajn.

Vintre, dum la frost-ondoj, la Sila altebenaĵo povas atingi konsiderindan negativaj pintoj, ĉefe pro la [[albedo]]-efiko. En la lastaj tempoj elstaras la {{GdC|−24,6}} markitaj de la stacio Nocelle, kvankam pintoj de -28° atingeblas en la areoj plej submetataj al inversio. Sur la pintoj la mezaj vintraj temperaturoj estas ĉirkaŭ {{GdC|−1}}, {{GdC|−2}}, kun neĝaj amasiĝoj, kiuj povas atingi 3,4 metrojn dikaj.

La Sila-montarmasivo forte karakterizas la pluvometran kaj termikan reĝimon de la ĉirkaŭaj regionoj. Danke al sia ĉeesto, la marbordaj regionoj de la [[Provinco Krotono|krotona regiono]] kaj la ebenaĵoj de la Markizato profitas malmulte aŭ tute ne de la fluoj el la okcidento, kiuj kaŭzas eĉ abundajn pluvojn sur la Kosenca Tirena Maro; inverse, kiam estas la perturbitaj fluoj de la oriento, la nordaj kaj orientaj marbordaj regionoj ĝuas bonajn pluvojn, male al la tirenaj sektoroj. En ĉi tiuj kazoj la sirokaj ventoj ofte ne penetras la [[Crati|Valon Crati]], nestitan inter la Marborda Montaro kaj la Silaj pintoj, kaj tio povas kaŭzi vintre bonegajn neĝojn sur [[Kosenco]] kaj ĉirkaŭaĵoj.

=== Hidrologio ===
La Sila estas la plej malseka parto de Kalabrio kaj la ĉefaj akvobasenoj de la regiono troviĝas tie, same kiel la ĉefaj regionaj riveroj havas siajn fontojn.

La nunaj silaj lagoj estas ĉiuj artefarite kreitaj, en la unua duono de la [[20-a jarcento|dudeka jarcento]], por la produktado de elektro. Ili estis konstruitaj en aparte [[Marĉo|marĉaj lokoj]], proksime al grandaj valoj, aparte favoraj por gastigi akvajn basenojn, konsiderante la geografian pozicion kaj la [[geologio]]n de la tereno.

; La riveroj

La ĉefaj riveroj estas la [[Crati|rivero Crati]] kaj la rivero Neto, la du plej longaj kaj gravaj riveroj de Kalabrio. Al ili alvenas serion da alfluantoj, iuj tre gravaj por la biogenetika simbiozo.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Rivero
! Fonto
! Longo
! Ĉefa komunumo transiris
! Aliaj komunumoj transiris
|-
| [[Crati]]
| Timpone Bruno
| 91&amp;nbsp;km
| [[Kosenco|Cosenza]]
| [[Bisignano]], [[Montalto Uffugo]], [[Rende]], [[Tarsia]], [[Terranova da Sibari|Terranova di Sibari]], [[Cassano allo Ionio]], Corigliano-Rossano
|-
| Neto
| Timpone Sorbella
| 80&amp;nbsp;km
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Rocca di Neto|Fortikaĵo de Neto]]
|-
| Tacina
| Caput Tacinae Gariglione Morello
| 58&amp;nbsp;km
| [[Roccabernarda]]
| [[Mesoraca]], [[Petilia Policastro]], [[Cutro]]
|-
| Amata
| Unio de la riveretoj Sabettella kaj Occhiorosso
| 56&amp;nbsp;km
| [[Lamezia Terme]]
| [[Soveria Mannelli]], [[Tiriolo]], [[Marcellinara]], [[Serrastretta]]
|-
| Mucone
| Serra Stella
| 54&amp;nbsp;km
| Camigliatello Silano fraz. de [[Spezzano della Sila]]
| [[Acri|Akreoj]]
|-
| Corace
| Lok. [[Bianchi|blankuloj]]
| 48&amp;nbsp;km
| [[Katanzaro|Catanzaro]]
| [[Gimigliano]], [[Tiriolo]]
|-
| Savuto
| Lok. Spineto
| 48&amp;nbsp;km
| [[Lamezia Terme]]
| [[Lamezia Terme|Aprigliano]], [[Nocera Terinese]]
|-
| Simeri
| Monte Pietra Posta
| 45&amp;nbsp;km
| [[Simeri Crichi]]
| [[Sellia]], [[Soveria Simeri]]
|-
| Vundita
| Monte Pettinascura
| 43&amp;nbsp;km
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Savelli]]
|-
| Triumfo
| Monto Paleparto
| 40&amp;nbsp;km
| [[Acri|Akreoj]]
| [[Longobucco]]
|-
|}
Aliaj riveroj estas la Ampollino, la Arvo, la Crocchio .&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Dosiero:FiumeCrati.jpg|Crati
Dosiero:Fiume Neto in Sila.jpeg|Neto
Dosiero:Valle Fiume Amato 21 08 2008.jpg|Valo de la Amato
Dosiero:Savuto Valle da Scigliano.jpg|Valo Savuto
&lt;/gallery&gt;

; La lagoj

La silaj lagoj, ĉiuj artefaritaj, estas Lago Cecita, Lago Ampollino, Lago Arvo kaj Lago Ariamacina Antaŭ miloj da jaroj estis aliaj lagoj poste malaperintaj pro formoj de [[erozio]] de iliaj sojloj. Ĉi tiuj lagoj estis la Mucone, kiu preskaŭ estis en la areon de la nuna lago Cecita, kaj la lago Trionto, situinta en Difesella di Trionto. Ambaŭkaze oni trovis spurojn de [[Plejstoceno|plejstocenaj]] deponejoj enhavantaj organikan materialon, elementojn, kiuj sugestus la ekziston de lagoj &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|62}}.&lt;/ref&gt; .
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Lago
! Ĉefa alfluanto
! Areo
! Komunuma teritorio
! Alia falanta urbo
|-
|Cecita
| Mucone-rivero
| 12.6&amp;nbsp;km²
| [[Spezzano della Sila]]
| [[Longobucco]] kaj [[Celico]]
|-
| Arvo
| Arvo-rivero
| 8&amp;nbsp;km²
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Aprigliano]]
|-
| Ampollino
| Ampollino-rivero
| 5.59&amp;nbsp;km²
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Cotronei]]
|-
| Ariamacina
| Neto-rivero
| 1&amp;nbsp;km²
| [[Serra Pedace]]
| [[Spezzano Piccolo|Rompu Malgrandan]]
|-
|}
[[Dosiero:Sila_Lago_Arvo_(Lorica).JPG|eta|Bordoj de Lago Arvo]]
Aliaj lagoj estas Lago Savuto, Lago Passante kaj Lago Votturino .

=== Flaŭro ===
La Sila ebenaĵo, kies pejzaĝaj trajtoj memoras nordiajn montarajn scenojn, havas flaŭran riĉaĵon kun granda scienca valoro. La Sila flaŭro konsistas el pli ol 900 specioj. Iuj el ĉi tiuj estas ekskluzivaj de la [[Soldanelo|kalabraj montoj]] kiel ekzemple la &quot;Soldanella&quot; kaj la &quot;Luzula&quot;, aliaj estas ekskluzivaj de la sudaj Apeninoj kiel la [[acero]] de la vario Acer lobelii kaj ankoraŭ aliaj estas ekskluzivaj al la Kalabraj-Peloritanaj Apeninoj kiel la &quot;Rosa viskoza&quot;.
[[Dosiero:Pinus_Nigra_ssp_nella_Riserva_di_Fallistro.jpg|maldekstra|eta| ''Pinus nigra'' ssp. ''laricio'' en la natura biogenetika rezervo de Fallistro]]
Estas multaj kuracherboj ĉeestantaj. Ekzemple, ni mencias [[Valeriano (planto)|valerianon]], [[sambuko]]n, [[Malvo (floro)|malvon]], [[Urtica dioica|urtikon]] kaj la pinon, kies [[burĝono]]j estas kolektitaj por kuracaj celoj.

Escepte de kelkaj maldensejoj, ĝenerale uzataj kiel paŝtejoj, en Sila regas kaj la arbaro de nur pinoj, kaj de pinoj asociitaj kun [[fago]]j aŭ fagoj kun [[Blanka abio|arĝenta abio]]. La plej multaj el la Silaj herbejoj estas de sekundara origino, t.e., ili venas de la detruo de la praa arbaro. En la herbejoj uzataj kiel paŝtejo, la furaĝaj flaŭraj specioj malfortiĝas kaj nemanĝeblaj specioj emas disvastiĝi, kiel plantoj kiuj enhavas toksajn substancojn kiel [[asfodelo]] kaj [[Narciso (floro)|narciso]] aŭ plantojn kun fortikaj dornoj kiel Genista silana, aparte endemia planto. Ĉi-lasta planto estas legumenaco kun flavaj floroj, apartenanta al la eŭropaj marbordoj de Atlantiko, kiu en Italio kreskas nur en Sila kaj [[Aspromonte|Aspromonto]] .
[[Dosiero:Gariglione.jpg|eta|Sunsubiro en la arbaro de Monte Gariglione]]
La arbara areo de Sila povas fali en du altimetrikajn, klimatajn grupojn karakterizitajn per malsama superrega plantospecio. La unua zono estas tiu de la larika pino. Ĝi inkluzivas areojn kiel Fossiata, Gallopane, Colle del Lupo, Cozzo del Principe, Macchia della Giumenta kaj la Fallistro, kie estas 50 superbaj jarcentaj specimenoj de larika pino. En ĉi tiu unua zono, la larika pino trovas sian optimuman ĉirkaŭaĵon kaj regas ĝin senkonteste. Ĉe la malsupra limo de la zono de la larika pino, ĉi tiu planto miksiĝas kun la ileksokverko (verda kverko) aŭ [[Kaŝtanarbo|kaŝtano]] . Tamen ĉe la supra limo ĝi miksiĝas kun [[fago]]. La pino emas okupi la deklivojn turnitajn al sudo, la fago al la norda. La dua bando nomiĝas faga bando, ĉar ĉi tiu planto trovis la optimuman medion por sia disvolviĝo. Tamen en grandaj areoj kiel sur Monte Gariglione, Macchia dell'Orso kaj Vallone Cecita, fago troviĝas miksita kun arĝenta abio. En la subkreskaĵaro [[Agla pteridio|disvastiĝas la filikoj]] kaj rozacoj kiel la [[Hundorozo|hunda rozo]] . En la plej humidaj medioj estas aparta filiko, ''Blechnum spicant'', kaj la [[frambo]].

=== Faŭno ===
La Sila areo estas hejmo de la tipa faŭno de la apeninaj areoj. La lupo ankoraŭ ĉeestas, kun historia kerno, malgraŭ la pasintaj persekutoj, la malapero de sia ideala habitato kaj la malofteco de la sovaĝaj mamuloj, kiuj konsistigas ĝian nutraĵan bazon.

La lupo, protektita per leĝo ekde 1976, estis en danĝero de formorto en pasintaj jardekoj, sed danke al la institucio de la Nacia Parko Kalabrio eblis rekoloniigi ĉi karnomanĝulon kaj ene kaj ekster la protektita areo. Nuntempe estas en Silo unu el la historiaj kaj plej multnombraj lupaj kernoj de la Apeninoj. Multnombra estas la reprezentado, sur la altebenaĵo, de malgrandaj predantoj. La [[sovaĝa kato]] estas sufiĉe malfacile videbla, sed loĝas en malsamaj lokoj de la Sila. La [[vulpo]] estas disvastigita kaj ankoraŭ atakas la kokinojn de la kamparanaj domoj.

Pluraj specioj de musteledoj ĉeestas en Sila eĉ se pro sia maloftaĵo kaj iliaj noktaj kutimoj malfacilas ekvidi ilin. Ni aludas al la [[melo]], la plej granda en la familio (atingas 90&amp;nbsp;cm.) kun la karakterizaj nigraj strioj sur hela fono, kiuj, ekde la nazo, pasas al la okuloj kaj oreloj; al la [[Arbara marteso|mustelo]], lerta predanto de sciuroj; la [[foino]] (mustelkato), kiu distingiĝas de la arbara marteso per la blanka anstataŭ flava makulo sur la brusto; [[neĝmustelo]] kaj [[putoro]] . Esplora projekto, lastatempe efektivigita de la Nacia Parko Sila, koncernas la tre maloftan lutron, en la pasinteco ĉeestanta en malsamaj lokoj de Silo kaj hodiaŭ limigita al iuj areoj, escepta vidaĵo estis registrita en majo 2013, ene de areo tenata sekreta., en la Sila Nacia Parko, de la agentoj de la Provinca Polico de Kosenco, deĵoranta ĉe la funkcia taĉmento de [[San Giovanni in Fiore]] ( [[Provinco Kosenco|CS]] ) . Inter la ronĝuloj estas la [[gliro]], la nigra sciuro karakteriza por suda Italio kaj la montoj Sila, la kverko kaj la gliro (dormomuso). Malofta kaj aparta la ĉeesto de la driomio, ronĝulo, kiu aperas nur en la orientaj Alpoj kaj sur la kalabraj reliefoj inkluzive de la Sila.

Aliaj mamuloj nuntempe ĉeestantaj en Sila estas [[kapreolo]]j kaj [[cervo]]j . La cervo formortis komence de la pasinta jarcento kaj de iom pli ol jardeko ĝi ĉeestas precipe en la granda Sila danke al la reenkonduko efektivigita de la Ŝtata Arbara Korpuso. La kapreolo, aliflanke, estis la temo de repopulado en la pasintaj jaroj kaj nun ĉeestas en ĉiuj sektoroj de la altebenaĵo. Ekzistas ankaŭ [[apro]] kaj [[leporo]], kaj la italika kaj la ordinara specio.

Inter la nestanta ornitologia loĝantaro troviĝas rabobirdoj kiel: la astoro ([[Akcipitro|kolomba akcipitro)]], la nizo [[Nizo|(pasera]] akcipitro), la tre ofta [[Komuna buteo|buteo]], la ĉiam pli rara [[ruĝa milvo]], kiu nestas en la orientaj deklivoj de la Sila, la ĉirkaeto (serpent-aglo), kiu ankoraŭ ĉeestas kun tre malmultaj paroj kaj la tre rara [[Gufo|strigo reala]]. Aliaj noktaj rabobirdoj nestas el marĝenaj kaj enlandaj areoj, kiel ekzemple la orelstrigo ([[Orelstrigo|Asio otus]]) la [[Turstrigo|strigo]], la turstrigo kaj la malgranda [[Noktuo|strigo]]. El la korvedoj estas la korvo, kiu en iuj areoj ĉeestas per kolonioj de centoj da individuoj. Tre disvastiĝinta kaj infestanta estas la kapuĉa korvo, kies videblas grandaj aroj. Inter la pegoj, en Silo, loĝas la [[verda pego]], la granda makula pego, la malpli granda kaj la meza pego, ĉi-lasta maloftaĵo kune kun [[Nigra pego|la nigra pego]] . Ankaŭ la fringelo (verda kardelo) nestumas. Ne maloftas observi haringajn mevojn, [[anaso]]jn, grandajn [[Tufgrebo|grebojn]], [[Ardeedoj|ardeojn]] kaj [[Gruo (birdo)|gruojn]] en la silaj lagoj la tutan jaron kaj dum migraj periodoj.&lt;ref name=&quot;CongiG&quot;&gt;{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerato1&quot;&gt;Osservazioni faunistiche a cura di Gianluca Congi - Sila anni 2000-2013&lt;/ref&gt; Ekzistas ankaŭ nestoj de la fleso, la reganto, la marĉa paruo, la tottavilo, la tordelo, la emberizo, la mergo, la blua rokturdo kaj multaj aliaj specioj .
[[Dosiero:Daini_nel_Parco_Nazionale_della_Sila.jpg|eta| [[Damao]]j en la Sila Nacia Parko]]
En la printempa-somera periodo eblas ekvidi la brungorĝulon, la blankpugan saksikolon (rokenanto), la blankakolan muŝkaptulon, la sablopipion kaj la lanion, ĉiuj nestantaj specioj en la areo &lt;ref name=&quot;CongiG&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerato1&quot;/&gt; . Laŭlonge de la jaroj ornitologiaj observaĵoj ebligis dokumenti la paŝon de diversaj specioj: fiŝaglo, multaj specoj de cirkuoj, himantopo, gruo, kaj aliaj. Vintre oni informis pri la ĉeesto de la montofingro kaj ekvidis la pirolon kaj aliajn.

En interna areo de la Sila Altebenaĵo troviĝas ankaŭ kelkaj malgrandaj kolonioj de bunta trans-sahara migrobirdo, la abelmanĝulo. Ĉi tiu birdo, en Italio, nestas en la ebenaĵoj kaj en la malaltaj montetoj; tiu de la Sila, estus la nestumado ĉe la plej alta altitudo de la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cn24tv.it/news/124240/sila-accertata-nidificazione-gruccione.html|titolo=Sila, accertata nidificazione del Gruccione. URL consultato il 13.05.2016|alirdato=2021-04-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160919011730/http://www.cn24tv.it/news/124240/sila-accertata-nidificazione-gruccione.html|arkivdato=2016-09-19}}&lt;/ref&gt; En la Sila Nacia Parko, ekde vintro 2016, la escepta travintrado de la tre rara Nigra cikonio ( ''[[Nigra cikonio|Ciconia nigra]]'' ) &lt;ref&gt;Congi G., 2017. Svernamento di Cicogna nera Ciconia nigra in Calabria. Alula XXIV (1-2): 130-132&lt;/ref&gt; . La birdoj de la sila ebenaĵo estas priskribita en listo publikigita en 2019.&lt;ref name=&quot;CongiG&quot;/&gt; Inter la amfibioj loĝantaj en Sila, krom la ordinaraj [[Manĝebla rano|verda rano]], [[Hyla|arbo-rano]] kaj [[bufo]], ekzistas ankaŭ la fajrosalamandro kaj la okulvitrita salamandro ekskluziva de Suda Apeninoj.

Inter la reptilioj estas la verda lacerto, kiu atingas 40 centimetrojn, kaj serpentojn kiel la [[Vipero|vipuro]], la ratserpento, la cervono . La vipuro estas disvastigita kaj troviĝas en formoj kun griza dorso, malhela dorso kaj hela ventro, kun tute nigra dorso. La serpento estas tre ofta serpento tute nigra, ne venena, kun tagaj kutimoj. La cervono estas la plej granda reptilio de la altebenaĵo. Ĉi tiu serpento, kiu povas superi du metrojn longa, estas nomata, dialekte, &quot;mpasturavacche&quot; pro la kredo, ke ĝi nutras sin per la lakto de brutaro, kiun ĝi ĉerpus rekte de la mamoj, post kiam la bovinoj estos blokitaj tordante siajn krurojn. La eltrovo farita antaŭ kelkaj jaroj estas emblema, en Sila tre malofta kazo de kompleta albinismo ĉe la cervona serpento estis trovita kaj dokumentita, probable la sola klare dokumentita kazo en la mondo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ilcrotonese.it/cervone-albino-il-serpente-bianco-della-sila/|titolo=Il serpente bianco della Sila: documentazione di un caso di albinismo completo nel serpente Cervone. Ottobre 2008 a cura di Gianluca Congi|alirdato=2021-04-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160611083042/http://www.ilcrotonese.it/cervone-albino-il-serpente-bianco-della-sila/|arkivdato=2016-06-11}}&lt;/ref&gt; La brunaj trutoj estas la plej ofta fiŝo en la riveroj kaj lagoj de la Sila. Malgraŭ la multaj baroj pro hidroelektraj centraloj, ankoraŭ eblas fiŝkapti [[Eŭropa angilo|angilojn hodiaŭ]] . Lagtrutoj ĉeestas en la Silaj basenoj.
[[Dosiero:Faggeta._Sila_Grande.jpg|eta|Fagaro Sila Grande]]

* Sila Nacia Parko
* Naturrezervejo &quot; Giganti della Sila&quot;
* Natura Rezervejo Tasso Camigliatello Silano
* Naturrezervejo Coturelle Piccione
* Natura Rezervejo Macchia della Giumenta - S.Salvatore
* Naturrezervejo Trenta Coste
* Naturrezervejo Poverella Villaggio Mancuso
* Golia Corvo-Naturrezervejo
* Naturrezervejo Gallopane
* Gariglione - Pisarello naturrezervejo
* Krokjo-Valo

=== Rifuĝejoj ===
* Rifuĝo Leone Grandinetti

== Komunumoj koncernataj ==
[[Dosiero:ITALY_SILA2.jpg|maldekstra|eta| La Sila vintre]]
La teritorio estas dividita inter 37 komunumoj:{{Div col|cols=3}}
* [[Casali del Manco]]
* [[Spezzano della Sila]]
* [[Castiglione Cosentino]]
* [[Cotronei]]
* [[Celico]]
* [[Lappano]]
* [[Pietrafitta]]
* [[Rovito]]
* [[Aprigliano]]
* [[Taverna (Italia)|Taverna]]
* [[Terravecchia]]
* [[Acri (Italia)|Acri]]
* [[Bocchigliero]]
* [[Campana (Italia)|Campana]]
* [[Longobucco]]
* [[Luzzi]]
* [[Mesoraca]]
* [[Petilia Policastro]]
* [[Paludi]]
* [[Pietrapaola]]
* [[Rose (Italia)|Rose]]
* [[San Cosmo Albanese]]
* [[San Demetrio Corone]]
* [[San Giorgio Albanese]]
* [[San Giovanni in Fiore]]
* [[San Pietro in Guarano]]
* [[Santa Sofia d'Epiro]]
* [[Vaccarizzo Albanese]]
* [[Zagarise]]
* [[bianchi (Italia)|Bianchi]]
* [[Colosimi]]
* [[Albi (Italia)|Albi]]
* [[Longobucco]]
* [[Celico]]
* [[Cicala (Italia)|Cicala]]
* [[Vaccarizzo Albanese]]
* [[Tiriolo]]
{{Div col end}}La plej granda komunumo en Sila kaj en Kalabrio estas [[San Giovanni in Fiore]] (Cosenza) kun ĝiaj 27.945 hektaroj, el kiuj pli ol duono apartenas al la Parko.

== Ekonomio ==
La [[Ekonomiko|ekonomio]] de Silo esence baziĝas sur la kultivo de furaĝoj kaj tipaj lokaj produktoj, sur la [[bredado]] de [[Ovio|ŝafoj]] kaj [[Kaprenoj|kaproj]] (kiuj estas kutime [[Paŝtejo|lasitaj paŝtiĝantaj]]), sur pretigo de [[Laktoprodukto|laktaĵoj]], kaj sur monta [[turismo]], somera kaj vintra. Antikvaj metioj estis tiuj de lignokarbo-faristoj, fungistoj, ŝtonhakistoj kaj teksistoj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://camigliatellosilano.it/antichi-mestieri/|titolo=Copia archiviata|alirdato=2021-04-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170227234802/http://camigliatellosilano.it/antichi-mestieri/|arkivdato=2017-02-27}}&lt;/ref&gt; .

== Infrastrukturoj ==
Ĝin trairas jenaj vojoj:

* Eŭropa vojo E846
* Ŝtatvojo 108 Silana di Cariati
* Ŝtatvojo 177 Silana di Rossano
* Ŝtatvojo 279 Silana di Rose
* Ŝtatvojo 109 de la Piccola Sila
* Aŭtovojo 179 de Lago Ampollino
* Ŝtatvojo 178 de Lago Arvo
* Aŭtovojo 660 de Acri
* Ŝtatvojo 535 de la Savuto
* Ŝtatvojo 282 de la Fossiate
* Ŝtatvojo 616 de Pedivigliano
* Ŝtatvojo 19 de la Kalabrioj

== Eblaj agadoj ==
[[Dosiero:Impianti_di_risalita_di_Monte_Curcio_-_Camigliatello_Silano.jpg|maldekstra|eta| Skitelfero en Camigliatello Silano]]
La Sila estas hejmo de multaj ekipitaj kampadejoj,&lt;ref&gt;Regione Calabria, Assessorato turismo, emigrazione, identità e culture locali, minoranze linguistiche, sport, spettacolo - Calabria 2010, decimo rapporto sul turismo - Sistema Informativo Turistico Regione Calabria&lt;/ref&gt;

* [[Bicikloturismo|Montbiciklaj ekskursoj]], danke al serio de cikloturismaj itineroj;
* [[Marŝado|Ekskursoj]] sur la multaj vojoj traceitaj de Itala Alpa Klubo;
* Rajdado ĉe la multaj rajdlernejoj situantaj ene de la parko;
* [[Skikurado]] kaj [[Alpa skiado|deklivo]], ĉe la turismaj centroj de ''Camigliatello Silano'', de ''la Vilaĝo Palumbo'', de ''Lorica'', de ''Fago del Soldato'' kaj fine de ''Carlomagno kaj Montescuro (por skikurado)'' ;
* [[Orientiĝado]]
* [[Velado (sporto)|Velado]] kaj [[Kajakado-Kanuado|kanuado]] ĉe la lagoj Arvo kaj Ampollino;
* Kanjonado;
* Arkpafado ;
* [[Birdumo|Bio kaj bird-observado]] ĉe la lago Ariamacina;
* Malfermaj Bienoj
* Parka trajno
* Demologia muzeo pri ekonomio, laboro kaj socia historio de Sila

=== Historia Sila trajno ===
En la someraj kaj vintraj sezonoj, la Ferrovie della Calabria organizis trajnan vojaĝon de Camigliatello Silano al San Nicola Silvana Mansio, sur la linio Cosenza - San Giovanni in Fiore . Ĉi tiu [[Etŝpura fervojo|mallarĝ-ŝpura linio]], nuntempe limigita al [[Spezzano della Sila]] koncerne la regulan servon, trovis en ĉi tiu mallonga sekcio grandan kaj gravan turisman uzon. Fakte, la vojaĝo sur historiaj kupeoj, datitaj 1932, trajnitaj de FCL [[Vaporlokomotivo|vaporo]]-lokomotivoj de la 350, 400 kaj 500 grupoj, aŭ de dizela lokomotivo, reprezentis grandan altiron por turistoj kaj fervojo entuziasmuloj, logitaj de la pejzaĝoj, kiujn ĉi tiu fervojo transiras.

=== Skiejoj ===
Estas du ĉefaj [[Vintrosportejo|skiejoj]]: Lorica kaj Camigliatello Silano kun siaj [[telfero]]j kaj relativaj skideklivoj por [[alpa skiado]] . Skiekskursoj en la arbaro kaj [[nordia skiado]] ankaŭ estas fareblaj. Aliaj turismaj feriejoj estas Trepidò, Cupone, Vilaĝo Mancuso, Vilaĝo Racise, Fago del Soldato, Tirivolo, la Centro Fondo Carlomagno .

== Gastronomiaj Silaj produktoj ==
* Caciocavallo Silano (DOP)
* Nigra Anizo el Sila
* Provola silana
* Terpomo della Sila ([[Protektita Geografia Indiko|IGP]])
* [[Amara cikorio|Cikorio]] de Sila - Preparita en pato aŭ en oleo. Sama procedo por [[Oficina taraksako|leontodoj]] (taraksako).
* Burrino ''(aŭ'' butirro) - [[Mola fromaĝo]] el provolono kun [[butero]] interne
* Junkato
* Ŝafa aŭ kapra [[Rikoto|ricotta (selaktaĵo)]]
* Pasta 'mparrettati ''(kablaj makaronioj.'' ''Laŭvorte: ferigitaj) -'' Kutime kuiritaj kun kapra, porka aŭ apra saŭco.
* [[Pekorino]] ([[Ŝafa fromaĝo]]) de Sila
* Herbaj likvoroj - Amaro-Amari
* Pitta 'mpigliata aŭ pitta' nchiusa - tipa kristnaska bakita kuko farita kun sekvinberoj, migdaloj kaj juglandoj.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Aliaj projektoj ==
{{Projektoj|ReVo=sil}}

* [[Dosiero:Commons-logo.svg|ligilo=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24ra|Collabora a Wikimedia Commons]] &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]&lt;/span&gt; enhavas bildojn aŭ aliajn dosierojn pri la '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sila?uselang=it Sila]&lt;/span&gt;'''
* [[Dosiero:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|ligilo=|18x18ra|Collabora a Wikivoyage]] [https://it.wikivoyage.org/wiki/ Wikivoyage] enhavas turismaj informoj pri la '''[https://it.wikivoyage.org/wiki/Sila Sila]'''

== Eksteraj ligiloj ==
(itale)

* Sila Nacia Parko, ''parcosila.it''
* Unua &quot;oficiala&quot; retejo de Sila, ''portalesila.it''
* Portalo turisma kaj kultura de Sila, ''silaonline.it''
* Sila reta televido, ''sila.tv''
* Fotoj pri Sila, ''fotosila.it''
* Ekskursoj en la Sila, ''escursionimonellasila.blogspot.com''
* Aktiva turismo en Sila, ''welikesila.com''

[[Kategorio:Altebenaĵoj]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>h2s17hudtne201bsqwx4avdjteha09t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natria jodido</title>
    <ns>0</ns>
    <id>532828</id>
    <revision>
      <id>9479469</id>
      <parentid>9156759</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9164" sha1="tfshilspmm8ykedl2mpkr1jbfmxa0j7" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; align=&quot;right&quot; width=30%
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Natrum Iodatum'''&lt;ref&gt;[https://www.materiamedica.info/en/materia-medica/john-henry-clarke/natrum-iodatum Materia Medica]&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;I&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium iodide 3D.png|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium-iodide-unit-cell-3D-vdW.png|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kristala strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium_iodide.jpg|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Blankaj kristaloj de&lt;br /&gt;natria jodido'''
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Alternativa(j) nomo(j)'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Jodido de natrio
* Natria salo de [[jodida acido]]
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;'''NaI'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||
* [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7681-82-5 7681-82-5]
* [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13517-06-1 13517-06-1] (duhidrata)
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.5048.html 5048]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5238 5238]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||Blanka delikveska senodora solido
|-
|[[Molmaso]]||149,89 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[Na+].[I-]
|-
|[[Denseco]]||3,67 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.7745}}
|-
|[[Fandopunkto]]||{{GdC|661}} ({{GdF|1,222}}; 934 K)
|-
|[[Bolpunkto]]||{{GdC|1,304}} ({{GdF|2,379}}; 1,577 K)
|-
|[[Solvebleco|Solvebleco:Akvo]]||
* 158.7 g/100 mL ({{GdC|0}})
* 184.2 g/100 mL ({{GdC|25}})
* 227.8 g/100 mL ({{GdC|50}})
* 294 g/100 mL ({{GdC|70}})
* 302 g/100 mL ({{GdC|100}})
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||8-9.5
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||4340&amp;nbsp;mg/kg (muso, buŝa)
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||Ne bruliva
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] [[Listo da R-Deklaroj#R42|R42]]&lt;br /&gt;[[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] [[Listo da R-Deklaroj#R61|R61]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] [[Listo da S-Deklaroj#S39|S39]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}}
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC24645.pdf |titolo=LabChem |alirdato=2017-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221001050601/http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC24645.pdf |arkivdato=2022-10-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|09}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|400}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|220|391|501}}
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Natria jodido''', '''jodido de natrio''' aŭ &lt;big&gt;'''NaI'''&lt;/big&gt; estas neorganika komponaĵo, natria salo de [[jodida acido]]. Ĝi estas blanka substanco, kristala solido, uzata kiel [[dieta suplemento|nutro-aldonaĵo]] kaj en organika kemio. Industrie ĝi produktiĝas pere de reakcio inter [[natria hidroksido]] kaj [[jodida acido]].

Jodido de natrio, samkiel [[kalia jodido]], estas ordinare uzata por traktado kaj preventado de joda nesufiĉo. Jodohava [[kuirsalo]] enhavas unu parton da natria aŭ kalia jodido po 100 mil partoj de [[natria klorido]].

== Sintezo ==
* Kompleta neŭtraligo de [[jodida acido]] kaj [[natria hidroksido|kaŭstika sodo]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{NaOH + HI \longrightarrow NaI + H_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* Kristaloj de natria jodido estiĝas pere de traktado de ferika-feroza jodido kaj [[natria karbonato]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{4\; Na_2CO_3 + Fe_3I_8 + 16\; H_2O \longrightarrow 8\; NaI*2\;H_2O + Fe_3O_4 + 4\; CO_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

== Reakcioj ==
* Jodidoj reduktiĝas al [[jodo]] per traktado kun [[kalia permanganato]] en alkala medio:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{2\;NaI + 2\;KMnO_4 + 2\;KOH \ \longrightarrow{}\ I_2 + 2\;K_2MnO_4 + 2\;NaOH }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* La sama reakcio okazas en la ĉeesto de alia oksidanto: la [[kalia dukromiato]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{6\;NaI + K_2Cr_2O_7 + 7\;H_2SO_4 \longrightarrow{} }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{ 3\;I_2 + Cr_2(SO_4)_3 + K_2SO_4 + 3\;Na_2SO_4 + 7\;H_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* [[Plumba (II) nitrato]] reakcias kun natria jodido por estigi belegajn flavajn kristalojn de plumba (II) jodido&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=X2mB-q2NQXY Double Displacement Lead Nitrate and Potassium Iodide]&lt;/ref&gt;:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{ Pb(NO_3)_2 + 2\;NaI \longrightarrow{}\  2\;NaNO_3 + PBI_2 }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

== Uzoj ==
Aktivigita per [[talio]]&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=Oaqbj4bM1kIC&amp;pg=PA124&amp;dq=sodium+iodide+spectrometry&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDwQ6AEwAmoVChMIwOO5i-naxwIViQqQCh2wCwTN#v=onepage&amp;q=sodium%20iodide%20spectrometry&amp;f=false Spectroscopy]&lt;/ref&gt;, natria jodido emisias [[fotono]]jn kaj trembrilas, kiam submetita al {{J|joniga radiado}}, pro tio ĝi uzatas en trembrilo-detektiloj, plej tradicie en [[nuklea energio|nuklea]] [[medicino]], [[terfiziko|geofiziko]], [[nuklea fiziko]] kaj vivmediaj mezuradoj. Do, natria jodido aktivigita per talio estas vaste uzata materialo por detektado de trembrilaj efektoj&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=ajNWHQAACAAJ&amp;dq=sodium+iodide+spectrometry&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDAQ6AEwAGoVChMIwOO5i-naxwIViQqQCh2wCwTN Scintillation Spectrometry with Sodium Iodide Crystals], Nigel John Hopkins&lt;/ref&gt;.

La kristaloj kutime kluĉiĝas al fotomultiplika tubo, ene de hermetike sigelita mekanismo, ĉar natria jodido estas [[higroskopio|higroskopa]]. Plej bonaj rezultoj de kelkaj parametroj (tio estas, radiada malmoleco, postinkandesko, travidebleco) atingeblas per variado da kondiĉoj dum kristalkreskiĝo. Kristaloj kun plej altaj niveloj de aktivigo uzatas en ikso-radiaj detektiloj kun alta spektrometra kvalito. Tiucele, natria jodido povas uzati, kaj kiel unuopaj kristaloj, kaj kiel multekristaloj. La ondolondo de emisio estas 415&amp;nbsp;nm.

== YouTube ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=C-OS-EYljfk How to Make Sodium Iodide at Home]
* [https://www.youtube.com/watch?v=7vZOJRPnY8M Make Sodium Iodide (NaI)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=kRVpm6JPibw sodium iodide + thallium]
* [https://www.youtube.com/watch?v=oc6QAjaf76g Reakcio kun plumba nitrato]
* [https://www.youtube.com/watch?v=V_X3Gt3daLs Plumba jodido] - Belega!

== Literaturo ==
* [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/409286?lang=pt&amp;region=BR Sigma Aldrich]
* [http://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/sodium-iodide-oral-route-injection-route-intravenous-route/description/drg-20066037 Mayo Clinic]
* [http://www.drugs.com/mtm/sodium-iodide.html Drugs.com]
* [http://www.emedicinehealth.com/drug-sodium_iodide/article_em.htm e-medicine-health] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150816091313/http://www.emedicinehealth.com/drug-sodium_iodide/article_em.htm |date=2015-08-16 }}
* [http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-35-sodium%20iodide%20(iodine).aspx?activeingredientid=35&amp;activeingredientname=sodium%20iodide%20(iodine) WebMd]

{{Neorganikaj saloj de natrio}}
{{Organikaj saloj de natrio}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Portalo|Kemio}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|kemio}}

[[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]]
[[Kategorio:Jodidoj]]
[[Kategorio:Jodaj kombinaĵoj]]</text>
      <sha1>tfshilspmm8ykedl2mpkr1jbfmxa0j7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479470</id>
      <parentid>9479469</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9168" sha1="5w6jyqzcnezqfml2qcpn7pqx7lhpgyg" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; align=&quot;right&quot; width=30%
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Natrum Iodatum'''&lt;ref&gt;[https://www.materiamedica.info/en/materia-medica/john-henry-clarke/natrum-iodatum Materia Medica]&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;I&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium iodide 3D.png|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium-iodide-unit-cell-3D-vdW.png|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kristala strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium_iodide.jpg|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Blankaj kristaloj de&lt;br /&gt;natria jodido'''
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Alternativa(j) nomo(j)'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Jodido de natrio
* Natria salo de [[jodida acido]]
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;'''NaI'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||
* [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7681-82-5 7681-82-5]
* [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13517-06-1 13517-06-1] (duhidrata)
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.5048.html 5048]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5238 5238]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||Blanka delikveska senodora solido
|-
|[[Molmaso]]||149,89 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[Na+].[I-]
|-
|[[Denseco]]||3,67 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.7745}}
|-
|[[Fandopunkto]]||{{GdC|661}} ({{GdF|1,222}}; 934 K)
|-
|[[Bolpunkto]]||{{GdC|1,304}} ({{GdF|2,379}}; 1,577 K)
|-
|[[Solvebleco|Solvebleco:Akvo]]||
* 158.7 g/100 mL ({{GdC|0}})
* 184.2 g/100 mL ({{GdC|25}})
* 227.8 g/100 mL ({{GdC|50}})
* 294 g/100 mL ({{GdC|70}})
* 302 g/100 mL ({{GdC|100}})
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||8-9.5
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||4340&amp;nbsp;mg/kg (muso, buŝa)
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||Ne bruliva
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] [[Listo da R-Deklaroj#R42|R42]]&lt;br /&gt;[[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] [[Listo da R-Deklaroj#R61|R61]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] [[Listo da S-Deklaroj#S39|S39]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}}
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC24645.pdf |titolo=LabChem |alirdato=2017-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221001050601/http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC24645.pdf |arkivdato=2022-10-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|09}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|400}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|220|391|501}}
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Natria jodido''', '''jodido de natrio''' aŭ &lt;big&gt;'''NaI'''&lt;/big&gt; estas neorganika komponaĵo, natria salo de [[jodida acido]]. Ĝi estas blanka substanco, kristala solido, uzata kiel [[dieta suplemento|nutro-aldonaĵo]] kaj en organika kemio. Industrie ĝi produktiĝas pere de reakcio inter [[natria hidroksido]] kaj [[jodida acido]].

Jodido de natrio, samkiel [[kalia jodido]], estas ordinare uzata por traktado kaj preventado de joda nesufiĉo. Jodohava [[kuirsalo]] enhavas unu parton da natria aŭ kalia jodido po 100 mil partoj de [[natria klorido]].

== Sintezo ==
* Kompleta neŭtraligo de [[jodida acido]] kaj [[natria hidroksido|kaŭstika sodo]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{NaOH + HI \longrightarrow NaI + H_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* Kristaloj de natria jodido estiĝas pere de traktado de ferika-feroza jodido kaj [[natria karbonato]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{4\; Na_2CO_3 + Fe_3I_8 + 16\; H_2O&lt;br&gt; \longrightarrow 8\; NaI*2\;H_2O + Fe_3O_4 + 4\; CO_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

== Reakcioj ==
* Jodidoj reduktiĝas al [[jodo]] per traktado kun [[kalia permanganato]] en alkala medio:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{2\;NaI + 2\;KMnO_4 + 2\;KOH \ \longrightarrow{}\ I_2 + 2\;K_2MnO_4 + 2\;NaOH }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* La sama reakcio okazas en la ĉeesto de alia oksidanto: la [[kalia dukromiato]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{6\;NaI + K_2Cr_2O_7 + 7\;H_2SO_4 \longrightarrow{} }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{ 3\;I_2 + Cr_2(SO_4)_3 + K_2SO_4 + 3\;Na_2SO_4 + 7\;H_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* [[Plumba (II) nitrato]] reakcias kun natria jodido por estigi belegajn flavajn kristalojn de plumba (II) jodido&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=X2mB-q2NQXY Double Displacement Lead Nitrate and Potassium Iodide]&lt;/ref&gt;:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{ Pb(NO_3)_2 + 2\;NaI \longrightarrow{}\  2\;NaNO_3 + PBI_2 }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

== Uzoj ==
Aktivigita per [[talio]]&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=Oaqbj4bM1kIC&amp;pg=PA124&amp;dq=sodium+iodide+spectrometry&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDwQ6AEwAmoVChMIwOO5i-naxwIViQqQCh2wCwTN#v=onepage&amp;q=sodium%20iodide%20spectrometry&amp;f=false Spectroscopy]&lt;/ref&gt;, natria jodido emisias [[fotono]]jn kaj trembrilas, kiam submetita al {{J|joniga radiado}}, pro tio ĝi uzatas en trembrilo-detektiloj, plej tradicie en [[nuklea energio|nuklea]] [[medicino]], [[terfiziko|geofiziko]], [[nuklea fiziko]] kaj vivmediaj mezuradoj. Do, natria jodido aktivigita per talio estas vaste uzata materialo por detektado de trembrilaj efektoj&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=ajNWHQAACAAJ&amp;dq=sodium+iodide+spectrometry&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDAQ6AEwAGoVChMIwOO5i-naxwIViQqQCh2wCwTN Scintillation Spectrometry with Sodium Iodide Crystals], Nigel John Hopkins&lt;/ref&gt;.

La kristaloj kutime kluĉiĝas al fotomultiplika tubo, ene de hermetike sigelita mekanismo, ĉar natria jodido estas [[higroskopio|higroskopa]]. Plej bonaj rezultoj de kelkaj parametroj (tio estas, radiada malmoleco, postinkandesko, travidebleco) atingeblas per variado da kondiĉoj dum kristalkreskiĝo. Kristaloj kun plej altaj niveloj de aktivigo uzatas en ikso-radiaj detektiloj kun alta spektrometra kvalito. Tiucele, natria jodido povas uzati, kaj kiel unuopaj kristaloj, kaj kiel multekristaloj. La ondolondo de emisio estas 415&amp;nbsp;nm.

== YouTube ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=C-OS-EYljfk How to Make Sodium Iodide at Home]
* [https://www.youtube.com/watch?v=7vZOJRPnY8M Make Sodium Iodide (NaI)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=kRVpm6JPibw sodium iodide + thallium]
* [https://www.youtube.com/watch?v=oc6QAjaf76g Reakcio kun plumba nitrato]
* [https://www.youtube.com/watch?v=V_X3Gt3daLs Plumba jodido] - Belega!

== Literaturo ==
* [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/409286?lang=pt&amp;region=BR Sigma Aldrich]
* [http://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/sodium-iodide-oral-route-injection-route-intravenous-route/description/drg-20066037 Mayo Clinic]
* [http://www.drugs.com/mtm/sodium-iodide.html Drugs.com]
* [http://www.emedicinehealth.com/drug-sodium_iodide/article_em.htm e-medicine-health] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150816091313/http://www.emedicinehealth.com/drug-sodium_iodide/article_em.htm |date=2015-08-16 }}
* [http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-35-sodium%20iodide%20(iodine).aspx?activeingredientid=35&amp;activeingredientname=sodium%20iodide%20(iodine) WebMd]

{{Neorganikaj saloj de natrio}}
{{Organikaj saloj de natrio}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Portalo|Kemio}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|kemio}}

[[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]]
[[Kategorio:Jodidoj]]
[[Kategorio:Jodaj kombinaĵoj]]</text>
      <sha1>5w6jyqzcnezqfml2qcpn7pqx7lhpgyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479471</id>
      <parentid>9479470</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9479470 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9479471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9164" sha1="tfshilspmm8ykedl2mpkr1jbfmxa0j7" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;4&quot; align=&quot;right&quot; width=30%
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Natrum Iodatum'''&lt;ref&gt;[https://www.materiamedica.info/en/materia-medica/john-henry-clarke/natrum-iodatum Materia Medica]&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;Na&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;I&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium iodide 3D.png|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium-iodide-unit-cell-3D-vdW.png|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Kristala strukturo de la&lt;br /&gt;Natria jodido'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Sodium_iodide.jpg|200px]]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Blankaj kristaloj de&lt;br /&gt;natria jodido'''
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Alternativa(j) nomo(j)'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Jodido de natrio
* Natria salo de [[jodida acido]]
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;'''NaI'''&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||
* [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=7681-82-5 7681-82-5]
* [https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=13517-06-1 13517-06-1] (duhidrata)
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.5048.html 5048]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5238 5238]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||Blanka delikveska senodora solido
|-
|[[Molmaso]]||149,89 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Simplified molecular-input line-entry system|Smiles]]||[Na+].[I-]
|-
|[[Denseco]]||3,67 g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.7745}}
|-
|[[Fandopunkto]]||{{GdC|661}} ({{GdF|1,222}}; 934 K)
|-
|[[Bolpunkto]]||{{GdC|1,304}} ({{GdF|2,379}}; 1,577 K)
|-
|[[Solvebleco|Solvebleco:Akvo]]||
* 158.7 g/100 mL ({{GdC|0}})
* 184.2 g/100 mL ({{GdC|25}})
* 227.8 g/100 mL ({{GdC|50}})
* 294 g/100 mL ({{GdC|70}})
* 302 g/100 mL ({{GdC|100}})
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||8-9.5
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||4340&amp;nbsp;mg/kg (muso, buŝa)
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||Ne bruliva
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Risko]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36|R36]] [[Listo da R-Deklaroj#R38|R38]] [[Listo da R-Deklaroj#R42|R42]]&lt;br /&gt;[[Listo da R-Deklaroj#R43|R43]] [[Listo da R-Deklaroj#R50|R50]] [[Listo da R-Deklaroj#R61|R61]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#S36|S36]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] [[Listo da S-Deklaroj#S39|S39]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}}
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC24645.pdf |titolo=LabChem |alirdato=2017-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221001050601/http://www.labchem.com/tools/msds/msds/LC24645.pdf |arkivdato=2022-10-01 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo-piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|09}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|400}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|220|391|501}}
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Natria jodido''', '''jodido de natrio''' aŭ &lt;big&gt;'''NaI'''&lt;/big&gt; estas neorganika komponaĵo, natria salo de [[jodida acido]]. Ĝi estas blanka substanco, kristala solido, uzata kiel [[dieta suplemento|nutro-aldonaĵo]] kaj en organika kemio. Industrie ĝi produktiĝas pere de reakcio inter [[natria hidroksido]] kaj [[jodida acido]].

Jodido de natrio, samkiel [[kalia jodido]], estas ordinare uzata por traktado kaj preventado de joda nesufiĉo. Jodohava [[kuirsalo]] enhavas unu parton da natria aŭ kalia jodido po 100 mil partoj de [[natria klorido]].

== Sintezo ==
* Kompleta neŭtraligo de [[jodida acido]] kaj [[natria hidroksido|kaŭstika sodo]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{NaOH + HI \longrightarrow NaI + H_2O}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* Kristaloj de natria jodido estiĝas pere de traktado de ferika-feroza jodido kaj [[natria karbonato]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;\mathrm{4\; Na_2CO_3 + Fe_3I_8 + 16\; H_2O \longrightarrow 8\; NaI*2\;H_2O + Fe_3O_4 + 4\; CO_2}&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

== Reakcioj ==
* Jodidoj reduktiĝas al [[jodo]] per traktado kun [[kalia permanganato]] en alkala medio:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{2\;NaI + 2\;KMnO_4 + 2\;KOH \ \longrightarrow{}\ I_2 + 2\;K_2MnO_4 + 2\;NaOH }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* La sama reakcio okazas en la ĉeesto de alia oksidanto: la [[kalia dukromiato]]:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{6\;NaI + K_2Cr_2O_7 + 7\;H_2SO_4 \longrightarrow{} }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{ 3\;I_2 + Cr_2(SO_4)_3 + K_2SO_4 + 3\;Na_2SO_4 + 7\;H_2O }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
* [[Plumba (II) nitrato]] reakcias kun natria jodido por estigi belegajn flavajn kristalojn de plumba (II) jodido&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=X2mB-q2NQXY Double Displacement Lead Nitrate and Potassium Iodide]&lt;/ref&gt;:
&lt;big&gt;&lt;center&gt;&lt;math&gt;~\mathsf{ Pb(NO_3)_2 + 2\;NaI \longrightarrow{}\  2\;NaNO_3 + PBI_2 }&lt;/math&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;

== Uzoj ==
Aktivigita per [[talio]]&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=Oaqbj4bM1kIC&amp;pg=PA124&amp;dq=sodium+iodide+spectrometry&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDwQ6AEwAmoVChMIwOO5i-naxwIViQqQCh2wCwTN#v=onepage&amp;q=sodium%20iodide%20spectrometry&amp;f=false Spectroscopy]&lt;/ref&gt;, natria jodido emisias [[fotono]]jn kaj trembrilas, kiam submetita al {{J|joniga radiado}}, pro tio ĝi uzatas en trembrilo-detektiloj, plej tradicie en [[nuklea energio|nuklea]] [[medicino]], [[terfiziko|geofiziko]], [[nuklea fiziko]] kaj vivmediaj mezuradoj. Do, natria jodido aktivigita per talio estas vaste uzata materialo por detektado de trembrilaj efektoj&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=ajNWHQAACAAJ&amp;dq=sodium+iodide+spectrometry&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0CDAQ6AEwAGoVChMIwOO5i-naxwIViQqQCh2wCwTN Scintillation Spectrometry with Sodium Iodide Crystals], Nigel John Hopkins&lt;/ref&gt;.

La kristaloj kutime kluĉiĝas al fotomultiplika tubo, ene de hermetike sigelita mekanismo, ĉar natria jodido estas [[higroskopio|higroskopa]]. Plej bonaj rezultoj de kelkaj parametroj (tio estas, radiada malmoleco, postinkandesko, travidebleco) atingeblas per variado da kondiĉoj dum kristalkreskiĝo. Kristaloj kun plej altaj niveloj de aktivigo uzatas en ikso-radiaj detektiloj kun alta spektrometra kvalito. Tiucele, natria jodido povas uzati, kaj kiel unuopaj kristaloj, kaj kiel multekristaloj. La ondolondo de emisio estas 415&amp;nbsp;nm.

== YouTube ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=C-OS-EYljfk How to Make Sodium Iodide at Home]
* [https://www.youtube.com/watch?v=7vZOJRPnY8M Make Sodium Iodide (NaI)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=kRVpm6JPibw sodium iodide + thallium]
* [https://www.youtube.com/watch?v=oc6QAjaf76g Reakcio kun plumba nitrato]
* [https://www.youtube.com/watch?v=V_X3Gt3daLs Plumba jodido] - Belega!

== Literaturo ==
* [http://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/409286?lang=pt&amp;region=BR Sigma Aldrich]
* [http://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/sodium-iodide-oral-route-injection-route-intravenous-route/description/drg-20066037 Mayo Clinic]
* [http://www.drugs.com/mtm/sodium-iodide.html Drugs.com]
* [http://www.emedicinehealth.com/drug-sodium_iodide/article_em.htm e-medicine-health] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150816091313/http://www.emedicinehealth.com/drug-sodium_iodide/article_em.htm |date=2015-08-16 }}
* [http://www.webmd.com/vitamins-supplements/ingredientmono-35-sodium%20iodide%20(iodine).aspx?activeingredientid=35&amp;activeingredientname=sodium%20iodide%20(iodine) WebMd]

{{Neorganikaj saloj de natrio}}
{{Organikaj saloj de natrio}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Portalo|Kemio}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|kemio}}

[[Kategorio:Natriaj kombinaĵoj]]
[[Kategorio:Jodidoj]]
[[Kategorio:Jodaj kombinaĵoj]]</text>
      <sha1>tfshilspmm8ykedl2mpkr1jbfmxa0j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernst Stahl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553755</id>
    <revision>
      <id>9479580</id>
      <parentid>7242182</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="42z8bvobu7krczklgxmzt1j2qxlrwl5" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Ernst STAHL''' (naskiĝinta la {{daton|2|3|1926}} en [[Arnstadt]], mortinta samloke la {{daton|15|11|2003}}) estis [[Germanio|germana]] regiona historiisto. La diplomita etnografo estis fonda membro kaj longjara estro de la societo historia ''Thüringer Geschichtsverein''. Li postlasis 13 monografiojn kaj 24 artikolojn pri popol- kaj regionhistoriaj temoj.

== Vivo ==
Stahl originas el malnovaj arnstadt-aj metiistaj familioj, nome de la bakistoj Fischer kaj de la buĉistoj Schuchardt. Tio respeguliĝis i.a. ankaŭ en liaj publikaĵoj de 1995 pri [[Turingio|turingiaj]] manĝadkutimoj, nome: ''Thüringen - mein Kuchenland'' kaj ''Thüringer kennen nicht nur die Bratwurst'' (pri kukoj kaj nedolĉajoj).

Post la frekvento de la elementa lernejo kaj de la gimnazio li devis soldati en la [[Dua mondmilito]] kaj restis ĝis 1949 militkaptisto en [[Sovetunio]]. Poste li lernas la metion de sukeraĵisto/tortbakisto. 

Post la servo kiel komisiito prikultura ĉe certa MTS (=stacio de maŝinoj kaj traktoroj) li estis, de 1957 ĝis 1961, kulturulo en la tiama telekomunikejo RFT en Arnstadt. De 1962 ĝis 1963 li estis scienca kunlaboranto de la fondaĵo ''[Wartburg-Stiftung Eisenach)'' kun sidejo en [[Eisenach]]. Grandajn meritojn li gajnis kiam li refondi helpis la amatoran teatron ''Chema-Amateur-Theater''. Li estis vicestro de la trupo inter 1963-69, kiu ankaŭ ekster la landlimoj distriktaj famiĝis. 

== Studoj ==
En 1966 Stahl komencis telestudon ĉe la [[Humboldt-Universitato en Berlino]], dum kio li intense okupiĝis pri la folkloraĵoj de Turingio. Sed Stahl ĉiam ankaŭ engaĝiĝis praktike pri tiaj aferoj: li estis ekzemple prezidanto de la scienca helpkomisio pri la flego de turingia folkloro en [[Erfurto]]. Ĝis 1977 Stahl ankaŭ estis kantisto de la grupo ''Thüringer Folkloristen''.

== Fonto ==
Unger, Peter: &quot;Ernst Stahl zum 75. Geburtstag&quot;, en ''Aus der Vergangenheit von Arnstadt und Umgebung'', kajero 11/2001, p. 186 sekv.

== Eksteraj ligiloj ==
[http://www.tuckerland.de/wapuklo/links/pu76_000.htm Nekrologeto kun foto de li] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161118003948/http://www.tuckerland.de/wapuklo/links/pu76_000.htm |date=2016-11-18 }}

{{Vivtempo|Stahl, Ernst}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Germanaj historiistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Arnstadt]]
[[Kategorio:Regionhistoriistoj]]
[[Kategorio:Germanaj etnografoj]]</text>
      <sha1>42z8bvobu7krczklgxmzt1j2qxlrwl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fragila X sindromo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557501</id>
    <revision>
      <id>9479407</id>
      <parentid>9453874</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12669" sha1="a4rb9417nsqlf2tmxku9wogy15cxqd3" xml:space="preserve">{{Informkesto malsano}}La '''fragila X sindromo''' estas unu el plej oftaj heredaj [[malsano]]j, kiuj okazas [[intelekta malkapablo|intelektan malkapablon]], kaj kontribuas al [[aŭtismo]]. Ĝin okazas mutacio de FMR1 en [[X kromosomo]]. El 2000 beboj unu havas tiun malsanon: ĉe knaboj estas unu el 1500, kaj ĉe knabinoj unu el 2500. La knabinoj suferas malpli pro la simptomoj, sed ili estas ankaŭ pli ofte heredantinoj sen simptomoj. La intelekta malkapablo povas esti milda aŭ severa. La nomo de malsano venas el la ekzameno de ĉelokulturoj el malsanuloj.

== Simptomoj ==
La korpaj simptomoj estas pli rekoneblaj ĉe knaboj, sed ili estas malpli videblaj en infanaĝo. Ĉe knabinetoj ĉiu simptomo estas pli milda, ĉar en la virinaj ĉeloj estas unu el la du X kromosomoj elŝaltita. Tiel la malsana kromosomo estas aktiva nur en duono de ĉeloj.
* Granda kapo, longforma vizaĝo, ampleksa frunto, gotika palato. La knaboj havas grandajn testiklojn antaŭ adolesko.
* Malrapida evoluado; ekzemple ili parolas kaj iras malfrue. La malrapida evoluado de moviĝado povas signifi la malsanon ankaŭ ĉe beboj.
* Lernaj problemoj, perturbo de atento.
* Variaj sociaj kaj sintenaj problemoj.
* Simptomoj de aŭtismo.

La malsano okazas intelektan malkapablon, kiu povas esti varie severa.

La malsanaj infanoj komencas paroli malfrue, kaj ankaŭ poste estas ilia komunikado perturbita. Krom la [[taĥilalio]] ili pli intelektas ol aktive uzas lingvon. Ankaŭ la emocioj estas malpli kontroleblaj, ili estas impulsivaj, malkvietaj, kaj ofte anksiaj. Al la sintenaj problemoj apartenas perturbo de atento, hiperaktiveco kaj socia izolado.

12% de ili estas ankaŭ aŭtistaj, kaj 5% de aŭtistoj havas ankaŭ fragilan X kromosomon. La aŭtismaj simptomoj oftas. 20% de ili estas [[epilepsio|epilepsia]].

== Ofteco ==
La fragila X sindromo estas ofta. Ĝi ekigas ĉe viroj 1:1200, kaj ĉe virinoj 1:2500. Do ĝi estas dua genetika malsano post la [[Down-sindromo]], kiu okazas intelektan malkapablon.

== Kaŭzoj ==
[[Dosiero:FMR1.jpg|eta|Loko de ''FMR1'' geno en X-kromosomo]]
Tiu sindromo igas, se unu geno de X kromosomo (FMR1) ŝanĝiĝas. Tiu geno kodigas albuminon, kiu necesas por normala funkciono de cerbo. Depende de mutacio tiu albumino maloftas, aŭ malestas; do la cerbo evolviĝas nenormale, kaj la simptomoj igas.

La geno FMR1 estas en la Xq27.3 brako. Ĝia longo estas 38 basoparoj. La pli rara varianto estas okazita per la FraX-E mutacio de FMR2 geno ekde la Xq28 pozicio. La FMR1 geno enhavas 17 eksonon kaj CGG periodojn. Normale la nombro de periodoj estas inter 6 kaj 44, en kiuj estas du AGG en la pozicionoj 9/10 aŭ 19/20. Plej ofte estas 29 aŭ 30 periodoj.

La sindromo havas du grandajn mutaciojn. Unu el ili (premutacio) havas 59 - 200 periodojn, la dua (plena mutacio) pli ol 200. Tiu estas tro longa, do la geno igas metiligita kaj pasivita. Per tiu ŝanĝiĝas la strukturo de la kromosomo, kaj faras ĝin fragila. Oni tre serĉas la albuminon, kiun la FMR1 kodigas. Supoze tiu helpas produkti aliajn albuminojn; sen tiuj la cerbo atrofias. (Reiss et al., 1991).

La nombro de periodoj 45-58 estas griza zono. Tiuj aleloj estas stabilaj, sed ili povas iĝi en unu generacio tro longaj. La AGG tripletoj helpas la kopiadon; se la strukturo estas tiel longa, la probablo de mutacio kreskas. Se la AGG triplets estas tre malproksime de la lasta CGG, la novaj DNS fibroj elglitas, kaj pliseveras la malsanon. Oni konas ankaŭ punktajn mutaciojn de tiu geno, kiuj ankaŭ okazas la sindromon.

== Herediĝo ==
La fragila X sindromo estas genetika, kaj ĝi herediĝas laŭ la [[recesiva X kromosoma herediĝo]] kun kelkaj esceptoj, kiuj kialoj ne estas konitaj. La virinoj havas du X kromosomojn, la viroj havas unu X kromosomon kaj unu [[Y kromosomo]]n, kiuj ne faras unu paron, do ĉiu [[alelo]]j en la [[X kromosomo]] manifestas. La infanoj heredas unu X kromosom de ilia patrino, kaj unu X aŭ Y kromosomon de ilia patro, kiu decidas pri ilia sekso. Por la manifestado de recesiva alelo en virinoj devas havi ambaŭ X kromosomoj tiun alelon, sed en viroj necesas nur unu X kromosomo havi ĝin.
* La patrino de malsanulo estas sana
* Se unu X kromosomo de la patrino havas la malsanan alelon, ŝi estas heredantino de la malsano. Ŝiaj filoj havas 50% probablecon esti malsana, kaj ŝiaj filinoj 50% probablecon esti heredantinoj.
* La filoj ne heredas la alelon de ilia patro, sed ĉiuj filinoj ekigas malsanaj aŭ heredantinoj.

La esceptoj estas:
* La 20% de filoj estas kun malsana X kromosomo sanaj.
* La 30% de heredantinoj igas malsana, sed milde.
* En iuj familioj la malsano povas igi pli kaj pli severa, kaj malaperigi por pliaj generacioj, kaj reaperigi.
* La viroj kun premutacio ne estas malsanaj. Iliaj filinoj heredas la premutacion.
* La plena mutacio okazas malsanon, sed nur la premutacio herediĝas.
* Heredantinoj kun premutacio estas sanaj, sed iliaj infanoj povas esti malsanaj. La probablo de tiu dependas de la longo de mutacio.
* Heredantinoj kun plena mutacio povas esti malsanaj kun mildaj simptomoj. Iliaj infanoj heredas la plenan mutacion kun 50% probableco. La simptomoj povas varii en la familio.

== Fiziologo ==
=== Bestomodelo ===
La [[bestomodelo]] de fragila X-sindromo estas la knockout-FMR1 [[muso]], kiu ne havas tiun genon. Tiuj musoj montras la samajn simptomojn kiel la homoj, ekzemple [[hiperaktiveco]], epilepsio kaj grandaj testoj. Ĉar la kongnitivaj kapabloj de muso kaj homo ne estas komparablaj, la malbonaj lernaj kapabloj de musoj povas esti sendependaj de homoj.

Laŭ pli novaj artikoloj ankaŭ la simplaj formoj de lernado estas perturbitaj, kiel la [[klasika kondicionado]]. Tiu samas en muso kaj homo. La sciencistoj ekzamenis reflekson, kiu malfermas palpebrojn, kiam la okulglobo estas tuŝita aŭ estas iritata. Tiu estis fluo de aero en okulo, antaŭ kiu ili donis signalsonon. Oni vartis iun tempon inter la du okazojn; tiu estas malfruigita kondicionado. Se la tempo inter estas sama, la besto lernas, kiom da tempo inter la du okazoj havas.

La scienco konas la [[reflekso]]n de malfermado de palpebroj bone. Ni scias, ke [[cerebello]] regulas ĝin. En tiu reflekso la adaptiĝo de paralelaj sinapsoj de [[Purkinje-ĉelo]]j havas centralan rolon. La malsanuloj bezonas multan tempon por tiu reflekso; per tiu oni povus mezuri la sukceson de kuracado.

=== Teorio de mGluR ===
En malsanuloj kaj en musoj estas pli dendritoj de [[grandcerbo]], kiuj kreskas ankaŭ pli longe, ol en la sanuloj. Oni povas el tiu la rolon de FMR1-albumino ekscii. Ĝi aliĝas la RNA. Oni supozas, ke ĝi malhelpas la transigadon de RNA, ĝis kiam ĝi venas al la dendrito. Tie ĝi liberiĝas la RNA, se ĝi ricevas signalon de sinapso. Do la FMR1-albumino partoprenas en albuminsintezo depende de aktiveco.

La FMR1-albumino sintetiĝas en sinapsoj post aktivado de metabotropa glutamatreceptoroj (mGluR). La 1-mGluR-grupoj transportas la RNA, al kiu la FMR1-albumino estas gluita. El tiu venas hipotezo, ke ĝi malhelpas sintezon de aliaj albuminoj. Tiun subtenas, ke en hipokampoj de FMR1-knockout musoj kreskas la sinaptika adaptiĝado dependa de albuminoj, sed aliaj sinaptikaj adaptiĝadoj restas normalaj.

Same en la Purkinje-ĉeloj ankaŭ la kunpremado de paralelaj sinapsoj dependas de mGluR, kaj plifortiĝas en FMR1-knockout musoj. Ankaŭ tiel estas pli dendritoj de grandcerbo, kiuj kreskas ankaŭ pli longe, ol en la sanuloj. Laŭ tiuj la FMR1-albumino regulas la strukturon de sinapsoj, kaj la adaptiĝon depende de mGluR.

== Rekonado ==
Antaŭ la malkovriĝo de la geno oni povis nur analizi ĉelokulturojn, sed tiu estis malcerta, ĉar aliaj proksimaj regionoj estas fragilaj. Ekde 1991 oni povas ekzameni sangon, kaj analizi ĝin per molekulagenetikaj metodoj. Al tiu oni povas uzi katenan reakcion de polimerazo (PCR), kaj Southern Blot. Oni povas ankaŭ fari immunhistorian diagnozon per monoklonaj antikorpoj, kaj mezuras koncentracion de FMR-albuminoj. 16-18 semajnaj fetoj estas ekzameneblaj per amniocentozo, 10-12 semajnaj per chorionbiopsio.

== Diferencialdiagnozo ==
La simptomoj ne estas specifikaj en la infanaĝo, ili montras nur retardecon. Oni povas pensi al [[sindromo de Sotos]], [[sindromo de Prader-Willi]], aŭtismo, [[atentomanka-hiperaktiva perturbo]], kiuj parte samas la genojn. Por tiu gravas la historio de familio, kaj pensi ankaŭ al fragila X sindromo.

== Kuracado ==
Ĉar la malsano estas genetika, oni ne povas plene kuraci ĝin. Nur la simptomoj estas mildigeblaj per persona evolvigado, al kiu apartenas multaj formoj, ekzemple la terapio pri konduto, farado, muziko, kaj logopedio.

== Historio ==
La sindromon malkovris [[James Purdon Martin]] (1893–1984) kaj [[Julia Bell]] en 1943, kiam ili ekzamenis familion kun 11 mentale malkapablaj viroj. Ili tiam jam hipotezis la X kromosoman herediĝon, sed tiun demonstris Herbert Lubs nur en 1969, kiam li ekzamenis familion kun du malsanaj viroj, kaj du sanaj virinoj. Li trovis en ĉelokulturoj, ke la longaj brakoj de X kromosomo mallongigas. Poste ankaŭ en la unua familio troviĝis tiu fenomeno.

Grant Sutherland hazarde rekonis, ke nur en tiuj ĉelokulturoj mallongigas la X kromosomo, kiuj ne enhavas
foliatan acidon. Post kiam li translokiĝis el Melbourne en Adelaide, li uzis novan nutromedion, kiu estis pli bone farbebla, sed la fenomeno ne montriĝis en ĝi. En la malnova nutromedio li denove vidis ĝin.

La malsano herediĝas kun kelkaj esceptoj X kromosoma recessive. Stephanie Sherman povis iujn esceptojn esplori, kiam li denove ekzamenis la familiojn en 1985. Li rekonis, ke la filionoj de heredigantinoj igas malsanaj per pli granda probableco. El tiu li rekonis la rilaton de premutacio kaj plena mutacio, kaj ke la mutacio al la plena povas ekiĝi nur en virinoj. Tiu estas paradoksono de Sherman.

Grupo de sciencistoj malkovris la genon kaj la du mutaciojn en 1991. Poste oni klasifikis la fragilan X sindromon en la trinukleotidmalsanoj.

== Literaturo ==
* J. P. Martin, J. Bell: ''A pedigree of mental defect showing sex-linkage.'' in: ''Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry (J. Neurol. Psychiat.).'' BMJ Publishing Group, London 6.1943, 154-157. {{ISSN|0022-3050}}
&lt;!--ist leider nicht näher bestimmbar, die Abk. kennt keine Suchmaschine, Neu-Zeitsch gibts wie Sand, bitte wenig. d. Ort--&gt;
* H. A. Lubs Jr.: ''A marker X chromosome.'' in: ''American journal of human genetics'' (Am. J. Hum. Genet.). Univ. of Chicago Press, Chicago Ill. 21.1969, 231-244. {{ISSN|0002-9297}}
* B. Beek, P. B. Jacky, G. R. Sutherland: ''Heritable fragile sites and micronucleus formation.'' in: ''[[Annales de Genetique]].'' 26.1983, 5-9.
* P. B. Jacky, B. Beek, G. R. Sutherland: ''Fragile sites in chromosomes: Possible model for the study of spontaneous chromosome breakage.'' in: ''[[Science]].'' 220.1983, 69-70.
* E. J. Kremer, M. Pritchard, M. Lynch, S. Yu, K. Holman, E. Baker, S. T. Warren, D. Schlessinger, G. R. Sutherland, R. I. Richards: ''Mapping of DNA instability at the fragile X to a trinucleotide repeat sequence p(CCG)n.'' in: ''[[Science]].'' 252.1991, 1711-1714. {{ISSN|0036-8075}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1675488 Abstract])
* B. A. Oostra, P. Chiurazzi: ''The fragile X gene and its function.'' in: ''Clinical genetics. An international journal of genetics in medicine (Clin. Genet.).'' Blackwell Munksgaard, Oxford 60.2001, 399-408. {{ISSN|0009-9163}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=11846731 Abstract])
* A. L. Reiss, E. Aylward, L. S. Freund, P. K. Joshi, R. N. Bryan: ''Neuroanatomy of fragile X syndrome, the posterior fossa.'' in: ''Annals of neurology (Ann Neurol).'' Wiley-Liss, New York NY 29.1991,1(Jan), 26-32. {{ISSN|0364-5134}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1996876 Abstract])
* A. J. Verkerk, M. Pieretti, J. S. Sutcliffe, Y. H. Fu, D. P. Kuhl, A. Pizzuti, O. Reiner, S. Richards, M. F. Victoria, F. P. Zhang: ''Identification of a gene (FMR-1) containing a CGG repeat coincident with a breakpoint cluster region exhibiting length variation in fragile X syndrome.'' in: ''Cell.'' Massachusetts Institute of Technology. Cell Press, Cambridge Mass 31;65.1991,5 (May), 905-14. {{ISSN|0092-8674}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1710175 Abstract])

== Tradukado ==
{{Tradukita
| lingvo = hu
| artikolo = Törékeny X-szindróma
| revizio = nuna
}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Genetikaj malsanoj]]
[[Kategorio:Sindromoj en pediatrio]]
[[Kategorio:Handikapoj]]</text>
      <sha1>a4rb9417nsqlf2tmxku9wogy15cxqd3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479408</id>
      <parentid>9479407</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12693" sha1="lf9bt3mmeuqrylflvgh0fu6q5kd7j2i" xml:space="preserve">{{Informkesto malsano}}La '''fragila X sindromo''' estas unu el plej oftaj heredaj [[malsano]]j, kiuj okazas [[intelekta malkapablo|intelektan malkapablon]], kaj kontribuas al [[aŭtismo]]. Ĝin okazas mutacio de FMR1 en [[kromosomo X]]. El 2000 beboj unu havas tiun malsanon: ĉe knaboj estas unu el 1500, kaj ĉe knabinoj unu el 2500. La knabinoj suferas malpli pro la simptomoj, sed ili estas ankaŭ pli ofte heredantinoj sen simptomoj. La intelekta malkapablo povas esti milda aŭ severa. La nomo de malsano venas el la ekzameno de ĉelokulturoj el malsanuloj.

== Simptomoj ==
La korpaj simptomoj estas pli rekoneblaj ĉe knaboj, sed ili estas malpli videblaj en infanaĝo. Ĉe knabinetoj ĉiu simptomo estas pli milda, ĉar en la virinaj ĉeloj estas unu el la du X kromosomoj elŝaltita. Tiel la malsana kromosomo estas aktiva nur en duono de ĉeloj.
* Granda kapo, longforma vizaĝo, ampleksa frunto, gotika palato. La knaboj havas grandajn testiklojn antaŭ adolesko.
* Malrapida evoluado; ekzemple ili parolas kaj iras malfrue. La malrapida evoluado de moviĝado povas signifi la malsanon ankaŭ ĉe beboj.
* Lernaj problemoj, perturbo de atento.
* Variaj sociaj kaj sintenaj problemoj.
* Simptomoj de aŭtismo.

La malsano okazas intelektan malkapablon, kiu povas esti varie severa.

La malsanaj infanoj komencas paroli malfrue, kaj ankaŭ poste estas ilia komunikado perturbita. Krom la [[taĥilalio]] ili pli intelektas ol aktive uzas lingvon. Ankaŭ la emocioj estas malpli kontroleblaj, ili estas impulsivaj, malkvietaj, kaj ofte anksiaj. Al la sintenaj problemoj apartenas perturbo de atento, hiperaktiveco kaj socia izolado.

12% de ili estas ankaŭ aŭtistaj, kaj 5% de aŭtistoj havas ankaŭ fragilan X kromosomon. La aŭtismaj simptomoj oftas. 20% de ili estas [[epilepsio|epilepsia]].

== Ofteco ==
La fragila X sindromo estas ofta. Ĝi ekigas ĉe viroj 1:1200, kaj ĉe virinoj 1:2500. Do ĝi estas dua genetika malsano post la [[Down-sindromo]], kiu okazas intelektan malkapablon.

== Kaŭzoj ==
[[Dosiero:FMR1.jpg|eta|Loko de ''FMR1'' geno en X-kromosomo]]
Tiu sindromo igas, se unu geno de X kromosomo (FMR1) ŝanĝiĝas. Tiu geno kodigas albuminon, kiu necesas por normala funkciono de cerbo. Depende de mutacio tiu albumino maloftas, aŭ malestas; do la cerbo evolviĝas nenormale, kaj la simptomoj igas.

La geno FMR1 estas en la Xq27.3 brako. Ĝia longo estas 38 basoparoj. La pli rara varianto estas okazita per la FraX-E mutacio de FMR2 geno ekde la Xq28 pozicio. La FMR1 geno enhavas 17 eksonon kaj CGG periodojn. Normale la nombro de periodoj estas inter 6 kaj 44, en kiuj estas du AGG en la pozicionoj 9/10 aŭ 19/20. Plej ofte estas 29 aŭ 30 periodoj.

La sindromo havas du grandajn mutaciojn. Unu el ili (premutacio) havas 59 - 200 periodojn, la dua (plena mutacio) pli ol 200. Tiu estas tro longa, do la geno igas metiligita kaj pasivita. Per tiu ŝanĝiĝas la strukturo de la kromosomo, kaj faras ĝin fragila. Oni tre serĉas la albuminon, kiun la FMR1 kodigas. Supoze tiu helpas produkti aliajn albuminojn; sen tiuj la cerbo atrofias. (Reiss et al., 1991).

La nombro de periodoj 45-58 estas griza zono. Tiuj aleloj estas stabilaj, sed ili povas iĝi en unu generacio tro longaj. La AGG tripletoj helpas la kopiadon; se la strukturo estas tiel longa, la probablo de mutacio kreskas. Se la AGG triplets estas tre malproksime de la lasta CGG, la novaj DNS fibroj elglitas, kaj pliseveras la malsanon. Oni konas ankaŭ punktajn mutaciojn de tiu geno, kiuj ankaŭ okazas la sindromon.

== Herediĝo ==
La fragila X sindromo estas genetika, kaj ĝi herediĝas laŭ la [[recesiva X kromosoma herediĝo]] kun kelkaj esceptoj, kiuj kialoj ne estas konitaj. La virinoj havas du X kromosomojn, la viroj havas unu X kromosomon kaj unu [[Kromosomo Y|Y kromosomon]], kiuj ne faras unu paron, do ĉiu [[alelo]]j en la [[Kromosomo X|X kromosomo]] manifestas. La infanoj heredas unu X kromosom de ilia patrino, kaj unu X aŭ Y kromosomon de ilia patro, kiu decidas pri ilia sekso. Por la manifestado de recesiva alelo en virinoj devas havi ambaŭ X kromosomoj tiun alelon, sed en viroj necesas nur unu X kromosomo havi ĝin.
* La patrino de malsanulo estas sana
* Se unu X kromosomo de la patrino havas la malsanan alelon, ŝi estas heredantino de la malsano. Ŝiaj filoj havas 50% probablecon esti malsana, kaj ŝiaj filinoj 50% probablecon esti heredantinoj.
* La filoj ne heredas la alelon de ilia patro, sed ĉiuj filinoj ekigas malsanaj aŭ heredantinoj.

La esceptoj estas:
* La 20% de filoj estas kun malsana X kromosomo sanaj.
* La 30% de heredantinoj igas malsana, sed milde.
* En iuj familioj la malsano povas igi pli kaj pli severa, kaj malaperigi por pliaj generacioj, kaj reaperigi.
* La viroj kun premutacio ne estas malsanaj. Iliaj filinoj heredas la premutacion.
* La plena mutacio okazas malsanon, sed nur la premutacio herediĝas.
* Heredantinoj kun premutacio estas sanaj, sed iliaj infanoj povas esti malsanaj. La probablo de tiu dependas de la longo de mutacio.
* Heredantinoj kun plena mutacio povas esti malsanaj kun mildaj simptomoj. Iliaj infanoj heredas la plenan mutacion kun 50% probableco. La simptomoj povas varii en la familio.

== Fiziologo ==
=== Bestomodelo ===
La [[bestomodelo]] de fragila X-sindromo estas la knockout-FMR1 [[muso]], kiu ne havas tiun genon. Tiuj musoj montras la samajn simptomojn kiel la homoj, ekzemple [[hiperaktiveco]], epilepsio kaj grandaj testoj. Ĉar la kongnitivaj kapabloj de muso kaj homo ne estas komparablaj, la malbonaj lernaj kapabloj de musoj povas esti sendependaj de homoj.

Laŭ pli novaj artikoloj ankaŭ la simplaj formoj de lernado estas perturbitaj, kiel la [[klasika kondicionado]]. Tiu samas en muso kaj homo. La sciencistoj ekzamenis reflekson, kiu malfermas palpebrojn, kiam la okulglobo estas tuŝita aŭ estas iritata. Tiu estis fluo de aero en okulo, antaŭ kiu ili donis signalsonon. Oni vartis iun tempon inter la du okazojn; tiu estas malfruigita kondicionado. Se la tempo inter estas sama, la besto lernas, kiom da tempo inter la du okazoj havas.

La scienco konas la [[reflekso]]n de malfermado de palpebroj bone. Ni scias, ke [[cerebello]] regulas ĝin. En tiu reflekso la adaptiĝo de paralelaj sinapsoj de [[Purkinje-ĉelo]]j havas centralan rolon. La malsanuloj bezonas multan tempon por tiu reflekso; per tiu oni povus mezuri la sukceson de kuracado.

=== Teorio de mGluR ===
En malsanuloj kaj en musoj estas pli dendritoj de [[grandcerbo]], kiuj kreskas ankaŭ pli longe, ol en la sanuloj. Oni povas el tiu la rolon de FMR1-albumino ekscii. Ĝi aliĝas la RNA. Oni supozas, ke ĝi malhelpas la transigadon de RNA, ĝis kiam ĝi venas al la dendrito. Tie ĝi liberiĝas la RNA, se ĝi ricevas signalon de sinapso. Do la FMR1-albumino partoprenas en albuminsintezo depende de aktiveco.

La FMR1-albumino sintetiĝas en sinapsoj post aktivado de metabotropa glutamatreceptoroj (mGluR). La 1-mGluR-grupoj transportas la RNA, al kiu la FMR1-albumino estas gluita. El tiu venas hipotezo, ke ĝi malhelpas sintezon de aliaj albuminoj. Tiun subtenas, ke en hipokampoj de FMR1-knockout musoj kreskas la sinaptika adaptiĝado dependa de albuminoj, sed aliaj sinaptikaj adaptiĝadoj restas normalaj.

Same en la Purkinje-ĉeloj ankaŭ la kunpremado de paralelaj sinapsoj dependas de mGluR, kaj plifortiĝas en FMR1-knockout musoj. Ankaŭ tiel estas pli dendritoj de grandcerbo, kiuj kreskas ankaŭ pli longe, ol en la sanuloj. Laŭ tiuj la FMR1-albumino regulas la strukturon de sinapsoj, kaj la adaptiĝon depende de mGluR.

== Rekonado ==
Antaŭ la malkovriĝo de la geno oni povis nur analizi ĉelokulturojn, sed tiu estis malcerta, ĉar aliaj proksimaj regionoj estas fragilaj. Ekde 1991 oni povas ekzameni sangon, kaj analizi ĝin per molekulagenetikaj metodoj. Al tiu oni povas uzi katenan reakcion de polimerazo (PCR), kaj Southern Blot. Oni povas ankaŭ fari immunhistorian diagnozon per monoklonaj antikorpoj, kaj mezuras koncentracion de FMR-albuminoj. 16-18 semajnaj fetoj estas ekzameneblaj per amniocentozo, 10-12 semajnaj per chorionbiopsio.

== Diferencialdiagnozo ==
La simptomoj ne estas specifikaj en la infanaĝo, ili montras nur retardecon. Oni povas pensi al [[sindromo de Sotos]], [[sindromo de Prader-Willi]], aŭtismo, [[atentomanka-hiperaktiva perturbo]], kiuj parte samas la genojn. Por tiu gravas la historio de familio, kaj pensi ankaŭ al fragila X sindromo.

== Kuracado ==
Ĉar la malsano estas genetika, oni ne povas plene kuraci ĝin. Nur la simptomoj estas mildigeblaj per persona evolvigado, al kiu apartenas multaj formoj, ekzemple la terapio pri konduto, farado, muziko, kaj logopedio.

== Historio ==
La sindromon malkovris [[James Purdon Martin]] (1893–1984) kaj [[Julia Bell]] en 1943, kiam ili ekzamenis familion kun 11 mentale malkapablaj viroj. Ili tiam jam hipotezis la X kromosoman herediĝon, sed tiun demonstris Herbert Lubs nur en 1969, kiam li ekzamenis familion kun du malsanaj viroj, kaj du sanaj virinoj. Li trovis en ĉelokulturoj, ke la longaj brakoj de X kromosomo mallongigas. Poste ankaŭ en la unua familio troviĝis tiu fenomeno.

Grant Sutherland hazarde rekonis, ke nur en tiuj ĉelokulturoj mallongigas la X kromosomo, kiuj ne enhavas
foliatan acidon. Post kiam li translokiĝis el Melbourne en Adelaide, li uzis novan nutromedion, kiu estis pli bone farbebla, sed la fenomeno ne montriĝis en ĝi. En la malnova nutromedio li denove vidis ĝin.

La malsano herediĝas kun kelkaj esceptoj X kromosoma recessive. Stephanie Sherman povis iujn esceptojn esplori, kiam li denove ekzamenis la familiojn en 1985. Li rekonis, ke la filionoj de heredigantinoj igas malsanaj per pli granda probableco. El tiu li rekonis la rilaton de premutacio kaj plena mutacio, kaj ke la mutacio al la plena povas ekiĝi nur en virinoj. Tiu estas paradoksono de Sherman.

Grupo de sciencistoj malkovris la genon kaj la du mutaciojn en 1991. Poste oni klasifikis la fragilan X sindromon en la trinukleotidmalsanoj.

== Literaturo ==
* J. P. Martin, J. Bell: ''A pedigree of mental defect showing sex-linkage.'' in: ''Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry (J. Neurol. Psychiat.).'' BMJ Publishing Group, London 6.1943, 154-157. {{ISSN|0022-3050}}
&lt;!--ist leider nicht näher bestimmbar, die Abk. kennt keine Suchmaschine, Neu-Zeitsch gibts wie Sand, bitte wenig. d. Ort--&gt;
* H. A. Lubs Jr.: ''A marker X chromosome.'' in: ''American journal of human genetics'' (Am. J. Hum. Genet.). Univ. of Chicago Press, Chicago Ill. 21.1969, 231-244. {{ISSN|0002-9297}}
* B. Beek, P. B. Jacky, G. R. Sutherland: ''Heritable fragile sites and micronucleus formation.'' in: ''[[Annales de Genetique]].'' 26.1983, 5-9.
* P. B. Jacky, B. Beek, G. R. Sutherland: ''Fragile sites in chromosomes: Possible model for the study of spontaneous chromosome breakage.'' in: ''[[Science]].'' 220.1983, 69-70.
* E. J. Kremer, M. Pritchard, M. Lynch, S. Yu, K. Holman, E. Baker, S. T. Warren, D. Schlessinger, G. R. Sutherland, R. I. Richards: ''Mapping of DNA instability at the fragile X to a trinucleotide repeat sequence p(CCG)n.'' in: ''[[Science]].'' 252.1991, 1711-1714. {{ISSN|0036-8075}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1675488 Abstract])
* B. A. Oostra, P. Chiurazzi: ''The fragile X gene and its function.'' in: ''Clinical genetics. An international journal of genetics in medicine (Clin. Genet.).'' Blackwell Munksgaard, Oxford 60.2001, 399-408. {{ISSN|0009-9163}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=11846731 Abstract])
* A. L. Reiss, E. Aylward, L. S. Freund, P. K. Joshi, R. N. Bryan: ''Neuroanatomy of fragile X syndrome, the posterior fossa.'' in: ''Annals of neurology (Ann Neurol).'' Wiley-Liss, New York NY 29.1991,1(Jan), 26-32. {{ISSN|0364-5134}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1996876 Abstract])
* A. J. Verkerk, M. Pieretti, J. S. Sutcliffe, Y. H. Fu, D. P. Kuhl, A. Pizzuti, O. Reiner, S. Richards, M. F. Victoria, F. P. Zhang: ''Identification of a gene (FMR-1) containing a CGG repeat coincident with a breakpoint cluster region exhibiting length variation in fragile X syndrome.'' in: ''Cell.'' Massachusetts Institute of Technology. Cell Press, Cambridge Mass 31;65.1991,5 (May), 905-14. {{ISSN|0092-8674}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1710175 Abstract])

== Tradukado ==
{{Tradukita
| lingvo = hu
| artikolo = Törékeny X-szindróma
| revizio = nuna
}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Genetikaj malsanoj]]
[[Kategorio:Sindromoj en pediatrio]]
[[Kategorio:Handikapoj]]</text>
      <sha1>lf9bt3mmeuqrylflvgh0fu6q5kd7j2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479414</id>
      <parentid>9479408</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12693" sha1="hiv1aosiss4jhvpi46wue1b9i722jb6" xml:space="preserve">{{Informkesto malsano}}La '''fragila X sindromo''' estas unu el plej oftaj {{J|hereda malsano}}, kiuj okazas [[intelekta malkapablo|intelektan malkapablon]], kaj kontribuas al [[aŭtismo]]. Ĝin okazas mutacio de FMR1 en [[kromosomo X]]. El 2000 beboj unu havas tiun malsanon: ĉe knaboj estas unu el 1500, kaj ĉe knabinoj unu el 2500. La knabinoj suferas malpli pro la simptomoj, sed ili estas ankaŭ pli ofte heredantinoj sen simptomoj. La intelekta malkapablo povas esti milda aŭ severa. La nomo de malsano venas el la ekzameno de ĉelokulturoj el malsanuloj.

== Simptomoj ==
La korpaj simptomoj estas pli rekoneblaj ĉe knaboj, sed ili estas malpli videblaj en infanaĝo. Ĉe knabinetoj ĉiu simptomo estas pli milda, ĉar en la virinaj ĉeloj estas unu el la du X kromosomoj elŝaltita. Tiel la malsana kromosomo estas aktiva nur en duono de ĉeloj.
* Granda kapo, longforma vizaĝo, ampleksa frunto, gotika palato. La knaboj havas grandajn testiklojn antaŭ adolesko.
* Malrapida evoluado; ekzemple ili parolas kaj iras malfrue. La malrapida evoluado de moviĝado povas signifi la malsanon ankaŭ ĉe beboj.
* Lernaj problemoj, perturbo de atento.
* Variaj sociaj kaj sintenaj problemoj.
* Simptomoj de aŭtismo.

La malsano okazas intelektan malkapablon, kiu povas esti varie severa.

La malsanaj infanoj komencas paroli malfrue, kaj ankaŭ poste estas ilia komunikado perturbita. Krom la [[taĥilalio]] ili pli intelektas ol aktive uzas lingvon. Ankaŭ la emocioj estas malpli kontroleblaj, ili estas impulsivaj, malkvietaj, kaj ofte anksiaj. Al la sintenaj problemoj apartenas perturbo de atento, hiperaktiveco kaj socia izolado.

12% de ili estas ankaŭ aŭtistaj, kaj 5% de aŭtistoj havas ankaŭ fragilan X kromosomon. La aŭtismaj simptomoj oftas. 20% de ili estas [[epilepsio|epilepsia]].

== Ofteco ==
La fragila X sindromo estas ofta. Ĝi ekigas ĉe viroj 1:1200, kaj ĉe virinoj 1:2500. Do ĝi estas dua genetika malsano post la [[Down-sindromo]], kiu okazas intelektan malkapablon.

== Kaŭzoj ==
[[Dosiero:FMR1.jpg|eta|Loko de ''FMR1'' geno en X-kromosomo]]
Tiu sindromo igas, se unu geno de X kromosomo (FMR1) ŝanĝiĝas. Tiu geno kodigas albuminon, kiu necesas por normala funkciono de cerbo. Depende de mutacio tiu albumino maloftas, aŭ malestas; do la cerbo evolviĝas nenormale, kaj la simptomoj igas.

La geno FMR1 estas en la Xq27.3 brako. Ĝia longo estas 38 basoparoj. La pli rara varianto estas okazita per la FraX-E mutacio de FMR2 geno ekde la Xq28 pozicio. La FMR1 geno enhavas 17 eksonon kaj CGG periodojn. Normale la nombro de periodoj estas inter 6 kaj 44, en kiuj estas du AGG en la pozicionoj 9/10 aŭ 19/20. Plej ofte estas 29 aŭ 30 periodoj.

La sindromo havas du grandajn mutaciojn. Unu el ili (premutacio) havas 59 - 200 periodojn, la dua (plena mutacio) pli ol 200. Tiu estas tro longa, do la geno igas metiligita kaj pasivita. Per tiu ŝanĝiĝas la strukturo de la kromosomo, kaj faras ĝin fragila. Oni tre serĉas la albuminon, kiun la FMR1 kodigas. Supoze tiu helpas produkti aliajn albuminojn; sen tiuj la cerbo atrofias. (Reiss et al., 1991).

La nombro de periodoj 45-58 estas griza zono. Tiuj aleloj estas stabilaj, sed ili povas iĝi en unu generacio tro longaj. La AGG tripletoj helpas la kopiadon; se la strukturo estas tiel longa, la probablo de mutacio kreskas. Se la AGG triplets estas tre malproksime de la lasta CGG, la novaj DNS fibroj elglitas, kaj pliseveras la malsanon. Oni konas ankaŭ punktajn mutaciojn de tiu geno, kiuj ankaŭ okazas la sindromon.

== Herediĝo ==
La fragila X sindromo estas genetika, kaj ĝi herediĝas laŭ la [[recesiva X kromosoma herediĝo]] kun kelkaj esceptoj, kiuj kialoj ne estas konitaj. La virinoj havas du X kromosomojn, la viroj havas unu X kromosomon kaj unu [[Kromosomo Y|Y kromosomon]], kiuj ne faras unu paron, do ĉiu [[alelo]]j en la [[Kromosomo X|X kromosomo]] manifestas. La infanoj heredas unu X kromosom de ilia patrino, kaj unu X aŭ Y kromosomon de ilia patro, kiu decidas pri ilia sekso. Por la manifestado de recesiva alelo en virinoj devas havi ambaŭ X kromosomoj tiun alelon, sed en viroj necesas nur unu X kromosomo havi ĝin.
* La patrino de malsanulo estas sana
* Se unu X kromosomo de la patrino havas la malsanan alelon, ŝi estas heredantino de la malsano. Ŝiaj filoj havas 50% probablecon esti malsana, kaj ŝiaj filinoj 50% probablecon esti heredantinoj.
* La filoj ne heredas la alelon de ilia patro, sed ĉiuj filinoj ekigas malsanaj aŭ heredantinoj.

La esceptoj estas:
* La 20% de filoj estas kun malsana X kromosomo sanaj.
* La 30% de heredantinoj igas malsana, sed milde.
* En iuj familioj la malsano povas igi pli kaj pli severa, kaj malaperigi por pliaj generacioj, kaj reaperigi.
* La viroj kun premutacio ne estas malsanaj. Iliaj filinoj heredas la premutacion.
* La plena mutacio okazas malsanon, sed nur la premutacio herediĝas.
* Heredantinoj kun premutacio estas sanaj, sed iliaj infanoj povas esti malsanaj. La probablo de tiu dependas de la longo de mutacio.
* Heredantinoj kun plena mutacio povas esti malsanaj kun mildaj simptomoj. Iliaj infanoj heredas la plenan mutacion kun 50% probableco. La simptomoj povas varii en la familio.

== Fiziologo ==
=== Bestomodelo ===
La [[bestomodelo]] de fragila X-sindromo estas la knockout-FMR1 [[muso]], kiu ne havas tiun genon. Tiuj musoj montras la samajn simptomojn kiel la homoj, ekzemple [[hiperaktiveco]], epilepsio kaj grandaj testoj. Ĉar la kongnitivaj kapabloj de muso kaj homo ne estas komparablaj, la malbonaj lernaj kapabloj de musoj povas esti sendependaj de homoj.

Laŭ pli novaj artikoloj ankaŭ la simplaj formoj de lernado estas perturbitaj, kiel la [[klasika kondicionado]]. Tiu samas en muso kaj homo. La sciencistoj ekzamenis reflekson, kiu malfermas palpebrojn, kiam la okulglobo estas tuŝita aŭ estas iritata. Tiu estis fluo de aero en okulo, antaŭ kiu ili donis signalsonon. Oni vartis iun tempon inter la du okazojn; tiu estas malfruigita kondicionado. Se la tempo inter estas sama, la besto lernas, kiom da tempo inter la du okazoj havas.

La scienco konas la [[reflekso]]n de malfermado de palpebroj bone. Ni scias, ke [[cerebello]] regulas ĝin. En tiu reflekso la adaptiĝo de paralelaj sinapsoj de [[Purkinje-ĉelo]]j havas centralan rolon. La malsanuloj bezonas multan tempon por tiu reflekso; per tiu oni povus mezuri la sukceson de kuracado.

=== Teorio de mGluR ===
En malsanuloj kaj en musoj estas pli dendritoj de [[grandcerbo]], kiuj kreskas ankaŭ pli longe, ol en la sanuloj. Oni povas el tiu la rolon de FMR1-albumino ekscii. Ĝi aliĝas la RNA. Oni supozas, ke ĝi malhelpas la transigadon de RNA, ĝis kiam ĝi venas al la dendrito. Tie ĝi liberiĝas la RNA, se ĝi ricevas signalon de sinapso. Do la FMR1-albumino partoprenas en albuminsintezo depende de aktiveco.

La FMR1-albumino sintetiĝas en sinapsoj post aktivado de metabotropa glutamatreceptoroj (mGluR). La 1-mGluR-grupoj transportas la RNA, al kiu la FMR1-albumino estas gluita. El tiu venas hipotezo, ke ĝi malhelpas sintezon de aliaj albuminoj. Tiun subtenas, ke en hipokampoj de FMR1-knockout musoj kreskas la sinaptika adaptiĝado dependa de albuminoj, sed aliaj sinaptikaj adaptiĝadoj restas normalaj.

Same en la Purkinje-ĉeloj ankaŭ la kunpremado de paralelaj sinapsoj dependas de mGluR, kaj plifortiĝas en FMR1-knockout musoj. Ankaŭ tiel estas pli dendritoj de grandcerbo, kiuj kreskas ankaŭ pli longe, ol en la sanuloj. Laŭ tiuj la FMR1-albumino regulas la strukturon de sinapsoj, kaj la adaptiĝon depende de mGluR.

== Rekonado ==
Antaŭ la malkovriĝo de la geno oni povis nur analizi ĉelokulturojn, sed tiu estis malcerta, ĉar aliaj proksimaj regionoj estas fragilaj. Ekde 1991 oni povas ekzameni sangon, kaj analizi ĝin per molekulagenetikaj metodoj. Al tiu oni povas uzi katenan reakcion de polimerazo (PCR), kaj Southern Blot. Oni povas ankaŭ fari immunhistorian diagnozon per monoklonaj antikorpoj, kaj mezuras koncentracion de FMR-albuminoj. 16-18 semajnaj fetoj estas ekzameneblaj per amniocentozo, 10-12 semajnaj per chorionbiopsio.

== Diferencialdiagnozo ==
La simptomoj ne estas specifikaj en la infanaĝo, ili montras nur retardecon. Oni povas pensi al [[sindromo de Sotos]], [[sindromo de Prader-Willi]], aŭtismo, [[atentomanka-hiperaktiva perturbo]], kiuj parte samas la genojn. Por tiu gravas la historio de familio, kaj pensi ankaŭ al fragila X sindromo.

== Kuracado ==
Ĉar la malsano estas genetika, oni ne povas plene kuraci ĝin. Nur la simptomoj estas mildigeblaj per persona evolvigado, al kiu apartenas multaj formoj, ekzemple la terapio pri konduto, farado, muziko, kaj logopedio.

== Historio ==
La sindromon malkovris [[James Purdon Martin]] (1893–1984) kaj [[Julia Bell]] en 1943, kiam ili ekzamenis familion kun 11 mentale malkapablaj viroj. Ili tiam jam hipotezis la X kromosoman herediĝon, sed tiun demonstris Herbert Lubs nur en 1969, kiam li ekzamenis familion kun du malsanaj viroj, kaj du sanaj virinoj. Li trovis en ĉelokulturoj, ke la longaj brakoj de X kromosomo mallongigas. Poste ankaŭ en la unua familio troviĝis tiu fenomeno.

Grant Sutherland hazarde rekonis, ke nur en tiuj ĉelokulturoj mallongigas la X kromosomo, kiuj ne enhavas
foliatan acidon. Post kiam li translokiĝis el Melbourne en Adelaide, li uzis novan nutromedion, kiu estis pli bone farbebla, sed la fenomeno ne montriĝis en ĝi. En la malnova nutromedio li denove vidis ĝin.

La malsano herediĝas kun kelkaj esceptoj X kromosoma recessive. Stephanie Sherman povis iujn esceptojn esplori, kiam li denove ekzamenis la familiojn en 1985. Li rekonis, ke la filionoj de heredigantinoj igas malsanaj per pli granda probableco. El tiu li rekonis la rilaton de premutacio kaj plena mutacio, kaj ke la mutacio al la plena povas ekiĝi nur en virinoj. Tiu estas paradoksono de Sherman.

Grupo de sciencistoj malkovris la genon kaj la du mutaciojn en 1991. Poste oni klasifikis la fragilan X sindromon en la trinukleotidmalsanoj.

== Literaturo ==
* J. P. Martin, J. Bell: ''A pedigree of mental defect showing sex-linkage.'' in: ''Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry (J. Neurol. Psychiat.).'' BMJ Publishing Group, London 6.1943, 154-157. {{ISSN|0022-3050}}
&lt;!--ist leider nicht näher bestimmbar, die Abk. kennt keine Suchmaschine, Neu-Zeitsch gibts wie Sand, bitte wenig. d. Ort--&gt;
* H. A. Lubs Jr.: ''A marker X chromosome.'' in: ''American journal of human genetics'' (Am. J. Hum. Genet.). Univ. of Chicago Press, Chicago Ill. 21.1969, 231-244. {{ISSN|0002-9297}}
* B. Beek, P. B. Jacky, G. R. Sutherland: ''Heritable fragile sites and micronucleus formation.'' in: ''[[Annales de Genetique]].'' 26.1983, 5-9.
* P. B. Jacky, B. Beek, G. R. Sutherland: ''Fragile sites in chromosomes: Possible model for the study of spontaneous chromosome breakage.'' in: ''[[Science]].'' 220.1983, 69-70.
* E. J. Kremer, M. Pritchard, M. Lynch, S. Yu, K. Holman, E. Baker, S. T. Warren, D. Schlessinger, G. R. Sutherland, R. I. Richards: ''Mapping of DNA instability at the fragile X to a trinucleotide repeat sequence p(CCG)n.'' in: ''[[Science]].'' 252.1991, 1711-1714. {{ISSN|0036-8075}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1675488 Abstract])
* B. A. Oostra, P. Chiurazzi: ''The fragile X gene and its function.'' in: ''Clinical genetics. An international journal of genetics in medicine (Clin. Genet.).'' Blackwell Munksgaard, Oxford 60.2001, 399-408. {{ISSN|0009-9163}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=11846731 Abstract])
* A. L. Reiss, E. Aylward, L. S. Freund, P. K. Joshi, R. N. Bryan: ''Neuroanatomy of fragile X syndrome, the posterior fossa.'' in: ''Annals of neurology (Ann Neurol).'' Wiley-Liss, New York NY 29.1991,1(Jan), 26-32. {{ISSN|0364-5134}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1996876 Abstract])
* A. J. Verkerk, M. Pieretti, J. S. Sutcliffe, Y. H. Fu, D. P. Kuhl, A. Pizzuti, O. Reiner, S. Richards, M. F. Victoria, F. P. Zhang: ''Identification of a gene (FMR-1) containing a CGG repeat coincident with a breakpoint cluster region exhibiting length variation in fragile X syndrome.'' in: ''Cell.'' Massachusetts Institute of Technology. Cell Press, Cambridge Mass 31;65.1991,5 (May), 905-14. {{ISSN|0092-8674}} ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&amp;db=pubmed&amp;dopt=Abstract&amp;list_uids=1710175 Abstract])

== Tradukado ==
{{Tradukita
| lingvo = hu
| artikolo = Törékeny X-szindróma
| revizio = nuna
}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Genetikaj malsanoj]]
[[Kategorio:Sindromoj en pediatrio]]
[[Kategorio:Handikapoj]]</text>
      <sha1>hiv1aosiss4jhvpi46wue1b9i722jb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Markku Toivonen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565975</id>
    <revision>
      <id>9479173</id>
      <parentid>9478537</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="luigtvlaps936sex7mzq83nxykvyb9c" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo
| dato de naskiĝo = la 10-an de decembro 1957
| loko de naskiĝo = [[Hämeenlinna]]
}}
'''Markku TOIVONEN''' (n. la 10-an de decembro 1957 en [[Hämeenlinna]], [[Finnlando]]) estas grava [[finnoj|finna]] [[poeto]]. Antaŭ iĝi [[verkisto]] Toivonen studis [[muziko]]n kaj laboris kiel [[ĵurnalisto]] kaj [[fotisto]] por [[gazeto]]j. Li publikigis kvar [[poezio|poezilibrojn]], [[eseo|esearon]] kaj [[novelo|novelaron]], kiuj havigis al li kelkajn [[premio]]jn. Li ankaŭ verkis [[teatraĵo]]n, faris programojn en [[radio]] kaj deklamis poeziaĵojn en literaturaj aranĝoj. Krome li instruas pri [[literaturo]] en kelkaj [[universitato]]j. Verkoj liaj estis tradukitaj al franca, angla, litova kaj Esperanto. Ekzemple &quot;Aspektoj pri la tempo&quot;, &quot;Rakonto pri kruĉo&quot;, &quot;Solitude&quot;, &quot;Forgesita soldato&quot; en tradukoj de [[Anja Karkiainen]].&lt;ref&gt;[[BA3|Beletra Almanako numero 3]], septembro 2008, paĝoj 38-45, pri la biografio paĝo 38.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Vivtempo|Toivonen, Markku}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]</text>
      <sha1>luigtvlaps936sex7mzq83nxykvyb9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blankula naciismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>569319</id>
    <revision>
      <id>9479333</id>
      <parentid>9330273</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="o070nzeqv1dak1l32yl76xspssvvswc" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

'''Blankula naciismo''' estas ideologio, kiu kredas je [[raso|rasa]] difino de [[nacio|nacia]] idento.&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Conversi | persona nomo = Daniele | titolo = Can nationalism studies and ethnic/racial studies be brought together? | ĵurnalo = [[Journal of Ethnic and Migration Studies]] | volumo = 30 | numero = 4 | paĝoj = 815–829 | eldonejo = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/13691830410001699649 | dato = July 2004 | url = http://dx.doi.org/10.1080/13691830410001699649 | ref = harv | postscript = .}}&lt;/ref&gt; '''Blankulaj naciistoj''' identas sin kun io, kion ili perceptas kiel &quot;blankula nacio.&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Rothì | persona nomo= Despina M. | kunaŭtoroj = Evanthia Lyons kaj Xenia Chrysssochoou | titolo = National attachment and patriotism in a European nation: a British study | ĵurnalo = [[Political Psychology (journal)|Political Psychology]] | volumo = 26 | numero = 1 | paĝoj = 135–155 | eldonejo = [[Wiley-Blackwell|Wiley]] | doi = 10.1111/j.1467-9221.2005.00412.x | dato = February 2005 | url = http://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9221.2005.00412.x | ref = harv | postscript = .}} En tiu enketo, naciismo nomiĝas &quot;identity content&quot; kaj patriotismo &quot;relational orientation&quot;.&lt;/ref&gt; Ĝi ampleksas sentojn de supereco pri blankuloj kaj vokojn, ke nacia civitaneco estu rezervita por [[blankulo]]j, kiel en [[Rodezio]].&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro | familia nomo = FBI Counterterrorism Division | titolo = State of domestic white nationalist extremist movement in the United States | url = https://archive.org/stream/foia_FBI_Monograph-State_of_Domestic_White_Nationalist_Extremist_Movement_in_the_U.S./FBI_Monograph-State_of_Domestic_White_Nationalist_Extremist_Movement_in_the_U.S.#page/n2/mode/1up | eldonejo = FBI Intelligence Assessment | dato = 13 December 2006 }}&lt;/ref&gt; Blankula naciismo ĝenerale inkludas fortan kredon je [[blankula supereco]] kaj [[socia darvinismo]], kaj monitorantoj de rasismaj grupoj vidas ĝin kiel nur eŭfemismon por ideologia blankula supereco. Ĝi povas inkludi ankaŭ [[blankula separatismo|blankulan separatismon]], ideologion, kiu serĉas apartan blankulan ŝtaton.

La plimulto da blankulaj naciistoj uzas limigitan difinon de blankeco. En [[Usono]] ĝi ofte, sed ne ekskluzive, implicas [[Judoj|nejudan]] [[eŭropaj etnaj grupoj|eŭropan etnan fonon]]; ekzemple la [[Nacia Socialisma Movado (Usono)|Nacia Socialisma Movado]] diras, ke &quot;Partia Membreco estas limigita al [[Ŝemidoj|neŝemidaj]] [[aliseksemo|aliseksemuloj]] el eŭropa etna fono.&quot;&lt;ref name=Usnsm&gt;{{citaĵo el la reto|titolo=NSM Application Packet|url=http://www.nsm88.org/jointhefight/NSMApplicationPacket.pdf|eldonejo=National Socialist Movement|alirdato=20 August 2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130521185357/http://www.nsm88.org/jointhefight/NSMApplicationPacket.pdf|arkivdato=2013-05-21}}&lt;/ref&gt; Iuj blankulaj naciistoj uzas [[Scienca rasismo|rasan taksonomion]] el la [[19-a jarcento]]. La [[Nazioj]] konsideris homojn kun almenaŭ unu juda avo aŭ avino kiel [[Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo)|miksrasuloj]] kaj rezulte ne blankuloj. Aliaj blankulaj naciistoj, kiel [[Jared Taylor]], argumentis, ke judoj povas esti rigardataj kiel blankuloj.&lt;ref name=differences&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.splcenter.org/intel/intelreport/article.jsp?aid=644&amp;printable=1|titolo=Schism Threatens White Nationalist Group|eldonejo=[[Intelligence Report]]|dato=Summer 2006|alirdato=July 20, 2010|aŭtoro=Potok, Mark|kunaŭtoroj=Heidi Beirich|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930182538/http://www.splcenter.org/intel/intelreport/article.jsp?aid=644&amp;printable=1|arkivdato=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; Kvankam multaj blankulaj naciistoj kontraŭas [[Israelo]]n kaj [[cionismo]]n, aliaj esprimis subtenon por Israelo kaj pretendis paralelojn inter sia ideologio kaj cionismo.&lt;ref name=&quot;johnson&quot;&gt;{{citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Greenberg | persona nomo= Brad A. |url=http://www.jewishjournal.com/los_angeles/article/racism_colors_judicial_bid_20080528/|titolo=Racism colors judicial bid: Candidate Bill Johnson advocates deportation of ‘non-whites’ | verko = [[The Jewish Journal of Greater Los Angeles]] | eldonejo = TRIBE Media Corp. | date = May 29, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|familia nomo=Sheen|persona nomo=David|titolo=American White separatist finds shared values with Israel|url=http://muftah.org/american-white-separatist-finds-shared-values-with-israel/#.Vc_8g_mcGUk|retejo=muftah.org |eldonejo =Muftah}}&lt;/ref&gt; Malsamaj rasaj teorioj difinas malsamajn grupojn kiel blankuloj, ekskludante ekzemple sudajn eŭropajn kaj orientajn eŭropajn gentojn pro perceptita &quot;rasa malpureco.&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | titolo = Refuting racial myths (RRM) | url = http://racialreality.altervista.org/refuting_rm.html | alirdato = 2016-09-30 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170316214226/http://racialreality.altervista.org/refuting_rm.html | arkivdato = 2017-03-16 }}&lt;/ref&gt; Kelkaj havas vastan difinon, inkludante [[Iranaj popoloj|iranajn]], [[Hind-arjoj|hind-arjajn]], kaj [[Berberoj|berberajn]] homojn.

Vaste konataj historiaj blankulaj naciismaj grupoj inkludas la Naziojn kaj [[Ku-Kluks-Klano]]n. En lastaj jaroj kreskis diversaj blank-naciismaj movadoj helpe de anonimaj [[bildforumo]]j, ekzemple la grupo [[alt-right]] en Usono.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Blankula supereco]]
* [[Identisma movado]]
* ''[[The Turner Diaries]]''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|rasismo|dekstra ekstremismo}}

[[Kategorio:Blankula naciismo| ]]
[[Kategorio:Antisemitismo]]
[[Kategorio:Dekstra ekstremismo]]
[[Kategorio:Faŝismo]]
[[Kategorio:Naciismoj]]
[[Kategorio:Rasismo]]</text>
      <sha1>o070nzeqv1dak1l32yl76xspssvvswc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479334</id>
      <parentid>9479333</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5725" sha1="t5xt6tchx381qif235d0yl0bxeoi24n" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

'''Blankula naciismo''' estas ideologio, kiu kredas je [[raso|rasa]] difino de [[nacio|nacia]] idento.&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Conversi | persona nomo = Daniele | titolo = Can nationalism studies and ethnic/racial studies be brought together? | ĵurnalo = [[Journal of Ethnic and Migration Studies]] | volumo = 30 | numero = 4 | paĝoj = 815–829 | eldonejo = [[Taylor and Francis]] | doi = 10.1080/13691830410001699649 | dato = July 2004 | url = http://dx.doi.org/10.1080/13691830410001699649 | ref = harv | postscript = .}}&lt;/ref&gt; '''Blankulaj naciistoj''' identas sin kun io, kion ili perceptas kiel &quot;blankula nacio.&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Rothì | persona nomo= Despina M. | kunaŭtoroj = Evanthia Lyons kaj Xenia Chrysssochoou | titolo = National attachment and patriotism in a European nation: a British study | ĵurnalo = [[Political Psychology (journal)|Political Psychology]] | volumo = 26 | numero = 1 | paĝoj = 135–155 | eldonejo = [[Wiley-Blackwell|Wiley]] | doi = 10.1111/j.1467-9221.2005.00412.x | dato = February 2005 | url = http://dx.doi.org/10.1111/j.1467-9221.2005.00412.x | ref = harv | postscript = .}} En tiu enketo, naciismo nomiĝas &quot;identity content&quot; kaj patriotismo &quot;relational orientation&quot;.&lt;/ref&gt; Ĝi ampleksas sentojn de supereco pri blankuloj kaj vokojn, ke nacia civitaneco estu rezervita por [[blankulo]]j, kiel en [[Rodezio]].&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro | familia nomo = FBI Counterterrorism Division | titolo = State of domestic white nationalist extremist movement in the United States | url = https://archive.org/stream/foia_FBI_Monograph-State_of_Domestic_White_Nationalist_Extremist_Movement_in_the_U.S./FBI_Monograph-State_of_Domestic_White_Nationalist_Extremist_Movement_in_the_U.S.#page/n2/mode/1up | eldonejo = FBI Intelligence Assessment | dato = 13 December 2006 }}&lt;/ref&gt; Blankula naciismo ĝenerale inkludas fortan kredon je [[blankula supereco]] kaj [[socia darvinismo]], kaj monitorantoj de rasismaj grupoj vidas ĝin kiel nur eŭfemismon por ideologia blankula supereco. Ĝi povas inkludi ankaŭ [[blankula separatismo|blankulan separatismon]], ideologion, kiu serĉas apartan blankulan ŝtaton.

La plimulto da blankulaj naciistoj uzas limigitan difinon de blankeco. En [[Usono]] ĝi ofte, sed ne ekskluzive, implicas [[Judoj|nejudan]] [[eŭropaj etnaj grupoj|eŭropan etnan fonon]]; ekzemple la [[Nacia Socialisma Movado (Usono)|Nacia Socialisma Movado]] diras, ke &quot;Partia Membreco estas limigita al [[Ŝemidoj|neŝemidaj]] [[aliseksemo|aliseksemuloj]] el eŭropa etna fono.&quot;&lt;ref name=Usnsm&gt;{{citaĵo el la reto|titolo=NSM Application Packet|url=http://www.nsm88.org/jointhefight/NSMApplicationPacket.pdf|eldonejo=National Socialist Movement|alirdato=20 August 2013|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130521185357/http://www.nsm88.org/jointhefight/NSMApplicationPacket.pdf|arkivdato=2013-05-21}}&lt;/ref&gt; Iuj blankulaj naciistoj uzas [[Scienca rasismo|rasan taksonomion]] el la [[19-a jarcento]]. La [[Nazioj]] konsideris homojn kun almenaŭ unu juda avo aŭ avino kiel [[Judodevena miksrasulo (nazia Germanujo)|miksrasuloj]] kaj rezulte ne blankuloj. Aliaj blankulaj naciistoj, kiel [[Jared Taylor]], argumentis, ke judoj povas esti rigardataj kiel blankuloj.&lt;ref name=&quot;differences&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.splcenter.org/intel/intelreport/article.jsp?aid=644&amp;printable=1|titolo=Schism Threatens White Nationalist Group|eldonejo=Intelligence Report|dato=Summer 2006|alirdato=July 20, 2010|aŭtoro=Potok, Mark|kunaŭtoroj=Heidi Beirich|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930182538/http://www.splcenter.org/intel/intelreport/article.jsp?aid=644&amp;printable=1|arkivdato=2007-09-30}}&lt;/ref&gt; Kvankam multaj blankulaj naciistoj kontraŭas [[Israelo]]n kaj [[cionismo]]n, aliaj esprimis subtenon por Israelo kaj pretendis paralelojn inter sia ideologio kaj cionismo.&lt;ref name=&quot;johnson&quot;&gt;{{citaĵo el ĵurnalo | familia nomo = Greenberg | persona nomo= Brad A. |url=http://www.jewishjournal.com/los_angeles/article/racism_colors_judicial_bid_20080528/|titolo=Racism colors judicial bid: Candidate Bill Johnson advocates deportation of ‘non-whites’ | verko = The Jewish Journal of Greater Los Angeles | eldonejo = TRIBE Media Corp. | date = May 29, 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|familia nomo=Sheen|persona nomo=David|titolo=American White separatist finds shared values with Israel|url=http://muftah.org/american-white-separatist-finds-shared-values-with-israel/#.Vc_8g_mcGUk|retejo=muftah.org |eldonejo =Muftah}}&lt;/ref&gt; Malsamaj rasaj teorioj difinas malsamajn grupojn kiel blankuloj, ekskludante ekzemple sudajn eŭropajn kaj orientajn eŭropajn gentojn pro perceptita &quot;rasa malpureco.&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto | titolo = Refuting racial myths (RRM) | url = http://racialreality.altervista.org/refuting_rm.html | alirdato = 2016-09-30 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170316214226/http://racialreality.altervista.org/refuting_rm.html | arkivdato = 2017-03-16 }}&lt;/ref&gt; Kelkaj havas vastan difinon, inkludante [[Iranaj popoloj|iranajn]], [[Hind-arjoj|hind-arjajn]], kaj [[Berberoj|berberajn]] homojn.

Vaste konataj historiaj blankulaj naciismaj grupoj inkludas la Naziojn kaj [[Ku-Kluks-Klano]]n. En lastaj jaroj kreskis diversaj blank-naciismaj movadoj helpe de anonimaj [[bildforumo]]j, ekzemple la grupo [[alt-right]] en Usono.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Blankula supereco]]
* [[Identisma movado]]
* ''[[The Turner Diaries]]''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Ĝermo|rasismo|dekstra ekstremismo}}

[[Kategorio:Blankula naciismo| ]]
[[Kategorio:Antisemitismo]]
[[Kategorio:Dekstra ekstremismo]]
[[Kategorio:Faŝismo]]
[[Kategorio:Naciismoj]]
[[Kategorio:Rasismo]]</text>
      <sha1>t5xt6tchx381qif235d0yl0bxeoi24n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iluminismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>573048</id>
    <revision>
      <id>9479137</id>
      <parentid>8608619</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lojwe</username>
        <id>158154</id>
      </contributor>
      <origin>9479137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="5ql6c1uprtbn1fniwegkbwxmwg0wybf" xml:space="preserve">[[Dosiero:Palacio del Infantado2.jpg|eta|300px|Palaco de la dukoj de la Infantaro, [[Gvadalaĥaro]], kie kaŝkunvenis grupo de iluminitoj sub la protekto de la duko.]]
La '''iluminismo''' (hispane:  ''alumbrados'') estis [[Religio|religia]] [[hispanio|hispana]] movado de la 16a jarcento en formo de [[mistikismo|mistika]] [[sekto]], kiu estis persekutita ĉar ĝi estis konsiderata [[Herezo|herezaĵo]] kaj rilata al la [[Reformacio en Hispanio|protestantismo]] de tiu lando. Ĝi estiĝis en etaj urboj de la centro de [[reĝlando de Kastilio]] ĉirkaŭ 1511, kvankam ĝi estas oficiale nomita en la [[Edikto de Toledo]] de 1525, promulgita de la ĝenerala [[inkvizitoro]], [[Alonso Manrique]].

La iluminitoj povas inkluziviĝi ene de mistika movado simila al tiu disvastiĝinta en Eŭropo en la 16 kaj 17a jarcentoj, nomata ''iluminismo'' kiu ne devu esti konfuzata kun la sekto [[iluminatoj]], nek kun la [[Klerismo]]. La iluminitoj kaŝkunvenis en etaj urboj de Kastilio, kiaj Pastrana aŭ Escalona, legis kaj persone interpretis la Biblion kaj preferis la mensan preĝon ol la voĉan, kiel poste faris la kvietistoj. La iluminitoj kredis je la rekta kontakto kun Dio tra la Sankta Spirito pere de vizioj kaj mistikaj travivaĵoj. Tial, kelkaj mistikuloj kiaj [[Terezo el Avilo]] estis komence suspektitaj kiel anoj de la hispana iluminismo.

[[Kategorio:Hispana Inkvizicio]]
[[Kategorio:Sektoj]]
[[Kategorio:Kristana mistikismo]]
[[Kategorio:Kristanismo en Francio]]
[[Kategorio:Kristanismo en Hispanio]]</text>
      <sha1>5ql6c1uprtbn1fniwegkbwxmwg0wybf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hokuto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>574156</id>
    <revision>
      <id>9479607</id>
      <parentid>9312123</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tmv</username>
        <id>172803</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6675" sha1="9gq4bwps5i2ptsl1qespgnjydbdvizi" xml:space="preserve">{{AliaSignifo|Hokuto (apartigilo)}}
{{Japana urbo
|Nomo= Hokuto
|JapanlingvaNomo= 北杜市
|MapBildo= Hokuto in Yamanashi Prefecture Ja.svg
|Regiono= [[Ĉubu]]
|Gubernio= [[Gubernio Jamanaŝi]]
|Subgubernio= Koŝinecu
|Municipokodo= 〒19209-1
|Areo= 602,48
|LoĝDato= {{dato|1|oktobro|2016}}
|Loĝantaro= 44841
|Denseco= 74
|Koordinato= {{Koord|35|49|00|N|138|24|00|O}}
|Arbo= Pinus densiflora
|Floro=[[Helianto]]
|Birdo= [[Urala strigo]]
|Fiŝo=
|Besto= Glirulus japonicus
|Maskoto=
|BlazonoBildo= Hokuto Yamanashi seal.svg
|BlazonoKomento= blazono de Hokuto
|Urboestro= {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
|UrbodomoPoŝtkodo=
|UrbodomoAdreso=
|UrbodomoTelefono=
|UrbodomoRetpaĝo= http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/
}}
'''Hokuto''' ([[japana lingvo|japane]] (''北杜市 Hokuto-shi'') estas [[Japanio|japana]] [[Urboj de Japanio|urbo]] en la nord-oriento de la [[gubernio Jamanaŝi]] (insulo [[Honŝu]]), 118 km okcidente de [[Tokio]].
 [[Dosiero:Hokuto Cityhall.JPG|eta|maldekstra|175px|Urbodomo de Hokuto]]

== Historio ==
Dum la [[Epoko de Edo]], la tuta [[provinco Kai]] estis teritorio sub la rego de la [[ŝoguna reĝimo]] [[Tokugawa (klano)|Tokugawa]]. Dum la [[katastro|katastra]] reformo de la komenca [[Mejĝi-reformo|periodo Mejĝi]], la [[ruro|rura]] [[distriktoj de Japanio|distrikto]] [[Kitakoma Distrikto|Kitakoma]] estis kreita la {{dato|1|aprilo|1889}}.

La moderna urbo Okuto estis establita la {{dato|1|novembro|2004}} per la kunfando de la [[Urbeto (Japanio)|urbetoj]] [[Hakuŝu (Jamanaŝi)|Hakuŝu]], [[Nagasaka (Jamanaŝi)|Nagasaka]], [[Sutama (Jamanaŝi)|Sutama]] kaj [[Takane (Jamanaŝi)|Takane]] ; kaj de la [[vilaĝoj de Japanio|vilaĝoj]] [[Akeno (Japana vilaĝo)|Akeno]], [[Mukawa (Jamanaŝi)|Mukawa]] kaj [[Ooizumi (Jamanaŝi)|Ooizumi]] (ĉiuj de la [[Kitakoma Distrikto]]). La {{daton|15|marto|2006}}, Hokuto sorbis la urbon [[Kobuĉisava (Jamanaŝi)|Kobuĉisava]] (ankaŭ de la Kitakoma Distrikto), tio, kiu malaperigis la Kitakoman Distrikton.

== Geografio ==
La komunumo etendiĝas sur areo de 602,48 {{J|kvadrata kilometro}} ; plejparto de tiu areo estas [[arbaro|arbara]] [[altebenaĵo]] kun malvarmeta [[alpa klimato]]. En vilaĝoj de tiu komunumo, kiel [[Kijosato (Jamanaŝi)|Kijosato]] estas multenombraj [[dometo|somerhejmoj]].

La urbo estas ĉirkaŭata de la [[montarmasivo|montaroj]] [[Suda vulkana montaro Jacukatake|Jacukatake]], [[Kaikomagatake]] kaj [[Okuĉiĉibu]].
&lt;gallery&gt;
Dosiero:150720 Southern Yatsugatake Volcanic Group at Hokuto Yamanashi pref Japan03n.jpg|Suda Jacukatake
Dosiero:Mt.Mizugaki and Mt.Yatsugatake 01.jpg|Montoj Mizugaki kaj Jacugatake
Dosiero:Mt Kaikomagatake looked up from the Kamanashigawa bridge.JPG |Monto Kaikoma
&lt;/gallery&gt;
{{Ĉirkaŭ loko
 | Centro = Hokuto
 | Norde = [[Minamimaki]] ([[Gubernio Nagano|Nagano]])
 | Nordoriente = [[Kaŭakami (Nagano)|Kaŭakami]]  (Nagano)
 | Oriente = [[Kofu]]
 | Sudoriente = [[Kai (Jamanaŝi)|Kai]]
 | Sude = [[Nirasaki]]
 | Sudokcidente = [[Minami Alps]]
 | Okcidente =  [[Ina (Nagano)]]
 | Nordokcidente = [[Fuĵimi (Nagano)]]
}}

== Klimato ==
Hokuto havas {{N|alpa klimato}}.
Plej malvarma [[monato]] estas [[januaro]] kun averaĝa [[temperaturo]] de {{GdC|−0,4}},
plej varma estas [[aŭgusto]] kun {{GdC|22,6}}.

== Produktoj ==
La ekonomio de Hokuto estas ĉefa [[agrokulturo|agrokultura]] kun [[sezono|sezona]] [[turismo]]. [[Muntado|Muntada]] industrio de precizeco kaj [[manĝofabrikado|manĝfabrika]] [[agrikultura industrio]] venas en dua rango.

== Transportoj ==
* '''[[Ŝoseo]]j'''
:: [[Rapidvojo Ĉuo]]
:: [[Nacia ŝoseo 20 (Japanio)|Nacia ŝoseo 20]]
:: [[Nacia ŝoseo 141 (Japanio)|Nacia ŝoseo 141]]
* '''[[Fervojo]]'''
: [[Linio Ĉuo]] de [[JR Centra]] :
:: [[Stacio Hinoharu]], [[Stacio Nagasaka]] kaj [[Stacio Kobuĉizaŭa]]
:[[Linio Koumi]] de JR Centra :
:: [[Stacio Kobuĉizaŭa]], [[Stacio Kai-Koizumi]], [[Stacio Kai-Ooizumi]] kaj [[Stacio Kijosato]]

== [[Ĝemelurbo]]j ==
* {{Flago|Japanio}} [[Fukuroi]], [[gubernio Ŝizuoka]], Japanio – de {{dato|9|marto|1987}} inter la iamaj [[Asaba (Ŝizuoka)|Asaba]] kaj [[Akeno (Japana vilaĝo)|Akeno]],
* {{Flago|Japanio}} [[Ĝoecu]], [[gubernio Niigata]], Japanio – de {{dato|17|januaro|1991}} inter la iamaj urbeto Misaka, [[Kakizaki (Niigata)|Kakizaki]] kaj [[Sutama (Jamanaŝi)|Sutama]],
* {{Flago|Japanio}} [[Hamura]], [[Tokio]], Japanio – de {{dato|1|oktobro|1996}} kun la jama urbeto [[Takane (Jamanaŝi)|Takane]],
* {{Flago|Japanio}} [[Niŝitokio]], [[Tokio]], Japanio – de {{dato|4|februaro|1999}} inter la jama urbo [[Tanaŝi (Tokio)|Tanaŝi]] kaj la iama [[Sutama (Jamanaŝi)|Sutama]],
* {{Flago|Usono}} [[Kantono Madisson (Kentukio)|Kantono Madisson]], ([[Kentukio]]), [[Usono]] – de {{dato|12|majo|1990}} kun la iamaj municipoj [[Nagasaka (Jamanaŝi)|Nagasaka]], [[Takane (Jamanaŝi)|Takane]], [[Ooizumi (Jamanaŝi)|Ooizumi]] kaj [[Kobuĉisava (Jamanaŝi)|Kobuĉisava]],&lt;ref&gt;[http://www.clair.or.jp/cgi-bin/simai/e/03.cgi?p=19&amp;n=Yamanashi%20Prefecture Informa datumbazo pri ĝemelurboj, el ''Council if Local Authorities for International Relations''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304124728/http://www.clair.or.jp/cgi-bin/simai/e/03.cgi?p=19&amp;n=Yamanashi%20Prefecture |date=2016-03-04 }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt;
* {{Flago|Usono}} [[Le Mars (Iovao)|Le Mars]], ([[Iovao]]), Usono – de {{dato|3|julio|1993}} kun la iama urbeto [[Sutama (Jamanaŝi)|Sutama]],
* {{Flago|Sud-Koreio}} [[Pocheon]], [[Gyeonggi-do|provinco Gyeonggi]], [[Sud-Koreio]] – de {{dato|12|marto|2003}} kun la jama urbeto [[Takane (Jamanaŝi)|Takane]],
* {{Flago|Italio}} [[Manciano]], [[Toskanio]], [[Italio]] kun la iama urbeto [[Kobuĉisava (Jamanaŝi)|Kobuĉisava]]
* {{Flago|Kanado}} [[Crowsnest Pass (Alberto)|Crowsnest Pass]], [[Alberto]], [[Kanado]] (ne ratifita).

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Vidu ankaŭ ==

* [[Esperanto-Domo de Yatugatake]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{ja}} [http://www.city.hokuto.yamanashi.jp/ Oficiala TTT-ejo de Hokuto]
* {{ja}} [http://www.hokuto-kanko.jp Vizitu Hokuto]
* {{en}} [http://www.hokuto-kanko.jp/visit_hokuto.html Vizitu Hokuto (angla)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161108094955/http://www.hokuto-kanko.jp/visit_hokuto.html |date=2016-11-08 }}
* {{fr}} [https://www.tripadvisor.fr/Tourism-g1122381-Hokuto_Yamanashi_Prefecture_Chubu-Vacations.html Vizitu Hokuto, el la paĝaro de ''Tripadvisor'']

[[Kategorio:Urboj de Gubernio Jamanaŝi]]
[[Japanio|japana]] urbo
&lt;div align =&quot;right&quot;&gt;
&lt;small&gt;Tiu paĝo estas traduko de ''[[:en:Hokuto, Yamanashi|Hokuto, Yamanashi]]'' de la [[Anglalingva Vikipedio]].&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>9gq4bwps5i2ptsl1qespgnjydbdvizi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claude Garamont</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582418</id>
    <revision>
      <id>9479141</id>
      <parentid>8515328</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheManWithMoldyToes</username>
        <id>261316</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="3zl2c4u16nc17mcz830sqjg0926bq54" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo    =Claude Garamond&lt;br /&gt;([[1510]]-[[1561]])
|dosiero   =ClaudeGaramond.jpeg
|priskribo   =Franca eldonisto kaj publikigisto
|dato de naskiĝo =[[1510]]
|loko de naskiĝo =[[Parizo]], {{FRA}}
|dato de morto  =[[1561]]
|loko de morto  =[[Parizo]], {{FRA}}
| alma_mater   =[[Sorbono|Universitato de Parizo]]
}}

'''Claude Garamond''' ([[1510]]-[[1561]]), ankaŭ konata kiel Claude Garamont, estis franca eldonisto, publikigisto, tipodezajnisto, [[Stampilo (noblaj metaloj)|stampkreinto]] por presado establiĝinta en [[Parizo]]. Garamond laboris kiel gravuristo de stampo por presado, ia speco de majstro pri matricostampado aŭ muldoj uzataj por gravurado de metaltipoj. Li estis [[Bretonio|bretondevena]] kiu poste iĝis franco.

Kune kun Guillaume la 1-a Le Bé (1524-1598) kaj Robert Granjon (1513-1590), li estis unu el la plej famaj kreintoj de litertipoj en la 16-a jarcento. Li rimarkindiĝis kiel kreinto de la reĝaj grekaj literoj (konataj kiel &quot;grecs du roi&quot; aŭ grekliteroj de la reĝo), serio da fontoj je greka tiparo imitantaj la manuskriptajn modelojn samkiel faman roman tipon kiu portas sian nomon kaj estis vaste kopiita dum pasado de la historio.

== Vivo ==
[[Dosiero:Gospel_Estienne_1550.jpg|250px|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Eldono de la [[Nova Testamento]], far [[Robert Estienne]]
(1503-1559), presita en 1550 per la reĝaj grekaj karakteroj.&lt;center&gt;]]
[[Dosiero:Stilgjutare.jpg|250px|eta|dekstre|&lt;center&gt;15-jarcenta gravuristo modlante [[Stampilo (noblaj metaloj)|stampilon]].&lt;center&gt;]]
Claude Garamont edziĝis dufoje, unue al Guillemette Gaultier kaj post kiam ŝi mortis al Ysabeau Le Fevre. Li estis lernanto de
Antoine Augereau (1485-1534) kaj tre eble li estis trejnita de [[Simon de Colines]] (1475-1546). Pli malfrue li laboris kun
Geoffroy Tory (1480-1533), kies interesoj pri humanisma tipografio kaj la antikva greka majuskla litero influis la laboron de Garamont.

Tamen, Garamont elstariĝis ĉirkaŭ 1540, kiam tri el liaj grekaj litertipoj (tiam konata kiel grekliteroj de la reĝo) estis petitaj al serio da libroj laŭreĝe ordonitaj de Robert Estienne (1503-1559). Garamont kreis tiun grekan tiparon surbaze de manaj skribaĵoj far Angelo Vergecio (1505-1569), la bibliotekisto de la reĝo en [[Fontainebleau]]. La rezulto estis iu grande komplikita aro da tipoj, inklude de vasta variaĵo je alternaj literoj kaj [[ligaturo|tipografiaj ligaturoj]] por imiti la flekseblecon de la manskribado.

== Literaturo ==
* [https://books.google.com.br/books?id=2kMEAAAAMBAJ&amp;pg=PA36&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjN2pCPzMTSAhXJE5AKHctIAaIQ6AEINDAF#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false The Rotarian] jan. 1948
* [https://books.google.com.br/books?id=dKeVor1olhkC&amp;pg=PA28&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiX2qivzMTSAhUKj5AKHXpLAJcQ6AEISDAI#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Typographic Milestones], Allan Haley
* [https://books.google.com.br/books?id=9AfP2prmEDUC&amp;pg=PA41&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiX2qivzMTSAhUKj5AKHXpLAJcQ6AEIUDAJ#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Type: The Secret History of Letters], Simon Loxley
* [https://books.google.com.br/books?id=47zSBAAAQBAJ&amp;pg=PA163&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjjpszdzMTSAhWEk5AKHUOxA4M4ChDoAQgiMAE#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Lost Medal, Translated Portuguese], Karen Jean Matsko Hood
* [https://books.google.com.br/books?id=mDhXoYIGTFAC&amp;pg=PA381&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjjpszdzMTSAhWEk5AKHUOxA4M4ChDoAQg-MAU#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Creative Type: A Sourcebook of Classic and Contemporary Letterforms], Cees W. de Jong, Alston W. Purvis, Friedrich Friedl
* [https://books.google.com.br/books?id=IXHCKKhswdgC&amp;pg=PA109&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjjpszdzMTSAhWEk5AKHUOxA4M4ChDoAQhIMAY#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Designing with Type, 5th Edition: The Essential Guide to Typography], James Craig, Irene Korol Scala
* [https://books.google.com.br/books?id=FiJ87ixLs0sC&amp;pg=PA138&amp;lpg=PA138&amp;focus=viewport&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Anatomy of a Typeface], Alexander S. Lawson
* [https://books.google.com.br/books?id=AHq-uK6F-PUC&amp;pg=PA208&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiW55TqzcTSAhWGipAKHUHOCoA4FBDoAQgkMAE#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Typographic Specimens: The Great Typefaces], Philip B. Meggs, Rob Carter

== Vidu ankaŭ ==
* [[Aldo Manuzio]] (1449-1515)
* [[Simon de Colines]] (1475-1546)
* Geoffroy Tory (1480-1533)
* Pierre Duchâtel (1480-1552)
* Antoine Augereau (1485-1534)
* [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] (1494-1547)
* Robert Estienne (1503-1559)
* Ange Vergèce (1505-1569)
* Angelo Vergecio (1505-1569)
* Robert Granjon (1513-1590)
* Guillaume la 1-a Le Bé (1524-1598)
* Jean de Gaigny (m. 1549)&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=hruQ386SfFcC&amp;pg=RA1-PA70&amp;dq=Jean+de+Gaigny&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj_uOTNvsTSAhVIhpAKHeGHBsY4ChDoAQgmMAI#v=onepage&amp;q=Jean%20de%20Gaigny&amp;f=false Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the ..., Volumes 1-3], Peter G. Bietenholz, Thomas Brian Deutscher&lt;/ref&gt;
* André Wechel (aktiva inter 1554-1573)
* [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] (1601-1643)

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Garamond, Claude}}

[[Kategorio:Francaj eldonistoj]]
[[Kategorio:Francaj publikigistoj]]

{{Portalo|Francio|Homoj|Kemio||}}
{{Div col|cols = 3}}{{Div col end}}</text>
      <sha1>3zl2c4u16nc17mcz830sqjg0926bq54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479145</id>
      <parentid>9479141</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheManWithMoldyToes</username>
        <id>261316</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Aldonis artikolan priskribon</comment>
      <origin>9479145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="qshw34k3cxjsd1e3npjc68x9x52ba2f" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo    =Claude Garamond&lt;br /&gt;([[1510]]-[[1561]])
|dosiero   =ClaudeGaramond.jpeg
|priskribo   =Franca eldonisto kaj publikigisto
|dato de naskiĝo =[[1510]]
|loko de naskiĝo =[[Parizo]], {{FRA}}
|dato de morto  =[[1561]]
|loko de morto  =[[Parizo]], {{FRA}}
| alma_mater   =[[Sorbono|Universitato de Parizo]]
}}

'''Claude Garamond''' ([[1510]]-[[1561]]), ankaŭ konata kiel Claude Garamont, estis franca eldonisto, publikigisto, tipodezajnisto, [[Stampilo (noblaj metaloj)|stampkreinto]] por presado establiĝinta en [[Parizo]]. Garamont laboris kiel gravuristo de stampo por presado, ia speco de majstro pri matricostampado aŭ muldoj uzataj por gravurado de metaltipoj. Li estis [[Bretonio|bretondevena]] kiu poste iĝis franco.

Kune kun Guillaume la 1-a Le Bé (1524-1598) kaj Robert Granjon (1513-1590), li estis unu el la plej famaj kreintoj de litertipoj en la 16-a jarcento. Li rimarkindiĝis kiel kreinto de la reĝaj grekaj literoj (konataj kiel &quot;grecs du roi&quot; aŭ grekliteroj de la reĝo), serio da fontoj je greka tiparo imitantaj la manuskriptajn modelojn samkiel faman roman tipon kiu portas sian nomon kaj estis vaste kopiita dum pasado de la historio.

== Vivo ==
[[Dosiero:Gospel_Estienne_1550.jpg|250px|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Eldono de la [[Nova Testamento]], far [[Robert Estienne]]
(1503-1559), presita en 1550 per la reĝaj grekaj karakteroj.&lt;center&gt;]]
[[Dosiero:Stilgjutare.jpg|250px|eta|dekstre|&lt;center&gt;15-jarcenta gravuristo modlante [[Stampilo (noblaj metaloj)|stampilon]].&lt;center&gt;]]
Claude Garamont edziĝis dufoje, unue al Guillemette Gaultier kaj post kiam ŝi mortis al Ysabeau Le Fevre. Li estis lernanto de
Antoine Augereau (1485-1534) kaj tre eble li estis trejnita de [[Simon de Colines]] (1475-1546). Pli malfrue li laboris kun
Geoffroy Tory (1480-1533), kies interesoj pri humanisma tipografio kaj la antikva greka majuskla litero influis la laboron de Garamont.

Tamen, Garamont elstariĝis ĉirkaŭ 1540, kiam tri el liaj grekaj litertipoj (tiam konata kiel grekliteroj de la reĝo) estis petitaj al serio da libroj laŭreĝe ordonitaj de Robert Estienne (1503-1559). Garamont kreis tiun grekan tiparon surbaze de manaj skribaĵoj far Angelo Vergecio (1505-1569), la bibliotekisto de la reĝo en [[Fontainebleau]]. La rezulto estis iu grande komplikita aro da tipoj, inklude de vasta variaĵo je alternaj literoj kaj [[ligaturo|tipografiaj ligaturoj]] por imiti la flekseblecon de la manskribado.

== Literaturo ==
* [https://books.google.com.br/books?id=2kMEAAAAMBAJ&amp;pg=PA36&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjN2pCPzMTSAhXJE5AKHctIAaIQ6AEINDAF#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false The Rotarian] jan. 1948
* [https://books.google.com.br/books?id=dKeVor1olhkC&amp;pg=PA28&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiX2qivzMTSAhUKj5AKHXpLAJcQ6AEISDAI#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Typographic Milestones], Allan Haley
* [https://books.google.com.br/books?id=9AfP2prmEDUC&amp;pg=PA41&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiX2qivzMTSAhUKj5AKHXpLAJcQ6AEIUDAJ#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Type: The Secret History of Letters], Simon Loxley
* [https://books.google.com.br/books?id=47zSBAAAQBAJ&amp;pg=PA163&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjjpszdzMTSAhWEk5AKHUOxA4M4ChDoAQgiMAE#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Lost Medal, Translated Portuguese], Karen Jean Matsko Hood
* [https://books.google.com.br/books?id=mDhXoYIGTFAC&amp;pg=PA381&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjjpszdzMTSAhWEk5AKHUOxA4M4ChDoAQg-MAU#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Creative Type: A Sourcebook of Classic and Contemporary Letterforms], Cees W. de Jong, Alston W. Purvis, Friedrich Friedl
* [https://books.google.com.br/books?id=IXHCKKhswdgC&amp;pg=PA109&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjjpszdzMTSAhWEk5AKHUOxA4M4ChDoAQhIMAY#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Designing with Type, 5th Edition: The Essential Guide to Typography], James Craig, Irene Korol Scala
* [https://books.google.com.br/books?id=FiJ87ixLs0sC&amp;pg=PA138&amp;lpg=PA138&amp;focus=viewport&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Anatomy of a Typeface], Alexander S. Lawson
* [https://books.google.com.br/books?id=AHq-uK6F-PUC&amp;pg=PA208&amp;dq=Claude+Garamond&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiW55TqzcTSAhWGipAKHUHOCoA4FBDoAQgkMAE#v=onepage&amp;q=Claude%20Garamond&amp;f=false Typographic Specimens: The Great Typefaces], Philip B. Meggs, Rob Carter

== Vidu ankaŭ ==
* [[Aldo Manuzio]] (1449-1515)
* [[Simon de Colines]] (1475-1546)
* Geoffroy Tory (1480-1533)
* Pierre Duchâtel (1480-1552)
* Antoine Augereau (1485-1534)
* [[Francisko la 1-a (Francio)|Francisko la 1-a]] (1494-1547)
* Robert Estienne (1503-1559)
* Ange Vergèce (1505-1569)
* Angelo Vergecio (1505-1569)
* Robert Granjon (1513-1590)
* Guillaume la 1-a Le Bé (1524-1598)
* Jean de Gaigny (m. 1549)&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=hruQ386SfFcC&amp;pg=RA1-PA70&amp;dq=Jean+de+Gaigny&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj_uOTNvsTSAhVIhpAKHeGHBsY4ChDoAQgmMAI#v=onepage&amp;q=Jean%20de%20Gaigny&amp;f=false Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the ..., Volumes 1-3], Peter G. Bietenholz, Thomas Brian Deutscher&lt;/ref&gt;
* André Wechel (aktiva inter 1554-1573)
* [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] (1601-1643)

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Garamond, Claude}}

[[Kategorio:Francaj eldonistoj]]
[[Kategorio:Francaj publikigistoj]]

{{Portalo|Francio|Homoj|Kemio||}}
{{Div col|cols = 3}}{{Div col end}}</text>
      <sha1>qshw34k3cxjsd1e3npjc68x9x52ba2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amatora Atletika Asocio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587259</id>
    <revision>
      <id>9479398</id>
      <parentid>8602234</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="iw1y74a9g8or1u5fm7fp8cthl81ydr4" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}La '''Amatora Atletika Asocio''' de [[Anglio]], aŭ en [[angla]] ''Amateur Athletic Association of England'' (iam ''Amateur Athletic Association'') aŭ AAA (prononce foje 'tri Aj') estas unu el la plej aĝaj landaj registaraj organizoj por [[atletiko]] en la mondo, establita en la 24a de Aprilo [[1880]]. En la pasinteco, ĝi estis efektive superrigardinta atletikon tra [[Britio]]. Nuntempe, ĝi subtenas regionajn atletikajn klubojn kaj verkojn por disvolvigi amatoran atletikon nur en Anglio. Tio inkludas la Anglan Transterenkuran Asocion. Tri viroj el la [[Universitato de Oksfordo]] estis responsaj por la fondo de AAA – nome Clement Jackson, Montague Shearman kaj Bernhard Wise. La unua AAA Ĉampioneco okazis en la 3a de Julio 1880 ĉe Lillie Bridge.

==Vidu ankaŭ==
* [[Brita Atletika Ĉampioneco]]

[[Kategorio:Atletiko]]
[[Kategorio:Sporto en Britio]]
[[Kategorio:Aperis en 1880]]</text>
      <sha1>iw1y74a9g8or1u5fm7fp8cthl81ydr4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479399</id>
      <parentid>9479398</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="ex3oeade58gsd9heh4ko3cqhcqev94h" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}La '''Amatora Atletika Asocio''' de [[Anglio]], aŭ en [[angla]] ''Amateur Athletic Association of England'' (iam ''Amateur Athletic Association'') aŭ AAA (prononcita foje 'tri Aj') estas unu el la plej aĝaj landaj registaraj organizoj por [[atletiko]] en la mondo, establita en la 24a de Aprilo [[1880]]. En la pasinteco, ĝi estis efektive superrigardinta atletikon tra [[Britio]]. Nuntempe, ĝi subtenas regionajn atletikajn klubojn kaj verkojn por disvolvigi amatoran atletikon nur en Anglio. Tio inkludas la Anglan Transterenkuran Asocion. Tri viroj el la [[Universitato de Oksfordo]] estis responsaj por la fondo de AAA – nome Clement Jackson, Montague Shearman kaj Bernhard Wise. La unua AAA Ĉampioneco okazis en la 3a de Julio 1880 ĉe Lillie Bridge.

==Vidu ankaŭ==
* [[Brita Atletika Ĉampioneco]]

[[Kategorio:Atletiko]]
[[Kategorio:Sporto en Britio]]
[[Kategorio:Aperis en 1880]]</text>
      <sha1>ex3oeade58gsd9heh4ko3cqhcqev94h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou</title>
    <ns>3</ns>
    <id>592525</id>
    <revision>
      <id>9479544</id>
      <parentid>9315267</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ontzak</username>
        <id>41268</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ontzak movis paĝon [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Philadelpho]] al [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Gabriel Philadelpho|Gabriel Philadelpho]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Gabriel Agíou-Dimitríou|Gabriel Agíou-Dimitríou]]&quot;</comment>
      <origin>6362774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="8ebvbeoj6xqukcllivh11qf3vhgi10g" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;background:#fafae2; width:90%; margin:0 auto;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:120%;&quot;&gt;[[Dosiero:Gtk-dialog-info.svg|30px|i|ligilo=]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Vikipedio:Bonvenon al Vikipedio|Bonvenon]] al '''Vikipedio en Esperanto''', [[Uzanto:{{PAĜNOMO}}|{{PAĜNOMO}}]]!&lt;/div&gt;
Ĉi tio estas via [[Vikipedio:Diskutpaĝo|diskutpaĝo]], kiu utilos por ricevi mesaĝojn de la aliaj [[Vikipedio:Vikipediistoj|uzantoj]].

En Vikipedio ekzistas cetere [[Vikipedio:Diskutejo|diskutejo]], kie vi povas fari demandojn, sugestojn kaj proponojn.

Se vi havas demandojn, rigardu jenajn paĝojn:
* [[Portalo:Komunumo|Komunuma portalo]]
* [[Helpo:Enhavo|Helpo]]
* [[Helpo:Oftaj demandoj|Oftaj demandoj]]

Antaŭ ol redakti, ni tre rekomendas tralegi [[Helpo:Redakti|kiel redakti paĝon]] kaj [[Helpo:Kiel verki bonan artikolon|kiel verki bonan artikolon]]. Konsideru, ke se viaj redaktoj ne respektas la [[Vikipedio:Regularo|regulojn]], tiam alia vikipediisto verŝajne rapide forigos aŭ malfaros ilin. Bonvolu lerni la [[Vikipedio:Kvin principoj|kvin principojn]] kiuj regas Vikipedion.

Memoru [[Vikipedio:Aŭtorrajto|ne kopii]] tekstojn aŭ bildojn el libroj aŭ el interreto sen permeso, krom se estas via laboro!

Bonvolu atenti, ke vi kiel novulo dum la unuaj kvar tagoj ne povas laŭlicence [[Helpo:Alinomi paĝon|alinomi artikolon]]. Do, bonvolu ne fari kopion sub nova titolo, ĉar tio ne estas la ĝusta maniero! Petu, ke pli spertajn uzantojn faru tion por vi sur la diskutopaĝo de la koncerna artikolo.

Por respondi al mesaĝo de alia uzanto, iru al ties diskutpaĝo, alikaze tiu ne rimarkos la informilon &quot;Vi havas novan mesaĝon&quot;&amp;nbsp;— kaj eblas ke vi ne ricevos respondon. Skribu vian mesaĝon en la fino de la diskutpaĝo kaj ne forgesu [[Helpo:Subskribo|subskribi]] ĝin tajpante &lt;code&gt; —~~&lt;nowiki/&gt;~~&lt;/code&gt; aŭ uzante la butonon [[Dosiero:Insert-signature.png|Via subskribo kun tempstampo|ligilo=]].

Alternative, se vi preferas havi vian respondon en la sama loko kiel la demandon, respondu rekte sub la demando, sed komence metu la ŝablonon {{ŝ|Respondo al|…}} kun la nomo de la alia uzanto. Tiel li ricevos atentigon ke vi respondis. Metu komence de ĉiu alineo dupunkton (:) por dekstrenigi vian tekston. Ankaŭ tiuokaze bonvolu subskribi per ~~&lt;nowiki&gt;~~&lt;/nowiki&gt;.

Vi disponas ankaŭ [[Vikipedio:Uzantopaĝo|uzantopaĝon]], kie vi povas meti informojn pri vi mem kaj pri viaj interesoj aŭ listigi la lingvojn kiujn vi komprenas. Vi povas fari tion, tre elegante, enmetante en vian [[{{ns:2}}:{{PAĜNOMO}}|uzantopaĝon]] la kodon &lt;code&gt;{&lt;nowiki/&gt;{BabelLando}}&lt;/code&gt;. Per tiu ŝablono via paĝo estos aŭtomate ordigita en la kategoriojn kiuj listigas la uzantoj laŭ [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ lingvo|lingvokapabloj]] kaj [[:Kategorio:Vikipediistoj laŭ landoj|devenlando]]. Pliajn klarigojn vi trovos rigardante {{Ŝ|BabelLando}}.
&lt;/div&gt;
Agrablegan kunlaboradon deziras al vi&amp;nbsp;--[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:56, 15 sep. 2017 (UTC)</text>
      <sha1>8ebvbeoj6xqukcllivh11qf3vhgi10g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Akvokolekta areo de la Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>594337</id>
    <revision>
      <id>9479440</id>
      <parentid>6829590</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="j1dpmnok2s2cs1nbvjdkwsgap2qdt0k" xml:space="preserve">{{projektoj}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Akvokolekta areo de la Arkta oceano|Barenca maro]]
[[Kategorio:Akvokolektaj areoj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Akvokolektaj areoj en Rusio|Barenca maro]]
[[Kategorio:Barenca maro]]</text>
      <sha1>j1dpmnok2s2cs1nbvjdkwsgap2qdt0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479451</id>
      <parentid>9479440</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:29:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="6cm96i45gdgk4t3aziwm732ghjhff0p" xml:space="preserve">{{projektoj}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Akvokolekta areo de la Arkta oceano|Barenca maro]]
[[Kategorio:Akvokolektaj areoj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Akvokolektaj areoj en Rusio|Barenca maro]]
[[Kategorio:Barenca maro]]</text>
      <sha1>6cm96i45gdgk4t3aziwm732ghjhff0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Golfoj en la Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>594343</id>
    <revision>
      <id>9479429</id>
      <parentid>6841616</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:25:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="3djrnkojzh0p6f2bex4og25ivy9y4nh" xml:space="preserve">{{projektoj}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Golfoj en la Arkta oceano|Barenca maro]]
[[Kategorio:Golfoj laŭ maroj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Barenca maro]]</text>
      <sha1>3djrnkojzh0p6f2bex4og25ivy9y4nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479448</id>
      <parentid>9479429</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="tjf7i10ifcz5sit86hbxrpiwiwro2cc" xml:space="preserve">{{projektoj}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Golfoj en la Arkta oceano|Barenca maro]]
[[Kategorio:Golfoj laŭ maroj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Barenca maro]]</text>
      <sha1>tjf7i10ifcz5sit86hbxrpiwiwro2cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Insuloj en la Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>595709</id>
    <revision>
      <id>9479432</id>
      <parentid>6522454</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="3kgrzbtvwc2d0wdpga8zbbolnc72i4u" xml:space="preserve">'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Insuloj en la Arkta oceano|Barenca maro]]
[[Kategorio:Insuloj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Barenca maro]]</text>
      <sha1>3kgrzbtvwc2d0wdpga8zbbolnc72i4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479449</id>
      <parentid>9479432</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:29:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="1u7v0n2ncy37wmx9w3xcc04v0sfeyqb" xml:space="preserve">'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Insuloj en la Arkta oceano|Barenca maro]]
[[Kategorio:Insuloj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Barenca maro]]</text>
      <sha1>1u7v0n2ncy37wmx9w3xcc04v0sfeyqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retatingebla Enciklopedio de Entjerosinsekvoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>597212</id>
    <revision>
      <id>9479560</id>
      <parentid>9203727</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23013" sha1="9cbxgml6o7qart96qdq1umqbsiyxr3x" xml:space="preserve">{{Informkesto retejo
|nomo = On-Line Encyclopedia of thumb Sequences&lt;br /&gt;''Retatingebla Enciklopedio de Entjerosinsekvoj''
|emblemo = OEISicon.svg
|emblema grandeco = 150px
|ekrankopio =
|ekrankopia grandeco =
|lando =
|retadreso = [http://oeis.org/?language=esperanto oeis.org]
|kategorio = [[Reta enciklopedio]]
|lingvoj = Multaj
|posedanto =
}}

La '''Retatingebla Enciklopedio de Entjerosinsekvoj''' aŭ '''OEIS''' ([[angla lingvo|angle]] On-Line Encyclopedia of Integer Sequences) estas [[reta enciklopedio]] pri sinsekvoj de entjeroj, ekzemple, la [[fibonaĉi-nombro]]j, la [[katalana nombro|katalanaj nombroj]], la [[primo]]j&lt;ref&gt; Se difino de entjeraro ne indikas rekte sinsekvon de ties elementoj (kiel tio estas por la okazo de primoj), do oni rigardu ilin sinsekvaj laŭ kreskado de ilia grando.&lt;/ref&gt; k.a. La retejon fondis [[Neil Sloane]], kaj nun (2017) ĝin posedas la organizaĵo ''OEIS Foundation'', kies prezidanto li estas.&lt;ref&gt;[http://oeisf.org The OEIS Foundation Inc.]&lt;/ref&gt;

En OEIS oni kolektas informojn pri entjerosinsekvoj, kiuj interesas profesiajn matematikistojn kaj amatorojn, kaj estas vaste uzataj. En la novembro de [[2017]] la enciklopedio enhavas artikolojn pri preskaŭ 300000 sinsekvoj&lt;ref name =tit&gt;[http://oeis.org/?language=esperanto La ĉefpaĝo] de la koncerna retejo.&lt;/ref&gt;

La artikolo de OEIS enhavas la unuajn elementojn de la sinsekvo, ŝlosilvortojn, matematika priskribo, nomoj de aŭtoroj, referencoj al literaturo; estas eble desegni grafikaĵon aŭ ludi la sinsekvon muzike. Serĉado eblas laŭ ŝlosilvortoj aŭ laŭ subsinsekvo.

== Historio ==
Neil Sloane komencis kolekti entjerosinsekvojn en [1964]&lt;ref name=tit/&gt; en la [[Universitato Cornell]] dum esplorado pri [[kombinatoriko]]. Komence datumbazo konserviĝis per [[trukarto]]j.&lt;ref name=att&gt;[http://www.research.att.com/articles/featured_stories/2012_03/201203_OEIS.html?fbid=XLkm8myGurO The Achievement of The Online Encyclopedia of Integer Sequences]. AT&amp;T Labs Research (March 6, 2012).&lt;/ref&gt; Li dufoje publikigis la datumbazon:

# '''''A Handbook of Integer Sequences''''' (''Manlibro pri Entjerosinsekvoj'', [[1973]], ISBN 0-12-648550-X), enhavis 2372 sinsekvojn ordigitajn laŭ leksikografia ordo kaj numeritaj ekde 1 ĝis 2372
# '''''The Encyclopedia of Integer Sequences''''' (''Enciklopedio pri Entjerosinsekvoj'' [[1995]], ISBN 0-12-558630-2, la dua aŭtoro estas Simon Plouffe), enhavis 54888 sinsekvojn, kiuj estis numeritaj per M-numeroj ekde M0000 ĝis M5487. Sinsekvojn de la ''Enciklopedio'' ligiĝis kun la samaj de la ''Manlibro'' (eble kelkaj unuaj elementoj ne estis samaj) per N-numeroj (ekde N0001 ĝis N2372 anstataŭ ekde 1 ĝis 2372). Ankaŭ la ''Enciklopedio'' enhavis A-numeroj, kiuj estas uzataj ĝis nun en OEIS, la ''Manlibro'' ilin ne havis.

Tiuj ĉi libroj estis akceptitaj bone kaj matematikistoj komencis provizi al Sloane konstantan fluon da sinsekvoj. La kolekton estiĝas neregebla en la formo de libro, do Slone publikigis ĝin en Interreto, komence kiel retpoŝta servo (la aŭgusto [[1994]]) kaj poste kiel retejo [[1996]]. Kiel kromprodukto de la laboro kun la datumbazo Sloane fondis la revuon ''“[[Journal of Integer Sequences]]”'' (Revuo de Entjerosinsekvoj) en 1998.&lt;ref&gt;[https://cs.uwaterloo.ca/journals/JIS/ Journal of Integer Sequences] ({{ISSN|1530-7638}}).&lt;/ref&gt; La datumbazo kreskis je 10–18 miloj da sinsekvoj ĉiujare. Dum 40 jaroj Sloane mem regis “siajn” sinsekvojn, sed lanĉinta en [[2002]] konsilo de redaktoroj kaj volontuloj helpis lin pri la datumbazo.&lt;ref&gt;[https://oeis.org/wiki/Editorial_Board “Editorial Board”] ''On-Line Encyclopedia of Integer Sequences''&lt;/ref&gt;.

En la [[2004]] OEIS ekhavis 100000-an sinsekvon, kun la numero {{Oeislig|id=A100000}}, kiu dependas de la markoj sur la [[osto de Iŝango]]. En [[2006]] oni tute ŝanĝis la interfacon kaj aldonis pliajn eblojn por serĉado. En la oktobro de [[2009]] Slone transdonis la [[intelekta propraĵo|intelektan propraĵon]] kaj la retejon de OEIS al la organizaĵo “OEIS Foundation”.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://oeisf.org/index.html#IPXFER |titolo=Transfer of IP in OEIS to The OEIS Foundation Inc. |alirdato=2017-11-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131206172532/http://oeisf.org/index.html#IPXFER |arkivdato=2013-12-06 }}&lt;/ref&gt; En la [[2010]] estis kreita ''OEIS wiki''&lt;ref&gt;[http://oeis.org/wiki/Main_Page OEIS wiki]&lt;/ref&gt; por simpligi kunlaboron de redaktoroj kaj kontribuantoj. La 200000-a sinsekvo, A200000, estis aldonita en la novembro de [[2011]].

== Konvencioj ==
OEIS oni povas uzi nur simplan [[askio|aski]]-tekston ĝis la [[2011]]. [[greka alfabeto|Grekaj literoj]] ordinare estis anstataŭigitaj per iliaj nomoj. Ĉiu sinsekvo estas identigita kun la litero ''A'' kaj sekvantaj post ĝi ses ciferoj. Iufoje ili nomas ĝin sen unuaj nuloj, do A22 anstataŭ {{Oeislig|id=A000022}}. La elementojn de sinsekvo oni apartigu per komoj, grupoj da ciferoj neniel apartigu. En komentoj, formuloj k.t.p. &lt;tt&gt;a(n)&lt;/tt&gt; signifas la ''n''-an elementon de sinsekvo.

=== Speciala signifo de nulo ===
Nulon oni ofte uzas por indiki neekzistantajn elementojn de sinsekvo. Ekzemple, la sinsekvo {{Oeislig|id=A104157}}, ''a''(''n'') estas “la plej malgranda el ''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; sinsekvaj primoj, kiuj formas [[magia kvadrato|magian kvadraton]]” &lt;math&gt;n \times n&lt;/math&gt; kun plej malgranda magia konstanto, aŭ 0, se tia kvadrato ne ekzistas. ''a''(1)&amp;nbsp;=&amp;nbsp;2, ''a''(3)&amp;nbsp;=&amp;nbsp;1480028129; tamen magia kvadrato &lt;math&gt;2 \times 2&lt;/math&gt; el sinsekvaj primoj ne ekzistas, do ''a''(2)&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0.

Iufoje la nombro &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt; estas uzata por la sama celo, kiel en la sinsekvo {{Oeislig|id=A094076}}

=== Leksikografia ordigo ===
En OEIS oni ordigas sinsekvoj [[leksikografia ordo (matematiko)|leksikografie]], por ĉiu sinsekvo estas antaŭa kaj sekva sinsekvoj (ĝia “kunteksto”).&lt;ref&gt;[https://oeis.org/wiki/Welcome#Arrangement_of_the_Sequences_in_Database &quot;Welcome: Arrangement of the Sequences in Database&quot;], ''OEIS Wiki''&lt;/ref&gt; OEIS por normigo (ordinare) ignoras komencaj nulojn kaj unuojn kaj signumon de ĉiu elemento. Kiel ekzemplo ni konsideru jenajn sinsekvojn: la [[primo]]jn, la [[palindroma primo|palindromajn primojn]], la [[fibonaĉi-nombro]]jn, la [[centraj multangulaj nombroj|centrajn multangulajn nombrojn]] kaj la sinsekvon de la koeficientoj de malkompono de la frakcio &lt;math&gt;\frac {\zeta (n+2)} {\zeta (n)}&lt;/math&gt;. En OEIS ilia ordo estas tia:

* Sinsekvo #1: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, ... {{Oeislig|id=A000040}}
* Sinsekvo #2: 2, 3, 5, 7, 11, 101, 131, 151, 181, 191, 313, 353, 373, 383, 727, 757, 787, 797, 919, 929, ... {{Oeislig|id=A002385}}
* Sinsekvo #3: &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;0, 1, 1,&lt;/span&gt; 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, ... {{Oeislig|id=A000045}}
* Sinsekvo #4: &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;1,&lt;/span&gt; 2, 4, 7, 11, 16, 22, 29, 37, 46, 56, 67, 79, 92, 106, 121, 137, 154, ... {{Oeislig|id=A000124}}
* Sinsekvo #5: &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;1,&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;3, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;8, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;3, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;24, 24, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;48, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;3, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;8, 72, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;120, 24, &lt;span style=&quot;background-color: LightGreen&quot;&gt;−&lt;/span&gt;168, 144, ... {{Oeislig|id=A046970}}

La fragmentojn verdafonajn oni ne konsideras dum ordigo. Se oni ilin konsiderus, la ordo de la sinsekvoj estus tia: #3, #5, #4, #1, #2.

== Ne entjeroj ==
En OEIS estas registritaj sinsekvoj, kiu iumaniere implicas sinsekvojn de [[frakcio (matematiko)|frakcioj]], ekzemple, la [[sinsekvo de Farey]] de kvina ordo:
:&lt;math&gt;\textstyle {1 \over 5}, {1 \over 4}, {1 \over 3}, {2 \over 5}, {1 \over 2}, {3 \over 5}, {2 \over 3}, {3 \over 4}, {4 \over 5}&lt;/math&gt;
estas registrita kiel la sinsekvo de [[numeratoro]]j:
: 1, 1, 1, 2, 1, 3, 2, 3, 4 ({{Oeislig|id=A006842}})
kaj la sinsekvo de [[denominatoro]]j:
: 5, 4, 3, 5, 2, 5, 3, 4, 5 ({{Oeislig|id=A006843}}).

Ankaŭ eblas iumaniere prezenti [[neracionala nombro|neracionalan nombron]] per entjerosinsekvo, ekzemple la nombro [[Pi (nombro)|Pi]] estas prezentita en OEIS kiel la sinsekvo de ciferoj:
* en la [[dekuma nombrosistemo|dekuma sistemo]]: 3, 1, 4, 1, 5, 9, 2, 6, … ({{Oeislig|id=A000796}});
* en la [[duuma nombrosistemo|duuma sistemo]]: 1, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 1, 0, 0, 0, 0, 1, 1, 1, 1, 1, 1, 0, 1, 1, 0, 1, 0, … ({{Oeislig|id=A004601}}).
Aŭ kiel la sinsekvo de la regular-formaj [[ĉena frakcio|ĉen-frakciaj]] koeficientoj: 3, 7, 15, 1, 292, 1, … ({{Oeislig|id=A001203}}).

== Artikolo de OEIS ==
=== Simpligita ekzemplo de tipa artikolo de OEIS ===
La artikolo {{Oeislig|id=A046970}} estis elektita ĝar ĝi havas ĉiujn kampojn, kiujn povas havi artikolo de OEIS.&lt;ref&gt;''N.J.A. Sloane''. [https://oeis.org/eishelp2.html &quot;Explanation of Terms Used in Reply From&quot;]. OEIS.&lt;/ref&gt;

&lt;pre style=&quot;overflow: auto;&quot;&gt;
A046970     Generated from Riemann Zeta function: coefficients in series expansion of Zeta(n+2)/Zeta(n).
            1, -3, -8, -3, -24, 24, -48, -3, -8, 72, -120, 24, -168, 144, 192, -3, -288, 24, -360, 72, 384, 360, -528, 24, -24, 504, -8, 144, -840, -576, -960, -3, 960, 864, 1152, 24, -1368, 1080, 1344, 72, -1680, -1152, -1848, 360, 192, 1584, -2208, 24, -48, 72, 2304, 504, -2808, 24, 2880, 144, 2880, 2520, -3480, -576
OFFSET      1,2
COMMENTS    B(n+2) = -B(n)*((n+2)*(n+1)/(4pi^2))*z(n+2)/z(n) = -B(n)*((n+2)*(n+1)/(4pi^2))*Sum(j=1, infinity) [ a(j)/j^(n+2) ]
            ...
REFERENCES  M. Abramowitz and I. A. Stegun, Handbook of Mathematical Functions, Dover Publications, 1965, pp. 805-811.
LINKS       M. Abramowitz and I. A. Stegun, eds., Handbook of Mathematical Functions, National Bureau of Standards, Applied Math. Series 55, Tenth Printing, 1972 [alternative scanned copy].
            Wikipedia, Riemann zeta function.
FORMULA     Multiplicative with a(p^e) = 1-p^2. a(n) = Sum_{d|n} mu(d)*d^2.
            a(n) = product[p prime divides n, p^2-1] (gives unsigned version) [From Jon Perry (jonperrydc(AT)btinternet.com), Aug 24 2010]
EXAMPLE     a(3) = -8 because the divisors of 3 are {1, 3} and mu(1)*1^2 + mu(3)*3^2 = -8.
            ...
MAPLE      Jinvk := proc(n, k) local a, f, p ; a := 1 ; for f in ifactors(n)[2] do p := op(1, f) ; a := a*(1-p^k) ; end do: a ; end proc:
            A046970 := proc(n) Jinvk(n, 2) ; end proc: # R. J. Mathar, Jul 04 2011
MATHEMATICA muDD[d_] := MoebiusMu[d]*d^2; Table[Plus @@ muDD[Divisors[n]], {n, 60}] (Lopez)
            Flatten[Table[{ x = FactorInteger[n]; p = 1; For[i = 1, i &lt;= Length[x], i++, p = p*(x[[i]][[1]]^2 - 1)]; p}, {n, 1, 50, 1}]] [From Jon Perry (jonperrydc(AT)btinternet.com), Aug 24 2010]
PROG      (PARI) A046970(n)=sumdiv(n, d, d^2*moebius(d)) (Benoit Cloitre)
CROSSREFS   Cf. A027641 and A027642.
            Sequence in context: A035292 A144457 A146975 * A058936 A002017 A118582
            Adjacent sequences:  A046967 A046968 A046969 * A046971 A046972 A046973
KEYWORD     sign,mult
AUTHOR      Douglas Stoll, dougstoll(AT)email.msn.com
EXTENSIONS  Corrected and extended by Vladeta Jovovic (vladeta(AT)eunet.rs), Jul 25 2001
            Additional comments from Wilfredo Lopez (chakotay147138274(AT)yahoo.com), Jul 01 2005
&lt;/pre&gt;

=== Kampoj ===
Artikolo de OEIS povas havi datumojn en jenaj kampoj:&lt;ref&gt;[http://oeis.org/eishelp2.html Explanation of Terms Used in Reply From] On-Line Encyclopedia of Integer Sequences.&lt;/ref&gt;

; ID number

: Ĉiu sinsekvo en OEIS estas numerita per sescifera [[natura nombro]] kun la prefikso ''A'' (de {{Lang-en| absolute}}). Numerojn donas aŭ redaktoro(j) aŭ distribuilo de ''A''-numeroj, kio estas oportune se oni aldonas samtempe kelkajn sinsekvojn kun krucreferencoj. ''A''-numero de la distribuilo validas dum unu monato se estas neuzata.

: La numeraroj de sinsekvoj en la libroj, kiuj estis antaŭ OEIS, malsamas kun nuna. ''M''-numeroj de ''Handbook of Integer Sequences'' (1973) kaj ''N''-numeroj de ''Encyclopedia of Integer Sequences'' (1995), se sinsekvo ilin havas, ankaŭ estas indikitaj en la kampo “ID number” parenteze post ''A''-numero.

; Sequence data

: En la kampo “Datumoj de sinsekvo” troviĝas la listo de la nombroj mem. Per tiu ĉi kampo ne eblas distingi nefinian sinsekvon de finia, sed tro longa por esti demonstrita tute; por tiu distingo oni uzu la ŝlosilvortojn &lt;code&gt;fini&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;full&lt;/code&gt; kaj &lt;code&gt;more&lt;/code&gt;. Por ekscii la numeron ''n'' por ĉiu nombro en la montranta parto de la sinsekvo oni uzu la kampon &lt;code&gt;offset&lt;/code&gt;, kiu indikas la numeron de la unua montrata elemento

; Name

: La kampo “Nomo” ordinare enhavas la kutiman nomon de la sinsekvo, eble kun la formulo.

; Comments

: En la kampo “Komentoj” estas konservata informo, kiu ne taŭgas por iu alia kampo. Ofte en komentoj oni indikas interesajn interligojn inter diversaj sinsekvoj.

; References

: Enhavas referencojn al presitaj dokumentoj (libroj, artikoloj, …).

; Links

: Enhavas ligilojn ([[URL]]) al retpaĝoj.

; Formula

: Enhavas formulojn, [[rikuro|rikuraj]] formulojn, generantajn funkciojn k.t.p.

; Example

: Enhavas por la sinsekvo ekzemplojn de valoroj de ĝiaj elementoj kun klarigoj.

; Maple

: Enhavas [[Maple (programo)|Maple]]-an kodon por generi la sinsekvon.

; Mathematica

: Enhavas [[Mathematica (programo)| Mathematica]]-n kodon por generi la sinsekvon.

; Program

: Enhavas programon en aliaj programlingvoj por generi la sinsekvon. La programlingvon oni indikas parenteze. Dekomence ''Maple'' kaj ''Mathematica'' estis preferitaj por kalkuli sinsekvojn, do ili ambaŭ havas la proprajn kampojn. En [[2016]], ''Mathematica'' estis la plej preferita sistemo kun 50000 programoj, la sekva estis [[PARI/GP]] kun 50000 programoj, kaj la tria — ''Maple'' kun 35000 programoj, aliaj programoj estis 45000.

: Tio ĉi validas por ĉiu kampo: se nomo de aŭtoro ne estas speciale indikita, do kontribuon (tiuokaze programon) faris la unua sendinto de la sinsekvo.

; See also

: Krucreferencoj, aldonitaj fare de la sendinto de la sinsekvo, ordinare estas markitaj per “Cf.”
: Ekskluzive de novaj sinsekvoj, tiu ĉi kampo ankaŭ enhavas por la sinsekvo informojn pri sinsekvoj apudaj en leksikografia ordo (la tri antaŭaj kaj la tri postaj) — la kunteksto, kaj pri sinsekvoj kun proksimaj A-numeroj (ankaŭ la tri antaŭaj kaj la tri postaj).

; Keyword

: OEIS havas propran norman aron de plejparte kvarliteraj ŝlosilvortoj por karakterizi ĉiun sinsekvon.

:* '''base''' La rezultoj de la kalkulado dependas de [[nombrosistemo]]. Ekzemple, 2, 3, 5, 7, 11, 101, 131, 151, 181… ({{Oeislig|id=A002385}}) estas primoj en iu ajn nombrosistemo, sed estas [[palindromo]]j nur en la dekuma sistemo.
:* '''bref''' La sinsekvo estas tro mallonga por anlizi ĝin.
:* '''changed''' La sinsekvo estis ŝanĝita dum lastaj du aŭ tri semajnoj.
:* '''cofr''' La sinsekvo estas ĉena frakcio, ekzemple, la kompono de nombro ''e'' ({{Oeislig|id=A003417}}) aŭ π ({{Oeislig|id=A001203}}).
:* '''cons''' La sinsekvo estas dekumaj ciferoj de grava matematika konstanto, ekzemple ''e'' ({{Oeislig|id=A001113}}) aŭ π ({{Oeislig|id=A000796}}).
:* '''core''' La sinsekvo havas fundamentan gravecon en iu ajn branĉo de matematiko, ekzemple la primoj ({{Oeislig|id=A000040}}) aŭ la fibonaĉi-nombroj ({{Oeislig|id=A000045}}).
:* '''dead''' Tiu ĉi ŝlosilvorto markas sinsekvon malkorektan, kiu aperis en libroj aŭ aliaj publikaĵoj, aŭ duplikaton de ekzistanta sinsekvo. Ekzemple, la {{Oeislig|id=A088552}} estas sama kiel {{Oeislig|id=A000668}}
:* '''dumb''' Unu el la plej subjektiva ŝlosilvortoj, markas “malgravan sinsekvon”. Ekzemple, {{Oeislig|id=A001355}} — “Miksaĵo el ciferoj de π kaj ''e''”, aŭ {{Oeislig|id=A082390}} — “Nombroj sur komputila cifera klavaro, legantaj laŭ spiralo”.
:* '''dupe''' Markas duplikaton de alia sinsekvo.
:* '''easy''' Indikas, ke elementoj de la sinsekvo estas facile kalkuleblaj. Bona ekzemplo de uzado de ĉi tiu ŝlosilvorto estas naturaj nombroj 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, ... {{Oeislig|id=A000027}}. La ŝlosilvorton '''easy''' oni foje donas al sinsekvo difinita kiel “primoj de formo ''f''(''n'')”, se ''f''(''n'') estas facile kalkulebla, kvankam estas tre malfacile malkovri, ĉu ''f''(''n'') estas primo.
:* '''eigen''' Markas sinsekvon de [[ejgeno kaj ejgenvektoro|ejgeno]].
:* '''fini''' Markas sinsekvon finian, kvankam ĝi povas enhavi pli da elementoj ol eblas montri. Ekzemple, por la {{Oeislig|id=A105417}} oni montras nur ĉirkaŭ kvaronon da elementoj, sed en la kampo de komentoj estas skribite, ke la lasta elemento egalas al 3888.
:* '''frac''' Markas sinsekvon de numeratoroj aŭ de denominatoroj por iu sinsekvo de frakcioj. Ĉiu sinsekvo de numenatoroj kun la respektiva sinsekvo de denominatoroj devas krucreferenci sin reciproke, eble ekskluzive sinsekvoj de [[egipta frakcio|egiptaj frakcioj]] kiel {{Oeislig|id=A069257}} , kies sinsekvo de numenatoroj povus esti {{Oeislig|id=A000012}}. Oni ne uzu tiun ŝlosilvorton por sinsekvo de ĉena frakcio, por tio oni uzu '''cofr'''.
:* '''full''' Indikas, ke ĉiuj elementoj de la sinsekvo estas montrataj. Se ĉeestis la ŝlosilvorto '''full''' do la ŝlosilvorto '''fini''' ankaŭ devas ĉeesti.
:* '''hard''' Indikas, ke elementoj de la sinsekvo ne estas facile kalkuleblaj. Plej ofte tiun ŝlosilvortojn oni uzas por sinsekvoj ligitaj kun nesolvitaj problemoj, ekzemple {{Oeislig|id=A001116}}.
:* '''hear''' Indikas, ke la sinsekvo estas speciale interesa kaj/aŭ bela en sia muzika formo (la aŭdinda sinsekvo).
:* '''less''' “La malpli interesa sinsekvo”.
:* '''look''' La sinsekvo havas speciale interesan kaj/aŭ belan grafikaĵon.
:* '''more''' Necesas pli da elementoj de la sinsekvo; legantoj povas sendi aldonon.
:* '''mult''' Indikas ke la sinsekvo kongruas al [[multiplika funkcio]]. La elemento &lt;math&gt;a(1)&lt;/math&gt; devas egali al 1, elemento &lt;math&gt;a(m \times n)&lt;/math&gt; oni povas kalkuli kiel &lt;math&gt;a(m) \times a(n)&lt;/math&gt;, se [[plej granda komuna divizoro|PGKD]]&lt;math&gt;(m,n)=1&lt;/math&gt;. Ekzemple, en la {{Oeislig|id=A046970}} &lt;math&gt;a(12)=a(3) \times a(4)=-8 \times (-3) &lt;/math&gt;.
:* '''new''' Indikas ke la sinsekvo estas aldonita aŭ ŝanĝita dum la lastaj du semajnoj.
:* '''nice''' Verŝajne estas la plej subjektiva ŝlosilvorto, por “treege belaj sinsekvoj”.
:* '''nonn''' Indikas ke elementoj de la sinsekvo estas nenegativaj nombroj. Ne gravas, ĉu ili estas nenegativaj nur pro elekto de la komenca parametro ''n'' (ekzemple, ''n''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, la kuboj, dum ''n''&amp;nbsp;≥&amp;nbsp;0) aŭ ĉu ili estas nenegativaj laŭ difino (ekzemple, ''n''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, la kvadratoj).
:* '''obsc''' Indikas ke la sinsekvo estas difinita malklare kaj bezonas pli bonan difinon.
:* '''sign''' Indikas ke kelkaj (aŭ ĉiuj) elementoj de la sinsekvo estas negativaj nombroj. En la datumbazo estas du kampoj: &lt;code&gt;signed&lt;/code&gt; enhavas elementojn kun la signumo, kaj &lt;code&gt;sequence&lt;/code&gt; enhavas [[absoluta valoro|absolutajn valorojn]] de ili.
:* '''tabf''' Indikas neregularan aŭ strangaspektan tabelon da nombroj, transformitan al sinsekvo. Ekzemple {{Oeislig|id=A071031}}.
:* '''tabl''' La sinsekvo estas kreita per legado el iu geometria dismetaĵo de nombroj, ekzemple el triangula aŭ kvadrata tabelo laŭ linioj. La plej bona ekzemplo estas la [[triangulo de Pascal]], legita laŭ linioj, {{Oeislig|id=A007318}}.
:* '''uned''' La sinsekvon ne estas redaktita, sed estas inda por aldoni en OEIS. Eble ĝi enhavas erarojn aŭ mistajpaĵojn. Oni rekomendas al kontribuantoj redakti tiajn sinsekvojn.
:* '''unkn''' Pri la sinsekvo oni scias preskaŭ nenion, eĉ ne la formulon. Ekzemple la {{Oeislig|id=A072036}}.
:* '''walk''' La sinsekvo prezentas nombro de vojoj en iu [[grafeo]].
:* '''word''' La sinsekvo dependas de vortoj de iu ajn lingvo. Ekzemple la sinsekvo {{Oeislig|id=A057853}}, en kiu &lt;math&gt;a(n)&lt;/math&gt; egalas la nombron da literoj (esceptante spacetojn kaj streketojn) en esperantlingva(j) vorto(j), kiu(j) esprimas la numeron ''n''.
: Certaj ŝlosilvortoj estas ekskluzivaj reciproke, tiuj estas &lt;code&gt;core&lt;/code&gt; kaj &lt;code&gt;dumb&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;easy&lt;/code&gt; kaj &lt;code&gt;hard&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;full&lt;/code&gt; kaj &lt;code&gt;more&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;less&lt;/code&gt; kaj &lt;code&gt;nice&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;nonn&lt;/code&gt; kaj &lt;code&gt;sign&lt;/code&gt;.

; Offset

: En la kampo lokiĝas du nombroj. La unua estas komenca parametro ''n'' por la unua montrata elemento de la sinsekvo. Defaŭlte ĝi estas 0. En plejparto de sinsekvoj komenca parametro egalas al 0 aŭ 1. La dua nombro estas la numero de la unua elemento (numerado komenciĝis de 1), kies absoluta valoro estas pli granda ol 1. Ekzemple, se en la {{Oeislig|id=A000001}} &lt;math&gt;a(0)=0,&lt;/math&gt; &lt;math&gt;a(1)=1,&lt;/math&gt; &lt;math&gt;a(2)=1,&lt;/math&gt; &lt;math&gt;a(3)=1,&lt;/math&gt; &lt;math&gt;a(4)=2&lt;/math&gt;, do la kampo “Offset” enhavas nombrojn '''1, 5'''. La dua nombro oni uzas por rapidigi serĉadon en OEIS.

; Author(s)

: La aŭtoro(j) de la sinsekvo estas tiu(j), kiu(j) sendis la sinsekvon en OEIS-on, eĉ se ĝi estis konata ekde antikvaj tempoj.

; Extension

: La nomo(j) de tiu(j), kiu(j) aldonis novajn elementojn al la sinsekvo aŭ alimaniere redaktis la artikolon pri la sinsekvo, kun la datoj de tiuj redaktoj.

== Sinsekvoj difinitaj per OEIS mem ==
Dum la historio de OEIS tre frue oni proponis tiajn sinsekvojn, sed Sloane de komenco rifuzis akcepti ilin.

{{Citaĵo
|teksto = Mi rezistis aldoni tiujn sinsekvojn dum longa tempo, parte pro deziro konservi la dignon de la datumbazo, parte ĉar estis konataj nur 11 elementoj de A22!
|aŭtoro = N. J. A. Sloane
|verko = My favorite integer sequences&lt;ref&gt;''N. J. A. Sloane'' [https://arxiv.org/abs/math/0207175 My favorite integer sequences]&lt;/ref&gt;
|origina teksto = I resisted adding these sequences for a long time, partly out of a desire to maintain the dignity of the database, and partly because A22 was only known to 11 terms!}}

Inter la plej unuaj akceptitaj sinsekvoj, kiuj estas difinita per OEIS estis {{Oeislig|id= A031135}} (poste {{Oeislig|id= A091967}}). Ĝia elemento ''a''(''n'') egalas elementon de la sinsekvo A&lt;sub&gt;''n''&lt;/sub&gt; sub numero ''n''. Ĉi tiu sinsekvo stimulis serĉadon de novaj elementoj por la sinsekvo {{Oeislig|id= A000022}}. Kelkaj sinsekvoj estas finiaj (la ŝlosilvorto &lt;code&gt;fini&lt;/code&gt;) kaj estas prezentitaj tute (la ŝlosilvorto &lt;code&gt;full&lt;/code&gt;), tiaj sinsekvojn eble ne havas elementon por A091967, do respektiva elemento de A091967 ne estas difinita, unuafoje tio okazas por ''n''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;53.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj|2}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Matematikaj retejoj]]
[[Kategorio:Matematikaj enciklopedioj]]
[[Kategorio:Retaj enciklopedioj]]
[[Kategorio:Entjeraj vicoj]]
[[Kategorio:Plurlingvaj retejoj]]</text>
      <sha1>9cbxgml6o7qart96qdq1umqbsiyxr3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599370</id>
    <revision>
      <id>9479056</id>
      <parentid>9478518</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* R */</comment>
      <origin>9479056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37114" sha1="6begimqs0elvyzub0ogq68pz4hxjy76" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]!
* Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]!
* Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[András Laár]], [[aktoro]]
* [[János Lackfi]], [[poeto]]
* [[László Lackó]], [[geografo]]
* [[László Laczina]], [[reĝisoro]] 
* [[Miklós Laczkovich]], [[matematikisto]]
* [[Ildikó Laczó]], [[operkantisto]]
* [[Miklós Lackó]], historiisto
* [[Andrea Ladányi]], [[baletisto]]
* [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]]
* [[László Ladányi (poeto)]]
* [[János Ladik]], [[biokemiisto]]
* [[Margit Ladomerszky]], aktoro
* [[Lajcsi Lagzi]], ŝlagrokantisto
* [[Pál Lajkó]], radiologo
* [[Béla Lajta]], [[arkitekto]]
* [[Gábor Lajta]], [[grafikisto]]
* [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]]
* [[Ábel Lajtha]], [[kuracisto]]
* [[László Lajtha]], komponisto
* [[László György Lajtha]], kuracisto
* [[László Lakatos]], [[verkisto]]
* [[Roby Lakatos]], [[violonisto]]
* [[Sándor Lakatos]], violonisto
* [[Gabriella Lakatos (baletisto)]]
* [[Aladár Laklóth]], aktoro
* [[László Lakner]], [[pentristo]]
* [[Sándor Lakos]], politikisto
* [[Éva Laky]], kajakisto
* [[Vanda Lamm]], [[juristo]]
* [[András Lánczi]], [[filozofo]]
* [[István Láng (komponisto)]]
* [[Judit Láng]], arkitekto
* [[Júlia Lángh]], ĵurnalisto
* [[István Lantos]], [[pianisto]]
* [[Mihály Lantos]], [[futbalisto]]
* [[Robert Lantos]], filmproduktoro
* [[Tom Lantos]], [[politikisto]]
* [[János Lányi]], biokemiisto
* [[Miklós Lányi]], pulmonologo
* [[Béla Las-Torres]], naĝisto
* [[András László (budhisto)]]
* [[Ervin László]], pianisto
* [[János László]], psikologo
* [[Miklós László]], aktoro
* [[Tamás László]], arkitekto
* [[Árpád Latabár (1963)]], aktoro
* [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro
* [[Zoltán Latinovits]], aktoro
* [[József Laux]], drumisto
* [[Rezső Lavotta]], komponisto
* [[Péter Lax]], matematikisto
* [[Csaba Lázár]], aktoro
* [[Ervin Lázár]], verkisto
* [[Sándor Lázár (aktoro)]]
* [[Gergely Leblanc]], baletisto
* [[Győző Leblanc]], operkantisto
* [[Ferenc Ledényi]], juĝisto
* [[Emma Léderer]], historiisto
* [[Erzsébet Légrády]], [[apotekisto]]
* [[Sándor Légrády]], grafikisto
* [[György Lehel]], [[dirigento]]
* [[István Lehoczki]], karikaturisto
* [[Márk Lelkes]], skulptisto
* [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]]
* [[Károly Lempert]], [[kemiisto]]
* [[László Lempert]], matematikisto
* [[Ödön Lénárd]], piaristo
* [[Sándor Lénárd]], kuracisto
* [[Ágota Lénárt]], psikologo
* [[György Lencz]], aktoro
* [[Ervin Lendvai]], komponisto
* [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]]
* [[József Lendvay]], violonisto
* [[Kamilló Lendvay]], komponisto
* [[Péter Léner]], [[reĝisoro]]
* [[Adalbert Béla Lengyel]], [[fizikisto]]
* [[Balázs Lengyel]], kritikisto
* [[Emil Lengyel]], ĵurnalisto
* [[Gábor Lengyel]], [[rabeno]]
* [[György Lengyel]], reĝisoro
* [[Mária Lengyel]], internisto
* [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto
* [[Péter Lengyel]], verkisto
* [[Péter Lengyel (biokemiisto)]]
* [[Tamás Lengyel]], aktoro
* [[József Lenz]], [[pograndisto]]
* [[Klára Lenz]], gobelinisto
* [[István Lerch]], muzikisto
* [[Steffie Lerch]], ilustristo
* [[György Leszkovszky]], pentristo
* [[Tibor Lesznek]], aktoro
* [[Katalin Lévai]], [[ministro]]
* [[Jenő Lévay]], grafikisto
* [[Katalin Lévy]], psikanalizisto
* [[Lajos Lévy]], internisto
* [[András Libik]], [[filmisto]]
* [[György Libik]], maŝininĝeniero
* [[István Lichteneckert]], skermisto
* [[Imre Lichtenfeld]], trejnisto
* [[Éva Lieber]], pentristo
* [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto
* [[Erika Ligeti]], skulptisto
* [[Erzsébet Ligeti]], kuracisto
* [[József Ligeti]], [[baletisto]]
* [[Juliska Ligeti]], aktoro
* [[Magda Ligeti]], psikanalizisto
* [[Pál Ligeti]], arkitekto
* [[Arisztid Lindenmayer]], biologo
* [[Béla Linder]], ministro
* [[Ernő Lindner (kemiisto)]]
* [[Károly Lindner]], kemiisto
* [[Attila Lipcsey]], psikiatro
* [[Tamás Lipták]], matematikisto
* [[Antal Lisziewicz]], matematikisto
* [[Julianna Lisziewicz]], kemiisto
* [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto
* [[György Littasy]], operkantisto
* [[Imre Littmann]], kirurgo
* [[László Littmann]], kardiologo
* [[György Litván]], historiisto
* [[Shaoang Liu]], sketisto
* [[Shaolin Sándor Liu]], sketisto
* [[Lajos Lóczy (1891-1980)]], [[geologo]]
* [[Alajos Loczka]], kemiisto
* [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]], juĝisto
* [[Zsuzsa Lóránt]], skulptisto
* [[Katalin Lőrinc]], dancisto
* [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo
* [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto
* [[Endre Lőrinczy]], [[inĝeniero]]
* [[Andor Losonczy]], komponisto
* [[Tamás Lossonczy]], pentristo
* [[Ila Lóth]], aktoro
* [[Károly Lotz (ministro)]]
* [[Ilona Lovas]], tekstilartisto
* [[István Lovas (ĵurnalisto)]]
* [[Rozi Lovas]], aktoro
* [[Pál Lővei]], arthistoriisto
* [[Tibor Lőw]], juĝisto
* [[Hédy Lubik]], harpisto
* [[Zoltán Lubik]] , kornisto
* [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro
* [[Anna Lucz]], kajakisto
* [[Döme Lugosi]], advokato
* [[Tibor Lugosi]], klarnetisto
* [[László Lugossy (reĝisoro)]]
* [[Mária Lugossy]], skulptisto
* [[Shaolin Sándor Liu]], sketkuristo
* [[Ágnes Lukács]], ilustristo
* [[Béla Lukács (fizikisto)]]
* [[Ervin Lukács]], dirigento
* [[János Lukács (jezuito)]]
* [[János Lukács (historiisto)]]
* [[László Gergely Lukács]], kuracisto
* [[György Lukács]], filozofo
* [[József Lukács]], filozofo
* [[László Lukács (pastro)]]
* [[Lóránt Lukács]], kameraisto
* [[Pál Lukács]], aldviolonisto
* [[Pál Lukács (aktoro)]]
* [[Margit Lukács]], aktoro
* [[Gábor Lükő]], etnografo
* [[Tibor Lutter]], instruisto
* [[Ádám Lux]], instruisto
* [[Gyula Lux]], aktoro
* [[László Lux]], arkitekto
* [[György Luzsa]], radiologo
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Sándor M. Kiss]], historiisto
* [[Gyula Maár]], reĝisoro
* [[István Mácsai]], pentristo
* [[Pál Mácsai]], aktoro
* [[Gyula Macskássy]], animaciisto
* [[Veronika Madár]], aktoro
* [[Ádám Madaras]], moderna pentatlonisto
* [[István Madarassy]], skulptisto
* [[Zsuzsa Madarassy]], poeto
* [[Walter Madarassy]], skulptisto
* [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Csilla Madarász]], naĝisto
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Iván Madarász]], komponisto
* [[Margit Madarász]], tenisisto
* [[Andor Máday]], bibliotekisto
* [[István Máday]], kuracisto
* [[István Magas]], akvopilkisto
* [[Judit Magos]], tablotenisisto
* [[Gabi Magda]], aktoro
* [[Bálint Magyar (ministro)]]
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]], ĵurnalisto
* [[Gábor Magyar]], violonĉelisto
* [[Péter Magyar (juristo)]]
* [[Emil Mahrer]], reĝisoro
* [[Andrea Mahó]], aktoro
* [[Sándor Mahunka]], [[zoologo]]
* [[Ági Máhr]], aktoro
* [[Júlia Majláth]], komponisto
* [[Balázs Major]], arkeologo
* [[Ervin Major]], komponisto
* [[György Major (arkitekto)]]
* [[János Major]], grafikisto
* [[Péter Major]], matematikisto
* [[István Majoros]], luktisto
* [[Júlia Majoros]], aktoro
* [[György Majtényi]], historiisto
* [[Edit Majzik]], aktoro
* [[Endre János Makai]], matematikisto
* [[Gábor B. Makara]], kuracisto
* [[Ádám Makkai]], [[poeto]]
* [[Mihály Makkai]], matematikisto
* [[Sándor Makay]], aktoro
* [[János Makláry]], aktoro
* [[Zoltán Makláry]], aktoro
* [[Anna Makovecz]], pentristo
* [[Imre Makovecz]], arkitekto
* [[Pál Makrai]], aktoro
* [[Ferenc Maksay]], arkivisto
* [[Bianka Maleczky]], operkantisto
* [[Oszkár Maleczky]], operkantisto
* [[Andrea Malek]], aktoro
* [[Miklós Malek (pli aĝa)]], komponisto
* [[Miklós Malek (pli juna)]], kantisto
* [[Pál Maliga]], [[biologo]]
* [[Béla Málnai]], arkitekto
* [[Levente Málnay]], reĝisoro
* [[Dezső Malonyai]], verkisto
* [[Frigyes Mamcserov]], filmreĝisoro
* [[Andor Mándi]], inĝeniero
* [[Leslie Mandoki]], drumisto
* [[Stefánia Mándy]], poeto
* [[József Mandl]], kuracisto
* [[György Mándy]], [[botanikisto]]
* [[Iván Mándy]], verkisto
* [[Krisztián Manhercz]], akvopilkisto
* [[Béla Manndorff]], inĝeniero
* [[Károly Mannheim]], filozofo
* [[Géza Mansfeld]], kuracisto
* [[Lajos Mányai]], aktoro
* [[Zsuzsa Mányai]], aktoro
* [[Zsigmond Mányai]], operkantisto
* [[Árpád Marcis]], bestokuracisto
* [[Tamás Märcz]], akvopilkisto
* [[Csaba Marczinka]], poeto
* [[István Mareczky]], drumisto
* [[Veronika Marék]], ilustristo
* [[Ödön Márffy]] pentristo
* [[Ági Margitai]], aktoro
* [[Gábor Margittai]], redaktoro
* [[Ágnes Marik]], psikiatro
* [[Miklós Marik]], [[astronomo]]
* [[Péter Marik]], aktoro
* [[József Marjai]], ministro
* [[Anna Mark]], pentristo
* [[Tivadar Márk]], kostumisto
* [[Sebestyén Markolt]], skulptisto
* [[Attila Márkos]], teatrestro
* [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto
* [[József Márkus (agronomo)]]
* [[Péter Márkus]], skulptisto
* [[Géza Márky]], aktoro
* [[György Markos]], aktoro
* [[Olivér Markos]], ministro
* [[Alfréd Márkus]], komponisto
* [[Gábor Márkus (kuracisto)]]
* [[Géza Márkus]], arkitekto
* [[György Márkus]], filozofo
* [[László Márkus]], aktoro
* [[Gábor Maros]], operetkantisto
* [[Magda Maros]], skermisto
* [[Ádám Marosi]], moderna pentatlonisto
* [[György Marosi]], kemiisto 
* [[József Marosi]], skermisto
* [[Paula Marosi]], skermisto
* [[Miklós Maróth]], filologo
* [[Magda Marsay]], operkantisto
* [[István Márta]], komponisto
* [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo
* [[Miklós Martin]], akvopilkisto
* [[János Martinek]], moderna pentatlonisto
* [[Károly Martiny]], inĝeniero
* [[Endre Marton]], reĝisoro
* [[Frigyes Marton]], reĝisoro
* [[Éva Marton]], operkantisto
* [[Kati Marton]], verkisto
* [[László Marton (reĝisoro)]]
* [[Péter Márton]], geofizikisto
* [[Ferenc Mártonfi]], koreologo
* [[Béla Martos]], matematikisto
* [[Flóra Martos]], komunisto
* [[István Maszlay]], aktoro
* [[Lajos Maszlay]], skermisto
* [[Antal Matány]], aktoro
* [[András Máté]], afiŝisto
* [[Gábor Máté (aktoro)]]
* [[Gábor Máté (kuracisto)]]
* [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto
* [[Áron Máthé]], instruisto
* [[Gábor Máthé]], ĵurnalisto
* [[József Máthé]], halterlevisto
* [[Tibor Máthé]], kameraisto
* [[Árpád Matics]], inĝeniero
* [[György Matolcsy]], ministro
* [[Mátyás Matolcsy]], politikisto
* [[Tamás Matolcsy]], kirurgo
* [[Jolán Mátrai]], fizikisto
* [[Lajos Mátrai]], skulptisto
* [[László Mátrai]], filozofo
* [[Erzsi Mátray]], aktoro
* [[Ferenc Mátray]], operkantisto
* [[Miklós Mattyasovszky]], juristo
* [[Mihály Matura]], luktisto
* [[Antal Mátyás]], ekonomikisto
* [[Attila Mátyás]], gitaristo
* [[Bence Mátyássy]], aktoro
* [[Szabolcs Mátyássy]], aktoro
* [[Ákos Matzon]], pentristo
* [[Rezső Maucha]], kemiisto
* [[Dóra Maurer]], pentristo
* [[Nándor Mauthner]], kemiisto
* [[Berta Mayer]], pentristo
* [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto
* [[Károly Mécs]], aktoro
* [[János Meczner]], reĝisoro
* [[Peter Medak]], reĝisoro
* [[Anna Medek]], operkantisto
* [[István Medgyaszay]], arkitekto
* [[Mária Medgyesi]], aktoro
* [[Péter Medgyessy]], ĉefministro
* [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto
* [[László Medura]], neŭrologo
* [[Ádám Medveczky]], dirigento
* [[Erika Medveczky]], kajakisto
* [[Ilona Medveczky]], [[dancisto]]
* [[Endre Medvigy]], redaktoro
* [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo
* [[György Méhes (bestokuracisto)]]
* [[Kálmán Méhes]], geologo
* [[Károly Méhes (kuracisto)]]
* [[Lajos Méhes]], ministro
* [[Mihály Meixner]], redaktoro
* [[József Mekis]], ministro
* [[Andrea Meláth]], operkantisto
* [[László Melis]], komponisto
* [[Edith Meller]], filmaktoro
* [[Károly Melles]], dirigento
* [[Tamás Mendelényi]], skermisto
* [[László Mensáros]], aktoro
* [[János Menyhárt]], gitaristo
* [[Jenő Menyhárt]], gitaristo
* [[Margit Menszáros]], aktoro
* [[Magdolna Menszátor]], aktoro
* [[Tibor Méray]], verkisto
* [[Ferenc Mérei]], [[psikologo]]
* [[Gyula Mérei]], [[historiisto]]
* [[Zoltán Mericske]], drumisto
* [[Béla Merkely]], kardiologo
* [[László Mérő]], matematikisto
* [[Attila Meskó]], geofizikisto
* [[Endre Mester]], kirurgo
* [[Ági Mészáros]], aktorino
* [[Alajos Mészáros (aktoro)]]
* [[András Mészáros (karikaturisto)]]
* [[Andor Mészáros (skulptisto)]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Béla Mészáros (aktoro)]]
* [[Erika Mészáros]], kajakisto
* [[Ervin Mészáros]], skermisto
* [[Géza Mészáros (pentristo)]]
* [[György Mészáros (kajakisto)]]
* [[István Mészáros (filozofo)]]
* [[István Mészáros (kajakisto)]]
* [[Klára Mészáros]], ĉinologo
* [[Márta Mészáros]], reĝisoro
* [[Péter Mészáros]], fizikisto
* [[Miklós Meszéna]], skermisto
* [[Artúr Meszlény]], juristo
* [[Attila Meszlényi]], pentristo
* [[Judit Meszléry]], aktoro
* [[Béla Mészöly Munkás]], pentristo
* [[Dezső Mészöly]], verkisto
* [[Kálmán Mészöly]], futbalisto
* [[Katalin Mészöly]], operokantisto
* [[Árpád Mezei]], psikologo
* [[Ferenc Mezei]], fizikisto
* [[Gábor Mezei]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Kitty Mezei]], voĉaktoro
* [[Katalin Mezey]], verkisto
* [[Gyula Mihalik]], pentristo
* [[András Mihály]], komponisto
* [[Tamás Mihály]], gitaristo
* [[Béla Mihályffy]], aktoro
* [[Ernő Mihályi]], aktoro
* [[Péter Mihályi]], ekonomikisto
* [[Vilcsi Mihályi]], aktoro
* [[József Mika]], inĝeniero
* [[Ödön Mikecz]], ministro
* [[Imre Mikes]], [[ĵurnalisto]]
* [[Gusztáv Miklós]], pentristo
* [[Tibor Miklós]], tradukisto
* [[Ádám Miklósi]], biologo
* [[György Miklósy]], aktoro
* [[Ilona Miklósy]], aktoro
* [[András Mikó (reĝisoro)]]
* [[István Mikó]], aktoro
* [[Tibor Mikola]], lingvisto
* [[Sándor Mikula]], aktoro
* [[Kristóf Milák]], naĝisto
* [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto
* [[László Mireisz]], budhisto
* [[Mária Mirkovszky]], dancisto
* [[József Miskey]], aktoro
* [[Anna Misley]], aktoro
* [[László Misoga]], aktoro
* [[Attila Mispál]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Misura]], operkantisto
* [[Kálmán Mizsei]], bankisto
* [[Péter Mizsey]], kemiisto
* [[Attila Mizsér]], moderna pentatlonisto
* [[András Mócsy]], arkeologo
* [[Gusztáv Mödlinger]], biologo
* [[Péter Módos (verkisto)]]
* [[Piroska Móga]], aktoro
* [[Dániel Mogács]], humuristo
* [[Ildikó Móger]], dancisto
* [[András Mohácsi]], skulptisto
* [[Ferenc Mohácsi]], kanuisto
* [[János Mohácsi]], reĝisoro
* [[András Mohay]], drumisto
* [[Éva Mohos Nagy]], operkantisto
* [[Ödön Moiret]], skulptisto
* [[György Moldova]], verkisto
* [[András Molnár]], operkantisto
* [[Antal Molnár (komponisto)]]
* [[Antal Molnár (pentristo)]]
* [[Attila Dávid Molnár]], reĝisoro
* [[Béla Molnár (tekstilartisto)]]
* [[Ferenc Molnár]], verkisto
* [[Gábor Molnár]], verkisto
* [[György Molnár (gitaristo)]]
* [[György Molnár (reĝisoro)]]
* [[Gyula Molnár (aktoro)]]
* [[Gyula Molnár (politikisto)]]
* [[János Molnár (futbalisto)]]
* [[József Molnár (eldonisto)]]
* [[Kálmán Molnár (grafikisto)]]
* [[Károly Molnár (ministro)]]
* [[Péter Molnár]], arkitekto
* [[Rózsi Molnár]], aktoro
* [[Tamás Molnár]], gitaristo
* [[Tamás Molnár (filozofo)]]
* [[Zsolt Molnár]], politikisto
* [[István Móna]], moderna pentatlonisto
* [[András Monory Mész]], kameraisto
* [[Attila Monostori]], akvopilkisto
* [[László Monostori]], inĝeniero
* [[Sarolta Monspart]], kuristo
* [[Lajos Montag]], kontrabasisto
* [[Mariann Moór]], aktorino
* [[Edit Moravcsik]], lingvisto
* [[Gyula Moravcsik]], filologo
* [[M. Gyula Moravcsik]], filozofo
* [[Géza Morcsányi]], dramaturgo
* [[Gyula Morel]], jezuito
* [[Edit Morelli]], emajlisto
* [[Lili Móricz]], aktoro
* [[Mihály Móricz]], gitaristo
* [[Virág Móricz]], verkisto
* [[Krisztina Morvai]], kantisto
* [[Pálma Morvay]], politikisto
* [[Emil Mosonyi]], hidrologo
* [[György Mosshammer]], pentristo
* [[Lívia Mossóczy]], tablotenisisto
* [[András Muhi]], produktoro
* [[Fanny Müller (fotomodelo)]]
* [[Péter Müller]], verkisto
* [[Gyula Murányi]], platetisto
* [[Anna Muszte]], aktoro
* [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Árpád Nádai]], inĝeniero
* [[Béla Nádai]], fizikisto
* [[Bence Nádas]], kajakisto
* [[György Nádas]], aktoro
* [[Péter Nádas]], verkisto
* [[Sándor Nádas]], ĵurnalisto
* [[Ádám Nádasdy]], lingvisto
* [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro, komponisto
* [[Ferenc Nádasi]], aktoro
* [[Veronika Nádasi]], muzikalkantisto
* [[László Nádasy]], scenaristo
* [[Béla Náday]], aktoro
* [[Herbert Nadler]], ĉasisto
* [[Ilona Náday]], aktoro
* [[Jenő Nádor (operetkantisto)]]
* [[Adorján Nagy]], aktoro
* [[Ambrus Nagy]], skermisto
* [[Anikó Nagy]], aktoro
* [[András László Nagy]], reĝisoro
* [[Anna Nagy (akordionisto)]]
* [[Anna Nagy (aktoro)]]
* [[Aranka Nagy]], operkantisto
* [[Béla Nagy (skermisto)]]
* [[Dávid Nagy]], skermisto
* [[Dénes Nagy]], filmoreĝisoro
* [[Elemér Nagy (fizikisto)]]
* [[Ervin Nagy (arkitekto)]]
* [[Gábor Nagy (pentristo)]]
* [[Gergely Nagy]], filologo
* [[Géza Nagy (pianisto)]]
* [[György Nagy (aktoro)]]
* [[István Nagy (arkitekto)]]
* [[József Nagy (futbalisto, 1892)]]
* [[László Nagy (kajakisto)]]
* [[László Nagy (skoltestro)]]
* [[Marcell Nagy]], kameraisto
* [[Mária Nagy]], filozofo
* [[Olivér Nagy]], dirigento
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter Tibor Nagy]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[Tamás Nagy]], ekonomikisto
* [[Viktor Nagy (aktoro)]]
* [[Viktor Nagy (akvopilkisto)]]
* [[Tímea Nagy]], skermisto
* [[Zoltán Nagy (baletisto)]]
* [[István Nánay]], kritikisto
* [[György Nanovfszky]], diplomato
* [[Gábor Náray-Szabó]], kemiisto
* [[Katalin Naschitz]], kegloludisto
* [[Éva Naszlady]], aktoro
* [[Sándor Naszódy]], aktoro
* [[Ákos Navratil]], ekonomisto
* [[György Nébald]], skermisto
* [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto
* [[Mária Neményi]], psikologo
* [[László Nemere]], reĝisoro
* [[László Nemes (verkisto)]]
* [[Lívia Nemes]], psikologo
* [[Tihamér Nemes]], inĝeniero
* [[László Nemes Jeles]], reĝisoro
* [[Kata Nemes Takách]], aktoro
* [[József Nemes-Nagy]], geografo
* [[Péter Nemeshegyi]], pastro
* [[István Nemeskürty]], verkisto
* [[Ágnes Nemes Nagy]], poeto
* [[József Nemes-Lampérth]], pentristo
* [[János Nemeskéri]], antropologo
* [[Angéla Németh]], atleto
* [[Antal Németh]], reĝisoro
* [[Borbála Németh]], aktoro
* [[Gábor Németh]], drumisto
* [[Gábor Németh (verkisto)]]
* [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[János Németh (akvopilkisto)]]
* [[József Németh (fotisto)]] 
* [[Judit Németh]], fizikisto
* [[Juliska Németh]], aktoro
* [[Lászlóné Németh]], ministro
* [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]]
* [[Norbert Németh]], kuracisto
* [[Thyra Németh]], aktoro
* [[Katalin Némethy]], matematikisto
* [[Antal Neogrády (1944)]], pentristo
* [[Miklós Neogrády]], pentristo
* [[György Neubauer]], obstetrikisto
* [[Tibor Neugebauer]], fizikisto
* [[Bernát Ney]], operkantisto
* [[Dávid Ney (pli juna)]], operkantisto
* [[Tibor Ney]], violonisto 
* [[István Nikolits]], ministro
* [[Emília Nirschy]], baletisto
* [[Márton Nobilis]], oficisto
* [[Bálint Noé]], kajakisto
* [[Gergely Nógrádi]], operkantisto
* [[György Nógrádi]], ekonomo
* [[Tibor Nónay]], kuracisto
* [[Gábor Novai]], gitaristo
* [[Emil Novák]], kameraisto
* [[Eszter Novák]], reĝisoro
* [[Éva Novák]], naĝisto
* [[Ilona Novák]], naĝisto
* [[István Novák (arkitekto)]]
* [[Ferenc Novák (kanuisto)]]
* [[Gábor Novák]], kanuisto
* [[János Novák]], reĝisoro
* [[Norbert Növényi]], luktisto
* [[László Novotny]], kajakisto
* [[Miklós Nyárádi]], ministro
* [[Zoltán Nyári]], operkantisto
* [[Krisztián Nyáry]], verkisto
* [[Rezső Nyers]], ministro
* [[Zsuzsa Nyertes]], aktoro
* [[Balázs Nyilasy]], poeto
* [[Maurus István Nyiredy]], monaĥo
* [[Szabolcs Nyiredy]], biokemiisto
* [[Ervin Nyíregyházi]], pianisto
* [[Ferencné Nyitrai]], oficisto
* [[István Nyomárkay]], lingvisto
* [[Gyula Nyúl]], kemiisto
* [[László Nyulászi]], kemiisto
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo
* [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo
* [[Géza Oberfrank]], dirigento
* [[Pál Oberfrank]], aktoro
* [[Magda Oberschall]]
* [[Árpád Ódry]], aktoro
* [[Béla Ohmann]], skulptisto
* [[George A. Olah]], Nobel-premiita [[kemiisto]]
* [[Gusztáv Oláh]], reĝisoro
* [[Mátyás László Oláh]], skulptisto
* [[Péter Olajos]], politikisto
* [[Éva Olsavszky]], aktorino
* [[Károly Oltay]], geodeto
* [[Magda Olthy]], aktorino
* [[Csaba Onczay]], [[violonĉelisto]]
* [[Eszter Ónodi]], aktoro
* [[András Oplatka]], historiisto
* [[Gábor Oplatka]], inĝeniero
* [[Péter Oravecz]], poeto
* [[Carlotta Ordassy]], operkantisto
* [[Béla Ordódy]], futbalisto
* [[Andrea Orosz]], naĝisto
* [[Anna Orosz]], politikisto
* [[Egon Orován]], fizikisto
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[György Orbán (ginekologo)]]
* [[Ottó Orbán]], poeto
* [[Sándor Orbán (humuristo)]]
* [[Tibor Orbán]], reĝisoro
* [[Emese Orgován]], voĉoaktoro
* [[Jenő Ormándy]], dirigento
* [[Jenő Orlay]], drumisto
* [[Tamás Örley]], kemiisto
* [[Adél Orosz (baletisto)]]
* [[Ákos Orosz]], aktoro
* [[Balázs Orosz]], advokato
* [[Ferenc Orosz (futbalisto)]]
* [[István Orosz]], grafikisto
* [[Júlia Orosz]], operkantistino
* [[Szonja Oroszlán]], muzikalkantisto
* [[Erzsi Orsolya]], aktoro
* [[Miklós Orszáczky]], gitaristo
* [[Oszkár Országh]], pulmonologo
* [[György Orth]], futbalisto
* [[András Ortutay]], arkivisto
* [[Tamás Ortutay]], skulptisto
* [[Csaba Őry]], politikisto
* [[Andrea Osvárt]], manekeno
* [[Péter Oszkó]], ministro
* [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto
* [[István Osztrics]], skermisto
* [[Antal Osztrovszky]], kemiisto
* [[Marika Oszvald]], operetkantistino
* [[Géza Ottlik]], verkisto
* [[László Ottlik]], filozofo
* [[Melinda Ottrubay]], baletisto
* [[Gitta Ötvös]], operetkantisto
* [[Áron Őze]], aktoro
* [[Nóra Özer]], advokato
* [[Csaba Ozsvári]], oraĵisto
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György Paál]], astronomo
* [[Aladár Paasonen]], finna oficiro
* [[János Pach]], matematikisto
* [[László Pacséry]], scenaristo
* [[Jenő Pacsu]], kemiisto
* [[Péter Paczolay]], juĝisto
* [[Judit Padisák]], limnologo
* [[Mihály Padisák]], redaktoro
* [[Sándor Paál]], fotisto
* [[Tímea Paksy]], kajakisto
* [[András Pál]], aktoro
* [[Csaba Pál]], pentristo
* [[Csaba Pál (biologo)]]
* [[László Pál (ministro)]]
* [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto
* [[Natália Palágyi]], [[monaĥino]]
* [[Klára Palánkay]], operkantisto
* [[Ödön Palasovszky]], poeto, [[reĝisoro]]
* [[Matild Palay]], operkantisto
* [[Olly Pálffy]], operetkantisto
* [[György Pálfi]], reĝisoro
* [[József Pálfy]], geologo
* [[Gábor Pálinkás]], kemiisto
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto
* [[Sándor Palkó (presisto)]]
* [[Miklós Palkovits]], kuracisto
* [[György Pallavicini]], politikisto
* [[Anna Pallay]], baletisto
* [[Anna Pálmai]], aktoro
* [[Zoltán Pálmai]], drumisto
* [[Endre Palócz]], skermisto
* [[László Palócz]], operkantisto
* [[András Pálóczi Horváth]], arkeologo
* [[Ádám László Pálos]], kuracisto
* [[György Pálos]], aktoro
* [[Péter Pálos]], tablotenisisto
* [[Zsuzsa Pálos]], aktoro
* [[Gertrúd Palotay]], etnografo
* [[Péter Palotás]], futbalisto
* [[Barbara Palvin]], manekeno
* [[Ervin Pamlényi]], historiisto
* [[Imre Pán]], redaktoro
* [[József Pán]], dekoraciisto
* [[Márta Pán]], skulptisto
* [[Gábor Pantó]], geologo
* [[György Pantó]], geokemiisto
* [[Péter Panyoczki]], artisto
* [[Gábor Pap (arthistoriisto)]]
* [[János Pap (sciencohistoriisto)]]
* [[Vera Pap]], aktorino
* [[Miklós Pápa]], juristo
* [[Athina Papadimitriu]], aktoro
* [[Andrea Papageorgiu]], pentristo
* [[Erika Pápai]], aktoro
* [[Erzsi Pápai]], aktoro
* [[Elemér Papp]], kemiisto
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Ferenc Papp (lingvisto)]]
* [[Gábor Zsigmond Papp]], reĝisoro
* [[Márk Papp]], naĝisto
* [[Oszkár Papp]], pentristo
* [[Pongrácz Papp]], esperantisto
* [[Zoltán Papp (aktoro)]]
* [[Pál Pariss]], ĵurnalisto
* [[István Párkai]], dirigento
* [[Mihály Párkányi]], arkitekto
* [[Lilla Pártay]], baletisto
* [[János Parti]], kanuisto
* [[Dezső Pártos]], aktoro
* [[Erzsi Pártos]], aktoro
* [[Géza Pártos]], reĝisoro
* [[Jenő Pártos]], tekstopoeto
* [[Ödön Pártos]], violonisto
* [[László Passuth]], verkisto
* [[Iván Pasteiner]], bibliotekisto
* [[Polina Pasztircsák]], operkantisto
* [[Anna Pásztor]], ŝlagrokantisto
* [[Edith Pásztor]], historiisto
* [[Erzsi Pásztor]], aktoro
* [[János Pásztor (aktoro)]]
* [[Vera Pásztor]], baletisto
* [[Anna Patai]], ŝlagrokantisto
* [[Imre Patai]], inĝeniero
* [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]]
* [[Jenő Pataki]], aktoro
* [[Imre Pataky (pupteatristo)]]
* [[Miklós Pataky]], aktoro
* [[András Patay-Horváth]], arkeologo
* [[Erzsébet Patek]], arkeologo
* [[Károly Patkó]], pentristo
* [[András Patkós]], fizikisto
* [[Béla Paudits]], aktoro
* [[Tibor Paul]], dirigento
* [[Gyula Pauer]], skulptisto
* [[György Pauk]], violonisto
* [[Erzsi Paulay]], aktoro
* [[Ákos Pauler]], filozofo
* [[Iván Paulikovics]], skulptisto
* [[Attila E. Pavláth]], kemiisto
* [[András Payer]], komponisto
* [[Margit Payer]], operkantisto
* [[Gábor Péceli]], inĝeniero
* [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto
* [[Vera Pécsi]], ekonomo
* [[Dóra Pédery-Hunt]], medalisto
* [[Piri Peéry]], aktoro
* [[Aladár Pege]], kontrabasisto
* [[Sándor Peisch]], diplomato
* [[István Pekáry]], pentristo
* [[Gábor Péli]], akademiano
* [[Tamás Péli]], pentristo
* [[József Pelikán]], arkitekto
* [[István Pelle]], gimnastikisto
* [[János Pelle (verkisto)]]
* [[Károly Peller]], operetkantisto
* [[Barna Pély]], gitaristo
* [[Réka Pelsőczy]], aktoro
* [[Bence Penke]], voĉaktoro
* [[Tamás Pentelényi]], kirurgo
* [[András Perczel]], biokemiisto
* [[István Perczel]], historiisto
* [[Dóra Perczel-Forintos]], psikologo
* [[Zita Perczel]], aktoro
* [[László Perédy]], aktoro
* [[Zsuzsa Péreli]], gobelinisto
* [[Eszter Perényi]], violonisto
* [[Imre Perényi (arkitekto)]]
* [[József Perényi]], historiisto 
* [[Miklós Perényi]], [[violonĉelisto]]
* [[József Péri]], oraĵisto
* [[László Péri]], skulptisto
* [[János Perjés]], aktoro
* [[Miklós Persányi]], [[ministro]]
* [[Vilmos Peschka]], juristo
* [[Zoltán Peskó]], dirigento
* [[Rita Pesuth]], piedbatboksisto
* [[Géza Petényi]], kuracisto
* [[Katalin Petényi]], scenaristo
* [[György Péter (statistikisto)]] 
* [[Kata Péter]], aktoro
* [[Katalin Péter]], historiisto
* [[Rózsa Péter]], matematikisto
* [[Vladimir Péter]], oraĵisto
* [[Attila Péterfalvi]], ombudsmano
* [[Bori Péterfy]], ŝlagrokantisto
* [[Pál Pétervári]], kanuisto
* [[Attila Petheő]], aktoro
* [[György Pethes]], reĝisoro
* [[Sándor Peti]], aktoro
* [[Iván Pető]], politikisto
* [[Gyula Petrányi]], kuracisto
* [[Zsuzsa Petress]], aktorino
* [[Gábor Petri]], kuracisto
* [[György Petri]], verkisto
* [[Lajos Petri]], skulptisto
* [[Attila Petschauer]], skermisto
* [[Ádám Pettik]], drumisto
* [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo
* [[Orsi Pflum]], kantisto
* [[Pierrot (Tamás Z. Marosi)]], muzikisto
* [[Andor Pigler]], arthistoriisto
* [[János Pilinszky]], poeto
* [[Béla Pintér (arkitekto)]]
* [[Béla Pintér (reĝisoro)]]
* [[Hilda Pintér]], kajakisto
* [[Sándor Pintér]], ministro
* [[János Pintz]], matematikisto
* [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto
* [[Ervin Plány]], pentristo
* [[László Pless]], dirigento
* [[István Pluhár]], raportisto
* [[Lajos Pócs]], fizikisto
* [[Tamás Pócs]], botanikisto
* [[János Podani]], biologo
* [[Ágnes Podmaniczky]], pentristo
* [[Félix Podmaniczky]], reĝisoro
* [[Béla Pogány]], fizikisto
* [[József Pogány]], ministro
* [[Frigyes Pogány]], arkitekto
* [[Zoltán Pogátsa]], politologo
* [[Gergely Pohárnok]], kameraisto
* [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]], bibliotekisto
* [[Attila Pók]], historiisto
* [[Zoltán Pokorni]], politikisto
* [[József Pokorny]], futbalisto
* [[Mihály Polányi]], kemiisto
* [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro
* [[János Polónyi]], fizikisto
* [[Péter Polonyi]], ĉinologo
* [[Julianna Polgár]], poeto
* [[Tibor Polgár]], komponisto
* [[Károly Polinszky]], kemiisto
* [[László Pólos]], filozofo
* [[József Pölöskei]], oraĵisto
* [[Péter Polt]], ĉefa prokuroro
* [[György Pólya]], matematikisto
* [[Jenő Pólya]], kuracisto
* [[Béla Pomogáts]], kritikisto
* [[Ildikó Pongor]], baletisto
* [[László Pongrácz (oficisto)]]
* [[Aurél Ponori Thewrewk]], astronomo
* [[Ferenc Poór]], kuracisto
* [[Gyula Poór]], kuracisto
* [[Péter Poór]], ŝlagrokantisto
* [[Leó Popper]], arthistoriisto
* [[Péter Popper]], psikologo
* [[Miklós Porkoláb]], fizikisto
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Gábor Pósfai]], ekonomikisto
* [[Georgina Póta]], tablotenisisto
* [[Katalin Povázsán]], kajakisto
* [[Péter Povázsay]], kanuisto
* [[Béla Pozsár]], biologo
* [[Orsi Pflum]], ŝlagrokantisto
* [[Fruzsina Pregitzer]], aktoro
* [[Gábor Preisich]], arkitekto
* [[Ágnes Preszler]], tradukisto
* [[Pál Pritz]], historiisto
* [[János Prohászka]], inĝeniero
* [[Gábor Presser]], komponisto
* [[Artúr Probstner]], obstetrikisto
* [[János Probstner]], ceramikisto
* [[János Proszt]], kemiisto
* [[Péter Prutkay]], grafikisto
* [[Irén Psota]], aktoro
* [[Sándor Puder]], pulmonologo
* [[Lajos Puhr]], patologo
* [[Miklós Puky]], herpetologo
* [[Imre Pulai]], kanuisto
* [[Miklós Pulai]], ekonomikisto
* [[Romola Pulszky]], baletisto
* [[Árpád Pusztai]], biokemiisto
* [[Jenő Putnoky]], psikologo
* [[László Pyber]], matematikisto
{{Div col end}}

== Q ==
* [[Konrád Quintus]], aktoro

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[István Rab]], baletisto
* [[György Rába]], verkisto
* [[Gyula Rabó]], kemiisto
* [[Anna Ráckevei]], aktoro
* [[János Rácz]], instruisto
* [[József Rácz]], psikiatro
* [[Lajos Rácz]], luktisto
* [[Gábor Rácz (emajlisto)]]
* [[Bálint Rada]], aktoro
* [[Gedeon Ráday (1872)]], ministro
* [[Imre Ráday]], aktoro
* [[László Ráday]], kantisto
* [[Mihály Ráday]], kameraisto
* [[Béla Radics (gitaristo)]]
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (skulptisto)]]
* [[Endre Radnai]], ĵurnalisto
* [[Miklós Radnai]], komponisto
* [[Csilla Radnay]], aktoro
* [[Aladár Radnóti]], arkeologo
* [[Mária Radnóti-Alföldi]], arkeologo
* [[Sándor Radnóti]], esteto
* [[Zsuzsa Radnóti]], dramaturgo
* [[György Radó]], tradukisto
* [[Tibor Radó]], matematikisto
* [[Ferenc Rados]], pianisto
* [[Jenő Rados]], arkitekto
* [[Mihály Ráduly]], saksofonisto
* [[Ödön Radvány]], luktisto
* [[János Radványi]], diplomato
* [[Blanka Raffay]], aktoro
* [[Erzsi Raffay]], operkantisto
* [[János Rainer M.]], historiisto
* [[Péter Rainer]], arkitekto
* [[Emil Raitsits]], bestokuracisto
* [[Tamás Raj]], rabeno
* [[László Rajcsányi]], skermisto
* [[Lajos Rajczy]], aktoro
* [[László Rajk]], arkitekto
* [[Béla Rajki]], trejnisto
* [[Kálmán Rajkai]], biologo
* [[Zoltán Rajkai]], aktoro
* [[Alice Rajna]], aktoro
* [[András Rajna]], kajakisto
* [[András Rajnai]], reĝisoro
* [[János Rajz]], aktoro
* [[Kati Rák]], operetkantisto
* [[István Rákóczi]], historiisto
* [[Gyula Rákosi]], futbalisto
* [[Mária Rákosi]], aktoro
* [[Iván Rakovszky]], ministro
* [[Tommy Ramone]], muzikisto
* [[Borbála Rámpay]], grafikisto
* [[Dezső Ránki]], pianisto
* [[György Ránki]], komponisto
* [[György Ránki (historiisto)]]
* [[Jenő Ranschburg]], psikologo
* [[Eszter Rasztotzky]], kajakisto
* [[Ákos Ráthonyi (reĝisoro)]]
* [[István Ráth-Végh]], verkisto
* [[János Rathmann]], germanisto
* [[Erzsébet Rátkai]], kostumisto
* [[Márton Rátkai]], aktoro
* [[Hajnal Rátonyi]], aktoro
* [[József Rátonyi]], skulptisto
* [[Róbert Rátonyi]], aktoro
* [[Róbert Rátonyi (pianisto)]]
* [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto
* [[Miklós Rázga]], aktoro
* [[László Réber]], karikaturisto
* [[Ákos Rédey]], kemiisto
* [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto
* [[Ferenc Redő]], pentristo
* [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto
* [[István Regős]], pentristo
* [[Pál Regős]], pantomimisto
* [[Péter Reimholz]], arkitekto
* [[Frigyes Reiner]], dirigento
* [[Béla Reinitz]], komponisto
* [[Antal Reischl]], arkitekto
* [[Péter Reischl]], arkitekto
* [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto
* [[Gábor Reisz]], reĝisoro
* [[Gábor Rejtő]], violonĉelisto
* [[Ildikó Rejtő]], skermisto
* [[András Rékai]], reĝisoro
* [[Miklós Rékai]], harpisto
* [[Csaba Rékassy]], grafikisto
* [[Gabriella Relle]], operkantisto
* [[Katalin Reményi]], oraĵisto
* [[Sándor Reményi (operkantisto)]]
* [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro
* [[Zsuzsanna Renner]], hindologo
* [[Alfréd Rényi]], matematikisto
* [[Katalin Rényi]], grafikisto
* [[Kató Rényi]], matematikisto
* [[Tamás Rényi]], reĝisoro
* [[Béla Rerrich]], arkitekto
* [[Béla Rerrich (pli juna)]], skermisto
* [[Alfréd Réth]], pentristo
* [[László Réti]], arkivisto
* [[Antal Réthly]], meteologiisto
* [[Eszter Réthy]], operkantisto
* [[Bence Rétvári]], politikisto
* [[Endre Reuss]], inĝeniero
* [[Erzsi Rév]], dancisto
* [[Lívia Rév]], pianisto
* [[József Révai]], politikisto
* [[András Révész]], politikisto
* [[Ferenc Révész]], politikisto
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Judit Révész]], ceramikisto
* [[Mihály T. Révész]], juristo
* [[Pál Révész]], matematikisto
* [[Sándor Révész]], kantisto 
* [[László Rhorer]], kuracisto
* [[Antal Ribáry]], komponisto
* [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto
* [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto
* [[Yvonne Rimanóczy]], kostumisto
* [[Zsigmond Ritoók (filologo)]]
* [[Andrea Roatis]], voĉaktoro
* [[Ágnes Roboz]], koreografo
* [[Imre Roboz]], teatrestro
* [[Iván Rodé]], kuracisto
* [[Rodolfo (iluziisto)]]
* [[Károly Rödönyi]], ministro
* [[Endre Rodriguez]], reĝisoro
* [[Ferenc Rofusz]], reĝisoro
* [[Judit Rohonczy]], aktoro
* [[Géza Röhrig]], aktoro
* [[Gedeon Róka]], astronomo
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[András Román]], arkitekto
* [[György Román]], pentristo
* [[Kati Román]], pupisto
* [[Lajos Romsauer (psikiatro)]]
* [[Erzsébet Róna]], fizikisto
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[Viktor Róna]], baletisto
* [[András Róna-Tas]], lingvisto
* [[Paulo Rónai]], lingvisto
* [[Zoltán Rónai]], ministro
* [[György Rónay]], poeto
* [[Miklós Rónaszegi]], verkisto
* [[László Rosivall]], kuracisto
* [[Botond Roska]], neŭrologo
* [[Tamás Roska]], inĝeniero
* [[Endre Rösler]], operokantisto
* [[Andrea Rost]], operkantistino
* [[István Rosztóczy]], kuracisto
* [[Andor Rott]], kemiisto
* [[Sándor Rott]], aktoro
* [[Lajos Rotter]], inĝeniero
* [[Lillian Rotter]], psikanalizisto
* [[Rezső Roubal]], timbalisto
* [[Ernő Rozgonyi]], oficisto
* [[Ákos Rózmann]], komponisto
* [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto
* [[György Rózsa (redaktoro)]]
* [[Huba Rózsa]], prelato
* [[János Rózsa]], reĝisoro
* [[Gábor Rózsa]], statistikisto
* [[Miklós Rózsa]], komponisto
* [[Pál Rózsa (matematikisto)]]
* [[Vera Rózsa]], operkantisto
* [[György Rózsahegyi]], karikaturisto
* [[János Rózsás]], verkisto
* [[István Rózsavölgyi]], kuristo
* [[Zoltán Rozsnyai]], dirigento
* [[Katalin Rozsnyói]], trejnisto
* [[István Rozsos (operkantisto)]]
* [[Pál Rubányi]], kirurgo
* [[Vilmos Rubányi]], komponisto
* [[Tibor Rubinyi]], aktoro
* [[András Rubovszky]], juristo
* [[György Rubovszky]], politikisto
* [[Péter Rudas]], bestokuracisto
* [[Péter Rudolf]], aktoro
* [[Károly Rupnik]], aktoro
* [[Nepomuk János Rupp]], kuracisto
* [[Péter Rusorán]], akvopilkisto
* [[Iván Rusznák]], gitaristo
* [[István Rusznák]], kemiisto
* [[István Rusznyák]], kuracisto
* [[Bori Rutkai]], kantisto
* [[Éva Ruttkai]], aktoro
* [[Iván Ruttkai]], aktoro
* [[Ferenc Ruzsa]], hindologo
* [[Imre Ruzsa]], logikisto
* [[Imre Z. Ruzsa]], matematikisto
* [[István Rybár]], kuracisto
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>6begimqs0elvyzub0ogq68pz4hxjy76</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Markoloj en la Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>606465</id>
    <revision>
      <id>9479442</id>
      <parentid>7743242</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="618" sha1="m73x0bfrp2y47y3ijp8abowpevfhsso" xml:space="preserve">{{projektoj}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Markoloj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Markoloj en la Arkta Oceano|Barenca]]
[[Kategorio:Akvaĵoj en la Barenca maro]]</text>
      <sha1>m73x0bfrp2y47y3ijp8abowpevfhsso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479450</id>
      <parentid>9479442</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="n2sbtqttnfhzugx63s0oavi1nvxc6mi" xml:space="preserve">{{projektoj}}
'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Markoloj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Markoloj en la Arkta Oceano|Barenca]]
[[Kategorio:Akvaĵoj en la Barenca maro]]</text>
      <sha1>n2sbtqttnfhzugx63s0oavi1nvxc6mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Akvaĵoj en la Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>606466</id>
    <revision>
      <id>9479441</id>
      <parentid>6286939</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="iiqmaiw1itdhotafxc9g4c9gp4y77k0" xml:space="preserve">'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Akvaĵoj en Rusio|Barenca maro]]
[[Kategorio:Akvaĵoj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Terformoj en la Barenca maro]]</text>
      <sha1>iiqmaiw1itdhotafxc9g4c9gp4y77k0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479453</id>
      <parentid>9479441</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:29:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="lkmfqpfbk4k2o30d6o7p121j4oml675" xml:space="preserve">'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Akvaĵoj en Rusio|Barenca maro]]
[[Kategorio:Akvaĵoj laŭ maroj aŭ oceanoj|Barenca maro]]
[[Kategorio:Terformoj en la Barenca maro]]</text>
      <sha1>lkmfqpfbk4k2o30d6o7p121j4oml675</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Terformoj en la Barenca maro</title>
    <ns>14</ns>
    <id>606467</id>
    <revision>
      <id>9479435</id>
      <parentid>6522453</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="572" sha1="gblayoboisg8u6h1jhka92yhgs64lbw" xml:space="preserve">'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Barenca maro]]
[[Kategorio:Terformoj en la Arkta oceano|Barenca]]
[[Kategorio:Terformoj en Rusio|Barenca]]</text>
      <sha1>gblayoboisg8u6h1jhka92yhgs64lbw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479455</id>
      <parentid>9479435</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="sr08qb6tryta4qu9z9oodecw346bdgq" xml:space="preserve">'''Noto''' - en Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.

[[Kategorio:Barenca maro]]
[[Kategorio:Terformoj en la Arkta oceano|Barenca]]
[[Kategorio:Terformoj en Rusio|Barenca]]</text>
      <sha1>sr08qb6tryta4qu9z9oodecw346bdgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kogo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618721</id>
    <revision>
      <id>9479161</id>
      <parentid>7416893</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>21806</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9479161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="n7peo0lj29mpe0tcegsx5n2yvdn0iff" xml:space="preserve">[[Dosiero:Kogge stralsund.jpg|eta|Bildo de Kogo sur [[sigelo]] de la urbo [[Stralsund]].]]
[[Dosiero:Modell_der_Bremer_Kogge_von_1380.jpg|eta|Modelo de Kogo en [[Bremeno]].]]
[[Dosiero:Kampen kogge.jpg|eta|:La Kampena Kogo, rekonstruaĵo konstruita en [[Kampen]] inter 1994 kaj 1998.]]
[[Dosiero:Hansekogge Bremerhaven uf.jpg|eta|Hansa kogo en [[Bremerhaven]].]]

'''Kogo''' ([[Pollando|pole]]: koga) estis mezepoka ŝipo. Ĉirkaŭ la jaro 1200 tiu ŝiptipo disvolviĝis el la [[vikingŝipo]].
Ĝi estis uzata ĉefe por komercado de la [[Hansa ligo]].

Diversaj urboj ĉe la [[Balta maro]] havas kogon en la [[blazono]].

{{Commonscat|Cog|Kogo}}

[[Kategorio:Hanso]]
[[Kategorio:Velŝipoj]]
[[Kategorio:Ŝipspecoj]]
[[Kategorio:Mezepokaj ŝipoj]]</text>
      <sha1>n7peo0lj29mpe0tcegsx5n2yvdn0iff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carl Ludwig Nietzsche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621971</id>
    <revision>
      <id>9479436</id>
      <parentid>8706012</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5106" sha1="2rxlpjjb1r296flujqqu8v5eio4440x" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Carl Ludwig NIETZSCHE''' (naskiĝinta la {{daton| 10|10|1813}} en [[Eilenburg]], mortinta la {{daton|30 |7|1849}} en [[Röcken]]) estis [[germanio|germana]] [[protestantismo|protestantisma]] pastoro kaj patro de la famekonata filozofo [[Friedrich Nietzsche]].

== Vivo ==
Carl Ludwig Nietzsche naskiĝis la saman jaron kian la komponisto [[Richard Wagner]], kiu pli malfrue ege subtenis la filozofon Friedrich. Lia patrino Erdmuthe Dorothea (fraŭline ''Krause''; 1778-1856) havis unua edzino la kortegan advokaton Krüger en [[Vajmaro]]. Ŝi vivis en Vajmaro dum la tempo de [[Johann Wolfgang von Goethe]] kaj travivis ankaŭ la okupadon de Vajmaro fare de la [[francio|francaj]] trupoj. Lia patro [[Friedrich August Ludwig Nietzsche]] estis intertempe ankaŭ paroĥestro en [[Wolmirstedt]] antaŭ la karierpaŝo je [[superintendanto|superintendanteco]] en Eilenburg. El la unua geedzeco de la patro, Carl Ludwig havis sep duongefratojn. El ili unu poste riĉiĝis en [[Anglujo]] kaj ebligis tiamaniero la bonstaton de la tuta familio herede. Eĉ Friedrich Nietzsche ankoraŭ profitis de tiu bona cirkonstanco. El la dua nupto patra Carl Ludwig havis du fratinojn, Auguste kaj Rosalie, kiuj estis ludontaj pli malfrue gravan rolon onklinan en la vivo de Friedrich Nietzsche.

Sekvante la patron Carl Ludwig studis teologion en [[Halle (Saale)|Halle]] antaŭ ol fariĝi edukisto por la princinoj al la duka kortego de [[Altenburg]]. En 1842 li metitis fare de la prusia reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 4-a (Prusio)|Frederiko Vilhelmo la 4-a]] je la postenon paroĥan en la vilaĝo Röcken apud [[Lützen]]. Li sekve ekloĝis en la paroĥestra domo kune kun la patrino kaj la du needzinigitaj fratinoj. El ili Auguste responsis pli endomaj laboroj dume Rosalie dediĉis sin je karitataj aĵoj.

En la prijunulecaj rememoroj, kiujn verkis la filo Friedrich en la aĝo de nur 14 jaroj (''Aus meinem Leben'', 1858), li rakontis pri la klasika rolo pastora de la patro, lia ĝentileco kaj estimateco fare de la komunumanoj. Laŭdatis ankaŭ la muzika kaj scienca talentoj de la patro. Kiam alia pastoro nome [[David Ernst Oehler]] - li ĵus ekdeĵoris en la najbara vilaĝo [[Muschwitz]] - vizitis oficiale la kolegon, Carl Ludwig ekamis ties junan filinon Franziska. La nupto de la 17-jaraĝa virineto okazis en la 10.10.1843.

Eduko de Friedrich Nietzsche ankaŭ fariĝis per muziko, kiam li estis maltrankvila; tio iĝis tre grave por liaj postaj muzikaj sentoj. En 1846 naskiĝis la filino [[Elisabeth Förster-Nietzsche|Elisabeth]] kiu pli malfrue ludis tre malfeliĉan rolon kiel fondintino de la [[Nietzsche-arkivo]] kaj unuflanka interpretistino de la pensadoj de la frato. La tria infano Karl Ludwig Joseph, naskiĝinte en 1848, mortis jam tri jarojn pli malfrue.

== Malsano ==
Dum la malfrua somero 1848 Carl Ludwig Nietzsche malsaniĝis gravege je la cerbo kaj mortis la postan jaron. Friedrich Nietzsche pro la travivo de la malsaniĝproceso patra ĉiam timis ke temus pri [[hereda malsano]] kiu povus tuŝi ankaŭ lin mem.

Friedrich Nietzsche havis en la mortojaro patra ne tute kvin jarojn, do la parto de la patro koncerne la edukon memkompreneble limigita estis. Tamen gravis la protestanta medio pastora kaj [[pietismo|pietisma]] eĉ ankoraŭ kiam la filozofo okupiĝis pri demandoj [[kristanismo|prikristanismaj]].

== Literaturo ==
* Klaus Goch: ''Nietzsches Vater oder Die Katastrophe des deutschen Protestantismus. Eine Biografie-'' Akademie Verlag, Berlin, 2001, ISBN 3-05-003077-1.
* Eva Marsal: ''Wen löst Dionysos ab? Der „Gekreuzigte“ im Facettenreichtum der männlichen Nietzsche-Dynastie: Friedrich August Ludwig Nietzsche, Carl Ludwig Nietzsche und Friedrich Nietzsche.'' En: ''Jahrbuch der Nietzsche-Gesellschaft'' 9 (2002), p. 132–146.
* Eva Marsal: ''Das ‚unzeitgemäße Betrachten‘ als familiäre Denktradition. Eine Analyse des kognitiven Stils von Friedrich August Ludwig Nietzsche.'' En: Renate Reschke (eld.): ''Zeitenwende – Wertewende. Internationaler Kongress zum 100. Todestag von Friedrich Nietzsche vom 24. bis 27. August 2000 in Naumburg'' (= ''Nietzscheforschung'', Sonderband 1). Akademie Verlag, Berlin 2001, ISBN 3-05-003619-2, p. 351–356.
* Mazzino Montinari: ''Friedrich Nietzsche. Eine Einführung.'' Walter de Gruyter, Berlin / New York 1991, ISBN 3-11-012213-8.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{DNB-Portal|121764257}}
* [http://www.friedrichnietzsche.de/index.php?REM_sessid=&amp;action=22&amp;pnr=2&amp;essay=1 Carl Ludwig Nietzsche] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927035745/http://www.friedrichnietzsche.de/index.php?REM_sessid=&amp;action=22&amp;pnr=2&amp;essay=1 |date=2007-09-27 }} ĉe www.friedrichnietzsche.de
* [http://www.virtusens.de/walther/djn.htm Prelego de Helmut Walther pri la juna Nietzsche, farite en 2002 en Nurenbergo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120722003329/http://www.virtusens.de/walther/djn.htm |date=2012-07-22 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Nietzsche, Carl Ludwig}}

[[Kategorio:Germanaj protestantaj teologoj‎]]
[[Kategorio:Friedrich Nietzsche]]
[[Kategorio:Pastoroj]]</text>
      <sha1>2rxlpjjb1r296flujqqu8v5eio4440x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roland Ferenc Lieb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>622882</id>
    <revision>
      <id>9479378</id>
      <parentid>9470631</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3108" sha1="pkmlwfvm02kqs3k448djd4p8jn13e3a" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = Roland Ferenc Lieb
|dosiero              = 
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = 
|naskonomo            = 
}}
'''Roland [[Francisko|Ferenc]] Lieb,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Lieb Roland Ferenc''' estas [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], medalisto, [[arkitekto]], altlerneja [[instruisto]].

Roland Ferenc Lieb &lt;ref&gt;https://www.kozterkep.hu/a/5475/lieb-roland-ferenc.html&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|1|aŭgusto|1976}} en [[Sopron]].
 
== Biografio ==
Roland Ferenc Lieb frekventis teknikajn mezlernejojn parte en [[Szombathely]], parte en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Okcidenta Hungario]] en [[2001]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[György Mészáros]] kaj [[Tamás Soltra E.]]. Post siaj studoj li estas samtempe arkitekto kaj artisto, en 2001 li eklaboris en arkitekta [[firmao]], samtempe li ekspozicias. Ekde [[2004]] li instruas en la menciita universitato, ekde la sama jaro li iĝis memstara arkitekto. En 2007 li fondis propran arkitektan firmaon. Iam li translokiĝis al la proksima vilaĝo [[Röjtökmuzsaj]]. Komence li kreis medalojn el [[bronzo]], poste el [[vitro]], [[ligno]], [[betono]], [[fero]]. Li ricevis [[premio]]jn inter 2003 – 2016. 

== Elektitaj solaj ekspozicioj ==
* [[Dunajská Streda]] (2013)
* Sopron (2015)

== Elektitaj kolektivaj ekspozicioj ==
* Sopron (ekde 2001)
* [[Kecskemét]] (2002, 2005, 2008)
* Budapeŝto (2003, 2006, 2010)
* [[Seixal]] (2004, 2008)
* [[Tel-Avivo]] (2005)
* [[Colorado Springs]] (2007)
* [[Szentendre]] (2014) 

== Elektitaj arkitektaj planoj ==
* Sopron, domego kun 26 loĝejoj
* Sopron, domego kun 40 loĝejoj
* [[Szentgotthárd]], renoviĝo de postejo 
* [[Sárbogárd]], poŝtejo
* pluraj familiaj domoj

== Elektitaj medaloj ==
&lt;gallery mode=packed&gt;
Lieb Roland Ferenc 01.jpg|[[László Szlávics (pli aĝa)]] (2004, fero, ŝtono)
Lieb Roland Ferenc 02.jpg|''Post brodado'' (2002, fero, kupro)
Lieb Roland Ferenc 03.jpg|''Sieĝo'' (2008, betono, kupro)
&lt;/gallery&gt;

== Elektitaj memortabuloj ==
* memortabulo pri Erzsi Gazdag en Szombathely (2012)
* memortabulo pri [[Antal Radó]] en [[Gárdony]] (2014)
* memortabulo pri Ottóné Greisinger en Szombathely (2015)

== Fontoj ==
* [https://anzdoc.com/neletrajz-okleveles-epitesz-tervezmvesz-szobraszmvesz-nyugat.html hungarlingva membiografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181107145359/https://anzdoc.com/neletrajz-okleveles-epitesz-tervezmvesz-szobraszmvesz-nyugat.html |date=2018-11-07 }}
* [http://www.eredetimiep.hu/fuggetlenseg/2014/szeptember/19/12.htm hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402223843/http://www.eredetimiep.hu/fuggetlenseg/2014/szeptember/19/12.htm |date=2015-04-02 }}
* [http://kepzomuveszet.nemzeti-szalon.hu/lieb-roland-ferenc/ hungarlingva biografio]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Lieb Roland Ferenc}}
[[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj medalistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]</text>
      <sha1>pkmlwfvm02kqs3k448djd4p8jn13e3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batalo de la Barenca maro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>629780</id>
    <revision>
      <id>9479412</id>
      <parentid>8460954</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="qxcaxda7v315x7y10292lsv606bm6dk" xml:space="preserve">[[Dosiero:The Battle of the Barents Sea.jpg|eta|300px|Pentraĵo montranta la vrakigon de la germana destrojero ''Friedrich Eckoldt'' fare de la brita ''Sheffield'' dum la Batalo de la Barenca maro.]]
La '''Batalo de la Barenca maro'''&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt;En Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto ''barenca [maro]'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;Barentsa maro&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41&lt;/ref&gt; estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro [[1942]] inter [[militŝipo]]j de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La agado okazis en la [[Barenca maro]]&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt; norde de [[Norda Promontoro|Norda Kabo]], Norvegio. La malsukceso de la germanaj atakantoj okazigi gravajn perdojn al la konvojo kolerigis [[Hitler]], kiu ordonis, ke la Germana marbatala strategio koncentriĝu en la U-boata floto pli ol en surfacaj ŝipoj. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Koord|73.25|N|29|E|source:kolossus-plwiki|display=INLINE,title}}

{{Dua Mondmilito}}

[[Kategorio:Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj en 1942|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Germanio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Britio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Marbataloj|Barenca maro]]</text>
      <sha1>qxcaxda7v315x7y10292lsv606bm6dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479415</id>
      <parentid>9479412</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="bxr73dbdaewm4r6ls67bpztqtk3kj8j" xml:space="preserve">[[Dosiero:The Battle of the Barents Sea.jpg|eta|300px|Pentraĵo montranta la vrakigon de la germana destrojero ''Friedrich Eckoldt'' fare de la brita ''Sheffield'' dum la Batalo de la Barenca maro.]]
La '''Batalo de la Barenca maro'''&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt;En Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''Barentsa''' maro&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41&lt;/ref&gt; estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro [[1942]] inter [[militŝipo]]j de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La agado okazis en la [[Barenca maro]]&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt; norde de [[Norda Promontoro|Norda Kabo]], Norvegio. La malsukceso de la germanaj atakantoj okazigi gravajn perdojn al la konvojo kolerigis [[Hitler]], kiu ordonis, ke la Germana marbatala strategio koncentriĝu en la U-boata floto pli ol en surfacaj ŝipoj. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Koord|73.25|N|29|E|source:kolossus-plwiki|display=INLINE,title}}

{{Dua Mondmilito}}

[[Kategorio:Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj en 1942|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Germanio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Britio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Marbataloj|Barenca maro]]</text>
      <sha1>bxr73dbdaewm4r6ls67bpztqtk3kj8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479418</id>
      <parentid>9479415</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1789" sha1="72mm8cknywayu60hy4tic3hs7iukjvl" xml:space="preserve">[[Dosiero:The Battle of the Barents Sea.jpg|eta|300px|Pentraĵo montranta la vrakigon de la germana destrojero ''Friedrich Eckoldt'' fare de la brita ''Sheffield'' dum la Batalo de la Barenca maro.]]
La '''Batalo de la Barenca maro'''&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt;En Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.&lt;/ref&gt; estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro [[1942]] inter [[militŝipo]]j de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La agado okazis en la [[Barenca maro]]&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt; norde de [[Norda Promontoro|Norda Kabo]], Norvegio. La malsukceso de la germanaj atakantoj okazigi gravajn perdojn al la konvojo kolerigis [[Hitler]], kiu ordonis, ke la Germana marbatala strategio koncentriĝu en la U-boata floto pli ol en surfacaj ŝipoj. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Koord|73.25|N|29|E|source:kolossus-plwiki|display=INLINE,title}}

{{Dua Mondmilito}}

[[Kategorio:Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj en 1942|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Germanio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Britio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Marbataloj|Barenca maro]]</text>
      <sha1>72mm8cknywayu60hy4tic3hs7iukjvl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479460</id>
      <parentid>9479418</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1798" sha1="nubkkh268pb45lpeapgcmqhknaaw0zp" xml:space="preserve">[[Dosiero:The Battle of the Barents Sea.jpg|eta|300px|Pentraĵo montranta la vrakigon de la germana destrojero ''Friedrich Eckoldt'' fare de la brita ''Sheffield'' dum la Batalo de la Barenca maro.]]
La '''Batalo de la Barenca maro'''&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt;En Esperanto ankaŭ Barentsa maro: [https://vortaro.net/#barenca_kd kapvorto '''''Barenca''' (maro)'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio, ankaŭ jam en la unua presita eldono de 1970, paĝo 96. La ĝis nun sola esperantlingva [[atlaso]], [[Poŝatlaso de la mondo]] de 1971 el Prago, dokumentigas la alternativan esperantigon &quot;'''''Barentsa''' maro''&quot; ekzemple en la vastaj, du-paĝaj mapoj 15 kaj 41.&lt;/ref&gt; estis [[marbatalo]] de la [[Dua Mondmilito]] kiu okazis la 31-an de decembro [[1942]] inter [[militŝipo]]j de la Germana Ŝiparmeo (''Kriegsmarine'') kaj Britaj ŝipoj kiuj estis protektintaj la konvojon JW 51B al Kola en [[Sovetunio]]. La agado okazis en la [[Barenca maro]]&lt;ref name=&quot;barenca&quot;&gt; norde de [[Norda Promontoro|Norda Kabo]], Norvegio. La malsukceso de la germanaj atakantoj okazigi gravajn perdojn al la konvojo kolerigis [[Hitler]], kiu ordonis, ke la Germana marbatala strategio koncentriĝu en la U-boata floto pli ol en surfacaj ŝipoj. La perdoj estis iom similaj en ambaŭ flankoj: unu perdita kaj unu damaĝita ŝipoj, plus unu minforigilo brita; dum ĉe homoj 250 mortoj el britoj kaj 330 el germanoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Koord|73.25|N|29|E|source:kolossus-plwiki|display=INLINE,title}}

{{Dua Mondmilito}}

[[Kategorio:Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj en 1942|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Germanio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Bataloj de Britio dum la Dua Mondmilito|Barenca maro]]
[[Kategorio:Marbataloj|Barenca maro]]</text>
      <sha1>nubkkh268pb45lpeapgcmqhknaaw0zp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfons Dalma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>647216</id>
    <revision>
      <id>9479577</id>
      <parentid>9260513</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6164" sha1="snwgm1d0kq3ujxv4mzvvgyrsow8nfkf" xml:space="preserve">{{Informkesto homo|Priskribo=Alfons Dalma (la tria de maldekstre) dum televida postbalotad-raportado por la [[Nacia Konsilio (Aŭstrio)|Nacia Konsilio]] en 1970. Maldekstre videblas [[Alfred Payrleitner]]}}

'''Alfons DALMA''', vere: ''Stjepan/Stipe Tomičić'', (naskiĝinta la {{daton|26|5|1919}} en [[Otočac]], mortinta la {{daton|28|7|1999}} en [[Vieno]]) estis [[kroatio|kroata]]-[[aŭstrio|aŭstra]] ĵurnalisto, propagandisto kaj diplomato de [[Sendependa Ŝtato Kroatio]].

== Vivo ==
Tomičić edukitis fare de la [[dominikanoj]] [[katolika Eklezio|katolikisme]] kaj studis politiksciencon en [[Zagrebo]] kaj [[Parizo]].

Inter 1941 kaj 1943 li redaktistis ĉe ''[[Hrvatski Narod]]'', la ĉefa organo de [[Ustaše]] en Zagrebo. Krome li verkadis por la dekstra revuo &quot;Pokret&quot;. En 1944 Tomičić iĝis gazetara [[ataŝeo]] en [[Berlino]] kaj en Vieno.

Je la fino de la [[Dua mondmilito]] Dalma venis per Vieno al [[Salcburgo]] kie li ŝanĝis sian nomon. En Salcburgo li ankaŭ konatiĝis kun la elstara ĵurnalisto Gerd Bacher. Malgraŭ la Ustaše-kariero [[Gustav Adolf Canaval]], ekde 1945 vicestro de la nove fondita aŭstria taggazeto ''[[Salzburger Nachrichten]]'' (SN), dungis Alfons Dalma. En 1946 li iĝis aŭstra ŝtatano. En 1950 Dalma responsis pri la publikigo de la personaj duonfilozofiaj rememoroj de [[Benito Mussolini]] en ok sinsekvaj partoj sub la titolo ''Mussolinis Tagebuch''.&lt;ref&gt;[http://derstandard.at/1240297959470/Hintergrund-Buschklepper-und-Mussolini-als-Humanist derstandard.at: ''&quot;Buschklepper&quot; und Mussolini als Humanist'', 22.4.2009]&lt;/ref&gt; Ĉe la [[salcburgo|salcburga]] ĵurnalo Dalma laboris ĝis 1952.

Inter 1953 kaj 1962 Dalma deĵoris en [[Munkeno]] ĉe la taggazeto ''[[Münchner Merkur]]''. Dalma havis ankaŭ docentadkontrakton ĉe la munkena Altlernejo pri politiko. Dalma ankaŭ regule verkis por la viena ĉiutaga publikaĵo ''[[Die Presse]]'', por la [[bavario|bavaria]] ''[[Bayernkurier]]'' kaj por la fakgazeto ''Wehrkunde''.

En 1967 la nova generalintendanto de [[ORF]], [[Gerd Bacher]], venigis lin kiel ĉefredaktiston al la ŝtata aŭstra radi- kaj televidkanalaro. En 1974, kiam la unua estrado de Bacher ĉe ORF finiĝis, Dalma transloĝiĝis ĝis 1986 por ORF al [[Romo]] kie li korespondantis kaj regule raportis i.a. por spektantoj de [[vatikano|elvatikanaj]] ceremonioj. Li ankaŭ aktivis tradukiste tradukante kelkajn librojn de [[Giovanni Guareschi]] el la serio ''Don Kamilo kaj Pepone'' el la itala en la germanan.
Sub la egido de Dalma enkondukitis novaĵoj ĉiuhoraj kaj regulaj ''radiĵurnaloj'' informaj. Ankaŭ la televida novaĵliverado tre pligrandiĝis. Inter 1987 kaj 1996 Dalma faris por la televidkanalo de ORF la serion ''Die Geburtsstätten Europas'' pri spiritaj naskiĝlokoj de Eŭropo.

== Honoroj ==
La diktaturo kroatia honoris lin per du ordenoj; unu li ricevis de diktatoro [[Ante Pavelić]] persone. En 1969 oni aljuĝis al Dalma publicistan premion nomitan por [[Karl Renner]] (Dr.-Karl-Renner-Publizistikpreis).

En [[1982]] li ekrajtis porti la honoran titolon de ''profesoro''. Krome li honoritis en [[Italujo]] kaj [[Franclando]] (''Grande Ufficiale'' respektive ''Chevalier de la Legion d'Honneur''). Ankaŭ la Respubliko Aŭstrio donis al li altan meritagnoskilon (''Goldenen Verdienstkreuz'', do la oran meritkrucon).
En 1988/89 Dalma ricevis, kune kun [[Ilse Leitenberger]] kaj sia frua SN-kolego [[Viktor Reimann]], la Premion René-Marčić-premion, nomitan por la iama eldonisto de ''Salzburger Nachrichten'' kaj jurfilozofo [[René Marčić]]. Ambaŭ, Marčić kaj Dalma, havis ja [[jugoslavio|jugoslavian]] pasintecon.

Dalma entombigitis sur la tombejo de [[urbodistriktoj de Vieno|Grinzing]].

== Kritiko ==
La pli frua kariero de Dalma por propagando de Ustaše ofte kaj ade kritikitis. Eble tio ankaŭ kaŭzis la maldungigon lian kiel ĉefredaktiston ĉe ORF en la jaro 1974-a.

== Verkoj ==
* ''Hintergründe der Berlin-Krise'', Condor-Verlag, Karlsruhe 1962
* ''De Gaulle, die Deutschen, Europa'', Condor-Verlag, Karlsruhe 1962
* ''Geburtsstätten Mitteleuropas. Eine Dokumentation'', TR-Verlags-Union, München 1993

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* ORF: [http://oe1.orf.at/highlights/21404.html Alfons Dalma - Start der Informations-Offensive] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090717031708/http://oe1.orf.at/highlights/21404.html |date=2009-07-17 }}
* Fritz Hausjell: [http://www.zeit.de/2005/50/oe_braune_federn?page=1 Braune Federn - Zum Ende des Gedenkjahres: Wie Nazi-Journalisten nach dem Krieg in Österreich erstaunliche Karrieren machen konnten]. [[Die Zeit]] 50/2005.
* Heinz P. Wassermann: [http://www.uibk.ac.at/gfpa/ablage/dokumente/informationen/Information%2063.pdf Nachgespuckt? Einige Anmerkungen zur medialen Erinnerungskultur] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210116100324/https://www.uibk.ac.at/gfpa/ablage/dokumente/informationen/Information%2063.pdf |date=2021-01-16 }} (PDF) Mitteilungen der Gesellschaft für Politische Aufklärung, Nr. 63, decembro 1999.

=== Kromaj legadoj ===
* Bruno Jahn: ''Die deutschsprachige Presse: Ein biographisch-bibliographisches Handbuch'', eldonejo K. G. Saur, Munkeno 2005, ISBN 978-3-110961577
* [[Fritz Hausjell]], [[Oliver Rathkolb]]: &quot;'Was unsere Zeit vor allem braucht, ist Geist der Versöhnung, der Volksgemeinschaft'. Ein Beitrag zur Biographie des Journalisten Alfons Dalma&quot;, en: ''Medien und Zeit'', jarkolekto 4, nr. 1/89.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://austria-forum.org/af/AEIOU/Dalma,_Alfons Prie ĉe AEIOU]
* {{DNB-Portal|123481287}}
* [http://www.oesterreich-am-wort.at/treffer/atom/13877FB7-036-00101-00000724-1386AA37/ radiportreto el 2003] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160313231628/http://www.oesterreich-am-wort.at/treffer/atom/13877FB7-036-00101-00000724-1386AA37/ |date=2016-03-13 }}
* [https://www.no-ustasa.at/allgemein/2637/karriere_ustasa_oesterreich/ Die erstaunliche Karriere ehemaliger Ustaša-Funktionäre in Österreich] ''AK Pliberk/Bleiburg''

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Dalma, Alfons}}

[[Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj]]
[[Kategorio:Kroataj ĵurnalistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj tradukistoj]]</text>
      <sha1>snwgm1d0kq3ujxv4mzvvgyrsow8nfkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ráj (kastelo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650482</id>
    <revision>
      <id>9479375</id>
      <parentid>9429566</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6019" sha1="ihqnds15g3re4yio669zt2d8npo45l5" xml:space="preserve">{{Geokesto | kastelo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Ráj 
| devena_nomo              = ROY
| alia_nomo                = 
| kategorio                 = kastelo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Ráj
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Zámek Ráj2.jpg
| dosiero_priskribo          = Kastelo Ráj
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Ĉeĥio 
| lando_tipo                = Ŝtato
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Moraviasilezia regiono
| distrikto                 = Distrikto Karviná
| municipo             = [[Ráj (Karviná)|Ráj]]
| municipo_noto         = Karviná
| histregiono               = Ĉeĥa Silezio
| histregiono1          = 
| histregiono2          = 
| histregiono_tipo          = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = 
| rivero1                   = 
| memorindaĵo              = 
| memorindaĵo_noto         = 
| memorindaĵo1             = 
| memorindaĵo_tipo         = Memorindaĵo
| ŝoseo                    = 
| ŝoseo1                   = 
| ŝoseo1_tipo              = 
| montaro                   = 
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Ráj 
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 
| lat_d                    = 49
| lat_m                    = 50
| lat_s                    = 46
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 18
| long_m                   = 33
| long_s                   = 03
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 
| areo_rondumo            = 
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = [[1564]]-[[1571]]
| establita_tipo         = Konstruado
| establita_noto         = renesanca kastelo
| establita1              = 50-aj jaroj de la [[18-a jarcento|18-jc]] 
| establita1_noto         = (baroka), [[1863]]
| establita1_tipo         = Alikonstruado
| establita2              = [[1980]]
| establita2_tipo         = Pereo
| dato                     = 
| ĉefulo                    = Bedřich Kazimír Těšínský
| ĉefulo_tipo               = Konstruinto
| gvidantaro                = [[Piastoj]], [[Taafoj el Carlingford]], [[Larisch-Mönnich]]
| gvidantaro_tipo           = Posedantoj
| tipo                   = kastelo
| stilo                  = baroko
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo              = 
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 
| libera_tipo               = 
| libera1                   = 
| libera1_tipo              = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1                      = 
| mapo1_fono           = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = 
| commons                  = Ráj Castle
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = detruita
}}
'''Kastelo Ráj''' situadis en antaŭe memstara municipo [[Ráj (Karviná)|Ráj]], kiu hodiaŭ kreas lokan parton de urbo [[Karviná]], en Ĉeĥio. La nomo ''Ráj'' estas ĉeĥigita ofica nomo de la devena nomo '''ROY''', kio en ĝusta traduko signifas &quot;Reĝo&quot;.

== Historio ==
Origine [[Renesanco|renesancan]] [[kastelo]]n lasis konstrui en la jaroj [[1564]]–[[1571]] princo [[Fridrich Kazimír Frýštatský|Bedřich Kazimír Těšínský]]. La nove konstruita kastelo devis verŝajne anstataŭgi sidejon en [[Fryštát]]. En la 50-aj jaroj de la 18-a jarcento dum [[Mikuláš Taaf el Carlingford]] ĝi estis baroke alikonstruita. En la jaro [[1863]] trafis la turon [[fulmo]], pro kio ĝi kaŭzis [[incendio]]n de la kastelo; tiu estis sekve riparita. En la jaro [[1899]] akiris ĝin en sian posedaĵon familio de [[Larisch-Mönnich]]. Ĝi apartenis al ili ĝis la jaro [[1945]], kiam ekposedis ĝin kiel konfiskaĵon mineja kompanio [[Ostravaj-karvinaj minejoj|OKM]] kaj vivis ĉi tie ministaj metilernantoj. Kiel lernejo ĝi funkciis ankaŭ en pli postaj jaroj – unue ĉi tie estis pola lernejo, pli poste Politika lernejo. Ekde la jaro [[1955]] funkciis en ĝi malsanulejo. Sed tiu devis en la jaro [[1968]] post trafalo de koridoro forlasi la kastelon kaj tiu tiel dezetiĝis. En la jaro [[1976]] ĝi forbrulis kaj ĉar neniu interesiĝis pri ĝi, ĝi estis en la jaro [[1980]] detruita.

==Historio en fotoj==

&lt;gallery&gt;
Zámek Ráj2.jpg|Kastelo Ráj vidata de sudo
Zámek Ráj4.jpg|Kastelo Ráj vidata de oriento
Zámek Ráj5.jpg|Kastelo Ráj vidata de nordo
Zámek Ráj3.jpg|Detruiĝanta kastelo Ráj fine de la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento
Zámek Ráj1.jpg|Devena stato de kastelaj keloj 
Ruiny fryštátského zámku Ráj 03.jpg|Ruinoj de kastela kelo en la jaro 2019
Ruiny fryštátského zámku Ráj 01.jpg|Ruinoj de kastela kelo en la jaro 2019
Ruiny fryštátského zámku Ráj 02.jpg|Ruinoj de kastela kelo en la jaro 2019
Ruiny fryštátského zámku Ráj 04.jpg|Ruinoj de konstruaĵo proksime de kastelo
Ruiny fryštátského zámku Ráj 05.jpg|Ruinoj de konstruaĵo proksime de kastelo
Ruiny fryštátského zámku Ráj 06.jpg|Ruinoj de konstruaĵo proksime de kastelo
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.zanikleobce.cz/index.php?obec=4471 Kastelo en zanikleobce.cz]
* [http://www.hrady.cz/index.php?OID=2273 Kastelo en hrady.cz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190718063354/https://www.hrady.cz/index.php?OID=2273 |date=2019-07-18 }}

[[Kategorio:Kasteloj en Karviná]]
[[Kategorio:Senjorujo Fryštát]]</text>
      <sha1>ihqnds15g3re4yio669zt2d8npo45l5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479376</id>
      <parentid>9479375</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6020" sha1="9zctx1kalintmsn4ieitoqvmvvs97hw" xml:space="preserve">{{Geokesto | kastelo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Ráj 
| devena_nomo              = ROY
| alia_nomo                = 
| kategorio                 = kastelo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Ráj
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Zámek Ráj2.jpg
| dosiero_priskribo          = Kastelo Ráj
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Ĉeĥio 
| lando_tipo                = Ŝtato
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Moraviasilezia regiono
| distrikto                 = Distrikto Karviná
| municipo             = [[Ráj (Karviná)|Ráj]]
| municipo_noto         = Karviná
| histregiono               = Ĉeĥa Silezio
| histregiono1          = 
| histregiono2          = 
| histregiono_tipo          = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = 
| rivero1                   = 
| memorindaĵo              = 
| memorindaĵo_noto         = 
| memorindaĵo1             = 
| memorindaĵo_tipo         = Memorindaĵo
| ŝoseo                    = 
| ŝoseo1                   = 
| ŝoseo1_tipo              = 
| montaro                   = 
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Ráj 
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 
| lat_d                    = 49
| lat_m                    = 50
| lat_s                    = 46
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 18
| long_m                   = 33
| long_s                   = 03
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 
| areo_rondumo            = 
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = [[1564]]-[[1571]]
| establita_tipo         = Konstruado
| establita_noto         = renesanca kastelo
| establita1              = 50-aj jaroj de la [[18-a jarcento|18-jc]] 
| establita1_noto         = (baroka), [[1863]]
| establita1_tipo         = Alikonstruado
| establita2              = [[1980]]
| establita2_tipo         = Pereo
| dato                     = 
| ĉefulo                    = Bedřich Kazimír Těšínský
| ĉefulo_tipo               = Konstruinto
| gvidantaro                = [[Piastoj]], [[Taafoj el Carlingford]], [[Larisch-Mönnich]]
| gvidantaro_tipo           = Posedantoj
| tipo                   = kastelo
| stilo                  = baroko
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo              = 
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 
| libera_tipo               = 
| libera1                   = 
| libera1_tipo              = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1                      = 
| mapo1_fono           = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = 
| commons                  = Ráj Castle
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = detruita
}}
'''Kastelo Ráj''' situadis en antaŭe memstara municipo [[Ráj (Karviná)|Ráj]], kiu hodiaŭ kreas lokan parton de urbo [[Karviná]], en Ĉeĥio. La nomo ''Ráj'' estas ĉeĥigita ofica nomo de la devena nomo '''ROY''', kio en ĝusta traduko signifas &quot;Reĝo&quot;.

== Historio ==
Origine [[Renesanco|renesancan]] [[kastelo]]n lasis konstrui en la jaroj [[1564]]–[[1571]] princo [[Fridrich Kazimír Frýštatský|Bedřich Kazimír Těšínský]]. La nove konstruita kastelo devis verŝajne anstataŭgi sidejon en [[Fryštát]]. En la 50-aj jaroj de la 18-a jarcento dum [[Mikuláš Taaf el Carlingford]] ĝi estis baroke alikonstruita. En la jaro [[1863]] trafis la turon [[fulmo]], pro kio ĝi kaŭzis [[incendio]]n de la kastelo; tiu estis sekve riparita. En la jaro [[1899]] akiris ĝin en sian posedaĵon familio de [[Larisch-Mönnich]]. Ĝi apartenis al ili ĝis la jaro [[1945]], kiam ekposedis ĝin kiel konfiskaĵon mineja kompanio [[Ostravaj-karvinaj minejoj|OKM]] kaj vivis ĉi tie ministaj metilernantoj. Kiel lernejo ĝi funkciis ankaŭ en pli postaj jaroj – unue ĉi tie estis pola lernejo, pli poste Politika lernejo. Ekde la jaro [[1955]] funkciis en ĝi malsanulejo. Sed tiu devis en la jaro [[1968]] post trafalo de koridoro forlasi la kastelon kaj tiu tiel dezertiĝis. En la jaro [[1976]] ĝi forbrulis kaj ĉar neniu interesiĝis pri ĝi, ĝi estis en la jaro [[1980]] detruita.

==Historio en fotoj==

&lt;gallery&gt;
Zámek Ráj2.jpg|Kastelo Ráj vidata de sudo
Zámek Ráj4.jpg|Kastelo Ráj vidata de oriento
Zámek Ráj5.jpg|Kastelo Ráj vidata de nordo
Zámek Ráj3.jpg|Detruiĝanta kastelo Ráj fine de la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento
Zámek Ráj1.jpg|Devena stato de kastelaj keloj 
Ruiny fryštátského zámku Ráj 03.jpg|Ruinoj de kastela kelo en la jaro 2019
Ruiny fryštátského zámku Ráj 01.jpg|Ruinoj de kastela kelo en la jaro 2019
Ruiny fryštátského zámku Ráj 02.jpg|Ruinoj de kastela kelo en la jaro 2019
Ruiny fryštátského zámku Ráj 04.jpg|Ruinoj de konstruaĵo proksime de kastelo
Ruiny fryštátského zámku Ráj 05.jpg|Ruinoj de konstruaĵo proksime de kastelo
Ruiny fryštátského zámku Ráj 06.jpg|Ruinoj de konstruaĵo proksime de kastelo
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.zanikleobce.cz/index.php?obec=4471 Kastelo en zanikleobce.cz]
* [http://www.hrady.cz/index.php?OID=2273 Kastelo en hrady.cz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190718063354/https://www.hrady.cz/index.php?OID=2273 |date=2019-07-18 }}

[[Kategorio:Kasteloj en Karviná]]
[[Kategorio:Senjorujo Fryštát]]</text>
      <sha1>9zctx1kalintmsn4ieitoqvmvvs97hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Erhard Straßburger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>658055</id>
    <revision>
      <id>9479210</id>
      <parentid>9430380</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4482" sha1="69ls1gav4wrr0bearl905256a08omyy" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Johann Erhard STRASSBURGER''' (naskiĝinta la {{daton|25|2|1675}} en [[Markvippach]] — mortinta la {{daton|9|1|1754}} en [[Gotha]]) estis [[germanio|germana]] arkitekto de la [[baroko|baroka]] epoko.

== Vivo ==
Straßburger ekdeĵoris en 1701 por duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburg)]] en Gotao. La plej frue konfirmebla kunlaboro konstruprojekta surloka estis ĉe la starigo de [[Preĝejo frederika]] (la iama Tombeja kirko) en 1715. Neatingite li gravis dum al sekvintaj tri jardekoj en kirka konstruprojektaro de la duklando. En 1731 li nomumitis supera ĉefarkitekto. Laŭ komisio de duko [[Frederiko la 3-a (Saksio-Gotao-Altenburg)]] kaj de ties edzino [[Luise Dorothea de Sachsen-Meiningen]] li alikonstruis la Ordonoportistan ĝardenon je la belega [[Oranĝerio de Gotha]] en la 1730-aj jaroj. Kvankam Straßburger en 1746/1747 liveris du planojn por novkonstruo de ŝtona oranĝeria konstruaĵo ne li sed la [[vajmaro|vajmara]] ĉefarkitekto [[Gottfried Heinrich Krohne]] fine gajnis post konkurso en 1747 por kompleta novaranĝo de la oranĝeria ĝardenaro laŭ [[francio|franca]] modelo. Straßburger, estante ankoraŭ asistanto dum la preparlaboroj por novfaro de la oranĝeria zono, pensiuliĝis en 1751. Lia lasta kirka konstruo estis la Monta preĝejo en [[Gehlberg]], kiu post lia morto finfaritis en 1754. La majstro entombigitis sur la [[Tombejo malnova de Gotha]]; lia tombosthono forigitis okaze de la tombeja neniigo kaj la konstruo de naĝejo kaj lernejo apudaj en la jaro 1904-a.

La filo de Straßburger estis la ĉefarkitekto [[Johann Nikolaus Straßburger]] (en la Duklando [[ernestaj duklandoj|Saksio-Meiningen]]), lia nepo estis la landa ĉefarkitekto de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]], [[August Friedrich Straßburger]].&lt;ref&gt;Miriam von Gehren: ''Die Herzogin Anna Amalia Bibliothek in Weimar'', Köln 2013, p. 110&lt;/ref&gt;

== Konstruaĵoj ==
Straßburger kunlaboris ĉe la jenaj verkoj:

* [[Preĝejo Sankta Triunuo (Ohrdruf)]] en [[Ohrdruf]] (1709–1714)
* [[Preĝejo Immanuel (Altenbergen)]] en [[Leinatal]] (1710–1712)
* [[Preĝejo frederika]] en [[Gotha]] (1715)
* [[Kastelo Tenneberg]] en [[Waltershausen]] (alikonstruo 1714–1722)
* Mariokirko en [[Mechterstädt]] (1716/17)
* [[Maria Hospitalo (Gotha)]] kun kapelo (1716–1719)
* [[Preĝejo Sankta Leonardo (Frankenhain)]] en [[Frankenhain]] (1719–1722)
* [[Preĝejo Dia helpo (Waltershausen)]] en [[Waltershausen]] (1719–1723)
* [[Preĝejo Triunuo (Gräfenhain)]] en [[Gräfenhain]] (1727/28)
* [[Preĝejo Sankta Nikolao (Sundhausen)]] en Gotha-Sundhausen (1729/30)
* [[Preĝejo Sankta Laŭrenco (Gräfenroda)]] en [[Gräfenroda]] (1731–1733)
* [[Preĝejo Sankta Severo (Kleinrettbach)]] en [[Kleinrettbach]] (1733-1736)
* Ordonopostista domo en la Ordonopostista ĝardeno en [[Gotha]] (riparo 1735)
* [[Preĝejo Sankta Kruco (Wölfis)]] en [[Wölfis]] (1736/37)
* forcejo en la Ordonopostista ĝardeno en [[Gotha]] (1737/38)
* [[Preĝejo Sankta Maŭrico (Neuroda)]] en [[Neuroda]] (1739/40)
* [[Monta preĝejo (Gehlberg)]] en [[Gehlberg]] (1751–1754)

== Kirkaro ==
&lt;Gallery perrow=6 class=center&gt;
Dosiero:Gotha Friedrichkirche1.jpg|Friedrichskirche, Gotha
Dosiero:Kleinrettbach-Kirche-9-neu.jpg|St. Severi, Kleinrettbach
Dosiero:Kirche Gräfenhain.jpg|Dreifaltigkeitskirche, Gräfenhain
Dosiero:Woelfis Dorfkirche.JPG|St. Crucis, Wölfis
Dosiero:Frankenhain-Kirche-1.JPG|St. Leonhardi, Frankenhain
Dosiero:Mechterstädt-Kirche-außen-4.JPG|St. Marien, Mechterstädt
Dosiero:Ohrdruf-Trinitatiskirche-2.JPG|St. Trinitatis, Ohrdruf
Dosiero:Kirche-Sundhausen.jpg|St. Nicolai, Sundhausen
Dosiero:Stadtkirche waltershausen.JPG|''Zur Gotteshilfe'', Waltershausen
Dosiero:Kirche Neuroda.JPG|St. Mauritius, Neuroda
Dosiero:Gehlberg-Kirche-1.JPG|Bergkirche, Gehlberg
Dosiero:GothaHospitalportal.JPG|Maria-Magdalena-Hospital Gotha
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Hartmut Ellrich: ''Gothaer Baumeister des Barock: Der Oberlandbaumeister Johann Erhard Straßburger und seine Werke im Herzogtum Sachsen-Gotha.'' In: ''Gothaisches Museums-Jahrbuch 2004'', Rudolstadt 2003, p.&amp;nbsp;132 ss.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.orangerie-gotha.de/ Pagharo de la gotaa orangherio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200919054858/https://www.orangerie-gotha.de/ |date=2020-09-19 }}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Strassburger, Johann Erhard|1675|1754}}

[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]</text>
      <sha1>69ls1gav4wrr0bearl905256a08omyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frederika preĝejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>658109</id>
    <revision>
      <id>9479201</id>
      <parentid>9055751</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3304" sha1="qst9976813mxrqe6pawa39wuryz335g" xml:space="preserve">{{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE-TH|tersituo=Centra Gotha/Gotha|zomo=14}} 
'''Frederika preĝejo''' (germane: ''Friedrichskirche; Siechhofskirche'') estas [[protestantismo|protestantisma]] kirko en [[Gotao]], [[Germanujo]]. Temas pri la plej malgranda preĝejo en tiu ĉi urbo kaj la plej malnova [[baroko|baroka]] centralkonstruaĵo en tuta [[Turingio]].

== Historio ==
Jam en 1347 menciitis hospitalo por lepruloj sur la areo ''Schlichte'' apud la landa ŝoseo al [[Erfurto]] kun propra kirko estanta sub patroneco de Sankta Nikolao. La romanika konstruaĵo malkonstruitis en 1715 por starigi samgrunde la nunan sanktejon. Kominsiinto kaj nomdoninto estis lia duka moŝto [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburg)]] kiu per tio dankis Dion por ĉeso de malsano. Faronto estis la fama arkitekto [[Johann Erhard Straßburger]]. La fundamentaj ŝtonoj metitis en la 19.7.1715; konsekro sukcesis ankoraŭ la saman jaron.

== Arkitekturo kaj meblaro ==
[[Dosiero:Gotha Friedrichskirche4.jpg|eta|Sabloŝtona tabulo supre de la enirejo]]
La horizontala projekciaĵo de la kirko estas [[greka kruco]] kun kvar brakoj de sama longeco. La anguloj estas kvaroncirkaj niĉoj. Estas la konstruaĵo el superŝmiritaj brikŝtonmuroj dume la anguloj kaj la kadroj fenestraj kaj pordaj estas el [[grejso]] prilaborita. La per t.n. ruĝaj kastor-vostaĵoj kovrita tegmento estas kronata de [[firstotureto]] el [[ardezo]] griza. Ties diametro havas ankaŭ la formon de greka kruco. La planko de la iam blu- kaj blankkolora interno modesta havas brunruĝajn briksthonojn. En la transeptbrakoj troviĝas malimpresaj galerioj. Supre de la senornama altaro estas baroka ambono kun ŝildo montranta la nomon de Frederiko kun krono lia. En la jaro 1976 la gotaa orgenfaristo Rudolf Böhm faris novan orgenon por la kirko kiu havas unu klavaron kaj kvin [[registro (orgeno)|registrojn]]. Ĉe la suda fasado estas sonorilkonstruaĵo kun sonorilo.

== Aliaj detaloj ==
Ĝis la 20-a jarcento la kirko nomitis (laŭ la antaŭe samloke starinta Nikolao-kapelo) ''Frederika kapelo''. Tamen ĝis hodiaŭ la lokuloj nomas ĝin ankaŭ ''Malsanuleja kirko'' (Siechhofskirche). Supre de la enirejo estas impona tabulo grejsa kun latinlingva enskribaĵo jena: ''Anno orbis redempti 1715 diruto veteri sacellum novum fieri fecit fidelis servus fideli domino vitaeque restitutori superato morbo periculosissimo gratum animum probaturus.''&lt;ref&gt; Traduko: ''En la jaro 1715 post la savo de la mondo starigis fidela servo honore al la fidinda Sinjoro kaj vivoredoninto post pluvivita danĝereta malsano, por atesti la dankeman econ sian, novan etan sanktejon post kiam detruitis la malnova.'' Citaĵo laŭ: Hans-Jürgen Hinrichs, ''Lateinische und griechische Inschriften in Gotha und Umgebung'', Teil II, Gotha und Fulda, Ulenspiegel, 199,; p. 304 ss.&lt;/ref&gt; En la jaro 2000 la tabulkopio muntitis tie por anstataŭigi la dum jardekoj malaperintan originalan tabulon. La kirko ankaŭ hodiaŭ utiliĝis por diservoj; ĝi estas monumentprotektita.

== Literatur ==
* Walther Volkland: ''Das Armenhaus und die Friedrichskapelle.'' In: Gotha. Das Buch einer deutschen Stadt, Bd. 2, p. 44-45, Gotha 1938

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]</text>
      <sha1>qst9976813mxrqe6pawa39wuryz335g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479202</id>
      <parentid>9479201</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historio */</comment>
      <origin>9479202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3306" sha1="4fjm5bjcxy9gvyur8hqm9oq43vf9mu7" xml:space="preserve">{{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE-TH|tersituo=Centra Gotha/Gotha|zomo=14}} 
'''Frederika preĝejo''' (germane: ''Friedrichskirche; Siechhofskirche'') estas [[protestantismo|protestantisma]] kirko en [[Gotao]], [[Germanujo]]. Temas pri la plej malgranda preĝejo en tiu ĉi urbo kaj la plej malnova [[baroko|baroka]] centralkonstruaĵo en tuta [[Turingio]].

== Historio ==
Jam en 1347 menciitis hospitalo por lepruloj sur la areo ''Schlichte'' apud la landa ŝoseo al [[Erfurto]] kun propra kirko estanta sub patroneco de Sankta Nikolao. La romanika konstruaĵo malkonstruitis en 1715 por starigi samgrunde la nunan sanktejon. Kominsiinto kaj nomdoninto estis lia duka moŝto [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kiu per tio dankis Dion por ĉeso de malsano. Faronto estis la fama arkitekto [[Johann Erhard Straßburger]]. La fundamentaj ŝtonoj metitis en la 19.7.1715; konsekro sukcesis ankoraŭ la saman jaron.

== Arkitekturo kaj meblaro ==
[[Dosiero:Gotha Friedrichskirche4.jpg|eta|Sabloŝtona tabulo supre de la enirejo]]
La horizontala projekciaĵo de la kirko estas [[greka kruco]] kun kvar brakoj de sama longeco. La anguloj estas kvaroncirkaj niĉoj. Estas la konstruaĵo el superŝmiritaj brikŝtonmuroj dume la anguloj kaj la kadroj fenestraj kaj pordaj estas el [[grejso]] prilaborita. La per t.n. ruĝaj kastor-vostaĵoj kovrita tegmento estas kronata de [[firstotureto]] el [[ardezo]] griza. Ties diametro havas ankaŭ la formon de greka kruco. La planko de la iam blu- kaj blankkolora interno modesta havas brunruĝajn briksthonojn. En la transeptbrakoj troviĝas malimpresaj galerioj. Supre de la senornama altaro estas baroka ambono kun ŝildo montranta la nomon de Frederiko kun krono lia. En la jaro 1976 la gotaa orgenfaristo Rudolf Böhm faris novan orgenon por la kirko kiu havas unu klavaron kaj kvin [[registro (orgeno)|registrojn]]. Ĉe la suda fasado estas sonorilkonstruaĵo kun sonorilo.

== Aliaj detaloj ==
Ĝis la 20-a jarcento la kirko nomitis (laŭ la antaŭe samloke starinta Nikolao-kapelo) ''Frederika kapelo''. Tamen ĝis hodiaŭ la lokuloj nomas ĝin ankaŭ ''Malsanuleja kirko'' (Siechhofskirche). Supre de la enirejo estas impona tabulo grejsa kun latinlingva enskribaĵo jena: ''Anno orbis redempti 1715 diruto veteri sacellum novum fieri fecit fidelis servus fideli domino vitaeque restitutori superato morbo periculosissimo gratum animum probaturus.''&lt;ref&gt; Traduko: ''En la jaro 1715 post la savo de la mondo starigis fidela servo honore al la fidinda Sinjoro kaj vivoredoninto post pluvivita danĝereta malsano, por atesti la dankeman econ sian, novan etan sanktejon post kiam detruitis la malnova.'' Citaĵo laŭ: Hans-Jürgen Hinrichs, ''Lateinische und griechische Inschriften in Gotha und Umgebung'', Teil II, Gotha und Fulda, Ulenspiegel, 199,; p. 304 ss.&lt;/ref&gt; En la jaro 2000 la tabulkopio muntitis tie por anstataŭigi la dum jardekoj malaperintan originalan tabulon. La kirko ankaŭ hodiaŭ utiliĝis por diservoj; ĝi estas monumentprotektita.

== Literatur ==
* Walther Volkland: ''Das Armenhaus und die Friedrichskapelle.'' In: Gotha. Das Buch einer deutschen Stadt, Bd. 2, p. 44-45, Gotha 1938

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]</text>
      <sha1>4fjm5bjcxy9gvyur8hqm9oq43vf9mu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tadao Ando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>658800</id>
    <revision>
      <id>9479362</id>
      <parentid>9422586</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="g91pcu5exspijst1cjsu6p3yy7xgwnl" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
[[Dosiero:Ft Worth Modern 02.jpg|eta|maldekstre|''Modern Art Museum'' de Fort Worth, Fort Worth, Teksaso,]]
[[Dosiero:Ft Worth Modern 08.jpg|eta|maldekstre|''Modern Art Museum'' de Fort Worth, la restoracio.]]
[[Dosiero:Galleria akka.jpg|eta|maldekstre|Galerio Akka, [[Osaka]], 1988.]]
'''Tadao ANDO''' (安藤 忠雄 Andō Tadao, 13a de septembro 1941) estas [[Japanio|japana]] [[Memlernanto|memlernanta]] [[arkitekto]]&lt;ref&gt; [http://www.greatbuildings.com/architects/Tadao_Ando.html &quot;Tadao Ando - Great Buildings Online&quot;.] www.greatbuildings.com. Arkivita el la originalo en la 10a de septembro 2017. Alirita la 9an de septembro 2019. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20171109153828/http://www.pritzkerprize.com/1995/bio &quot;Biography: Tadao Ando&quot;.] The Pritzker Architecture Prize. Arkivita el la originalo en la 9a de novembro 2017. Alirita la 9an de septembro 2019. &lt;/ref&gt; kies atingoj en arkitekturo kaj pejzaĝo estis kategoriigitaj de arkitektura historiisto Francesco Dal Co kiel &quot;kritika regionismo&quot;. Li estis la ricevinto de la [[Pritzker-premio]]n de 1995.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografioj ==
* Francesco Dal Co. ''Tadao Ando: Complete Works''. Phaidon Press, 1997. {{ISBN|0-7148-3717-2}}
* Kenneth Frampton. ''Tadao Ando: Buildings, Projects, Writings'', eldonejo [[Rizzoli]], 1984. {{ISBN|0-8478-0547-6}}
* Randall J. Van Vynckt. ''International Dictionary of Architects and Architecture''. St. James Press, 1993. {{ISBN|1-55862-087-7}}
* Masao Furuyama. “Tadao Ando”. Taschen, 2006. {{ISBN|978-3-8228-4895-1}}
* Werner Blaser, “Tadao Ando, Architecktur der Stille, Architecture of silence” Birkhäuser, 2001. {{ISBN|3-7643-6448-3}}
* Jin Baek, “Nothingness: Tadao Ando’s Christian Sacred Space”. Routledge, 2009. {{ISBN|978-0-415-47854-0}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons category|Tadao Ando}}
* [http://www.tadao-ando.com/index_eng.html Tadao Ando, oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150211065241/http://www.tadao-ando.com/index_eng.html |date=2015-02-11 }}
* [http://www.minimalisti.com/architecture/01/minimalist-architect-tadao-ando.html Architect Tadao Ando projects]
* [http://www.greatbuildings.com/architects/Tadao_Ando.html Tadao Ando, retejo en greatbuildingsonline.com]
* [http://archrecord.construction.com/people/interviews/archives/0205Ando.asp Architectural Record Magazine | Interviews | Tadao Ando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111018122458/http://archrecord.construction.com/people/interviews/archives/0205Ando.asp |date=2011-10-18 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Ando, Tadao}}

[[Kategorio:Japanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Japanaj boksistoj]]
[[Kategorio:Oficiroj de la franca ordeno de Artoj kaj Literaturo]]
[[Kategorio:Gajnintoj de la Pritzker-premio]]</text>
      <sha1>g91pcu5exspijst1cjsu6p3yy7xgwnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neparolanta aŭtismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>660332</id>
    <revision>
      <id>9479365</id>
      <parentid>9456579</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13040" sha1="7a0mugu5w66zua7wmswpgk5mj35bu7o" xml:space="preserve">'''Neparolanta aŭtismo''' estas kategorio de [[aŭtismo]]. Karaktera estas, ke la ulo ne parolas, uzas tre malmultan vortojn, aŭ ne uzas lian parolkapablon por komuniki. Oni konsideras, ke tute neparolantaj uloj estas [[muteco|mutaj]], ĉar ili ne lernis paroli. 
==Fono==
Laŭ fruaj kalkuloj, 25%-50% de infanoj diagnozitaj pro aŭtismo diras maksime nur tre malmultajn vortojn.&lt;ref name=pmid23956859/&gt; Esploroj pri aŭtismo okupiĝis tre malmulte kun neparolantaj uloj.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.rasd.2014.06.007 |title=Testing nonverbal IQ in children with Autism Spectrum Disorders |journal=Research in Autism Spectrum Disorders |volume=8 |issue=9 |pages=1200–7 |year=2014 |last1=Bardikoff |first1=Nicole |last2=McGonigle-Chalmers |first2=Margaret }}&lt;/ref&gt; Ankaŭ la kalkuloj ne estas esploritaj; mankas akceptitaj metodoj por esplori ilin. Estas metodoj, kiuj estas apartaj por malgrandaj infanoj, sed ne al pli aĝaj infanoj, adoleskantoj aŭ adultoj.&lt;ref name=pmid24353165&gt;{{cite journal |doi=10.1002/aur.1334 |pmid=24353165 |pmc=4139180 |title=Assessing the Minimally Verbal School-Aged Child with Autism Spectrum Disorder |journal=Autism Research |volume=6 |issue=6 |pages=479–93 |year=2013 |last1=Kasari |first1=Connie |last2=Brady |first2=Nancy |last3=Lord |first3=Catherine |last4=Tager-Flusberg |first4=Helen }}&lt;/ref&gt; Oni ofte konsideras neparoladon kiel signo de malfunkciado.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; 

Oni okupiĝis pleje kun parolevolvo ĉe aŭtismuloj, kaj havis intereson en prognozoj pri parolevolvo. Laŭ esploroj, parolado devas komenci pli frue ol 5 jaroj;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mayo|first=Jessica|last2=Chlebowski|first2=Colby|last3=Fein|first3=Deborah A.|last4=Eigsti|first4=Inge-Marie|date=February 2013|title=Age of First Words Predicts Cognitive Ability and Adaptive Skills in Children with ASD|url=http://link.springer.com/10.1007/s10803-012-1558-0|journal=Journal of Autism and Developmental Disorders|volume=43|issue=2|pages=253–264|doi=10.1007/s10803-012-1558-0|issn=0162-3257|pmc=4386060|pmid=22673858}}&lt;/ref&gt; se oni ne parolas kiam li estas 5 jara, li ne parolos aŭ li ne uzos normale funkcionantan parolon.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1111/1471-3802.12384 |title=Self-paced segmentation of written words on a touchscreen tablet promotes the oral production of nonverbal and minimally verbal autistic children |journal=Journal of Research in Special Educational Needs |volume=17 |issue=4 |pages=265–73 |year=2017 |last1=Vernay |first1=Frédérique |last2=Kahina |first2=Harma |last3=Thierry |first3=Marrone |last4=Jean-Yves |first4=Roussey }}&lt;/ref&gt; Frua lingva evolvo montras sukceson en lernado, laboro, sociala vivo kaj sendependeco.&lt;ref name=pmid23956859&gt;{{cite journal |doi=10.1155/2013/436286 |pmid=23956859 |pmc=3727194 |title=Sensory Response Patterns in Nonverbal Children with ASD |journal=Autism Research and Treatment |volume=2013 |pages=436286 |year=2013 |last1=Patten |first1=Elena |last2=Ausderau |first2=Karla K |last3=Watson |first3=Linda R |last4=Baranek |first4=Grace T }}&lt;/ref&gt;

Infanoj kiuj estas diagnozitaj per aŭtismo estis pleje inter 2 kaj 3 jaroj, kaj estis diagnozitaj laŭ sia konduto kaj sociaj problemoj. Ili povas havi digestajn problemojn, atakojn kaj dormajn problemojn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.autismspeaks.org/what-autism|title=What Is Autism? {{!}} Autism Speaks|website=Autism Speaks|language=en|access-date=2018-10-25}}&lt;/ref&gt;

==Prognozoj==
Oni ne konas kialojn de neparolanta aŭtismo, sed oni trovis ligilon kun komuna atendo kaj lingvaj kapabloj. Komuna atendo estas, ke oni montras per mano aŭ per okulo al iu; alia persono sekvas tiun, kaj poste ili atendas la saman objekton. Oni montris, ke aŭtismuloj ofte havas problemojn kun tiu.&lt;ref name=pmid21907346&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.jcomdis.2011.08.002 |pmid=21907346 |title=The emergence of nonverbal joint attention and requesting skills in young children with autism |journal=Journal of Communication Disorders |volume=44 |issue=6 |pages=569–83 |year=2011 |last1=Paparella |first1=Tanya |last2=Goods |first2=Kelly Stickles |last3=Freeman |first3=Stephanny |last4=Kasari |first4=Connie }}&lt;/ref&gt; Sondo montras, ke malfruoj, malesto aŭ ĝenerala neadekvata responso estas pli oftaj ĉe neparolataj aŭtistoj. Ankaŭ serĉado al repetitivaj aŭ intensaj stimuloj estas pli ofta ĉe ili. Tiu povas montri alian ligilon.&lt;ref name=pmid23956859/&gt;
==Kialoj==
Oni ne konas la kialojn. Oni havas teorion pri rolo de [[amigdalo (cerbo)|amigdalo]], sed oni necesus plian pruvon. La teorio fokusas al graveco de amigdalo en socialaj kontaktoj, kaj montras, ke problemoj en socialaj kontakto estas unu ĉefa simptomo. Oni pensas, ke amigdalo gravas en [[fuĝo-lukto reago]], kaj ĝia aktiveco korelas kun timo. Ĝi havas ankaŭ rolon en socialaj kontakto, kiel eksperimentoj kun animaloj sugestas. pruvoj proponas, ke trofunkcionado estas pli akurata, ol teorio pri lezio.&lt;ref name = &quot;:10&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1001/archpsyc.63.12.1417 |title=Amygdala Volume and Nonverbal Social Impairment in Adolescent and Adult Males with Autism |journal=Archives of General Psychiatry |volume=63 |issue=12 |year=2006 |last1=Nacewicz |first1=Brendon M |last2=Dalton |first2=Kim M |last3=Johnstone |first3=Tom |last4=Long |first4=Micah T |last5=McAuliff |first5=Emelia M |last6=Oakes |first6=Terrence R |last7=Alexander |first7=Andrew L |last8=Davidson |first8=Richard J |pmc=4767012 }}&lt;/ref&gt;

Laŭ sondoj pri lezioj, damaĝoj de amigdalo rezultas gravajn problemojn de socialaj kontaktoj en bestoj. Vervet simioj ne flegis iliajn idojn, eĉ ili mistraktis ilin.&lt;ref name=pmid10781695&gt;{{cite journal |doi=10.1016/S0149-7634(00)00011-7 |pmid=10781695 |title=The amygdala theory of autism |journal=Neuroscience &amp; Biobehavioral Reviews |volume=24 |issue=3 |pages=355–64 |year=2000 |last1=Baron-Cohen |first1=S |last2=Ring |first2=H.A |last3=Bullmore |first3=E.T |last4=Wheelwright |first4=S |last5=Ashwin |first5=C |last6=Williams |first6=S.C.R }}&lt;/ref&gt;  Ratoj iĝis pli malsovaĝaj.&lt;ref name=pmid10781695/&gt; Simioj kun lezio de antaŭa temporala lobo montris simptomojn de sindromo de Klüver–Bucy: perdon de timo, hiperseksualecon, hiperoralecon, kaj ofte ili povis ne rekoni objektojn.&lt;ref name=pmid10781695/&gt;

Laŭ pruvo, lezio de amigdalo okazas emotionala, orala, kaj seksualaj anomalioj priskribitajn supre.&lt;ref name=pmid10781695/&gt; Tiuj anomalioj koincidas kun definiaj simptomoj de aŭtismo. 

Analizo de homaj cerboj post morto, oni trovis kreskitan denson de neŭronoj en amigdalo de aŭtismaj cerboj, kiu signifikas potencialan rilaton, kaj subtenas modelon pri hiperaktiveco.&lt;ref name=pmid10781695/&gt;

En sondo, aŭtismaj subjektoj devis determini emocion de persono, kiun ili povas vidi en imaĝoj. Pli malgranda amigdalo plilongigis tempon por respondo, sed akuratecon ne.&lt;ref name=pmid10781695/&gt; Amigdalo de aŭtismuloj igis malpli aktiva ol amigdalo de kontrolaj personoj. Anstataŭe regiono en [[tempia lobo]] reagis, kies tasko estas nomi aŭ priskribi imagojn.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt; Oni pensas, ke tiu estas malpli por uzi emociajn kaj socialajn ligojn, ol objektiva kaj fakta prilaborado. Oni konkludis, ke aŭtismuloj ne inteligas, kiun la persono sentas, sed ili lernis, kiu mieno kiun emocion signifikas. Tiu subtenas mentalan deficiton pri komunikado de sentoj.

Speciale, en neparola aŭtismo amigdaloj estas pli malgrandaj ol en kontrolaj personoj, sed ne malpli neŭronon, kiu sugestas hiperkontaktecon. Oni trovis negativan korelacion de grandeco de amigdalo kaj severeco de simptomoj.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt;

En sindromo de Kanner estas amigdalo pligrandigita en infaneco. Oni havas teoriojn,  kial. En [[deprimo]], streso kaj timo gvidas al [[alostaso]], kiu degeneras neŭronojn. Komenca hipertrofio, poste atrofio igas en sama regiono, paralele kun pliseverado de deprimo. Oni pensas, ke simila proceso igas en aŭtismaj cerboj, kiu pravigas tiun ŝanĝon de volumeno.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt;

Uzante okulsekvantajn programarojn, esploristoj trovis, ke pli malgranda amigdalo asocias kun malkreskado de okula fiksado.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt; En homa komunikado, okuloj komunikas pri emocioj, do tiu estas baza en komunikado kaj rekonado. Oni trovis ligilon ankaŭ kun metakomunikado. Tiu sugestas gravan rolon de amigdalo en komunikado ĝenerale kaj en imitado de konduto.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt;

Esploristoj povis trovi asocion ankaŭ kun neparola komunikado.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt; Tiu sugestas, ke amigdalo havas tre grandan rolon en ĉiu formo de komunikado; kaj ĝi havas similan gravan rolon en kontakto kun homoj, kiu eblas imitadon de memtenado.

Oni povis prognozi komunikajn kapablojn kaj severecon de aŭtismo laŭ aktiveco de amigdalo. Subjektoj kun malpli aktiveco en amigdalo havis severajn simptomojn, kaj kiuj havis aktivan amigdalon, tiuj havis bonan kapablojn por komuniki.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt;

Lingva evolviĝo bazas sur imitado, simile al aliaj interpersonaj kapabloj.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt; Neparolantaj aŭtismuloj povas lerni pli bazajn metojn, kiel montri al imagoj aŭ objektoj. Tiu ne bezonas personajn interrilatojn, kiel por lerni paroli. 

Gravas, ke oni kredu al tiuj esploroj garde. Oni devus fari longtempajn esplorojn por ekkoni pli bone la patologio de aŭtismo.&lt;ref name = &quot;:10&quot;/&gt; Anomalioj pleje ekiĝas el kompleksa interago de plena cerbo. Oni devus trakti aŭtismon kiel pli kompleksa, ol alproprigi ĝin simple al difekto de amigdalo.

==Komunikado==
Por helpi al neparolantaj uloj, oni uzas variajn sistemojn de helpanta kaj aŭgmenta komunikado. Mansignaj sistemoj helpas malmultaj al aŭtismuloj, ĉar ili necesas okulkontakton, kiu estas nekonforma al ili. Oni tamen instruas faciligitajn versiojn de signolingvoj.

Pleje oni donas imagojn al aŭtismuloj, kaj instruas al ili, kiel uzi tiujn. La imagoj povas esti en libro, en kartoj, aŭ en monitoro. Komputeraj sistemoj ankaŭ povas eldiri vortojn. Unue la infano lernas tiel signi bazajn necesojn; poste li lernas, kiel uzi la sistemon por lerneja lernado. Adoleskantoj lernas multipaŝajn sistemojn, kiujn ili devas enŝalti, kaj serĉi imagojn aŭ foliumi.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.rasd.2012.05.005 |title=Teaching advanced operation of an iPod-based speech-generating device to two students with autism spectrum disorders |journal=Research in Autism Spectrum Disorders |volume=6 |issue=4 |pages=1258–64 |year=2012 |last1=Achmadi |first1=Donna |last2=Kagohara |first2=Debora M |last3=Van Der Meer |first3=Larah |last4=o'Reilly |first4=Mark F |last5=Lancioni |first5=Giulio E |last6=Sutherland |first6=Dean |last7=Lang |first7=Russell |last8=Marschik |first8=Peter B |last9=Green |first9=Vanessa A |last10=Sigafoos |first10=Jeff }}&lt;/ref&gt; Tiuj sistemoj estas uzeblaj en plia ĉirkaŭoj, hejme, en lernejo, aŭ dum laboro.&lt;ref name=pmid24655345&gt;{{cite journal |doi=10.1111/1460-6984.12079 |pmid=24655345 |title=Long-term effects of PECS on social-communicative skills of children with autism spectrum disorders: A follow-up study |journal=International Journal of Language &amp; Communication Disorders |volume=49 |issue=4 |pages=478–85 |year=2014 |last1=Lerna |first1=Anna |last2=Esposito |first2=Dalila |last3=Conson |first3=Massimiliano |last4=Massagli |first4=Angelo }}&lt;/ref&gt; Laŭ longtempa sondo, PECS virkas pozitive al socializado kaj komunikado. Ankaŭ komuna atendo kaj [[inicado]] kaj igado en komunaj ludoj, tiuj gravas al akirado kaj evolvado de lingvaj kapabloj.&lt;ref name=pmid24655345/&gt;
==Sondoj==
Oni ofte sugestas, ke indentifikado kaj reproduktado de [[silabo]]j gravas dum parolevolvo. Laŭ sondo, lingvaj kapabloj povis pli evoviĝi, se neparolantaj aŭtismuloj povis atendi al unu silabo dum unu tempo. Oni povas helpi al aŭtismuloj lerni paroli, se oni montras kaj sonas silabojn, kiujn la infano imitas.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Pleje la sondoj estas malgrandaj kaj necesus aliajn sondojn por subteni iliajn rezultojn, kaj serĉi, ĉu oni povus ĝeneraligi ilin al ĉiu grupo de aĝo. Pleje oni okupiĝis pri uzado de parolĝeneralaj sistemoj en neparolanta aŭtismo, kiuj bazas sur pli bazaj kapabloj, kiel montri al unu bildo kaj demandi stimulojn. Serĉado pri elvoviĝintaj metodoj de komunikatoj estas tre rara.&lt;ref name=pmid22940168&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.ridd.2012.07.027 |pmid=22940168 |title=Using iPods® and iPads® in teaching programs for individuals with developmental disabilities: A systematic review |journal=Research in Developmental Disabilities |volume=34 |issue=1 |pages=147–56 |year=2013 |last1=Kagohara |first1=Debora M |last2=Van Der Meer |first2=Larah |last3=Ramdoss |first3=Sathiyaprakash |last4=O'Reilly |first4=Mark F |last5=Lancioni |first5=Giulio E |last6=Davis |first6=Tonya N |last7=Rispoli |first7=Mandy |last8=Lang |first8=Russell |last9=Marschik |first9=Peter B |last10=Sutherland |first10=Dean |last11=Green |first11=Vanessa A |last12=Sigafoos |first12=Jeff }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}
==Traduko==
{{Tradukita
| lingvo = en
| artikolo = Nonverbal autism
| revizio = nuna
}}

[[Kategorio:Aŭtismo]]</text>
      <sha1>7a0mugu5w66zua7wmswpgk5mj35bu7o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lole y Manuel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>669762</id>
    <revision>
      <id>9479339</id>
      <parentid>9146438</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="s6qacdq1bgoeay7yc5ov20kx8o24erf" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Lole y Manuel.jpg|eta|Lole kaj Manuel Molina.]]
'''Lole y Manuel''' estis profesia kaj persona paro de [[Flamenko|flamenkaj artistoj]] [[ciganoj|ciganaj]] formita en [[1972]] de la geedzoj [[Dolores Montoya Rodríguez]] (1954-) kaj [[Manuel Molina Jiménez]] (1948-2015). Tiu paro estis la unua montro de flamenka muziko direktita al publiko ne ekskluzive flamenka, estante pioniroj de la muzika tendenco nomita &quot;nova [[flamenko]].
[[Dosiero:Manuel con Lole.jpg|eta|Lole kaj Manuel en &quot;al alba con alegría&quot;.]]

== Biografio ==
'''Lole y Manuel''' (Lole kaj Manuel) estis geedzoj kaj muzika paro de [[flamenko]] formita en 1972 de Dolores Montoya Rodríguez ([[Sevilla]], [[1954]]) kaj Manuel Molina Jiménez ([[Ceuta]], [[1948]] - [[San Juan de Aznalfarache]], [[Sevilla]], 19a de majo [[2015]]).&lt;ref&gt;[http://sevilla.abc.es/cultura/musica/20150519/sevi-muere-manuel-molina-201505190748.html Muere Manuel Molina, el nuevo día del flamenco]&lt;/ref&gt; Ili havas ununuran filinon ankaŭ kantistino nomita Alba Molina. Kaj Manuel Molina kaj Dolores Montoya estas membroj de familioj de [[ciganoj]] de arta stirpo de flamenkaj kantistoj kaj dancistoj.

Ili ekkarieris kune kiel duopo en 1973 (Lole kantis kaj Manuel gitaris) kaj ili veturis al Madrido por registro de disko ĉe Movieplay, sed estis malkonsento kaj oni ne subskribis kontrakton; ĉiuokaze ''Nuevo Día'' (Movieplay, 1975) estis publikigita kaj sukcesis. Post tio la diskeldonejo [[CBS]] proponis al ili kontrakton por registri diskojn. Ekde tiam ili sukcese famiĝis, vendis multajn diskojn kaj aperis en multnombraj festivaloj tra tuta Hispanio en la dua duono de la 1970-aj kaj la [[1980-aj jaroj]].

Ekde 1993 iliaj karieroj disiĝis, sed foje ili aperis kunlabore porokaze ekzemple por registrado kiel tiu de la disko de Lole Montoya ''Ni el Oro Ni la Plata'' (Sum, 2004), en kiu Manuel verkis kelkajn pecojn kaj eĉ ili ludas kune.

La muziko de Lole y Manuel foje aperis en [[kino]], elstare per partopreno en filmoj ''Manuela'' de Gonzalo García Pelayo, ''Flamenco'' kaj ''Deprisa, deprisa'' de [[Carlos Saura]] kaj ''Siesta'' de Mary Lambert, krom en la sonbendo de ''Kill Bill: 2'' de [[Quentin Tarantino]].

La 19an de majo 2015 mortis Manuel Molina 67-jaraĝa en sia hejmo de San Juan de Aznalfarache, viktimo de mortiga kancero.

== Diskaro ==
* ''Nuevo día - El origen de una leyenda'' (1975)
* ''Pasaje del agua'' (1976)
* ''Lole y Manuel'' (1977)
* ''Al alba con alegría'' (1980). Akompanataj de &quot;Imán, Califato Independiente&quot;
* ''Casta'' (1984)
* ''Lole y Manuel cantan a Manuel de Falla'' (1992)
* ''Alba Molina'' (1994)
* ''Una voz y una guitarra''. Koncerte el Teatro Monumental de Madrido (1995).

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20060529055431/http://www.esflamenco.com/bio/es10216.html Ficha de Lole y Manuel en esflamenco.com]
* [https://web.archive.org/web/20061201203234/https://www.flamenco-world.com/tienda/autor/lole-y-manuel/573/ Ficha de Lole y Manuel en flamenco-world]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Hispanaj kantistoj]]
[[Kategorio:Hispanaj ciganoj]]
[[Kategorio:Hispanaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Flamenko]]
[[Kategorio:Hispanaj muzikaj grupoj]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979]]
[[Kategorio:Muzikaj duopoj]]
[[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1973]]</text>
      <sha1>s6qacdq1bgoeay7yc5ov20kx8o24erf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferenc Tolvay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670320</id>
    <revision>
      <id>9479374</id>
      <parentid>7660184</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2250" sha1="g5pu437w7ugfbck9gu71n1xiffz4rzi" xml:space="preserve">''Informoj de la informkesto havas necertajn informojn!''
{{Informkesto homo
|nomo                 = Ferenc Tolvay
|dosiero              = 
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = 
|naskonomo            = 
}}
'''[[Francisko|Ferenc]] Tolvay''' [tolvai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Tolvay Ferenc''' estis [[Hungario|hungara]] [[matematikisto]], [[instruisto]], lernejestro, bienulo. Lia [[nobelo|nobela]] antaŭnomo estis ''menyői'', liaj familiaj nomvariantoj estis ''Tolvaj, Tholvay, Tholway,'' lia persona nomo laŭ la malnova [[ortografio]] estis ''Ferencz''.

Ferenc Tolvay&lt;ref&gt;https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC15363/15807.htm&lt;/ref&gt; naskiĝis en [[1649]] aŭ en [[1650]] en [[Gyöngyös]] (laŭ alia informo en [[Mineu|Menyő]] ([[Transilvanio]], nuntempe [[Mineu]] en [[Rumanio]]), li mortis ie eble en [[1711]].

== Biografio ==
Ferenc Tolvay studis en Gyöngyös, probable ankaŭ en [[Sárospatak]]. De 1676 ĝis 1680 li estis instruisto kaj lernejestro en pluraj lernejoj. En [[1704]] li aranĝis [[taĉmento]]n kaj aliĝis al liberecbatalo de [[Ferenc Rákóczi la 2-a]]. Iom poste li estis fortikaĵestro en pluraj [[fortikaĵo]]j. Li verkis matematikajn librojn (li estis aŭtoro de unu el la plej disvastigitaj elementaj aritmetikaj manlibroj en Hungarujo) kaj poemecan kronikon pri la liberecbatalo. Li mortis sola sen idoj.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Az Arithmetikának avagy Az Számlálásnak öt Speciesinek rövid Magyar Regulákban foglaltatott Mestersége'' (Debrecen, 1674, 1675, poste en aliaj lokoj, lastfoje en 1727)  
* ''Atrium Ingeniosae Artis Arithmeticae'' latinlingva lernolibro (Debrecen, 1706)
* poemeca kroniko

== Fontoj ==
* [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj T, TY, poste serĉu la nomon)]
* [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/index.htm hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj T, TY, poste serĉu la nomon)]
* [https://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=225 slovaklingva biografio]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tolvay Ferenc}}
[[Kategorio:Hungaraj matematikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj instruistoj]]</text>
      <sha1>g5pu437w7ugfbck9gu71n1xiffz4rzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Citrulino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670396</id>
    <revision>
      <id>9479421</id>
      <parentid>9443706</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8338" sha1="6wy59szci3k724oaqvxbboi5ti8gxu3" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''Citrulino'''&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:L-Citrullin2.svg|200ra|citrulino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Plata kemia strukturo de la Citrulino'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:L-Citrulline molecule ball from xtal.png|200ra|citrulino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Tridimensia kemia strukturo de la Citrulino'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:Taiwan_2009_Tainan_City_Organic_Farm_Watermelon_FRD_7962.jpg|200ra]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''&lt;small&gt;Citrulino nature trovatas en la fruktoj de la genro [[akvomelono|Citrullus lanatus]]&lt;/small&gt;'''
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''C|6|H|13|N|3|O|3'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=372-75-8 372-75-8]
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.9367.html 9367]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/9750 9750]
|-
|'''[[Merck Index]]'''||15,2330
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||blankaj senodoraj kristaloj
|-
|[[Molmaso]]||175,185 g·mol&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]|| 1,2919g cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||214°C&lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB6423883.htm Chemical Book]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||386,7°C&lt;ref&gt;[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.9367.html ChemSpider]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||187 °C
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]|| 2,508
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:200 g/L
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']]
|-
|[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]]
|-
|[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S24/25|S24/25]] [[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36|S36]]
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']]
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}}
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|07}}&lt;/center&gt;
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|264|280|302+352|305+351+338|321|332+313|337+313|362}}&lt;ref&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Citrulline#section=GHS-Classification PubChem]&lt;/ref&gt;
|-style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;(25 °C kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

'''Citrulino''' aŭ C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;13&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; estas [[aminoacido]] ne proteinogena, senkolora kaj senodora solidaĵo, ekzistanta sub la formo de du enatiomeroj. Kiel la plejmulto el la aminoacidoj, ĝia natura formo estas la levogira. Ĝi ne estas kodigita de la [[ADN]], sed ĝi estas produktata ekde la [[arginino]] per enzima procedo. Ĝi estas nature trovata en la fruktoj de la familio el la [[kukurbacoj]]. Ĝi ankaŭ troviĝas en la verdaĵoj tiaj kiaj [[cepo]]j kaj [[ajlo]]j, kaj en proteinhavaj nutraĵoj tiaj kiaj fiŝoj, viandoj, legomoj kaj laktoderivaĵoj. La citrulino kaj la [[arginino]] partoprenas en la urea ciklo en la hepato kaj estas fundamenta por la homa organismo.

La sintazaj enzimoj de la [[Nitrogena monooksido|nitrogena unuoksido]] [[Sekreciado|sekrecias]] la neŭrotransmisiilon nitrogenan unuoksidon ekde la [[arginino]], estigante kiel sekundaran produkton la citrulinon. La citrulino estas antaŭaĵo de la aminoacido [[arginino]] dum ĝia biosintezo. Citrulinemio estas [[hereda malsano]] kies kaŭzoj estas troo da [[amoniako]] kaj venenaj substancoj en la sango.&lt;ref&gt;[https://ghr.nlm.nih.gov/condition/citrullinemia Genetics Home Reference]&lt;/ref&gt; Ĝia traktado inkludas la uzon de [[arginino]], [[natria benzoato]] kaj [[natria fenilacetato]].&lt;ref&gt;[https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/citrullinemia Science Direct]&lt;/ref&gt;

== Sintezoj ==
=== Sintezo 1 ===
* Preparado per agado de &quot;karbamoila fosfato&quot; kaj &quot;ornitino&quot;:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:Carbamoyl phosphate 3D.png|100ra|karbamoila fosfato]]+[[Dosiero:Ornithine 3D.png|100ra|ornitino]]&lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:L-Citrulline molecule ball from xtal.png|100ra|citrulino]]+[[Dosiero:Phosphonic-acid-3D-balls-A.png|fosfonata acido|70ra]]
|}
&lt;/center&gt;

=== Sintezo 2 ===
* Biologia preparado per traktado de [[glutamino]] al [[glutamata acido]] kaj sekve al &quot;ornitino&quot; kaj citrulino&lt;ref&gt;[https://books.google.com.br/books?id=HkQIDgAAQBAJ&amp;pg=PA143&amp;dq=citrulline&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjkssDG3_3lAhVJKLkGHRwTAg4Q6AEIQjAE#v=onepage&amp;q=citrulline&amp;f=false Mass Spectrometry and Stable Isotopes in Nutritional and Pediatric Research]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/figure/Physiologic-pathway-of-glutamine-into-citrulline-by-the-enterocyte-Abbreviations-P5C_fig1_316602767 ResearchGate]&lt;/ref&gt;:
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:L-Glutamine-3D-balls.png|100ra|glutamino]]&lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:L-Glutamic-acid-3D-balls.png|100ra|glutamata acido]]&lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Ornithine 3D.png|100ra|ornitino]]&lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:L-Citrulline molecule ball from xtal.png|100ra|citrulino]]
|}
&lt;/center&gt;

=== Sintezo 3 ===
* Hidratigo de la aminoacido [[arginino]]:&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/figure/reaction-de-conversion-dune-arginine-en-citrulline-par-une-enzyme-de-la-famille-des_fig11_281657002 ResearchGate]&lt;/ref&gt;
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:Arginine-3D-balls-by-AHRLS-2012.png|100ra|arginino]]&lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow [-NH_3]{+H_2O}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:L-Citrulline molecule ball from xtal.png|100ra|citrulino]]
|}
&lt;/center&gt;

== Literaturo ==
* [https://examine.com/supplements/citrulline/ Examine.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191115004819/https://examine.com/supplements/citrulline/ |date=2019-11-15 }}
* [https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1245/l-citrulline WebMD]
* [https://www.healthline.com/nutrition/citrulline-supplements#section2 Healthline]
* [https://www.just-fly-sports.com/citrulline-malate-mis-used-weapon/ Just Fly Sports]
* [https://www.emedicinehealth.com/l-citrulline/vitamins-supplements.htm E-medicineHealth] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200925225213/https://www.emedicinehealth.com/l-citrulline/vitamins-supplements.htm |date=2020-09-25 }}
* [https://books.google.com.br/books?id=BBLRUI4aHhkC&amp;pg=PA2064&amp;lpg=PA2064&amp;dq=citrulline&amp;source=bl&amp;ots=C3qBJOfdsU&amp;sig=ACfU3U0Dw0E0x-VLJ8ZYNuZeS2HzQ0e_5w&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjBsPDg3v3lAhW_ErkGHXEvCa04ChDoATABegQIChAB#v=onepage&amp;q=citrulline&amp;f=false Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics]
* [https://books.google.com.br/books?id=8hoGCAAAQBAJ&amp;pg=PA108&amp;dq=citrulline&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjkssDG3_3lAhVJKLkGHRwTAg4Q6AEILzAB#v=onepage&amp;q=citrulline&amp;f=false Mammalian Amino Acid Transport: Mechanism and Control]
* [https://books.google.com.br/books?id=dBMP4uxNFMYC&amp;pg=PA215&amp;dq=citrulline&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjkssDG3_3lAhVJKLkGHRwTAg4Q6AEIVTAH#v=onepage&amp;q=citrulline&amp;f=false The Philadelphia Guide: Inpatient Pediatrics]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Aminoacidoj]]
[[Kategorio:Ureoj]]
[[Kategorio:Urea ciklo]]</text>
      <sha1>6wy59szci3k724oaqvxbboi5ti8gxu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Heinrich Rumpel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670887</id>
    <revision>
      <id>9479098</id>
      <parentid>8937926</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="ofdm0p1t5tlg5jt5dgng9eueed9i9ol" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Johann Heinrich RUMPEL''' (naskiĝinta la {{daton|26|3|1650}} en [[Schmalkalden]], mortinta la {{daton|28|8|1699}} en [[Bad Salzungen|Salzungen]]) estis [[germanio|germana]] pedagogo, poeto kaj pastoro. 
Post studoj ĉe la [[Universitato de Lepsiko]], kie li magistriĝis en 1672, li estis ekde 1674 vicestro, poste ekde 1691 estro de [[Ernestinum (Gotha)|Gymnasium Illustre]] en [[Gotha]]. Kaj ekde 1693 li pastoris kaj estis eĉ [[superintendanto]] en Salzungen. Disĉiplo lia estis i.a. [[Johann Jacob Syrbius]].

== Verkoj ==
* ''Diss. pneumatica de Spiritibus in fodinis apparentibus, sive, dse Virunculis metallicis'', Leipzig, 1677 (tradukite ''Curiöser Tractat von denen Geistern so in Bergwercken erscheinen oder von so genannten Berg-Männlein''). Ĉe: ''Deliciarum Manipulus'', Dresdeno kaj Lepsiko 1702

== Literaturo ==
* Jacob Reichart: ''Davidischer Hertzen Beste Lust/ Bey der sehr traurigen und Volckreichen Sepultur Des ... Joh. Heinrici Rumpelii, Wohlmeritirten Pfarrers und Superintendentens in Saltzungen/ : Aus dem andern und dritten Vers. Des Ersten Psalms. Erkläret und vorgetragen in der Stadt-Kirchen Daselbsten/ War der 22. Tag Augusti, dieses jetztlauffenden 1699. Jahrs ...'' Meiningen : Hassert, 1699 
* [[Johann Elias Reichardt]]: ''Aeternae Memoriae Johannis Heinrici Rumpelii, praesulis ecclesiae, quae Salzungae est, hucusque fidelissimi, &amp; antehac professoris in Illustri Gymnasio Gothano meritissimi, d. 28. Augusti, MDCXCIX. in servatore suo obdormientis ...'' [Gotha] : Litteris Reyherianis, 1699 
* DBA I 1067,335-339

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.zeno.org/Literatur/M/Rumpel,+Johann+Heinrich Verkoj ĉe zeno.org]
* [http://opac.sub.uni-goettingen.de/DB=1/SET=21/TTL=1/PPN?PPN=136118631 Johann Heinrich Rumpel en katalogo de la Ŝtata kaj universitata biblioteko de Malsupra Saksio/Göttingen]
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/121526771 ligiloj ĉe DDB]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Rumpel, Johann Heinrich}}

[[Kategorio:Germanaj pedagogoj]]
[[Kategorio:Germanaj pastroj]]
[[Kategorio:Lernejestroj]]
[[Kategorio:Superintendantoj]]</text>
      <sha1>ofdm0p1t5tlg5jt5dgng9eueed9i9ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Heinrich Möller</title>
    <ns>0</ns>
    <id>670988</id>
    <revision>
      <id>9479531</id>
      <parentid>8786365</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8083" sha1="2ns1vksj9gbcsmh9qfgu4rds4f4tnhk" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Fröttstädt 2004-07-11.jpg|eta|Elaera foto de la naskiĝurbeto de Möller, Fröttstädt en Turingio]]
'''Johann Heinrich MÖLLER''' (naskiĝinta la {{daton|14|2|1792}} en [[Fröttstädt]], mortinta la {{daton|12|3|1867}} en [[Gotao]]) estis [[germanio|germana]] orientalisto, [[historiisto]] kaj geografo.

== Vivo ==
En Fröttstädt la patro estis provizora instruisto (li poste estis kantoro en [[Sundhausen]]); samloke Möller science fare de la paroĥestro edukitis. Ende 1804 li frekventis en Gotao la [[Ernestinum (Gotha)|Ernestinum-gimnazion]] estantan sub la estrado de [[Friedrich Wilhelm Döring]]. Tiam instruistis tie multaj elstaraj instruistoj, ekz. [[Friedrich Jacobs]], [[Friedrich August Ukert]] kaj [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]] (kiu lernigis al li la hebrean). Krome la malriĉeco gepatra igis lin aliĝi al la koruso lerneja por gajni monon per la kantado antaŭ la pordoj en riĉuloj. Ekde 1813 li studis teologion en [[Jena]] i.a. ĉe Gabler kaj Schott ĉeestante ankaŭ la prelegojn de Eichstädt kaj Luden. Ĉefa interesiĝo tamen estis ĉe li por [[Georg Wilhelm Lorsbach]] ĉe kiu li sekvis privatajn prelegojn pri la lingvoj [[siria lingvo|siria]] kaj [[araba lingvo|araba]]. Lin li sekvis dum la someraj ferioj de 1815 al Gotao kie Lorsbach devis taksi kaj ordigi diversajn de la vojaĝanto U.J. Seetzen senditajn manuskriptojn orientajn.

Post helpdono al Lorsbach li iĝis je la komenco de la vintra semestro al [[Göttingen]] por kontinuigi la akademiajn studojn ĉe Planck, Pott, Stäudlin, Tychsen kaj Bouterweck. Kiam Lorsbach ege malsaniĝis en 1816 li haste iris al Jena por vidi ankoraŭfoje la instruinton. Post morto lia (29./30.3.1816) Möller ankoraŭ redonis la mankantajn manuskriptojn al la gotaanoj laŭ permeso de la duka moŝto. La supera tiea bibliotekisto Fr. Jacobs, raportante pri tio ĉi, atentigis la dukon pri la kapabloj de Möller. La duko petis ties sinprezenton kaj volis ke li ekdediĉu sin ekskluzive al [[orientalistiko|orientalistaj]] studoj. Moller konsentis kaj, apogite per duka stipendio, li revenis al Göttingen por ĝui privatan pluklerigon en la araba ĉe Tychsen kaj pliprofundigi la konojn legi arabaĵojn. Post la voko de la bibliotekisto August Arnold al la gimnazio en [[Bydgoszcz]] Möller ekdungitis ĉe la duka biblioteko en Gotao en la 30.5.1817. En 1818 li nomumitis sekretario biblioteka kaj helpisto ĉe la kabineto monera. En 1820 li vojaĝis studcele [[Parizo]]n por trafi gravulojn kiel [[Antoine-Isaac Silvestre de Sacy]], Langlès kaj Chezy; Moller tie studis la lingvojn araba kaj persa kaj sanksrita trafolumiante multajn librojn el la reĝa biblioteko en la franca ĉefurbo. Krome li plukleriĝis en [[numismatiko]] danke al Oberlin, filo de konata filologo el [[Strasburgo]].

Je la fino de 1821 li reiris Gotaon kie baldaŭ poste mortis lia granda mecenato duko [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]]. Tamen tio neniel influis la karieron. En 1830 Moller iĝis estro de la kabineto arta-natura ĉe [[Kastelo Friedenstein]] kaj ege meritis pri la novordigo de la kolektoj kiu plenumis ĉiajn ajn postulojn sciencajn. En 1838 li iĝis sekretario de la Sekreta arkivo, dume lia instruadposteno pri germana lingvo kaj geografio ĉe la ekonomia lernejo post 16 jaroj prirezignitis. En 1842 li lasis ĉiujn devojn krom bibliotekajn.

Du fojojn li vokitis je universitatoj (Göttingen kaj [[Ĥarkivo]]), kion li rifuzis. Li estis koresponda membro de la Cara akademio pri sciencoj en [[Sankt-Peterburgo]], de la Azia societo de Parizo, de la Historia-teologia societo en [[Lepsiko]] kaj honora membro de la Societo pri germanaj antikvaĵoj je [[Halle (Saale)|Halle]] kaj de la Naturhistoria societo de Osterlando.

== Verkaro ==
Lia verkista kariero komenciĝis orientalistike per la eldono de ''De numis orientalibus in numophylacio Gothano asservatis Commentatio I., numos Chalifarum et Sassanidarum cuficos exhibens'' (Gotao 1818), traktaĵo kiujn li poste finis per ''Commentatio II., numos dynastiarum recentiores exhibens'' (1831). Sekvis samfake ''Catalogus librorum tam manuscriptorum quam impressorum qui jussu divi Augusti Ducis Saxo-Gothani a beato Seetzenio in Oriente emti in bibliotheca Gothana asservantur. Partic. I. et II.'' (1821 kaj 1826), eldono de ''Liber climatum auctore Scheicho Abu-Ishako el-Faresi vulgo el-Isstachri'' (1839) laŭ la gotaa manuksripto kaj kun la antaŭigita verko ''Dissertatio de libri climatum indole, auctore et aetate'', krome verko al la Engelhard-Reyher-eldonejo dediĉita ''Über den Syrischen Nomenclator des Thomas a Novaria'' (1840) kaj ''Paläographischen Beiträge aus den Herzoglichen Sammlungen in Gotha. Orientalische Paläographie. Heft I'' (1842); menciotas ankaŭ diversaj artikoloj ĉe ''Allgemeine Encyklopädie (1. Sect. Bd. V–VIII, 2. Sect. Bd. IV–IX, XI, XV und XIX) de Ersch/Gruber.

== Graveco ==
Krom faklaboraĵfarado Möller tre ŝatis geografion kaj historion. La de li pri Parizo faritaj rimarkoj troveblas ĉe ''Paris und seine Bewohner, eine Nachweisung für diejenigen, welche die Hauptstadt Frankreichs kennen lernen wollen, wie sie ist'' (1823); krome li kompletigis la pro la subita morto de Fr. H. Th. Bischoff en 1827 interrompitan leksikonon ''Vergleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie'' (1829) disde la litero N (p. 772–1016); Moller liveris komentojn por la atlaseldonoj 12a ĝis 23a de ''Orbis terrarum antiquus. Schul-Atlas der alten Welt, nach d’Anville, Mannert, Ukert u. A. bearbeitet'' (1838–53) kaj verkis ĉ. 30.000 artikolojn enhavantan manlibron geografian-statistikan ''Geographisch-statistisches Handwörterbuch über alle Theile der Erde mit besonderer Berücksichtigung des Stieler’schen Hand-Atlasses'' (1840–46) kaj ''Ethnographische Uebersicht des chinesischen Reichs. Als Wegweiser durch das chinesische Cabinet auf dem Friedenstein zu Gotha“ (1850).

Historie li, kune kun J. C. Hahn, provis eldoni la fare de Galletti komenciĝintan serion ''Cabinets-Bib1iothek der Geschichte, oder Geschichte der merkwürdigsten Staaten und Völker der Erde'' ekz. per historio de Franclando ''Geschichte von Frankreich'' (1829) kaj de Grekkujo ''Geschichte von Griechenland'' (1829); ties geografia sekcio represitis separite kiel ''Schilderung Griechenlands und seiner jetzigen Bewohner, nebst einer geographisch-statistischen Übersicht des türkischen Reichs'' (1830, kun mapo). Sekvis ''Leben der Kurfürsten von Brandenburg und Könige von Preußen aus dem Hause Hohenzollern. Mit 13 Bildnissen dieser Fürsten'' (1836); ''Urkundliche Geschichte des Klosters Reinhardsbrunn'' (1843); ''Historisch-biographisches Handwörterbuch nach den neuesten und besten Hülfsmitteln'', 1. Bd. (1848); ''Gotha Herzogthum und Stadt in den Jahren 1756–1763. Ein Beitrag zur Geschichte des siebenjährigen Krieges'' (1854), la historio de la Kruco-klostro, de la Aŭgustenana klostro, de la Konvento gotao kaj de la Monakejo en [[Volkenroda]] (Zeitschrift des Vereins für thüringische Geschichte und Alterthumskunde. Bd. IV–VI, Jena 1860–65). Ne estu forgesitaj kelkaj registraj volumoj por la kolekto de Heeren kaj Ukert rilate al la historio de eŭropaj ŝtatoj.

Krome menciindas ''Übersicht des Herzoglichen Kunst- und Naturaliencabinets'' (1834) kaj la parta traduko de verko de [[Walter Scott]] pri [[Napoleono Bonaparte]] ''Leben Napoleon Bonapartes'' en la volumoj 11-19 kaj 34-43 de fare de [[Joseph Meyer]] eldonita verkaro scott-a (57 vol., Gotha 1826–34).

== Fonto ==
Artikolo &quot;Möller, Johann Heinrich&quot; fare de Albert Schumann, en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, vol 22 (1885), p. 147–149, kio relegeblas [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:M%C3%B6ller,_Johann_Heinrich&amp;oldid= tie ĉi interrete.]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Moller, Johann Heinrich|1792|1867}}

[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Germanaj historiistoj]]
[[Kategorio:Germanaj geografoj]]</text>
      <sha1>2ns1vksj9gbcsmh9qfgu4rds4f4tnhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479532</id>
      <parentid>9479531</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8062" sha1="5cz3b5p0uzete9mwj23r9vfjnhu0cdb" xml:space="preserve">[[Dosiero:Fröttstädt 2004-07-11.jpg|eta|Elaera foto de la naskiĝurbeto de Möller, Fröttstädt en Turingio]]
'''Johann Heinrich MÖLLER''' (naskiĝinta la {{daton|14|2|1792}} en [[Fröttstädt]], mortinta la {{daton|12|3|1867}} en [[Gotao]]) estis [[germanio|germana]] orientalisto, [[historiisto]] kaj geografo.

== Vivo ==
En Fröttstädt la patro estis provizora instruisto (li poste estis kantoro en [[Sundhausen]]); samloke Möller science fare de la paroĥestro edukitis. Ende 1804 li frekventis en Gotao la [[Ernestinum (Gotha)|Ernestinum-gimnazion]] estantan sub la estrado de [[Friedrich Wilhelm Döring]]. Tiam instruistis tie multaj elstaraj instruistoj, ekz. [[Friedrich Jacobs]], [[Friedrich August Ukert]] kaj [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]] (kiu lernigis al li la hebrean). Krome la malriĉeco gepatra igis lin aliĝi al la koruso lerneja por gajni monon per la kantado antaŭ la pordoj en riĉuloj. Ekde 1813 li studis teologion en [[Jena]] i.a. ĉe Gabler kaj Schott ĉeestante ankaŭ la prelegojn de Eichstädt kaj Luden. Ĉefa interesiĝo tamen estis ĉe li por [[Georg Wilhelm Lorsbach]] ĉe kiu li sekvis privatajn prelegojn pri la lingvoj [[siria lingvo|siria]] kaj [[araba lingvo|araba]]. Lin li sekvis dum la someraj ferioj de 1815 al Gotao kie Lorsbach devis taksi kaj ordigi diversajn de la vojaĝanto U.J. Seetzen senditajn manuskriptojn orientajn.

Post helpdono al Lorsbach li iĝis je la komenco de la vintra semestro al [[Göttingen]] por kontinuigi la akademiajn studojn ĉe Planck, Pott, Stäudlin, Tychsen kaj Bouterweck. Kiam Lorsbach ege malsaniĝis en 1816 li haste iris al Jena por vidi ankoraŭfoje la instruinton. Post morto lia (29./30.3.1816) Möller ankoraŭ redonis la mankantajn manuskriptojn al la gotaanoj laŭ permeso de la duka moŝto. La supera tiea bibliotekisto Fr. Jacobs, raportante pri tio ĉi, atentigis la dukon pri la kapabloj de Möller. La duko petis ties sinprezenton kaj volis ke li ekdediĉu sin ekskluzive al [[orientalistiko|orientalistaj]] studoj. Moller konsentis kaj, apogite per duka stipendio, li revenis al Göttingen por ĝui privatan pluklerigon en la araba ĉe Tychsen kaj pliprofundigi la konojn legi arabaĵojn. Post la voko de la bibliotekisto August Arnold al la gimnazio en [[Bydgoszcz]] Möller ekdungitis ĉe la duka biblioteko en Gotao en la 30.5.1817. En 1818 li nomumitis sekretario biblioteka kaj helpisto ĉe la kabineto monera. En 1820 li vojaĝis studcele [[Parizo]]n por trafi gravulojn kiel [[Antoine-Isaac Silvestre de Sacy]], Langlès kaj Chezy; Moller tie studis la lingvojn araba kaj persa kaj sanksrita trafolumiante multajn librojn el la reĝa biblioteko en la franca ĉefurbo. Krome li plukleriĝis en [[numismatiko]] danke al Oberlin, filo de konata filologo el [[Strasburgo]].

Je la fino de 1821 li reiris Gotaon kie baldaŭ poste mortis lia granda mecenato duko [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]]. Tamen tio neniel influis la karieron. En 1830 Moller iĝis estro de la kabineto arta-natura ĉe [[Kastelo Friedenstein]] kaj ege meritis pri la novordigo de la kolektoj kiu plenumis ĉiajn ajn postulojn sciencajn. En 1838 li iĝis sekretario de la Sekreta arkivo, dume lia instruadposteno pri germana lingvo kaj geografio ĉe la ekonomia lernejo post 16 jaroj prirezignitis. En 1842 li lasis ĉiujn devojn krom bibliotekajn.

Du fojojn li vokitis je universitatoj (Göttingen kaj [[Ĥarkivo]]), kion li rifuzis. Li estis koresponda membro de la Cara akademio pri sciencoj en [[Sankt-Peterburgo]], de la Azia societo de Parizo, de la Historia-teologia societo en [[Lepsiko]] kaj honora membro de la Societo pri germanaj antikvaĵoj je [[Halle (Saale)|Halle]] kaj de la Naturhistoria societo de Osterlando.

== Verkaro ==
Lia verkista kariero komenciĝis orientalistike per la eldono de ''De numis orientalibus in numophylacio Gothano asservatis Commentatio I., numos Chalifarum et Sassanidarum cuficos exhibens'' (Gotao 1818), traktaĵo kiujn li poste finis per ''Commentatio II., numos dynastiarum recentiores exhibens'' (1831). Sekvis samfake ''Catalogus librorum tam manuscriptorum quam impressorum qui jussu divi Augusti Ducis Saxo-Gothani a beato Seetzenio in Oriente emti in bibliotheca Gothana asservantur. Partic. I. et II.'' (1821 kaj 1826), eldono de ''Liber climatum auctore Scheicho Abu-Ishako el-Faresi vulgo el-Isstachri'' (1839) laŭ la gotaa manuksripto kaj kun la antaŭigita verko ''Dissertatio de libri climatum indole, auctore et aetate'', krome verko al la Engelhard-Reyher-eldonejo dediĉita ''Über den Syrischen Nomenclator des Thomas a Novaria'' (1840) kaj ''Paläographischen Beiträge aus den Herzoglichen Sammlungen in Gotha. Orientalische Paläographie. Heft I'' (1842); menciotas ankaŭ diversaj artikoloj ĉe ''Allgemeine Encyklopädie (1. Sect. Bd. V–VIII, 2. Sect. Bd. IV–IX, XI, XV und XIX) de Ersch/Gruber.

== Graveco ==
Krom faklaboraĵfarado Möller tre ŝatis geografion kaj historion. La de li pri Parizo faritaj rimarkoj troveblas ĉe ''Paris und seine Bewohner, eine Nachweisung für diejenigen, welche die Hauptstadt Frankreichs kennen lernen wollen, wie sie ist'' (1823); krome li kompletigis la pro la subita morto de Fr. H. Th. Bischoff en 1827 interrompitan leksikonon ''Vergleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie'' (1829) disde la litero N (p. 772–1016); Moller liveris komentojn por la atlaseldonoj 12a ĝis 23a de ''Orbis terrarum antiquus. Schul-Atlas der alten Welt, nach d’Anville, Mannert, Ukert u. A. bearbeitet'' (1838–53) kaj verkis ĉ. 30.000 artikolojn enhavantan manlibron geografian-statistikan ''Geographisch-statistisches Handwörterbuch über alle Theile der Erde mit besonderer Berücksichtigung des Stieler’schen Hand-Atlasses'' (1840–46) kaj ''Ethnographische Uebersicht des chinesischen Reichs. Als Wegweiser durch das chinesische Cabinet auf dem Friedenstein zu Gotha“ (1850).

Historie li, kune kun J. C. Hahn, provis eldoni la fare de Galletti komenciĝintan serion ''Cabinets-Bib1iothek der Geschichte, oder Geschichte der merkwürdigsten Staaten und Völker der Erde'' ekz. per historio de Franclando ''Geschichte von Frankreich'' (1829) kaj de Grekkujo ''Geschichte von Griechenland'' (1829); ties geografia sekcio represitis separite kiel ''Schilderung Griechenlands und seiner jetzigen Bewohner, nebst einer geographisch-statistischen Übersicht des türkischen Reichs'' (1830, kun mapo). Sekvis ''Leben der Kurfürsten von Brandenburg und Könige von Preußen aus dem Hause Hohenzollern. Mit 13 Bildnissen dieser Fürsten'' (1836); ''Urkundliche Geschichte des Klosters Reinhardsbrunn'' (1843); ''Historisch-biographisches Handwörterbuch nach den neuesten und besten Hülfsmitteln'', 1. Bd. (1848); ''Gotha Herzogthum und Stadt in den Jahren 1756–1763. Ein Beitrag zur Geschichte des siebenjährigen Krieges'' (1854), la historio de la Kruco-klostro, de la Aŭgustenana klostro, de la Konvento gotao kaj de la Monakejo en [[Volkenroda]] (Zeitschrift des Vereins für thüringische Geschichte und Alterthumskunde. Bd. IV–VI, Jena 1860–65). Ne estu forgesitaj kelkaj registraj volumoj por la kolekto de Heeren kaj Ukert rilate al la historio de eŭropaj ŝtatoj.

Krome menciindas ''Übersicht des Herzoglichen Kunst- und Naturaliencabinets'' (1834) kaj la parta traduko de verko de [[Walter Scott]] pri [[Napoleono Bonaparte]] ''Leben Napoleon Bonapartes'' en la volumoj 11-19 kaj 34-43 de fare de [[Joseph Meyer]] eldonita verkaro scott-a (57 vol., Gotha 1826–34).

== Fonto ==
Artikolo &quot;Möller, Johann Heinrich&quot; fare de Albert Schumann, en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, vol 22 (1885), p. 147–149, kio relegeblas [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:M%C3%B6ller,_Johann_Heinrich&amp;oldid= tie ĉi interrete.]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Moller, Johann Heinrich|1792|1867}}

[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Germanaj historiistoj]]
[[Kategorio:Germanaj geografoj]]</text>
      <sha1>5cz3b5p0uzete9mwj23r9vfjnhu0cdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479533</id>
      <parentid>9479532</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8071" sha1="k2nfpfplff2hvfw9igdx64gfnpd4ddy" xml:space="preserve">[[Dosiero:Fröttstädt 2004-07-11.jpg|eta|Elaera foto de la naskiĝurbeto de Möller, Fröttstädt en Turingio]]
'''Johann Heinrich MÖLLER''' (naskiĝinta la {{daton|14|2|1792}} en [[Fröttstädt]], mortinta la {{daton|12|3|1867}} en [[Gotao]]) estis [[germanio|germana]] orientalisto, [[historiisto]] kaj geografo.

== Vivo ==
En Fröttstädt la patro estis provizora instruisto (li poste estis kantoro en [[Sundhausen]]); samloke Möller science fare de la paroĥestro edukitis. Ende 1804 li frekventis en Gotao la [[Ernestinum (Gotha)|Ernestinum-gimnazion]] estantan sub la estrado de [[Friedrich Wilhelm Döring]]. Tiam instruistis tie multaj elstaraj instruistoj, ekz. [[Friedrich Jacobs]], [[Friedrich August Ukert]] kaj [[Friedrich Ludwig Andreas Regel]] (kiu lernigis al li la hebrean). Krome la malriĉeco gepatra igis lin aliĝi al la koruso lerneja por gajni monon per la kantado antaŭ la pordoj en riĉuloj. Ekde 1813 li studis teologion en [[Jena]] i.a. ĉe Gabler kaj Schott ĉeestante ankaŭ la prelegojn de Eichstädt kaj Luden. Ĉefa interesiĝo tamen estis ĉe li por [[Georg Wilhelm Lorsbach]] ĉe kiu li sekvis privatajn prelegojn pri la lingvoj [[siria lingvo|siria]] kaj [[araba lingvo|araba]]. Lin li sekvis dum la someraj ferioj de 1815 al Gotao kie Lorsbach devis taksi kaj ordigi diversajn de la vojaĝanto U.J. Seetzen senditajn manuskriptojn orientajn.

Post helpdono al Lorsbach li iĝis je la komenco de la vintra semestro al [[Göttingen]] por kontinuigi la akademiajn studojn ĉe Planck, Pott, Stäudlin, Tychsen kaj Bouterweck. Kiam Lorsbach ege malsaniĝis en 1816 li haste iris al Jena por vidi ankoraŭfoje la instruinton. Post morto lia (29./30.3.1816) Möller ankoraŭ redonis la mankantajn manuskriptojn al la gotaanoj laŭ permeso de la duka moŝto. La supera tiea bibliotekisto Fr. Jacobs, raportante pri tio ĉi, atentigis la dukon pri la kapabloj de Möller. La duko petis ties sinprezenton kaj volis ke li ekdediĉu sin ekskluzive al [[orientalistiko|orientalistaj]] studoj. Moller konsentis kaj, apogite per duka stipendio, li revenis al Göttingen por ĝui privatan pluklerigon en la araba ĉe Tychsen kaj pliprofundigi la konojn legi arabaĵojn. Post la voko de la bibliotekisto August Arnold al la gimnazio en [[Bydgoszcz]] Möller ekdungitis ĉe la duka biblioteko en Gotao en la 30.5.1817. En 1818 li nomumitis sekretario biblioteka kaj helpisto ĉe la kabineto monera. En 1820 li vojaĝis studcele [[Parizo]]n por trafi gravulojn kiel [[Antoine-Isaac Silvestre de Sacy]], Langlès kaj Chezy; Moller tie studis la lingvojn araba kaj persa kaj sanksrita trafolumiante multajn librojn el la reĝa biblioteko en la franca ĉefurbo. Krome li plukleriĝis en [[numismatiko]] danke al Oberlin, filo de konata filologo el [[Strasburgo]].

Je la fino de 1821 li reiris Gotaon kie baldaŭ poste mortis lia granda mecenato duko [[Aŭgusto (Saksio-Gotao-Altenburg)]]. Tamen tio neniel influis la karieron. En 1830 Moller iĝis estro de la kabineto arta-natura ĉe [[Kastelo Friedenstein]] kaj ege meritis pri la novordigo de la kolektoj kiu plenumis ĉiajn ajn postulojn sciencajn. En 1838 li iĝis sekretario de la Sekreta arkivo, dume lia instruadposteno pri germana lingvo kaj geografio ĉe la ekonomia lernejo post 16 jaroj prirezignitis. En 1842 li lasis ĉiujn devojn krom bibliotekajn.

Du fojojn li vokitis je universitatoj (Göttingen kaj [[Ĥarkivo]]), kion li rifuzis. Li estis koresponda membro de la Cara akademio pri sciencoj en [[Sankt-Peterburgo]], de la Azia societo de Parizo, de la Historia-teologia societo en [[Lepsiko]] kaj honora membro de la Societo pri germanaj antikvaĵoj je [[Halle (Saale)|Halle]] kaj de la Naturhistoria societo de Osterlando.

== Verkaro ==
Lia verkista kariero komenciĝis orientalistike per la eldono de ''De numis orientalibus in numophylacio Gothano asservatis Commentatio I., numos Chalifarum et Sassanidarum cuficos exhibens'' (Gotao 1818), traktaĵo kiujn li poste finis per ''Commentatio II., numos dynastiarum recentiores exhibens'' (1831). Sekvis samfake ''Catalogus librorum tam manuscriptorum quam impressorum qui jussu divi Augusti Ducis Saxo-Gothani a beato Seetzenio in Oriente emti in bibliotheca Gothana asservantur. Partic. I. et II.'' (1821 kaj 1826), eldono de ''Liber climatum auctore Scheicho Abu-Ishako el-Faresi vulgo el-Isstachri'' (1839) laŭ la gotaa manuksripto kaj kun la antaŭigita verko ''Dissertatio de libri climatum indole, auctore et aetate'', krome verko al la Engelhard-Reyher-eldonejo dediĉita ''Über den Syrischen Nomenclator des Thomas a Novaria'' (1840) kaj ''Paläographischen Beiträge aus den Herzoglichen Sammlungen in Gotha. Orientalische Paläographie. Heft I'' (1842); menciotas ankaŭ diversaj artikoloj ĉe ''Allgemeine Encyklopädie (1. Sect. Bd. V–VIII, 2. Sect. Bd. IV–IX, XI, XV und XIX) de Ersch/Gruber.

== Graveco ==
Krom faklaboraĵfarado Möller tre ŝatis geografion kaj historion. La de li pri Parizo faritaj rimarkoj troveblas ĉe ''Paris und seine Bewohner, eine Nachweisung für diejenigen, welche die Hauptstadt Frankreichs kennen lernen wollen, wie sie ist'' (1823); krome li kompletigis la pro la subita morto de Fr. H. Th. Bischoff en 1827 interrompitan leksikonon ''Vergleichendes Wörterbuch der alten, mittleren und neuen Geographie'' (1829) disde la litero N (p. 772–1016); Moller liveris komentojn por la atlaseldonoj 12a ĝis 23a de ''Orbis terrarum antiquus. Schul-Atlas der alten Welt, nach d’Anville, Mannert, Ukert u. A. bearbeitet'' (1838–53) kaj verkis ĉ. 30.000 artikolojn enhavantan manlibron geografian-statistikan ''Geographisch-statistisches Handwörterbuch über alle Theile der Erde mit besonderer Berücksichtigung des Stieler’schen Hand-Atlasses'' (1840–46) kaj ''Ethnographische Uebersicht des chinesischen Reichs. Als Wegweiser durch das chinesische Cabinet auf dem Friedenstein zu Gotha“ (1850).

Historie li, kune kun J. C. Hahn, provis eldoni la fare de Galletti komenciĝintan serion ''Cabinets-Bib1iothek der Geschichte, oder Geschichte der merkwürdigsten Staaten und Völker der Erde'' ekz. per historio de Franclando ''Geschichte von Frankreich'' (1829) kaj de Grekkujo ''Geschichte von Griechenland'' (1829); ties geografia sekcio represitis separite kiel ''Schilderung Griechenlands und seiner jetzigen Bewohner, nebst einer geographisch-statistischen Übersicht des türkischen Reichs'' (1830, kun mapo). Sekvis ''Leben der Kurfürsten von Brandenburg und Könige von Preußen aus dem Hause Hohenzollern. Mit 13 Bildnissen dieser Fürsten'' (1836); ''Urkundliche Geschichte des Klosters Reinhardsbrunn'' (1843); ''Historisch-biographisches Handwörterbuch nach den neuesten und besten Hülfsmitteln'', 1. Bd. (1848); ''Gotha Herzogthum und Stadt in den Jahren 1756–1763. Ein Beitrag zur Geschichte des siebenjährigen Krieges'' (1854), la historio de la Kruco-klostro, de la Aŭgustenana klostro, de la Konvento gotao kaj de la Monakejo en [[Volkenroda]] (Zeitschrift des Vereins für thüringische Geschichte und Alterthumskunde. Bd. IV–VI, Jena 1860–65). Ne estu forgesitaj kelkaj registraj volumoj por la kolekto de Heeren kaj Ukert rilate al la historio de eŭropaj ŝtatoj.

Krome menciindas ''Übersicht des Herzoglichen Kunst- und Naturaliencabinets'' (1834) kaj la parta traduko de verko de [[Walter Scott]] pri [[Napoleono Bonaparte]] ''Leben Napoleon Bonapartes'' en la volumoj 11-19 kaj 34-43 de fare de [[Joseph Meyer]] eldonita verkaro scott-a (57 vol., Gotha 1826–34).

== Fonto ==
Artikolo &quot;Möller, Johann Heinrich&quot; fare de Albert Schumann, en: Allgemeine Deutsche Biographie, herausgegeben von der Historischen Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, vol 22 (1885), p. 147–149, kio relegeblas [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:M%C3%B6ller,_Johann_Heinrich&amp;oldid= tie ĉi interrete.]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Moller, Johann Heinrich|1792|1867}}

[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Germanaj historiistoj]]
[[Kategorio:Germanaj geografoj]]
{{Unua}}</text>
      <sha1>k2nfpfplff2hvfw9igdx64gfnpd4ddy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sándor Just</title>
    <ns>0</ns>
    <id>671532</id>
    <revision>
      <id>9479316</id>
      <parentid>8469907</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2251" sha1="m7kkb67slru9ujp06sy0dn7rmpidqo9" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = Sándor Just
|dosiero              = Dr. Just Sándor egyik utolsó képe.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = Sándor Just
|naskonomo            = Alexander Friedrich Just
}}
'''[[Aleksandro|Sándor]] Just''' [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj plennome '''Just Sándor Frigyes''' estis germandevena [[Hungario|hungara]] [[inventisto]], [[instruisto]].

Alexander Friedrich Just&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.nemfeledunk.hu/?p=szemely&amp;id=544 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-12-03 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191114220133/http://www.nemfeledunk.hu/?p=szemely&amp;id=544 |arkivdato=2019-11-14 }}&lt;/ref&gt; naskiĝis la {{daton|12|aprilo|1874}} en [[Bremen]] ([[Germana Regno]]), li mortis la {{daton|30|majo|1937}} en [[Budapeŝto]].
[[Dosiero:Just Sándor feleségével és két legidősebb gyermekükkel.jpg|eta|&lt;center&gt;Sándor Just kun la familio]]

== Biografio ==
Sándor Just maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Vieno]] en [[1892]], poste li doktoriĝis en [[Universitato de Vieno]] en [[1896]]. Post siaj studoj li estis [[asistanto]] de [[TU Wien]], kie li konatiĝis kun [[Franjo Hanaman]]. Ili duope esploris novajn [[ampolo]]jn en [[firmao]] en Vieno, pli bonajn, ol de [[Edison]]. En [[1904]] la esplorado finiĝis en Vieno pro financaj problemoj, sed lastmomenta elektra firmao en Budapeŝto aĉetis ilian [[patento]]n kaj ebligis la pluan laboron. Just akiris hungaran ŝtatanecon en [[1919]]. Post 2 jaroj li fondis propran firmaon por produkti ampolojn, sed pro manko de granda [[kapitalo]] la firmao post jaroj bankrotiĝis. Just mortis malriĉa pro [[kancero]]. Li edziĝis en [[1900]], lia [[edzino]] naskis 5 [[filo|gefilojn]].

== Lia disertaĵo ==
* ''Einwirkung von alkoholischem Kali auf ein Gemenge von Formaldehyd und Isobutyraldehyd''

== Fontoj ==
* [http://100hires.hu/cikkek/just-sandor hungarlingva biografio kun foto]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
[[Dosiero:Dr. Just Sándor katonaként.jpg|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Sándor Just kiel soldato]]

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Just Sandor}}

[[Kategorio:Hungaraj inventistoj]]
[[Kategorio:Germanaj inventistoj]]
[[Kategorio:Hungariaj germanoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>m7kkb67slru9ujp06sy0dn7rmpidqo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Béla Sipos (ekonomikisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684212</id>
    <revision>
      <id>9479114</id>
      <parentid>8737062</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SiposBéla1945</username>
        <id>168744</id>
      </contributor>
      <comment>correct</comment>
      <origin>9479114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12925" sha1="d3lgtzfjnuwi9gecdgtxizto8rrb6xd" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = Béla Sipos
|dosiero              = Siposbela52.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = Béla Sipos
}}
'''Béla Sipos (ekonomikisto)''' [ŝipoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Sipos Béla''' estas [[hungara]] [[ekonomikisto]], vic[[rektoro]], [[profesoro]], Doktoro pri ekonomiko en [[Hungara Scienca Akademio]] ([[1988]]).

Béla Sipos naskiĝis la {{daton|4|aprilo}} [[1945]] en [[Sopron]].

== Kariero ==
Liaj gepatroj (d-ro Béla Sipos kaj Dóra Szakács) translokiĝis en Hungarion el [[Transilvanio]] en 1944. Li devenas de intelekta familio kaj havas du fratinojn, Dóra (1947) kaj Judit (1951). Béla Sipos vivis en Budapeŝto ĝis 1971, kiam li ekloĝis en [[Pécs]]. La bazaj lernejoj okazis en Budapeŝto, en la dua distrikto. En 1963 li maturiĝis en [[gimnazio]] en Óbuda kun bonegaj rezultoj. Li daŭrigis siajn studojn ĉe la [[ Universitato Corvinus de Budapeŝto|Universitato de Ekonomiko Marx Károly]], kie li diplomiĝis en 1967 kun grado en ekonomiko. Dum la lastaj 2 jaroj li ricevis [[stipendio]]n. Inter 1968-1975 li instruis en la menciita universitato, poste en [[Universitato de Pécs]]. Li edziĝis kun statistikisto d-ro Katalin Rédey en 1970. Iliaj du filoj estas advokato Béla (1971) en juĝejo [[Győr]] kaj Balázs (1972) en Pécs. Iliaj kvin nepoj estas Máté Béla (2003), Rebeka (2007), Bertalan (2009), Hédi (2010), Mária Dóra (2016). Ŝi okupiĝas pri familiaj originoj ekde 1985. La rezultoj de familiara esplorado elŝuteblas de www.terray. familia historio Sitemgr.[https://drive.google.com/drive/u/0/folders/0B3ycAqpX_Wm4TUhYTHlHdEppWG8].

== Postenoj ==
* 1967-1968. Trejnema ekonomikisto-organizanto. Hungaraj Optikaj Verkoj. Budapeŝto
* 1968-1970. Esplora Estrarano ĉe la Instituto pri Industria Komerca Organizado kaj Komputila Scienco (KGM ISZSZI) ĉe la Fako de Industria Organizo de MKKE. Estro de fako Sándor Varga
* 1971st Asistanta profesoro ĉe Universitato. Universitato de Ekonomiko Marx Károly, Fakultato de Ekonomiko, Pécs. Estro de fako Zoltán Komjáti
* 1975. Sekundara Asista Profesoro. Universitato de Pécs, Fakultato de Ekonomiko (KTK)
* 1981st Asistanto Profesoro Universitato de Pécs KTK
* 1989 Instruisto en la Universitato. Universitato Janus Pannonius (JPTE)
* 2013th Profesoro Emerito. TSI TSI

=== Liaj gvidaj respondecoj ===
* 1982-1996. Specialisto pri postdiplomaj (projekt-analitikaj kaj inĝenieristikaj-ekonomiaj) programoj. TSI TSI
* 1993-1997. Elekta prezidanto de la Publika Dungita Konsilio de JPTE, membro de la Konsilio de Rektoroj kaj de la Universitato-Konsilio
* 1997-1999. Vicdirektoro kaj scienca rektoro, JPTE
* 2000-2003. Vicdirektoro pri ĝenerala kaj integriĝo ĉe la universitato de Pécs
* 2003-2007. Vicdirektoro por universitata disvolviĝo kaj tendaro ĉe la universitato de Pécs
* 1968 kaj 1971. Li laboris kiel spertulo pri prognozo de Ganz Electrical Works.
* Inter 1980 kaj 1989 li estis fakulo pri prognozado de prezoj ĉe Pécs Leather Factory.

== Sciencaj gradoj, titoloj ==
* Kandidato de Ekonomiko (MTA, 1980)
* Doktoro pri ekonomiko, Ekonometrics (MTA, 1988)

== Premioj, honoroj ==
* Premiitaj studoj. Károly Borli-Béla Sipos: Antaŭdiro de kapabloj kaj salajroj de manaj laboristoj. Bulteno pri Statistika Industria kaj Konstrua 1978. 1-2. c. 21-28.
Károly Borli-Béla Sipos: Evoluado kaj prognozo de la nombro de ne-manaj laboristoj en industriaj entreprenoj. Bulteno pri Statistika Industria kaj Konstrua 1978 n-ro 5 158
* Katalin Rédey-Bipla Sipos: Produktaj Funkcioj en Iuj Sekcioj de Hungara Industrio ricevis la Plejbonan Premion (Brilaj Enspezoj) de Statistika Revizio. Statistika Revizio, N-ro 7, 1980 692-708. c. ilia papero.
* En 1988, li ricevis la Ministron pri Kulturpremio por Plejboneco en Laboro.
* Li estis la unua en la mondo en pruvi, ke la Kondratyev-cikloj, tio estas la longaj cikloj de 50-60 jaroj, povas esti pravigitaj en la tempaj serioj de la socialismaj landoj. La debato pri Doktoreca Disertacio de Hungara Scienca Akademio ne okazis ĝis 1987, kiam Kondratyev kaj liaj asocianoj, ekzekutitaj surbaze de forĝitaj akuzoj inter 1936 kaj 1938, estis rehabilititaj en Sovetunio.
* Farkas Heller (1877-1955) okupiĝis pri rehabilitado de profesoro kaj lernejo pri ekonomio kaj verkis plurajn studojn kaj du librojn pri la temo.
* Korporacia Antaŭvidado. libro kaj programaro subtenanta la libron ricevis la dividitan premion de &quot;La Plej Signifa Eldono de la Jaro&quot;, donacita de la Rektoro de JPTE en 1996. La signife reviziita Korporacia Antaŭvidado. (Teorio - Metodologio - Eldonisto de Programaro JPTE. Pécs 1999) gajnis unuan premion de la PTE KTK en 1999 surbaze de oferto por la modernigo de la instruplano.
* En 2000 li ricevis al la Prezidanto de la Respubliko Oran Medalon.
* Ora ringo de la Universitato de Pécs 2003, 2007.

== Lia publika rolo ==
* 1980-2009. Membro de la Estonta Esplora Komitato de Hungara Scienca Akademio, Vicprezidanto de 1990 ĝis 1999,
* 1985-2002. Membro de La EURO-Laborgrupo pri Financa Modeligado,
* 1985-2007. Estro de OTKA-Esplorado
* 1990-2016. Membro de la redakta estraro de Statistika Revizio
* 1987-2000. Elektita membro de la Universitata Konsilio (Senato) (5-a oficperiodo),
Elekta vicprezidanto de la Nacia Statistika Konsilio, 2000-2006,
* 2001-2014. IX. Membro de la Komuna Kvalifika Komitato de la Akademia Ekonomikisto (Summit Committee of Economics)
* 2001-2003. Elekta membro de OTKA-Instrumenta Komitato,
* 2003-2007. Prezidanto de la Estraro de Amikoj de la Hungara Alteduko-Fondaĵo, elektita de la Hungara Rektoro-Konferenco

== Instruobjektoj ==
* Komerca organizo kaj planado. 1968-1980
* Korporacia prognozo kaj planado. 1981-1990
* Ekonometrics kaj Prognostikoj. 1991-2006
* Daniel Kehl-Béla Sipos: Uzante Excel-Skriptojn por Statistika Analizo (.pdf) &lt;ref&gt;[https://ktk.pte.hu/sites/ktk.pte.hu/files/images/tudomany/kehl-sipos-oktatasi-segedlet-excelparancsfajlok.pdf Kehl Dániel – Dr. Sipos Béla. Uzante Excel-skriptojn por statistika analizo. (Lernilo)]&lt;/ref&gt;

== Plej gravaj publikaĵoj ==
*Number of Publications MTMT: 305. Number of independent references: 2,863. (20 September 2026)[https://m2.mtmt.hu/gui2/?type=authors&amp;mode=browse&amp;sel=10004703&amp;view=pubTable MTMT. Sipos Béla]
* Károly Borli - Béla Sipos: ''Industria prognozo uzante matematikajn kaj statistikajn metodojn'' (en la hungara); Eldonejo Ekonomia kaj Leĝa, Bp., 1977
* ''Industria Antaŭvidado ''(en la hungara); Prodinform, (Topical Issues of Economic Management), Bp., 1981
* ''Produktaj Funkcioj-Kompanio-Antaŭvidoj'' (en la hungara); Eldonejo Ekonomia kaj Leĝa, Bp., 1982
* ''Estimataj Prezoj pri Industrio ''(en la hungara); Prodinform, (Topical Issues of Economic Management), Bp., 1982
* ''Konjunkcia Analizo kaj Antaŭvidado. (Uzante la rezultojn de Heller Wolf School.)''(en la hungara); Prodinform, (Topical Issues of Economic Management), Bp., 1983
* ''Kompania planado II. Kompania Antaŭvidado ''(en la hungara); Lernolibro-Eldonisto, Bp., 1983
* ''Kompania planado II. Kompania Antaŭvidado'' (en la hungara); Lernolibro-Eldonisto, Bp., 1983
* '' Korporacia Planado V. Industria Planado-Kalkuloj: Komputila Kazo-Studoj''(en la hungara); Lernolibro-Eldonisto, Bp., 1984
* '' Korporaciaj Antaŭdiroj''(en la hungara); Eldonejo Ekonomia kaj Leĝa, Bp., 1985
* ''Empirika Esplorado kaj Antaŭvidado Surbaze de la Hungara kaj Monda Ekonomia Datumaro''(en la angla); Ĉapitro 10. 119-126. En: La Longa Ondo-Debato. Elektitaj Paperoj; Vajmaro, GDR. Springer-Verlag, 1985
* ''Labor-Antaŭvidoj I-II. ''(en la hungara); Nacia Teknika Informa Centro kaj Biblioteko (OMIKK), Bp., 1987
* Béla Sipos. ''Prognozo kaj Empirika Esploro de Kondratiew-Cikloj” (en la angla); Studia Oeconomica Auctoritate Universitatis Pécs Publicata. Pécs. 22, 1987
* Katalin Rédey-Béla Sipos: '' Optimumigi Produktan Komponadon Uzante Linean Programadon (LP) (en la hungara) ''; Nacia Teknika Informa Centro kaj Biblioteko (OMIKK), Bp., 1988
* ''Establi Korpan Salajran Politikon Uzante Komputilojn''(en la hungara); Prodinform, '' (Topical Issues in Economic Management) '', Bp., 1988
* ''Heller Farkas. Hungaraj sciencistoj de la pasinteco”. (en la hungara); Akademia Eldonisto. Kp., 1990
* ''Korporacia Antaŭvidado: Realigado de Merkataj kaj Produktaj Antaŭvidoj''; Eldonisto de Universitato Janus Pannonius, Pécs, 1994
* Béla Sipos. ''Empiria esplorado de longtempaj cikloj”. (en la angla); STATISTA REVIZIO 75: N-ro 1 pp. 119-128., Pp 1997
* Sipos Béla - Kiss Tibor. „REGAL: Sperta sistemo por multobla lineara regresiva analizo”. (en la angla); STATISTA REVUO 76: p. 35-49. Bp., 1998
* ''Produkta Strukturo kaj Vendista Programo por Industria Kompanio ''(en la hungara); En: Hanyecz, Lajos: '' Kazo-Studoj pri Administrado. Decidiĝo - Komerca planado ''; Eldonisto de Universitato Janus Pannonius, Pécs, 1998
* ''Korporacia Antaŭvidado: Teorio - Metodologio - Programaro'' (en la hungara); Eldonisto de Universitato Janus Pannonius, Pécs, 1999
* Tibor Kiss-Béla Sipos. ''ExpS por Vindozo, programprogramo”. (en la angla); STATISTA REVIZIO 78: Klnsz pp. 146-164., 2000
* ''Longdaŭraj Cikloj de Ekonomia Vivo en Hungario kaj Int monda ekonomio''(en la angla); Parto I. Novigado en Hungario. Novigado, Entreprenemo, Regionoj kaj Ekonomia Disvolviĝo: Internaciaj Spertoj kaj Hungaraj Defioj. Ed .: [[Attila Varga (ekonomikisto) | Attila Varga]] kaj László Szerb. PTE., 2002
* ''Analizo de longtempaj tendencoj en la monda ekonomio kaj Hungario”. (en la angla); STATISTA REVIZIO 80: Klnsz pp. 86-102. 2002
* Sipos Béla-Kehl Dániel. ''Sekularaj Tendencoj kaj Longaj Cikloj en la Usona Ekonomio”. (en la angla); EVALUADO KAJ FINO 5: 4 pp. 3-12. 2007
* Béla Sipos - Daniel Kehl. ''Eblaj Efikoj de Ŝanĝoj en Capita GDP”. (en la angla) EVALUADO KAJ FINO 7: 4 pp. 43-52. 2009
* ''Longdaŭraj Cikloj de Ekonomia Vivo en Hungario kaj Int monda ekonomio''(en la angla); Parto I. Novigado en Hungario. Novigado, Entreprenemo, Regionoj kaj Ekonomia Disvolviĝo: Internaciaj Spertoj kaj Hungaraj Defioj. Ed .: [[Attila Varga (ekonomikisto) | Attila Varga]]- László Szerb; PTE., 2002

Nombro de publikaĵoj 211: &lt;ref&gt;[https://m2.mtmt.hu/gui2/?type=authors&amp;mode=browse&amp;sel=authors10004703]&lt;/ref&gt;

== Fremdaj esploroj ==
* Dum la lastaj 50 jaroj 22 landoj havis pli mallongajn studojn.
* Inter 1991-1996, li laboris kiel Brita Konsilio-Forkestro dum 6 monatoj ĉe Middlesex Business School (Londono), The Burroughs, Hendon, Londono, NW4 4BT, UK.
* Kiel esploristo de MÖB Fellowship en 1997 en Egiptujo, 1998 en Danlando, 1999 en Portugalujo.
* Prelegis ĉe multnombraj internaciaj konferencoj, ekz. 1985. Vajmaro, 1986. Sofio, Erevano, 1988. Novosibirsk, 1989. Lugansk, 1992. Ottawa, 1993. Londono, 1995. Bergamo, 2001. Istanbulo, 2002 Bangkok, Roterdamo.
* En 2003, ŝi pasigis 2 semajnojn en la Internacia Vizitanta Programo, Disvolviĝo de Alteduko, en Usono, Vaŝingtono, Filadelfio kaj Novjorko.

== Rimedoj ==
* Internacia Kiu Kiu En Edukado, Cambridge, 1987, Internacia Biografia Centro, 591
* Kiu estas Kiu en Pécs? 1995, Pécs, Suda Transdanubia Kroma Eldonejo 124-125
* Hungara kaj Internacia Who's Who 1996, Biografio, Budapeŝto, 873
* Who's Who 2000 Volume 2, Greger-Biography, Budapeŝto, 1450
* MARQUIS Kiu estas Kiu en la Monda 18a Eldono, Nova Providenco, 2001
* Kiu estis Kiu en Pécs en 2000? 2001, Pécs, Bar-Zal Kft, 109-110
* Universitato de Pécs, profesoro Portrethalo, 2002, Pécs, PTE, 7 168
* Kiu estas Pécs en 2005? 2005, Pécs News kaj Publishing Ltd., 109-110
* Hungara kaj Internacia Who Who Who 1994, Biografio, Budapeŝto, 850
* Hungara kaj Internacia Who's Who 1996, Biografio, Budapeŝto, 873
* Hungara kaj Internacia Kiu Kiu 1998, Biografio, Budapeŝto, 941-942
* Who's Who 2000 Volume 2, Greger-Biography, Budapeŝto, 1450
* Biografio Who's Who 2002, Poligrafa Eldonisto, Budapeŝto, 1596
* Who's Who Biography 2004, Volumo L-Z, Poligrafa Eldonisto, Budapeŝto, 1449
* Universitato de Pécs - Albumo de Instruistoj, PTE Pécs, 2003. 174
* MTI Who's Who L-Z, 2006, MTI, Budapeŝto, 1540
* Nova Leksikono de Révai. Szekszárd. Plia Volumo 19. Szekszárd, 2008. 747
* Béla Sipos. Famaj homoj en Baranya. Biblioteko Csorba Győző Pécs. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://regi.csgyk.hu/baranyai-neves-szemelyek-bongeszo/?nevesszemely_azonosito=12025 |titolo=Béla Sipos. Datumbazo pri biografio. |alirdato=2020-03-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210226082437/https://regi.csgyk.hu/baranyai-neves-szemelyek-bongeszo/?nevesszemely_azonosito=12025 |arkivdato=2021-02-26 }}&lt;/ref&gt;
* MTI Ki Kodaoda 2009, MTI, Budapeŝto, 984
* Pécs Lexikon Volume II, Pécs Lexikon Cultural Nonprofit Ltd. Pécs, 2010. 206.

== References ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Sipos, Bela}}

[[Kategorio:Sikuloj]]
[[Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]</text>
      <sha1>d3lgtzfjnuwi9gecdgtxizto8rrb6xd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Statuo de sankta Patriko (Karviná)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692551</id>
    <revision>
      <id>9479275</id>
      <parentid>8465591</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1521" sha1="msjvsram3vfkwhms27m577jv6eu12ax" xml:space="preserve">[[Dosiero:Socha sv. Patrika - Karviná.JPG|eta|Statuo de sankta Patriko]]
'''Statuo de sankta Patriko''' en [[Karviná]] situas ĉe la [[Preĝejo de Laŭdego de la Sankta Kruco (Karviná)|preĝejo de Laŭdego de la Sankta Kruco]] en [[Fryštát]]. Kun la [[Statuo de sankta Patriko (Dolní Lutyně)|statuo de sankta Patriko]] en [[Dolní Lutyně]] tiuj estas nuraj du statuoj de [[sankta Patriko]] en la [[Ĉeĥio|Ĉeĥa respubliko]] kaj [[Silezio]].

== Historio ==
La statuo estis fondita en la jaro [[1749]] pro la pieco de Niklas Taaffe, [[grafo]] de Carlingfort, kiu venis al [[Silezio]] en [[1740]] pro la [[Persekuto|persekutado]] de [[Katolika Eklezio|katolikoj]] en [[Irlando]]. Niklas Taaffe fariĝis posedanto de la bieno Fryštát.

== Priskribo ==
La statuo estas farita el [[Grejso|sabloŝtono]], kaj bildigas la figuron de [[sanktulo]] en la [[kazublo]] de [[episkopo]] tenante la [[Episkopa bastono|episkopan bastonon]] kaj la [[evangelio]]n en sia maldekstra mano, kaj lia dekstra mano estas levita en la gesto je [[beno]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* informoj [http://www.archives.cz/web/soka/karvina/projekt/resources/karvina/hruby/bayer/bayer4am.htm ĉeĥe] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200610152336/http://www.archives.cz/web/soka/karvina/projekt/resources/karvina/hruby/bayer/bayer4am.htm |date=2020-06-10 }} kaj [https://zwrot.cz/2019/02/figura-sw-patryka-we-frysztacie/ pole]

[[Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Karviná]]
[[Kategorio:Statuoj en Ĉeĥio]]</text>
      <sha1>msjvsram3vfkwhms27m577jv6eu12ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Georg Kossenhaschen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699276</id>
    <revision>
      <id>9479217</id>
      <parentid>8850928</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5891" sha1="p51e5bduw2vdn0i2736j2g3sstwv87l" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch/Creuzburg]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen laŭtlegitis, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. }*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la [[Stacidomo de Erfurto]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>p51e5bduw2vdn0i2736j2g3sstwv87l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479218</id>
      <parentid>9479217</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5905" sha1="3pg6fm84imxcswzxxeprzqsodvwfwsw" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch/Creuzburg]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen laŭtlegitis, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. }*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la [[Stacidomo de Erfurto]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>3pg6fm84imxcswzxxeprzqsodvwfwsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479219</id>
      <parentid>9479218</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bagatelaĵoj */</comment>
      <origin>9479219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5906" sha1="gjtojotunxa6gz7copvjwqqlxn8967y" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch/Creuzburg]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen laŭtlegitis, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. }*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la [[Stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>gjtojotunxa6gz7copvjwqqlxn8967y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479220</id>
      <parentid>9479219</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bagatelaĵoj */</comment>
      <origin>9479220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5912" sha1="tw4j8oaxp2we3qsf7cd3vjrsfkowrgz" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch/Creuzburg]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen laŭtlegitis, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. }*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>tw4j8oaxp2we3qsf7cd3vjrsfkowrgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479221</id>
      <parentid>9479220</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5914" sha1="5xejrd83dcjox7ztxre73s9oxao3kme" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch (Creuzburg)]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen laŭtlegitis, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. }*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>5xejrd83dcjox7ztxre73s9oxao3kme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479222</id>
      <parentid>9479221</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bagatelaĵoj */</comment>
      <origin>9479222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5914" sha1="awsk9f9zo64tet3i8o226svdc8ux43i" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch (Creuzburg)]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen laŭtlegitis, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. 
*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>awsk9f9zo64tet3i8o226svdc8ux43i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479223</id>
      <parentid>9479222</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bagatelaĵoj */</comment>
      <origin>9479223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5920" sha1="kwk70roempdzec5fngi8yby819nrn03" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch (Creuzburg)]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen estis laŭtlegataj, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. 
*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>kwk70roempdzec5fngi8yby819nrn03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479225</id>
      <parentid>9479223</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5924" sha1="hl1shbqwddkyfwszjik8yjs9r21mqhl" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch (Creuzburg)]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|la  Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies restaŭron profundan li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen estis laŭtlegataj, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. 
*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>hl1shbqwddkyfwszjik8yjs9r21mqhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479226</id>
      <parentid>9479225</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5922" sha1="e4awjm5olgsw2zouob6easn20f12nxu" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Erfurt Erfurter Hof 1.jpg|eta|Nomo de Kossenhaschen supre dekstre sur la eksa hotelo ''Erfurter Hof'' ĉe la stacidomo ĉefa de Erfurto]]
'''Georg KOSSENHASCHEN''' (naskiĝinta la {{daton|28|8|1868}} en [[Oldenburg]], mortinta la {{daton|2|4|1931}} en [[Magdeburg]]) estis [[germanio|germana]] entreprenisto kaj hotelestro.

== Vivo ==
[[Dosiero:EF Haus Kossenhaschen.jpg|eta|Reklamo (ĉ. 1920) por la luksa hotelo ''Haus Kossenhaschen'' en [[Erfurto]]]] [[Dosiero:Creuzburg wisch.jpg|eta|Familia kripto kossenhaschen-a sur la monto Wisch (Creuzburg)]]

Kossenhaschen trejniĝis ekde 1883 kiel hotelisto en [[Amsterdamo]] laboronte la sekvantajn jarojn i.a. en [[Bruselo]] (1888), [[Parizo]] (1889) kaj [[Londono]]. En la brita ĉefurbo li estis en 1891/92 sekretario de ''Hotelo Albemarle'' frekventante paralele la Reĝan artsocieton kaj la kolegion '' Metropolitan College'' kies kursojn li brilege per finaj diplomoj finigis.

Reveninte patrujen li laboris en hoteloj en [[Frankfurto ĉe Majno]] kaj [[Berlino]] antaŭ ol lupreni en 1896 en [[Bad Godesberg]] la urban kuracĝardenon kaj malfermi en [[Bonno]] vin-trinkejon kaj -vendejon. Tie ĉi li konatiĝis kun unua edzino sia Ida Addicks (1881–1912). Post translokiĝo Erfurton Kossenhaschen malfermis tie novan vin-trinkejon kaj -vendejon kaj iĝis afergvidanto de la renomita hotelo ''[[Erfurter Hof]]''. En 1908 li eĉ sukcesis vendi ĝin, apud kiu li starigis inter 1914 kaj 1916 la modernan luksan hotelon ''Haus Kossenhaschen'' kiu ja nombriĝis inter la plej gravaj tiutempaj hoteloj en tuta Eŭropo.

Ekde 1912 la inventema entreprenisto pligrandigis sian konzernon hotelan kaj gastejan tutgermanie. Li akriis kaj modernigis hotelojn i.a. en [[Magdeburg]] (''Magdeburger Hof'' kaj ''Kaiserhof'') kaj en [[Gotha]] (''Schloßhotel Gotha'') kaj kafejojn ekz. en [[Chemnitz]] (''Reichskaffee'') kaj [[Mannheim]] (''Plankenkaffee und Konditorei Kossenhaschen''). Lia lerto komercista havigis al li la respektesprimantan interkolegaran kromnomon &quot;[[Helmuth von Moltke|la  Moltke]] gastronomia&quot;.&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Der Erfurter Hof '', ĉe: Thüringer Allgemeine, 11.8.2007&lt;/ref&gt;

La en 1921 farita nupto dua kun Marie-Luise Bieringer restis senifana. En 1921 Kossenhaschen ricevis fare de la duka familio de [[Saksio-Vajmaro-Eisenach]] la [[Muzeo Kastelo Creuzburg|Kastelon Creuzburg]] apud [[Eisenach]], kies necesan restaŭron li komisiis; ĝi iĝis lia privata loĝejo kaj krome ripozuma hejmo kampara.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''[http://www.erfurt-web.de/Creuzburg_Kossenhaschen Die Creuzburg und die Ära Georg Kossenhaschen - Der Burgherr und sein falscher Prinz.]'' Ĉe: Breustedt, Susanne-Maria (eld.): ''800 Jahre Creuzburg. Eine Festschrift.'' Creuzburg 2013. p. 68-69&lt;/ref&gt; Apartenis al la burgo ankaŭ landa bieno de 121 hektaroj. En 1921 li krome aĉetis [[kavalirbieno Burgtonna|Kavalirbienon Burgtonna]] inkluzive de 132 hektaroj da tereno.&lt;ref&gt;http://gutsanlagen.blogspot.com/2017/03/gutsbesitz-in-thuringen-vor-1945_22.html Gutsanlagen in Thüringen&lt;/ref&gt;

En 1931 komerco-konsilisto Kossenhaschen mortis en la hospitalo ''Altstädtisches Krankenhaus'' en Magdeburg pro rena malsano. Li estis entombigita ne en la familia kripto sur la monto ''Wisch'' en [[amt Creuzburg|Creuzburg]] (kiu ruine ankoraŭ ekzistas) sed en la [[Suda parko (Erfurto)|Suda tombejo de Erfurto]]. Post la barbara abolicio tombeja en 1970/71 malaperis ankaŭ lia tombo.

== Bagatelaĵoj ==
* Pro lia engaĝiĝo karitata por bezonantaj infanoj kaj maljunuloj li iĝis honora civitano de Creuzburg. Li ja havis multajn honoroficajn laborojn.
* Li i.a. kunfondis la Turingian porhotelestran ligon (kun longjara estreco kaj honora prezidanteco) kaj la Regnan societon de germanaj hoteloj. Krome li membris ĉe la Societo internacia de hotelposedantoj.&lt;ref&gt;Ruth und Eberhard Menzel: ''Ein Moltke im Gastgewerbe'', ĉe: Thüringische Landeszeitung, 19.7.2003&lt;/ref&gt;
* En 1927 oni primokis lin en tuta Germanujo por la gastigo de la trompisto [[Harry Domela]] en siaj hoteloj en Erfurto, Gotha kaj Creuzburg. Dumprocese en [[Kolonjo]] la 11-an de julio 1927 la trompito ne persone aperis. Liaj komentoj tamen estis laŭtlegataj, laŭ kiuj li tute ne sentis sin damaĝita sed ĝuis la ĉeeston de tiel ĉarma persono kiel Domela.&lt;ref&gt;Steffen Raßloff: ''Der falsche Prinz. Harry Domela 1926 zu Gast im Erfurter Hof''. Ĉe: Steffen Raßloff (eld.): ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des Erfurter Hofes''. Jena 2007. p. 137–145&lt;/ref&gt;
* Aperis en 1933 en Berlino postmorte la de Georg Kossenhaschen kunverkita libro ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte'', kiu tiuteme estas ĝis nun verko fundamenta. 
*En Erfurto memorigas onin je tiu hotelestro ekde 2006 enskribo granda sur la eksa hotelo de ĉe Willy-Brandt-placo (kontraŭe al la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Steffen Raßloff (eld.): ''„Willy Brandt ans Fenster!“ Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“'' (=Schriften des Verein für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt, 6). Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* Hans-Peter Brachmanski: ''Hotel Erfurter Hof gestern und heute''. Bad Langensalza 2007, ISBN 978-3-938997-84-0.
* Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Hof''. Erfurt 2006, ISBN 978-3-86680-029-8.
* Georg Kossenhaschen und Ossip D. Potthoff: ''Kulturgeschichte der deutschen Gaststätte. Umfassend Deutschland, Österreich, Schweiz und Deutschböhmen''. Represo de la eldono berlina de 1933. Hildesheim, Zuriko, Novjorko 1996. ISBN 3-487-08332-9

{{Bibliotekoj}}
{{Tradukita | lingvo = de | artikolo = Georg Kossenhaschen | revizio = 199793177 }}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kossenhaschen, Georg}}
[[Kategorio:Gastejestroj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]
[[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Hoteloj en Germanio]]</text>
      <sha1>e4awjm5olgsw2zouob6easn20f12nxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Monaĥejo Ilfeld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700479</id>
    <revision>
      <id>9479086</id>
      <parentid>9356945</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4586" sha1="kmt6ltlyhuml9j040i98os706gyxhp0" xml:space="preserve">{{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE}}

'''Monaĥejo Ilfeld''' (germane: ''Kloster Ilfeld'') estis klostro de la [[premonstratoj]] en [[Ilfeld]], [[Germanujo]]. Ĝi troviĝis sur alteco de 250 metroj en la Bere-valo ĉe la suda landlimo de [[harco]], ĉ. 10&amp;nbsp;km norde de [[Nordhausen]].

== Historio ==
[[Dosiero:Ilfeld 1900.jpg|eta|Ilfeld ĉ. 1900 – malfone la lernejkomplekso estiĝinta el  iama klostro]]Donacfondis la klostron en la jaro 1189-a la sur Burgo Honstein (apud [[Neustadt (Harco)|Neustadt]]) rezidinta grafo Elger la 2-a (Ilfeld-Hohnstein) kaj ties edzino Lutrude. La malavara fondinto mortis jam en la 13.1.1190 kaj la finkonstruo klostra iĝis sub la posteulo Elger la 3-a. Tiam multe da materialo de la jam antaŭe forlasita Ilburg-kastelo uzitis kio ebligis tre rapidan finkonstruon. Reĝo [[henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 6-a]] konfirmis la donacon en dokumento de la 16.11.1190, skribita en [[Saalfeld]]. Tiam la unuaj [[kanoniko]] el [[Pöhlde]] jam estis alvenintaj.

En 1246 faritis granda alikonstruo kaj la ŝanĝo de la iama konvento je abatejo. Sekve Ilfeld iĝis ĉefa loko ene de la sep distriktoj premonstrataj en Centra Eŭropo ''(Ilfeldia)''. En la 20.5.1322 la grafoj de Hohnstein vendis la komunumon [[ilfeld|Ilfeld-Wiegersdorf]] al la monaĥoj kaj en 1385 fonditis memstara vilaĝo Ilfeld antaŭ la klostraj pordegoj. En letero adresita al lia abata moŝto Friedrich von Rüstefeld, kun la dato de 17.9.1385 la grafoj permesis la fondon. Ankaŭ vilaĝoregularo permesitis en 1423 fare de abato Henriko. Tiutempe la abatejo estis ekonomie tre flora havante ampleksajn terenojn.
[[Dosiero:Nordhausen Dom Taufstein.jpg|eta|Mezepoka baptujo, hodiaŭ en Nordhausen]]
Dum la [[kamparanaj ribeloj]], en majo 1525 marodis tie kamparanoj kaj eĉ rezidis tie kelke da tempo. Saĝe abato Bernardo jam antaŭe estis foriginta altvaloraĵojn kaj dokumentojn je Hohenstein-kastelo. La lasta abato, Thomas Stange, iĝis protestanto kaj responsis pri la neniigo klostra dum samtempa ŝanĝo en lernejon; instruado surloke funkciis ĝis 1944. Inter 1629 kaj 1631 oni eĉ intencis revivigi la klostran vivon. La posedaĵojn, i.a. pli ol 1500 hektaroj, restis en la manoj de la [[Duklando Brunsvigo-Luneburgo]] venonte poste je la Klostra ĉambro de [[Hanovro]].

De la iamaj klostraj konstruaĵoj, por la multo da ali- kaj novkonstruoj kvazaŭ nenio konserviĝis. La baptujo estas nun en la [[Katedralo Sankta Kruco (Nordhausen)]]. Surloke staras hodiaŭ kliniko ''(Neanderklinik Harzwald GmbH)''. Antaŭe tie estis fama gimnazio ''Paedagogium'' kie instruistis i.a. [[Heinrich Ludolf Ahrens]], [[Jakob Mauvillon]], [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]], [[Johann Konrad Schaubach]] kaj [[Friedrich August Wolf]], .

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Carsten Berndt: ''Die Antiquitates Ilfeldenses von Johann Georg Leuckfeld aus dem Jahr 1709 und deren Fortsetzung bis 1750''. Ĉe: ''Beiträge zur Geschichte von Stadt und Landkreis Nordhausen'', Bd. 40, Nordhausen 2015, p.&amp;nbsp;5–24, ISBN 978-3-939357-26-1
* Bouterwek (eld.): ''Michael Neander's Bericht vom Kloster Ilfeld. Ein Beitrag zur Geschichte des 16. Jahrhunderts.'' Ilfeld: Schulprogramm 1872/73 ([http://www.rambow.de/download/Jahresbericht-koenigliches-Paedagogium-Ilfeld-1872-1873.pdf Digitalisat])
* C. Köhler: ''Ilfelder Regesten. Auszüge aus den Urkunden des ehemaligen Prämonstratenser-Klosters Ilfeld am Harz''. Eldonis Walter Brandt. Ilfeld 1932
* Johann Georg Leuckfeld: ''Antiquitates Ilfeldenses oder Historische Beschreibung des Closters Ilfeld/Praemonstratenser Ordens: Worinnen von dieses Stiffts-Alter/ Landes-Gegend/ Orthe/Nahmen ... u.s.w. ausführlich gehandelt wird; Aus raren Manuscriptis und bewehrten Historicis zusammen getragen/ auch mit dienlichen Anmerckungen/ Diplomatibus, Briefen, Registern u. Kupfern erleutert; Welchem noch beygefüget ist des berühmten Professoris Laurentii Rhodomanni Ilfelda Hercynica.'' Quedlinburg 1709 [http://dfg-viewer.de/show/?tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Fdigitale.bibliothek.uni-halle.de%2Foai%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3D1655467&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=9&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=19f7d8ac10ec948548e4ce0e5eeb9754 ULB Halle].

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.harzlife.de/harzrand/kloster-ilfeld.html Kloster Ilfeld – etinformoj]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Premonstratoj|Ilfeld]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Ilfeld]]
[[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Ilfeld]]
[[Kategorio:Harztor|Monahejo]]
[[kategorio:Gimnazioj en Germanio|Ilfeld]]</text>
      <sha1>kmt6ltlyhuml9j040i98os706gyxhp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479088</id>
      <parentid>9479086</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:03:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="s2yygx5llhxyvwagpa2h0ybkppq80zd" xml:space="preserve">{{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE}}

'''Monaĥejo Ilfeld''' (germane: ''Kloster Ilfeld'') estis klostro de la [[premonstratoj]] en [[Ilfeld]], [[Germanujo]]. Ĝi troviĝis sur alteco de 250 metroj en la Bere-valo ĉe la suda landlimo de [[harco]], ĉ. 10&amp;nbsp;km norde de [[Nordhausen]].

== Historio ==
[[Dosiero:Ilfeld 1900.jpg|eta|Ilfeld ĉ. 1900 – malfone la lernejkomplekso estiĝinta el  iama klostro]]Donacfondis la klostron en la jaro 1189-a la sur Burgo Honstein (apud [[Neustadt (Harco)|Neustadt]]) rezidinta grafo Elger la 2-a (Ilfeld-Hohnstein) kaj ties edzino Lutrude. La malavara fondinto mortis jam en la 13.1.1190 kaj la finkonstruo klostra iĝis sub la posteulo Elger la 3-a. Tiam multe da materialo de la jam antaŭe forlasita Ilburg-kastelo uzitis kio ebligis tre rapidan finkonstruon. Reĝo [[henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 6-a]] konfirmis la donacon en dokumento de la 16.11.1190, skribita en [[Saalfeld]]. Tiam la unuaj [[kanoniko]] el [[Pöhlde]] jam estis alvenintaj.

En 1246 faritis granda alikonstruo kaj la ŝanĝo de la iama konvento je abatejo. Sekve Ilfeld iĝis ĉefa loko ene de la sep distriktoj premonstrataj en Centra Eŭropo ''(Ilfeldia)''. En la 20.5.1322 la grafoj de Hohnstein vendis la komunumon [[ilfeld|Ilfeld-Wiegersdorf]] al la monaĥoj kaj en 1385 fonditis memstara vilaĝo Ilfeld antaŭ la klostraj pordegoj. En letero adresita al lia abata moŝto Friedrich von Rüstefeld, kun la dato de 17.9.1385 la grafoj permesis la fondon. Ankaŭ vilaĝoregularo permesitis en 1423 fare de abato Henriko. Tiutempe la abatejo estis ekonomie tre flora havante ampleksajn terenojn.
[[Dosiero:Nordhausen Dom Taufstein.jpg|eta|Mezepoka baptujo, hodiaŭ en Nordhausen]]
Dum la [[kamparanaj ribeloj]], en majo 1525 marodis tie kamparanoj kaj eĉ rezidis tie kelke da tempo. Saĝe abato Bernardo jam antaŭe estis foriginta altvaloraĵojn kaj dokumentojn je Hohenstein-kastelo. La lasta abato, Thomas Stange, iĝis protestanto kaj responsis pri la neniigo klostra dum samtempa ŝanĝo en lernejon; instruado surloke funkciis ĝis 1944. Inter 1629 kaj 1631 oni eĉ intencis revivigi la klostran vivon. La posedaĵojn, i.a. pli ol 1500 hektaroj, restis en la manoj de la [[Duklando Brunsvigo-Luneburgo]] venonte poste je la Klostra ĉambro de [[Hanovro]].

De la iamaj klostraj konstruaĵoj, por la multo da ali- kaj novkonstruoj kvazaŭ nenio konserviĝis. La baptujo estas nun en la [[Katedralo Sankta Kruco (Nordhausen)]]. Surloke staras hodiaŭ kliniko ''(Neanderklinik Harzwald GmbH)''. Antaŭe tie estis fama gimnazio ''Paedagogium'' kie instruistis i.a. [[Heinrich Ludolf Ahrens]], [[Jakob Mauvillon]], [[Christoph Wilhelm Mitscherlich]], [[Johann Konrad Schaubach]] kaj [[Friedrich August Wolf]].
== Literaturo ==
* Carsten Berndt: ''Die Antiquitates Ilfeldenses von Johann Georg Leuckfeld aus dem Jahr 1709 und deren Fortsetzung bis 1750''. Ĉe: ''Beiträge zur Geschichte von Stadt und Landkreis Nordhausen'', Bd. 40, Nordhausen 2015, p.&amp;nbsp;5–24, ISBN 978-3-939357-26-1
* Bouterwek (eld.): ''Michael Neander's Bericht vom Kloster Ilfeld. Ein Beitrag zur Geschichte des 16. Jahrhunderts.'' Ilfeld: Schulprogramm 1872/73 ([http://www.rambow.de/download/Jahresbericht-koenigliches-Paedagogium-Ilfeld-1872-1873.pdf Digitalisat])
* C. Köhler: ''Ilfelder Regesten. Auszüge aus den Urkunden des ehemaligen Prämonstratenser-Klosters Ilfeld am Harz''. Eldonis Walter Brandt. Ilfeld 1932
* Johann Georg Leuckfeld: ''Antiquitates Ilfeldenses oder Historische Beschreibung des Closters Ilfeld/Praemonstratenser Ordens: Worinnen von dieses Stiffts-Alter/ Landes-Gegend/ Orthe/Nahmen ... u.s.w. ausführlich gehandelt wird; Aus raren Manuscriptis und bewehrten Historicis zusammen getragen/ auch mit dienlichen Anmerckungen/ Diplomatibus, Briefen, Registern u. Kupfern erleutert; Welchem noch beygefüget ist des berühmten Professoris Laurentii Rhodomanni Ilfelda Hercynica.'' Quedlinburg 1709 [http://dfg-viewer.de/show/?tx_dlf%5Bid%5D=http%3A%2F%2Fdigitale.bibliothek.uni-halle.de%2Foai%2F%3Fverb%3DGetRecord%26metadataPrefix%3Dmets%26identifier%3D1655467&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=9&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=19f7d8ac10ec948548e4ce0e5eeb9754 ULB Halle].

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.harzlife.de/harzrand/kloster-ilfeld.html Kloster Ilfeld – etinformoj]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Premonstratoj|Ilfeld]]
[[Kategorio:Pereintaj konstruaĵoj en Turingio|Ilfeld]]
[[Kategorio:Pereintaj monaĥejoj en Germanio|Ilfeld]]
[[Kategorio:Harztor|Monahejo]]
[[kategorio:Gimnazioj en Turingio|Ilfeld]]</text>
      <sha1>s2yygx5llhxyvwagpa2h0ybkppq80zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senrubeco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>704857</id>
    <revision>
      <id>9479230</id>
      <parentid>9461999</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:08:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30582" sha1="4nmnup9t2xy7f9l4vfnb2vr3emhzv89" xml:space="preserve">{{Leginda|jaro=2021 |monato=5 |tago=7}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Senrubeco logotipo 2.jpg|eta|Senrubeco estas vivmaniero kaj socia agado kiu strebas malpliigon de la ruboj.]]
La '''senrubeco''' estas kaj movado kiu celas je la skalo malpliigi la kvanton de produktataj ruboj (ekzemple per la uzado de reuzeblaj produktoj prefere de forĵetendaj aŭ malnoviĝontaj produktoj, aŭ la aĉetado de [[Groco|grocaj]] nutraĵoj), kaj pli ĝenerala strategio kiu strebas malpliigon de la produkto de ruboj de la [[industria socio|industriaj socioj]]. Ĉi-tiu strategio apogiĝas sur:
* Ŝanĝo de la procezoj de la produktadoj, promociante la refasonado de la vivcikloj de la produktaĵoj, celante favoradon de la reuzebleco de iliaj konsistaĵoj.
* Ŝanĝo de la procezoj de la plivalorigado de la ruboj, celante plenan forlason de la stokado en [[rubodeponejo]]j kaj de la brulado en [[Ruboforbruligo|ruboforbruligiloj]].
* Promociado de [[Modera vivstilo|modera vivostilo]].

Laŭ la ''{{lang|en|Zero Waste International Alliance}}'' (angle: &quot;Senrubeca internacia alianco&quot;), senrubeco estas ''&quot;konservado de ĉiuj rimedoj per respondeca produktado, konsumo, reuzado kaj reakiro de produktoj, pakumoj kaj materialoj sen cindrigado kaj sen surteraj, akvaj aŭ aeraj elfluoj, kiuj minacas la medion aŭ la homan sanon.&quot;''&lt;ref name=&quot;difino&quot;&gt;(anglalingve) [http://zwia.org/zero-waste-definition/ Senrubeco: difino] ĉe [http://zwia.org/]&lt;/ref&gt;

== Historio ==
Ekde la [[1970-aj jaroj]], kelketaj civitanoj elektis senrubecan vivostilon, kontraŭe de la konsumema vivstilo proponita de la [[okcidenta civilizo]], ili tiam ofte estis konsideritaj kiel marĝenuloj&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.zerodechettouraine.org/actualite/le-zero-dechet-quelle-histoire Senrubeco: kia historio!] ĉe [https://www.zerodechettouraine.org/]&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
Preter aliaj iniciatoj, dum la [[1990-aj jaroj]] senrubecaj kolektivoj komencis strukturiĝi. En [[2004]] estis internacie akceptita la unua difino de senrubeco verkita de la ''Zero Waste International Alliance''&lt;ref name=difino/&gt;.

Ĝis 2008, «Senrubeco» estis esprimo uzata ĉefe por priskribi manufakturajn kaj municipajn rubmastrumadajn praktikojn. [[Béa Johnson]], franc-usona ino loĝanta en [[Kalifornio]], decidis apliki ĝin al sia 4-persona hejmo. En 2009, ŝi komencis konigi sian sperton tra la populara blogo ''Zero Waste Home'' (angle: &quot;Senruba Hejmo&quot;), kaj en 2010 estis menciata en artikolo de ''[[The New York Times]]''&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2010/02/16/fashion/18spy.html (anglalingve)]&lt;/ref&gt;. La artikolo, kiu enkondukis la koncepton de senruba vivado, ricevis multajn kritikojn de homoj konfuzantaj ĝin kun [[bohemiismo|bohemiisma]] vivmaniero&lt;ref&gt;(franclingve) [https://reporterre.net/Bea-Johnson-On-a-adopte-le-Zero-dechet-et-la-vie-est-meilleure Béa Johnson: ''&quot;Ni adoptis la senrubecon kaj la vivo plibonigis&quot;''], ĉe ''Reporterre'', 20-a de novembro 2017, konsultita la 1-an de decembro 2020.&lt;/ref&gt;. Ĉi-tiuj mallaŭdaj recenzoj ŝanĝiĝis post kiam fotoj de la familio kaj de ilia hejminterno estis vaste elsenditaj en tutmondajn amaskomunikilojn. En 2013, Johnson publikigis ''Zero Waste Home: The Ultimate Guide to Simplifying your Life by Reducing your Waste'' (angle: &quot;Hejma senrubeco: la lasta manlibro por simpligi vian vivon per malpliigo de la rubaro&quot;)&lt;ref&gt;(anglalingve) &quot;[https://www.dragon1.com/downloads/dragon1-zero-waste-manifesto.pdf Zero Waste Manifesto]&quot; (PDF). Dragon1. Konsultita la 24-an de marto 2019.&lt;/ref&gt;. Kronigita kiel &quot;Biblio por la senrubeca-komencantoj&quot; de ''Book Riot'', ĝi provizas la simple sekveblan metodaron de la 5 R-oj (Refuse, Reduce, Re-use, Recycle, Rot{{#tag:ref| Angle:&lt;br /&gt;
* Rifuzi (unu-uzajn objektojn)
* Malpliigi (la konsumadon de havaĵoj)
* Reuzi (ĉion reuzeblan)
* Recikligi (ĉion nereuzeblan)
* Kompoŝtigi (la organikajn rubojn)
|group=&quot;nb&quot;}}
) kun ege praktikaj konsiloj pri la maniero malmultigi rubojn hejme. Tradukite al 27 lingvoj (ĝis 2019), la internacia furorlibro helpis disvastigi la koncepton al vasta publiko.

Iuj el la sekvantoj kaj legantoj de Johnson daŭrigis jene: kreante siajn proprajn blogojn (kiel Lauren Singer&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://zerowastehome.com/book/ La libro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201026130658/https://zerowastehome.com/book/ |date=2020-10-26 }} Zero Waste Home konsultita la 28-an de decembro 2018.&lt;/ref&gt;, ekologiisma aktivulo loĝanta en [[Novjorko]], kies sociaj retkanaloj disvastigis la koncepton al la [[Y-Generacio]]), iniciatante butikojn (kiel Marie Delapierre, kiu estigis la unuan senpakuman butikon en [[Germanio]]&lt;ref&gt;[https://unverpackt-kiel.de/wir#das-team-id (germanlingve)]&lt;/ref&gt;), lanĉante neprofitocelajn organizaĵojn (kiel Natalie Bino, kunfondinto de ''Zero Waste Switzerland'' (angle: &quot;Senrubeca Svislando&quot;)&lt;ref&gt;[https://zerowasteswitzerland.ch/de/ (germanlingve)]&lt;/ref&gt;).
Tra la jaroj, la senrubeca vivmaniero spertis signifan multiĝon de anoj. Miloj da sociaj retkanaloj, blogoj, senpakumaj butikoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://app.zerowastehome.com/ |titolo=)Loktrova aplikaĵo por senpakumaj butikoj |alirdato=2020-10-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200106211352/https://app.zerowastehome.com/ |arkivdato=2020-01-06 }}&lt;/ref&gt;, gamoj de reuzeblaj havaĵoj kaj organizaĵoj aperis tutmonde. Kaj siavice, la rapide evoluanta movado kreis postuladon por grandaj firmaoj, ekzemple [[Unilever]] kaj [[Procter &amp; Gamble]], kiuj konceptis reuzeblajn alternativojn kontraŭ la forĵetendaj objektoj.

== Defioj ==
Laŭ raporto de la [[Monda Banko]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/30317 Raporto de la monda Banko: Kia rubo 2.0] p.24&lt;/ref&gt;, la tutmonda produktado de [[Ĉedoma rubo|ĉedomaj ruboj]] estis 2,01 miliardoj da tunoj en [[2016]] kaj kreskus ĝis 3,4 miliardoj da tunoj ĉiujare ĉirkaŭ [[2050]]. Laŭ la lando, la produktado de ruboj ege varias: usonano produktas po 773 kilogramojn porhome ĉiujare, dum bangladeŝano produktas nur po 150&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://www.maplecroft.com/insights/analysis/us-tops-list-of-countries-fuelling-the-mounting-waste-crisis/ Raporto de la pririska fakejo Verisk Mapelcroft] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201107231723/https://www.maplecroft.com/insights/analysis/us-tops-list-of-countries-fuelling-the-mounting-waste-crisis/ |date=2020-11-07 }}&lt;/ref&gt;. Tamen, ankaŭ la administrado de ruboj ege varias: la procento de kolektado de ruboj varias el 39% en la [[evolulando]]j ĝis 96% en la [[Industrilando|disvolviĝintaj landoj]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/30317 Raporto de la monda Banko: Kia rubo 2.0], p. 32&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(franclingve) Céline Duzarche, [https://www.futura-sciences.com/planete/actualites/environnement-10-chiffres-montrent-monde-va-crouler-sous-dechets-73196/ &quot;10 nombroj pruvas ke la mondo disfalos sub la ruboj&quot;], ĉe ''Futura Planète'', 1-a de novembro 2018&lt;/ref&gt;, sammaniere, la procento de recikligo varias el 3,7 ĝis 29%&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/30317 Raporto de la monda Banko: Kia rubo 2.0] p. 35&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
[[Dosiero:YoffGarbage.jpg|eta|dekstra|Kontraŭleĝa rubodeponejo en [[Dakaro]].]]
Ĉi-tiuj municipaj ruboj konsistas mondskale el:
* Nutraĵo kaj verdaj ruboj: 44%
* Papero kaj kartono: 17%
* Plasto: 12%
* Vitro: 5%
* Metalo: 4%
* Lignaĵo: 2%
* Kaŭĉuko kaj ledo: 2%
* Aliaj: 14%&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/30317 Raporto de la monda Banko: Kia rubo 2.0] p.29&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:Landfill.jpg|eta|dekstra|Kontraŭleĝa rubodeponejo en [[Ontario]].]]
Ilia destino estas:
* Kontraŭleĝaj rubodeponejoj: 33%
* [[Rubodeponejo]]: 25%
* [[Reciklado]]: 14%
* [[Ruboforbruligo]]: 11%
* Sanitara rubodeponejo (kun deponej-gasa kolektado): 7,7%
* [[Kompoŝto|Kompoŝtigo]]: 5,5%
* Kontrolitaj rubodeponejoj: 4%
* Aliaj: &lt;1%&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/30317 Raporto de la monda Banko: Kia rubo 2.0] p.34&lt;/ref&gt;
Ĉi-tiu situacio havas gravegajn konsekvencojn: rubodeponejoj transirigas poluadajn substancoj al la grundo kaj al la [[grundakvo]]j, ruboforbruligiloj al la aero: ili emisiadas pli ol 2000 toksaj molekuloj el kiuj nur dudeko estas kontroleblaj&lt;ref&gt;''Famille presque zéro déchets: ze guide'', Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret, eldonoj Thierry Souccar, [[ISBN]] [https://catalogue.bnf.fr/search.do?pageRech=rav&amp;mots0=NRC;-1;0;9782365491877 978-2-36549-187-7], p.31&lt;/ref&gt;. Reciklado estas ege limigita: ĝi necesas grandajn infrastrukturojn, efikan sektoron por la kolektado, kaj civitanajn partoprenon, aldone, multaj plastoj ne estas reuzeblaj. Finfine, en [[Francio]], la procento de reciklado atingas nur 66% por la papero kaj la kartono, 55% por la vitro, kaj 7% por la plasto&lt;ref&gt;''Famille presque zéro déchets: ze guide'', Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret, eldonoj Thierry Souccar, [[ISBN]] [https://catalogue.bnf.fr/search.do?pageRech=rav&amp;mots0=NRC;-1;0;9782365491877 978-2-36549-187-7], p. 33&lt;/ref&gt;, koste de grandaj energiaj kaj monaj elspezoj, plejparte respondecitaj de publikaj aŭtoritatoj. Preskaŭ ĉiuj ruboj do fine alvenas al naturo: tiel ok milionoj da tunoj da plasto estas forĵetataj en la oceanon ĉiujare&lt;ref&gt;(esperantlingve) [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000375277_epo/PDF/375277epo.pdf.multi Kuriero de UNESKO januaro-marto 2021], p.16&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
''&quot;Malbona administrado de ruboj poluas la oceanojn, ŝtopas drenajn kanalojn kaj kaŭzas inundojn, disvastigas malsanojn, pliigas spirajn problemojn pro senkaŝa brulado de rubo, mortigas bestojn kaj influas ekonomian disvolviĝon, ekzemple damaĝante turismon&quot;'', memoras Sameh Wahba, direktoro respondeca pri urba kaj teritoria disvolviĝo, mastrumado de katastrofaj riskoj kaj daŭripovo ĉe la [[Monda Banko]]&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.banquemondiale.org/fr/news/immersive-story/2018/09/20/what-a-waste-an-updated-look-into-the-future-of-solid-waste-management Ĝisdatigita rigardo al la defioj de la rubadministrado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201113121643/https://www.banquemondiale.org/fr/news/immersive-story/2018/09/20/what-a-waste-an-updated-look-into-the-future-of-solid-waste-management |date=2020-11-13 }}, [[Monda Banko]], 20-a de septembro 2018&lt;/ref&gt;.

== Principoj ==
[[Dosiero: Burn pile.jpg|eta|Tipa malgranda rubofajro en ĝardeno.]]
La senrubeco estas elekto de vivstilo, per kiuj homoj strebas malpliigi la malbonajn efikojn de sia konsumado al naturmedio kaj al homa socio, plibonigante siajn vivajn kondiĉojn. Ĉi-tiu elekto implicas diversajn agadojn laŭ la skalo:
* hejmskale: ŝanĝi la konsomadajn kutimojn, nepre atenti pri la ordigado de ruboj,
* firmaskale: ŝanĝi la administradon de la ruboj, rearanĝi la produktadon, influi la provizantojn kaj klientojn,
* regionskale: aranĝi politikon por la malpliigo de la kvanto de la ruboj: havigi kompoŝtujojn, imposte instigi pli ekologian ruban mastrumadon, organizi sektoron por la reuzadon,
* landskale: agadi por leĝigo pri respondecigo de firmaoj, plimultigo de la iniciatoj por malpliigo kaj reciklado de la ruboj&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.zerowastefrance.org/lassociation/vision/ Nia projekto], ĉe ''Zero Waste France''&lt;/ref&gt;
La senrubeca metodaro do ofertas alternativan rubmastrumadon, multe malpli multkostan laŭ rimedoj ol konvencia rubmastrumado, en kiu novaj rimedoj estas konstante reuzataj por anstataŭigi rimedojn perditajn de [[rubodeponejo]]j aŭ [[ruboforbruligo]]. Krome, la senrubeca metodaro rezultigas signifan redukton de la [[poluado]] generita de ĉi-tiu procezo, kun rubodeponejoj kaj ruboforbruligo reduktitaj al minimumo. Ĝi do estas ankaŭ fonto de daŭripovaj lokaj laborpostenoj netranslokigeblaj, kadre de pli [[cirkla ekonomio]].

Skeme, eblas resumi la senrubecan strategion en kvar punktoj:
* Praktiki kaj promocii nekonsumerisman, [[Modera vivstilo|moderan]] vivstilon.
* Forigi la uzadon de rubodeponejoj kaj ruboforbruligiloj per strukturigo de la [[rubokolektado|rubokolektan sistemon]], pliigante la kvanton de diferencigebla materialo reakirebla (por individuoj tio signifas apartigi la malsamajn specojn de ruboj, kaj precipe organikajn rubojn por la fabrikado de [[kompoŝto]], ĉefe ĉar la estonta [[Fosforo|fosfora]] manko estas pruvita), kaj optimumigante la kvaliton de la [[Recikligo|reciklebla materialo]], kio samtempe reduktos la produktitan kvanton de ruboj.
* Instigi la reuzadon de reciklitaj materialoj fare de [[Industrio|fabrikantoj]], la riparadon de objektoj, kaj favorigi uzadajn kutimojn, kiuj reduktas la produktitan kvanton de ruboj (ekzemple, uzante [[kranakvo]]n, eble filtritan hejme, anstataŭ enboteligita akvo, aŭ aĉetante [[groco|groce]] kaj tiel redukti la pakumajn rubojn);
* Subteni la fasonadon kaj fabrikadon far de industrio de plene recikleblaj, reuzeblaj kaj ripareblaj produktoj.

== Praktike ==
=== Konsiloj al komencantoj ===
[[Dosiero:Multfaka-magazeno-1.jpg|eta|dekstra|Tipa aspekto de superbazaro, de kie venas plej el la tutmonda rubo.]]
Aŭtoroj kaj blogistoj treofte verkis pri la unuaj paŝoj de transiro al senrubeco. Eblas sintezi tiel:
* Sciiĝu: multaj libroj, blogoj, videoj, lokaj asocioj ekzistas tramonde kaj povas klarigi detale la metodaron.
* Antaŭpripensu vian novan organizon laŭ viaj bezonoj, inklinoj, esperoj.
* Ekipiĝu per ujoj (tolaj sakoj, bokaloj, skatoloj, ktp) por butikumi senpakume.
* Evitu la superbazarojn, kiuj estas nestoj de estontaj pakumaj ruboj, kaj preferu la grocajn ĉiovendejojn, la bazarojn aŭ la [[komunum-apogita agrikulturo|komunum-apogitajn agrikulturajn asociojn]].
* Procedu paŝon post paŝo, per simplaj kaj sinsekvaj agoj kiuj iom post iom malpliigos la kvanton de ruboj, sen frustri sin. Ekzemple la senrubeca blogistino Anne Marie Bonneau deklaris: ''&quot;Oni ne bezonas manplenon da homoj, kiuj perfekte plenumas senrubecon. Oni bezonas milionojn da homoj, kiuj neperfekte plenumas ĝin.&quot;''&lt;ref name=citaĵoj/&gt;

=== Aĉetado ===
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Reuzeblaj vindaĵoj.jpg|Reuzeblaj vindaĵoj: pornoktaj (maldekstre) kaj portagaj (dekstre).
Menstrutaso kaj reuzebla menstrutuko.jpg|Menstrutaso (maldekstre) kaj reuzebla [[menstrutuko]] (dekstre).
Sapoj.jpg|[[Sapo]] aĉetita laŭpeze.
Nutraĵoj.jpg|Nutraĵoj aĉetitaj groce.
&lt;/gallery&gt;

La plejparto de la hejmaj konsumaĵoj nuntempe ekzistas laŭ groca, senpakuma aŭ reuzebla versio. Ĉi-tiu aĉetmaniero nur necesas havi proprajn ujojn laŭ la uzo: tolsakoj, bokaloj, skatolo, ktp. Kiam tio ne eblas, oni preferu produktojn kun reciklebla pakumo, alivorte ladskatoloj, paperosakoj, kartonaj skatoloj, vitraj boteloj kaj bokaloj, kaj finfine se la [[plasto]] ne estas evitebla, oni preferu pakumojn el malmolaj plastoj, kiuj estas malpli malfacile recikleblaj ol la aliaj&lt;ref&gt;''Famille presque zéro déchets: ze guide'', Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret, eldonoj Thierry Souccar, [[ISBN]] [https://catalogue.bnf.fr/search.do?pageRech=rav&amp;mots0=NRC;-1;0;9782365491877 978-2-36549-187-7], p.80&lt;/ref&gt;. &lt;br /&gt;
Sammetodare, preferindas brokante aĉeti hejm-aparataron, vestojn, librojn, meblojn, ludilojn, ktp.

=== Rubmastrumado ===
[[Dosiero:Composteur domestique et couches de mâturation.jpg|eta|Malfermita kompoŝtilo, videblas la malsame maturiĝintaj tavoloj: freŝaj ruboj supre, matura kompoŝto malsupre.]]
Senrubeco postulas ĉiaman atentiĝon pri la ordigo de la ruboj cele de ilia recikligo, kies reguloj povas ŝanĝi laŭ la lokaj [[rubokolektado|rubokolektadaj sistemoj]]. Tamen, senrubeculoj nepre memoru ke la nura &quot;bona&quot; rubo estas la rubo, kiun oni ne produktas. &lt;br /&gt;
Por la organikaj ruboj (kuirejaj aŭ ĝardenaj defalaĵoj), estas du solvoj laŭ la hejmo: en domo kun ĝardeno, oni preferu kompoŝtilo, kesto en kiuj la ruboj iĝos [[kompoŝto]] per la agado de [[vermo]]j, [[insektoj]] kaj [[mikroorganismoj]], la kompoŝton oni povos uzi ĝardenume. En apartementoj oni preferu [[vermokompoŝto|vermokompoŝtilo]]n, kiu estas hermetika kesto en kiu vermoj transformas la organikajn rubojn al kompoŝto.

=== Socia agado ===
Senrubeco ne estas nur afero de individuoj aŭ de hejmoj, ĝi ja praktikiĝas ĉe firmaoj aŭ landskale.

==== Ĉe firmaoj ====
Esploro de [[Agentejo pri naturmedio kaj energimastrumado|ADEME]] pruvis ke ĉiu salajrulo produktas inter 120 kaj 140&amp;nbsp;kg da ruboj ĉiujare en sia oficejo&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.zerowastefrance.org/passer-a-laction/mobiliser-entreprise/ Mobilizi la firmaon] ĉe [https://www.zerowastefrance.org/]&lt;/ref&gt;.
Per senrubeco la firmaoj povas repensi kaj raciigi sian ruban administradon kaj tiel monŝpari&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.ademe.fr/entreprises-monde-agricole/reduire-impacts/reduire-cout-dechets/pourquoi-reduire-mieux-valoriser-dechets-entreprise Kial malpliigi kaj plibone valorigi siajn rubojn ĉe firmaoj?] ĉe la retejo de la [[Agentejo pri naturmedio kaj energimastrumado|ADEME]], 28-a de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;, reklami pri si ĉe klientoj, provizantoj aŭ dungotoj, pri sia ekologia klopodo, kaj motivigi sian dungitaron ĉirkaŭ komunan projekton, kiu helpos al pli bona vivo en oficejoj.

Jen kelkaj ekzemploj de organizindaj agoj proponitaj de la asocio ''Zero Waste France'' al firmaoj&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.zerowastefrance.org/wp-content/uploads/2018/07/zd-au-bureau-zwf.pdf Senrubeco ĉe agentejoj: 12 agoj] ĉe ''Zero Waste France''&lt;/ref&gt;:
* Instrui, informi, komuniki pri la senrubeco ene de la oficejoj kun la dungitaro.
* Printi nur se necesas, per recikligita papero, sur ambaŭ flankoj de la folioj.
* Raciigi la aĉetadon de novaj provizoj: nur la nepraj, groce aŭ brokante vendataj, fasonitaj por longtempa uzado, ktp.
* Forigi la unu-uzajn objektojn (plastajn botelojn, dozujojn, ktp.).
* Kompoŝtigi la organikajn rubojn.
* Organizi rubokolektan sistemon, kiu estas efika, videbla kaj komprenebla de ĉiu dungito.

Ĉiaj firmaoj jam lanĉiĝis al senrubeco: kaj grandegaj mondfamaj firmaoj, ekzemple [[Toyota]], [[Google]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://www.triplepundit.com/story/2017/3p-weekend-10-companies-going-zero-waste-landfill/20536 10 firmaoj al senrubeco], ĉe ''Triple Bundit'', 6-a de januaro 2017&lt;/ref&gt;, kaj malgrandaj lokaj firmaoj, ekzemple Capoue ([[Bruselo|brusela]] glaciaĵa vendejaro)&lt;ref&gt;(franclingve) [https://environnement.brussels/thematiques/zero-dechet/projets-inspirants/decouvrez-les-projets-inspirants-zero-dechet-des Malkovru inspiremajn senrubecajn projektojn] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201205121500/https://environnement.brussels/thematiques/zero-dechet/projets-inspirants/decouvrez-les-projets-inspirants-zero-dechet-des |date=2020-12-05 }} ĉe ''environnement.brussels&lt;/ref&gt; aŭ Juste Bio ([[Francio|franca]] produktisto de [[Sekigita frukto|sekigitaj fruktoj]] el [[ekologia agrikulturo]])&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.label-pmeplus.fr/un-air-dici-une-politique-volontariste-en-faveur-du-zero-dechet/ Volema politiko favore al senrubeco], 21-a de septembro 2020&lt;/ref&gt;.

==== Politika agado ====
Politika agado pri senrubeco plejofte organiziĝas komunumskale aŭ komunumgrupskale.&lt;br /&gt;
La unua paŝo estas difini metodon.
Tiel necesas kulturigi partnerojn kaj teknikajn servojn, antaŭvidi leĝajn kaj kontraktajn obstaklojn, utiligi iujn templimojn kiel la vivfino de rubadministrada instalaĵo, antaŭvidi la rezistojn al ŝanĝo. Ankaŭ necesas mobilizi la loĝantojn adaptante komunikadon kaj uzante netrudajn ilojn kiel [[Teorio de aludaj sugestoj|sugestoj]]&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.zerowastefrance.org/territoire-zero-waste-livre-revolutionner-gestion-dechets/ Libro por revolucii la lokan rubadministradon] ĉe ''[https://www.zerowastefrance.org/ Zero Waste France]'', Thibault Turchet, 4-a de Julio 2019 (konsultita la 14-an de decembro 2020)&lt;/ref&gt;.

Diversaj komunumaj registaroj deklaris senrubecon kiel celon, inkluzive:
* [[Florianópolis]], [[Sankta Katarino]], [[Brazilo]]&lt;ref&gt;(portugallingve) [https://portalmakingof.com.br/semana_do_lixo_zero_acontece_em_florianopolis Senrubeca semajno okazas en Florianopolis] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210919050426/https://portalmakingof.com.br/semana_do_lixo_zero_acontece_em_florianopolis |date=2021-09-19 }}, 26-a de oktobro 2017, konsultita la 12-an de decembro 2020&lt;/ref&gt;
* [[Vankuvero]], [[Kanado]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://www.ctvnews.ca/canada/vancouver-votes-to-ban-single-use-straws-foam-cups-and-take-out-containers-1.3933955 Vancouver voĉdonas por malpermesi unuuzajn tasojn], ''CTV News'', 17a de majo 2018 , konsultita la 28-a de julio 2018&lt;/ref&gt;
* [[Capannori]], [[Toskanio]], [[Italujo]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [http://www.ipsnews.net/2013/05/pioneering-italian-town-leads-europe-in-waste-recycling/ Pionira itala urbo gvidas Eŭropon al reciklado de ruboj] ''[[IPS Inter Press Service]]'', 17-a de majo 2013, konsultita la 9-an de aprilo 2017&lt;/ref&gt;
* [[Kamikatsu]], [[Gubernio Tokuŝimo|Tokuŝimo]], [[Japanio]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://theculturetrip.com/asia/japan/articles/meet-kamikatsu-japans-zero-waste-town/ La senrubeca japana urbo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210115152911/https://theculturetrip.com/asia/japan/articles/meet-kamikatsu-japans-zero-waste-town/ |date=2021-01-15 }}, ĉe ''Culture trip'', Lucy Dayman, 20-a de junio 2018, konsultita la 12-an de decembro 2020&lt;/ref&gt;
* [[Austin]], [[Teksaso]], [[Usono]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://www.austintexas.gov/sites/default/files/files/Trash_and_Recycling/MasterPlan_Final_12.30.pdf Austina rubadministrada plano]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 15-a de decembro 2011&lt;/ref&gt;
* [[Boulder (Koloradio)|Boulder]], [[Koloradio]], [[Usono]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://www-static.bouldercolorado.gov/docs/Zero-Waste-Strategic-Plan-Action-Plan-Web-1-201604131208.pdf?_ga=2.98671070.1991020725.1527005153-1422738164.1527005153 Senrubeca agada plano bouldera] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180523011632/https://www-static.bouldercolorado.gov/docs/Zero-Waste-Strategic-Plan-Action-Plan-Web-1-201604131208.pdf?_ga=2.98671070.1991020725.1527005153-1422738164.1527005153 |date=2018-05-23 }}, Novembro 2015&lt;/ref&gt;
* [[Fort Collins]], [[Koloradio]], [[Usono]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://www.fcgov.com/recycling/pdf/RoadtoZeroWasteReport_FINAL.pdf Raporto pri senrubeca metodaro], Decembro 2013&lt;/ref&gt;
* [[San-Francisko]], [[Kalifornio]], [[Usono]]&lt;ref&gt;(anglalingve) [https://sfenvironment.org/sites/default/files/editor-uploads/zero_waste/pdf/resolutionzerowastedate.pdf Rezolucio pri senrubeca tago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210320151807/https://sfenvironment.org/sites/default/files/editor-uploads/zero_waste/pdf/resolutionzerowastedate.pdf |date=2021-03-20 }}, 6-a de marto 2003&lt;/ref&gt;

== Oftaj antaŭjuĝoj pri senrubeco ==
Aktivuloj ofte atestas, ke senrubeco kontraŭas psikan rezistadon al movo&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.lalibre.be/planete/inspire/zero-dechet-que-du-bonheur-594bf3decd70e30bb27a2ace Senrubeco: nur feliĉo], Gilles Toussaint, ''[[La Libre Belgique]]'', 22-a de junio 2017&lt;/ref&gt;, kaj ke ili suferis antaŭjuĝojn de nekleruloj&lt;ref&gt;(franclingve) [https://lesarticlesdelucile.wordpress.com/2018/03/06/6-prejuges-a-propos-du-zero-dechet/ Ses antaŭjuĝoj pri senrubeco], 6-a de marto 2018&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.tournai.be/transition-ecologique/zero-dechet-qu-est-ce-que-c-est.html Kio estas senrubeco?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210920045304/https://www.tournai.be/transition-ecologique/zero-dechet-qu-est-ce-que-c-est.html |date=2021-09-20 }} ĉe retejo de la urbo [[Tournai]] ([[Belgio]])&lt;/ref&gt;. Jen listo de kelkaj el ili:
* '''&quot;Senrubeco estas malebla&quot;'''
:Fakte: Senrubeco ne estas vivi sen rubo, ĝi estas vivstilo kaj maniero repripensi sian agadon&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.miaucarre.com/5-mythes-zero-dechet/ Kvin mitoj pri senrubeco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200930061755/https://www.miaucarre.com/5-mythes-zero-dechet/ |date=2020-09-30 }} ĉe ''[https://www.miaucarre.com/ Miaucarre.com] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201201051842/https://www.miaucarre.com/ |date=2020-12-01 }}''&lt;/ref&gt;. Se produkti neniun rubon estas malebla, ja eblas dekonigi sian produktadon de ruboj&lt;ref&gt;''Famille presque zéro déchets: ze guide'', Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret, eldonoj Thierry Souccar, [[ISBN]] [https://catalogue.bnf.fr/search.do?pageRech=rav&amp;mots0=NRC;-1;0;9782365491877 978-2-36549-187-7], p.13&lt;/ref&gt;.
* '''&quot;Senrubeco estas temporaba&quot;'''
:Fakte: Nur la trovado de nova hejma organizo rabas (iomete da) tempon. Uzendas pli da tempo por kuiri, sed ties tempoperda aspekto estas diskutinda. Fine, la temporaba aspekto dependas de la vivprioritatoj{{#tag:ref| Laŭ esploro de [[INSEE]], la averaĝa tempo trapasita de franco ĉe ekrano estas ĉiutage 3h25-longa &lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.insee.fr/fr/statistiques/1280984 Pli ofte sole ĉe ekrano], [[INSEE]], 12-a de marto 2013&lt;/ref&gt;.|group=&quot;nb&quot;}}.
* '''&quot;Senrubeco estas multekosta&quot;'''
:Fakte: Ofte produktoj vendataj en senpakumaj ĉiovendejoj ŝajnas pli multekostaj ol &quot;tradiciaj&quot; variaĵoj en [[superbazaro]], ĉar ili ofte estas [[Ekologia agrikulturo|ekologiaj]], kaj/aŭ [[Justa komerco|etikaj]] kaj/aŭ fasonitaj por longtempa uzado&lt;ref&gt;(franclingve) [https://lengraineuse.wordpress.com/2020/02/15/%F0%9F%8C%B2graine-du-jour-lever-les-prejuges-sur-le-bio-zero-dechet-%F0%9F%8C%B2/ Nuligi la antaŭjuĝoj pri senrubeco] ĉe [https://lengraineuse.wordpress.com/ L'engraineuse], 15-a de februaro 2020, konsultita la 30-an de novembro 2020&lt;/ref&gt;. Pichon kaj Moret asertas, ke la pakumoj estas dufoje pagendaj: unuafoje dum la aĉeto (ili nombras el 15 ĝis 40% de la kosto de la produktoj), duafoje per [[imposto]]j, por la publika administrado de ruboj&lt;ref&gt;''Famille presque zéro déchets: ze guide'', Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret, eldonoj Thierry Souccar, [[ISBN]] [https://catalogue.bnf.fr/search.do?pageRech=rav&amp;mots0=NRC;-1;0;9782365491877 978-2-36549-187-7], p. 39&lt;/ref&gt;. Plue, senrubeco enhavas ideon de modera kaj pripensita konsumado, de reuzado de objektoj, kaj brokantaj aĉetadoj: tial senrubeco fine estas monŝparema&lt;ref&gt;(franclingve) [http://lelabbyestelle.com/le-zero-dechet-coute-t-il-plus-cher/ Ĉu senrubeco estas pli multkosta?], 8-a de aprilo 2020&lt;/ref&gt;.
* '''&quot;Senrubeco detruas oficojn&quot;'''
:Fakte: Jes ja, disvolviĝo de la senrubeco endanĝerigus laborlokojn en la pakuma sektoro, sed tia argumento estas same diri &quot;oni devas fumi por protekti la laborpostenojn de la tabaka sektoro&quot;, kaj multe da oficoj estus kreendaj ĉe loka agrikulturo, reuzigada kaj riparada sektoro, ktp&lt;ref&gt;(franclingve) [https://www.ecologie.gouv.fr/sites/default/files/Cahier%20des%20charges%202014%20de%20l%E2%80%99appel%20%C3%A0%20projets%20TZDZG.pdf Specifo de alvoko al projektoj &quot;Senmalŝparaj kaj senrubecaj teritorioj&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210917104415/https://www.ecologie.gouv.fr/sites/default/files/Cahier%20des%20charges%202014%20de%20l%E2%80%99appel%20%C3%A0%20projets%20TZDZG.pdf |date=2021-09-17 }}, [[Ministerio pri ekologio, daŭriva evoluigo kaj energio (Francio)]], p.8&lt;/ref&gt;.
* '''&quot;Senrubeco estas ekologi-ekstremula modo&quot;'''
:Fakte: Tio estas ofta argumento de tiuj, kiuj misopinias, ke senrubeca vivmaniero povus malvastigi ilian propran ĝuadon, kaj tiel provas malfidindigi ĝin&lt;ref&gt;''Famille presque zéro déchets: ze guide'', Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret, eldonoj Thierry Souccar, [[ISBN]] [https://catalogue.bnf.fr/search.do?pageRech=rav&amp;mots0=NRC;-1;0;9782365491877 978-2-36549-187-7], p. 55&lt;/ref&gt;. Fakte, senrubeco taŭgas por ĉiuj, kiuj konscias pri la [[Ekologia premsigno|spuroj]], kiujn ili postlasos en la medio.

== Citaĵoj ==
''&quot;Se ni volas antaŭeniri al malmulte poluanta daŭripova socio, ni bezonas pensigi konsumantojn pri iliaj aĉetoj.&quot;''&lt;ref name=citaĵoj&gt;(anglalingve) [https://ecowarriorprincess.net/2019/07/25-inspiring-quotes-plastic-free-zero-waste/ Inspiraj citaĵoj pri senrubeco ] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201126235633/https://ecowarriorprincess.net/2019/07/25-inspiring-quotes-plastic-free-zero-waste/ |date=2020-11-26 }}, ĉe ''Eco Warrior Princess'', 1-a de julio 2019&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
[[David Suzuki]]

''&quot;Moderna socio trovos neniun solvon al la ekologia problemo, se ĝi ne serioze ekzamenas sian vivmanieron.&quot;''&lt;ref name=citaĵoj/&gt; &lt;br /&gt;
[[Johano Paŭlo la 2-a]]

''&quot;Ne povas esti ĝuste fabriki miliardojn da objektoj uzataj dum kelkaj minutoj, kaj poste kun ni dum jarcentoj.&quot;''&lt;ref name=citaĵoj/&gt; &lt;br /&gt;
[[Roz Savage]]

== Notoj ==
&lt;references group=&quot;nb&quot;/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

== Literaturo ==
=== Anglalingve ===
* Palmer, Paul (Januaro 2005): [http://www.gettingtozerowaste.com/ ''Getting to Zero Waste''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210111120113/https://gettingtozerowaste.com/ |date=2021-01-11 }}, Purple Sky Press. [[ISBN]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources?isbn=978-0-9760571-0-9 978-0-9760571-0-9]
* Johnson, Béa (Aprilo 2013): ''Zero Waste Home: The Ultimate Guide to Simplifying Your Life by Reducing Your Waste'', [[Scribner]] [[ISBN]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources?isbn=978-1451697681 978-1451697681]

=== Franclingve ===
* Jérémie Pichon kaj Bénédicte Moret: ''Famille presque zéro déchet'', Thierry Souccar Éditions, 2016 [[ISBN]] [https://fr.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence/978-2-36549-187-7 978-2-36549-187-7]
* Monica Da Silva, ''Zéro Déchet Pas à Pas'', Editions Leduc.S, 2017
* Marie Lefèvre, Herveline Verbeken, ''J'arrête de surconsommer!'', Eyrolles, 2017
* Clémence Pouclet, Auxane Maurille-Biron, Evangéline Barbier: ''Ma santé, Ma planète, Mon budget : Guide Pratique pour agir au quotidien'', 2017 ([[ISBN]] [https://fr.wikipedia.org/wiki/Sp%C3%A9cial:Ouvrages_de_r%C3%A9f%C3%A9rence/978-2-9564221-1-2 978-2-9564221-1-2])

== Vidu ankaŭ ==
* [[Kompoŝtado]]
* [[Recikligo]]
* [[Rubo]]
* [[Ekologia agrikulturo]]
* [[Ekologia premsigno]]
* [[Media politiko]]
* [[Kamikacu]], japana 100%-senrubeca urbeto

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://zerowasteeurope.eu/ Zero Waste Europe]: [[Eŭropo|Eŭropa]] asocio pri senrubeco
* [http://www.zerowaste.org/ Zero Waste Alliance]: [[Nord-Ameriko|Nord-Amerika]] asocio pri senrubeco
* [http://zwia.org/ Zero Waste International Alliance]: [[Ameriko|Amerika]] asocio pri senrubeco

[[Kategorio:Ekologio]]
[[Kategorio:Daŭripova disvolviĝo]]
[[Kategorio:Naturprotektado]]
[[Kategorio:Ruboj]]
[[Kategorio:Rubmastrumado]]</text>
      <sha1>4nmnup9t2xy7f9l4vfnb2vr3emhzv89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wanda Półtawska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>706864</id>
    <revision>
      <id>9479331</id>
      <parentid>9433958</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5250" sha1="qaiez57xiswbsnuf34dhxwyxim96gvj" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Wanda Wiktoria Półtawska''', fraŭlina nomo Wojtasik (naskiĝis la 2-an de novembro 1921 en [[Lublin]], mortis oktobre 2023 en [[Krakovo]]) – pola [[kuracisto|kuracistino]], [[doktoro]] de [[medicino|medicinaj]] sciencoj kaj spertulino pri [[psikiatrio]], altlerneja [[profesoro]] de Papa [[Teologio|Teologia]] Akademio en [[Krakovo]], [[skoltismo|skoltistino]], kontraŭ[[aborto|aborta]] aktivulino, dum la [[dua mondmilito]] malliberigita en germana [[koncentrejo Ravensbrück]], proksima amikino de [[Johano Paŭlo la 2-a]] (ĉeestanta apud lia mortolito), [[damo]] de [[Ordeno de la Blanka Aglo]].

== Vivo ==
Ŝi partoprenis al [[lernejo]] de [[ursulaninoj]] en [[Lublin]]. Antaŭ 1939 kaj dum la [[dua mondmilito]] estis [[skoltismo|skoltistino]]. En la aĝo de 15 jaroj iĝis skoltestrino.

'''Periodo de la dua mondmilito'''

Post eksplodo de la dua mondmilito kune kun grupo de skoltistinoj aliris al grupo de skoltistinoj en servohelpon kaj [[konspiro|konspiran]] agadon kiel [[kuriero|kurierino]], samtempe partoprenante en sekreta [[instruado]]. Arestita de [[Gestapo]] la 17-an de februaro 1941 kaj malliberigita en la [[Kastelo de Lublin]]. Torturata kaj enketata en la lublina gestapejo &quot;Apud Horloĝo&quot;, poste, la 21-an de novembro 1941, forveturigita al [[Ravensbrück]] kun kontumanca verdikto de [[mortpuno]]. En la [[koncentrejo]] iĝis [[viktimo]] de pseŭdomedicinaj [[eksperimento]]j (ĉefe [[kirurgio|kirurgiaj]] kripligoj de [[kruro]]j), farataj de germanaj kuracistoj, nome berlina profesoro, prezidanto de [[Germana Ruĝa Kruco]], Karl Gebhardt kaj doktoroj Fritz Fischer, Rolf Rosenthal kaj Herta Oberheuser. Nelonge antaŭ fino de la milito estis veturigita al koncentrejo en [[Neustadt-Glewe]], kie restis ĝis la 7-a de majo 1945.

'''Socia agado'''

Komence de 1995 engaĝiĝis en kampanjo lokigi memortabulon de [[poloj|polinoj]] malliberigitaj en [[Ravensbrück]], viktimoj de germanaj [[kuracisto]]j. La klopodoj pri konsento flanke de regopovoj de la [[koncentrejo]]-[[muzeo]], lige al la 50-a datreveno de ĝia liberigo, fiaskis. Pro kontraŭa staro  de germanaj regopovoj pri la ideo memorigi [[tragedio]]n de polinoj, la tabulon oni ne povis munti. Nur post unujara [[kampanjo]] en 1996 germanaj regopovoj de la muzeo estis devigitaj cedi.

Ŝi partoprenis laborojn de Esplor-Komisiono pri [[Hitler]]anaj [[Krimo]]j en Pollando. Membrino de Skipo Apoganta [[Radio Maryja]]  Serve al [[Dio]], [[Eklezio]], [[Patrio]] kaj Pola [[Nacio]]. Kunredaktorino de &quot;Źródło. Tygodnik Rodzin Katolickich” (Fonto. Semajnrevuo de [[katolikismo|Katolikaj]] [[Familio]]j). Aŭtorino de preskaŭ 400 publikaĵoj pri [[pedagogio]] kaj [[psikiatrio]]. Dum 10 jaroj estis konsilantino de [[Krakovo]]. En 2010 subskribis malfermitan leteron al la registaro kaj [[prezidento de Pollando]] kontraŭ organizado en [[Varsovio]] de [[Eŭropa gejfiero]]. En la letero oni substrekis proteston kontraŭ leĝigo de  [[samseksaj edzeco kaj edzineco]] kaj [[adopto]] de [[infano]]j flanke de [[gejo]]j, kaj aktivecon de [[GLAT]]-medioj oni priskribis kiel atencon kontraŭ libereco de la [[vorto]], konvinkoj kaj [[konscienco]].

En majo 2014 iniciatis kaj estis teksto-aŭtorino de Deklaracio de la [[kredo]] de katolikaj kuracistoj kaj studentoj de [[medicino]] koncerne [[sekso]]n kaj homan [[fekundeco]]n.

== Elektitaj publikaĵoj ==
* (1956) ''Clinical observations on agenesis of the pellucid septum''
* (1967) ''Stany hipermnezji napadowej'' (Na marginesie badań tzw. „dzieci oświęcimskich”)
* (1978) ''Stany hipermnezji napadowej u byłych więźniów obserwowane po 30 latach''
* (1996) ''The responsibility of the medical doctor and the life of the patient''
* ''And I am afraid of my dreams'' (pola traduko: ''I boję się snów''). Hippocrene Books, [[Novjorko]] 1989, ​ISBN 0-87052-745-2​
* ''I boję się snów'' (Kaj mi timas [[sonĝo]]jn; [[sonlibro]] [[MP3]]). Legas Czesława Monczka, Eldonejo Edycja Świętego Pawła, [[Częstochowa]] 2008

== Distingoj ==
* Honora Civitano de [[Świdnik]], 2009
* Honora Civitano de Lublin, 2009)
* Fides et ratio – pro konsekvenca defendo de la [[vivo]]
* Komandora Kruco kun Stelo de la Ordeno ''Polonia Restituta'', 2012
* Medalo kaj titolo Honora Civitano de la Urbo [[Limanowa]], 2016
* [[Ordeno de la Blanka Aglo]], 2016
* Honora Civitano de la Urbo [[Zakopane]], 2017
* Medalo de 700-jariĝo de la Urbo [[Lublin]], 2017

== Interesaĵoj ==
* Laŭ letera peto de la papo al [[Patro Pio]] ŝi estis sanigita tuj antaŭ operacio de [[kancero]], kiam prepariĝis al la [[morto]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://zapisyterroru.pl/dlibra/publication/1399/edition/1382/content?navq=aHR0cDovL3phcGlzeXRlcnJvcnUucGwvZGxpYnJhL3Jlc3VsdHM_cT1wJUMzJUIzJUM1JTgydGF3c2thJmFjdGlvbj1TaW1wbGVTZWFyY2hBY3Rpb24mbWRpcmlkcz0mdHlwZT0tNiZzdGFydHN0cj1fYWxsJnA9MA&amp;navref=MTM5OTsxMzgy&amp;format_id=1 List Wandy Półtawskiej do Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich, w którym opisuje swoje wojenne losy] [[Letero]] de Wanda Półtawska al Ĉefa Komisiono pri Esploro de Germanaj [[Krimo]]j, en kiu priskribas sian militan sorton

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Półtawska, Wanda}}

[[Kategorio:Polaj kuracistoj]]
[[Kategorio:Polaj psikiatroj]]</text>
      <sha1>qaiez57xiswbsnuf34dhxwyxim96gvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kai Linnilä</title>
    <ns>0</ns>
    <id>717381</id>
    <revision>
      <id>9479515</id>
      <parentid>8522945</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2444" sha1="m941pdnipsst13qzquzc7x5tgeamhgv" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Kai Linnilä''' ({{daton|23|julio|1942}} [[Oulu]] – {{daton|24|aŭgusto|2017}} [[Forssa]]) estis finna scioaŭtoro kaj redaktoro. Li verkis multajn ne-fikciajn librojn kaj estis edzo de romanisto [[Kaari Utrio]]. Li laboras pri importado kaj merkatado de cigaroj kaj pipoj en Oy Amanita Ltd, posedo de la familio Utrio.

== Kelkaj verkoj ==
* Kun Viljo Rasila (toim.): Kainuun talouden ABC-kirja. Kajaani: Kainuun teiniyhdistys, 1962.
* Helsingin seudun historiallisesti ja rakennustaiteellisesti arvokkaat rakennukset ja alueet. Helsinki: Helsingin seutukaavaliitto, 1970.
* Helsingin seudun kulttuurihistorialliset kohteet ja tiet sekä kulttuurimaisemavaranto. Helsinki: Helsingin seutukaavaliitto, 1973. ISBN 951-9162-00-3.
* Pihalla kasvaa lammaskaali. Omavarainen kokki. Helsinki: Tammi, 1977, 2. uudistettu painos 2004. ISBN 951-30-4231-6.
* Kulttuurimatkailijan Suomi. Varsinais-Suomi. Helsinki: Tammi, 1981. ISBN 951-30-5127-7.
* Kulttuurimatkailijan Suomi. Pirkanmaa. Helsinki: Tammi, 1982. ISBN 951-30-5338-5.
* Kulttuurimatkailijan Suomi. Satakunta. Helsinki: Tammi, 1982. ISBN 951-30-5580-9.
* Suomalaisia taiteilijakoteja. Helsinki: Kuurojen liitto, 1982. ISBN 951-99367-7-7.
* Kun Kaari Utrio: Somero. Viljan maa. Somero: Amanita, 1982.
* Kulttuurimatkailijan Suomi. Ahvenanmaa. Helsinki: Tammi, 1983. ISBN 951-30-5631-7.
* Lappi värikuvina. Helsinki: Tammi, 1983. ISBN 951-30-5780-1.
* Isoäidin kermakakku, oman äidin lihapullat. Helsinki: Tammi, 1994. ISBN 951-31-0300-5.
* Kun Seppo Saraspää: Punainen tupa ja erämaa. Rikkaan arjen allakka. Helsinki: Tammi, 2000. ISBN 951-31-1626-3.
* Wanhan ajan joulu. Tule joulu kultainen. Helsinki: Helmi, 2003. ISBN 951-556-018-7.
* Kun Hanna Pukkila: Isomummin keittiö. Elsa Helmisen ruokavuosi 1896. Helsinki: Helmi, 2004. ISBN 951-556-046-2.
* Kun Sari Savikko: Onko lintu kotona. Sata siivekästä. Helsinki: Teos, 2004. ISBN 951-851-014-8.
* Kun Hanna Pukkila: Jazztyttö keittää. Aino Helmisen ruokavuosi 1928. Helsinki: Helmi, 2005. ISBN 951-556-055-1.
* Linnan pidoista pappilan pöytään. Kaari Utrion romaanien herkut. Helsinki: Tammi, 2008. ISBN 978-951-31-4409-8.
* Kun Sari Savikko: Lapin valot. Somero: Amanita, 2011. ISBN 952-5330-43-5.
* Kun Hanna Pukkila: Hyvä Suomi 1952. Somero: Amanita, 2012. ISBN 952-5330-48-6.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Linnilä, Kai}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>m941pdnipsst13qzquzc7x5tgeamhgv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suna aratingo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>719156</id>
    <revision>
      <id>9479289</id>
      <parentid>9130590</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19632" sha1="4camxx7hodm92qyvge962ab1lyja9s3" xml:space="preserve">{{Taksonomio
| koloro = {{taksonomio/koloro|bestoj}}
| regno2 = bestoj
| dosiero = Aratinga solstitialis -captive-two-8a.jpg
| dosiero larĝo= 250px
| priskribo de dosiero = Paro de sunaj aratingoj en kaptiteco
| regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
| filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
| klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
| ordo  = [[Papagoformaj]] ''Psittaciformes''
| superfamilio = [[Veraj papagoj]] ''Psittacoidea''
| familio = [[Papagedoj]] ''Psittacidae''
| subfamilio = [[Neotropisaj papagoj]] ''Arinae''
| tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]''
| genro = [[Aratingoj]] ''Aratinga''
| genro aŭtoritato =[[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824
| specio = '''Suna aratingo''' ''A. solstitialis''
| dunomo = ''Aratinga solstitialis''
| dunomo aŭtoritato = [[L.]], 1758
| statuso = EN
| statuso ref = &lt;ref name=iucn /&gt;
| sinonimo = *''Psittacus solstitialis'' {{small|L.,&amp;nbsp;1758}}
|mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}}
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Proksimuma arealo
}}
'''Suna aratingo''' (''Aratinga solstitialis'') aŭ '''suna [[konuro]]''' estas [[specio]] de mezgrandaj brilkoloraj [[papago]]j el [[familio (biologio)|familio]] de [[neotropisaj papagoj]]. La specio ne havas rimarkeblan {{N|seksa duformismo}}: kaj inoj kaj malinoj estas samgrandaj birdoj kun plejparte oranĝece flava [[plumaro]] kun brile oranĝkoloraj malsupraj partoj kaj vizaĝo. Sunaj aratingoj estas tre sociemaj birdoj, kiuj formas relative grandajn [[birdaro]]jn. Ili formas [[monogamio|monogamiajn]] parojn por reproduktado kaj nestas en [[palmo]]truoj. Ilia dieto konsistas plejparte el [[semo]]j, [[floro]]j, [[frukto]]j, [[bero]]j, [[nukso]]j kaj ankaŭ malgrandaj [[insekto]]j.

En naturo, [[arealo]] de sunaj konuroj estas nord-eosta [[Sudameriko]], sed ili bone adaptiĝis al vivo en kaptiteco kaj troveblas en [[birdobredejo]]j kaj homaj domoj tra la tuta mondo. En kaptiteco ili vivas ĝis 30 jaroj kaj estas sufiĉe popularaj dombirdoj pro sia ĥarisma aspekto kaj konduto, inteligenteco kaj eblo reprodukti homan parolon. En naturo, tamen, la specio iĝis minacata pro [[habitatdetruo]] kaj troa kaptado. Nun [[IUCN]] listas la specion [[endanĝerita]].&lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/62233372/0 |title=''Aratinga solstitialis'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2014 |access-date=26a de Novembro 2013|ref=harv}}&lt;/ref&gt;

== Taksonomio ==
Suna aratingo estis unu el multaj specioj priskribitaj fare de [[Karolo Lineo]] en la [[10a eldono de Systema Naturae|10a eldono de ''Systema Naturae'']] de jaro [[1758]], kiu markis la startigan punkton de moderna zoologia taksonomio.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. | publisher=Holmiae. (Laurentii Salvii). | year=1758 | pages=824 | url=http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&amp;no_cache=1&amp;IDDOC=265100 | language=la | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150319115418/http://dz1.gdz-cms.de/index.php?id=img&amp;no_cache=1&amp;IDDOC=265100 | archive-date=2015-03-19 }}&lt;/ref&gt; Samkiel kun ĉiuj aliaj priskribitaj papagoj, Lineo metis la sunan aratingon en la ĝeneralan papagan genron ''[[Psittacus]]''. Tamen tiu ĉi genro relative baldaŭ estis dispartigita kaj nun ĝi enhavas nur {{N|griza papago}} kaj parencan [[Timneh-papago]]n. Suna aratingo, kune kun kelkaj similaj [[neotropiso|neotropisaj]] specioj, estis movigita en genro ''[[Aratinga]]''. La specia nomo ''solstitialis'' devenas el la [[latina]] kaj laŭlitere signifas &quot;[[Solstico|solstica]]&quot;, t.e. &quot;suna&quot;. Tiu ĉi nomo referencas ĝian brile kaj varme koloran [[plumaro]]n.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|familia nomo=Simpson|persona nomo=D. P.|jaro=1979|eldono=5|loko=London, United Kingdom|eldoninto=Cassell Ltd.|ISBN=0-304-52257-0}}&lt;/ref&gt;

La suna aratingo estas [[monotipa]] specio, sed ĝi formas nerangan grupon kune kun kelkaj parencaj specioj: la [[Jandaja aratingo]], la [[Orĉapa aratingo]], kaj la [[Makula aratingo]]. Ĝis antaŭnelonge ili ĉiuj estis konsiderataj [[subspecio]]j de suna aratingo, sed nun plejparto de esploroj agnoskas ilin apartaj specioj. Suna aratingo, Jandaja-aratingo kaj orkapa aratingo interbrediĝas en kaptiteco kaj produktas vivivajn [[hibrido]]jn (kaj plej verŝajne makula aratingo ankaŭ povas interbredi kun ili). En naturo oni raportis hibridojn de la Jandaja-aratingo kaj la orkapa aratingo, kaj de la suna kaj la makula aratingoj&lt;ref&gt;Silverira, L., de Lima, F., &amp; Höfling, E. (2005). ''A new species of ''Aratinga'' Conure (Psittaformes: Psittacidae) from Brazil, with taxonomical remarks on the ''Aratinga solstitialis'' complex.'' The Auk 122(1): 292–305.&lt;/ref&gt; sed tiuj ĉi raportoj estas necertaj, ĉar adoleskaj anoj de tiuj ĉi specioj ofte aspektas kiel hibridoj. Ĉiuj aliaj el tiuj ĉi specioj estas, kiom nun sciate, [[Alopatria speciiĝo|alopatriaj]].

== Priskribo ==
[[Dosiero:Aratinga solstitialis -four on a perch in captivity-8a.jpg|maldekstra|eta|253x253px|Sunaj aratingoj en kaptiteco: unu plenkreskulo (plej maldekstre) kaj tri junuloj]]
Averaĝe sunaj aratingoj pezas ĉirkaŭ 110&amp;nbsp;g kaj estas ĉirkaŭ 30&amp;nbsp;cm longaj.&lt;ref&gt;[http://www.pbase.com/image/26867106 Sun Conure Parrot]. PBase.com&lt;/ref&gt; [[Seksa duformismo]] estas nerimarkebla en tiu ĉi specio, kaj iĉoj kaj inoj estas samaj kaj je grando, kaj je koloroj de [[plumaro]]. Plenkreska birdo havas brile flavajn kapon, kolon, vizaĝon, bruston kaj flugilojn, kaj ĉe vizaĝo kaj ventro tiu ĉi koloro iĝas brile oranĝa, preskaŭ ruĝa ĉirkaŭ la oreloj. Eksteraj partoj de flugiloj estas riĉe verdaj ĝis malhele bluaj. Vosto estas olivkolora kun blua pinto. Malsupraj partoj de flugiloj estas grizecaj. Beko estas nigra kaj haŭto ĉe la kruroj kaj ĉirkaŭ okuloj malhele griza, la lasta en kaptiteco kun sufiĉe komfortaj kondiĉoj iĝas preskaŭ pure blanka.

Oni povas konfuzi sunan aratingon kun sufiĉe parencaj [[Jandaja aratingo]] kaj [[Makula aratingo]], sed la unua havas tute verdan plumaron ĉe flugiloj, dorso kaj bazo de vosto, kaj la dua verdajn makulojn ĉe la dorso kaj malpli oranĝkolorajn malsuprajn partojn de plumaro. Suna aratingo ankaŭ aspektas iom simile al kelkaj specioj de [[palbekaj aratingoj]].

[[Adolesko|Junaj]] sunaj aratingoj estas plejparte verdaj aŭ olivkoloraj kaj preskaŭ ne malsimilas de samaĝaj makulaj aratingoj. Distingaj flava, oranĝa kaj ruĝeca koloroj ĉe la dorso, ventro kaj kapo aperas post [[mudo]]j dum la birdo atingas maturecon.

== Distribuo kaj habitato ==
Natura [[arealo]] de suna aratingo estas relative malgranda areo en nord-eosta [[Sudameriko]]: la subŝtato [[Roraima]] en norda [[Brazilo]] kaj la plej sudaj partoj de [[Gujano]], [[Surinamo]] kaj [[Franca Gujano]]. [[Vaganteco (biologio)|Vagantaj]] birdoj renkonteblas tra tuta Franca Gujano ĝis la marbordo. Statuso de la specio en [[Venezuelo]] estas necerta, sed ekzistas raportoj pri observoj de la birdoj en sud-eosto de la lando apud [[Santa Elena de Uairén]]. Hipoteze, la birdoj vivas en [[Amapá]] kaj nordaj partoj de [[Pará]], sed en tiuj regionoj birdofaŭno ne estas bone priskribita. Observeblas populacioj apud [[Amazono (rivero)|Amazono]] en Brazilo, sed nun oni scias ke tiuj apartenas al la [[makula aratingo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://beautyofbirds.com/sunconure.html|titolo=Sun Conure|eldoninto=Beauty of Birds|alirdato=2021-03-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150930200818/http://beautyofbirds.com/sunconure.html|arkivdato=2015-09-30}}&lt;/ref&gt;

Sunaj aratingoj plejparte troveblas en tropikaj habitatoj, sed ilia preciza ekologia niĉo restas ĝis nun relative nekonata. Ili estas observitaj en sekaj [[savano|savanaj]] arbaroj kaj marbordaj forstoj, sed pli malfruaj esploroj sugestas, ke ili preferas altecojn ĝis 1200&amp;nbsp;m ĉe la eĝoj de malsekaj arbaroj ĉe antaŭmontetoj de la [[Gujana Ŝildo]] kaj nur troviĝas en savanoj kiam ili nomadas tra ili de unu tia arbaro al la alia. Sunaj aratingoj ankaŭ observeblas en arbustaroj de [[akvokolekta areo|baseno]] de Amazono, en valaj arbaroj kaj inundarbaroj ĉe marbordo. Prefere ili nestas tie kie atingeblas grandaj kvantoj de fruktarboj kaj [[palmo]]j.&lt;ref name=&quot;featherme.com&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.featherme.com/index.php/parrot-species/sun-conure-parrot/|titolo=Sun-conure-parrot|eldoninto=Feather me}}&lt;/ref&gt;

== Konduto ==
[[Dosiero:Aratinga solstitialis -Baltimore Aquarium, USA-8b.jpg|maldekstra|eta|312x312px|Grupo de sunaj aratingoj en [[Baltimora Akvario]], [[Baltimoro]], [[Usono]].]]
Samkiel ĉiuj aliaj [[aratingoj]], sunaj aratingoj estas tre sociemaj kaj en naturo vivas en grandaj birdaroj de 15 ĝis 30 individuoj. Individuaj birdoj malofte apartiĝas de la birdaro, kaj izolite de ĝi uzas sian tre altan kaj laŭtan voĉon por komunikiĝi kun sambirdaranoj kaj retrovi ilin. La birdaroj kondutas relative silenteme dum manĝado, sed dum translokiĝo la birdoj estas tre parolemaj kaj bruaj. Aroj de sunaj aratingoj povas flugi grandajn distancojn po tago, ili flugas rapide kaj unudirekte. En socioj de la aratingoj ankaŭ vaste praktikiĝas nevoĉa komunikado per vario de pozoj kaj montraj kondutoj. Anoj de la sama birdaro ripozas kaj manĝas kune, manĝigas kaj striglas unu la alian kaj laviĝas en akvujoj dum luma tagero. Ili rapide grimpas tra arbaj kronoj uzante siajn viglajn manojn kaj fortajn, fortikajn bekojn. Ili ankaŭ povas uzi siajn manojn kiel homoj aŭ simioj por teni kaj manipuli diversajn aferojn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iaate.org/companion-parrots/51-content/resource-center/202-sun-conure-fact-sheet.html|title=Sun Conure|author=Jayne Hardwick|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-03-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160908181358/http://www.iaate.org/companion-parrots/51-content/resource-center/202-sun-conure-fact-sheet.html|arkivdato=2016-09-08}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iaate.org/companion-parrots/51-content/resource-center/202-sun-conure-fact-sheet.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-03-26 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160908181358/http://www.iaate.org/companion-parrots/51-content/resource-center/202-sun-conure-fact-sheet.html |arkivdato=2016-09-08 }}&lt;/ref&gt; Sunaj aratingoj prefere nestas en palmaj arbotruoj, ĉar ligno de palmo estas sufiĉe mola por ke la ino povu pligrandigi sian neston kiom necesas. [[Mudo]] kaŭzas al ili grandan malkomforton, dum mudaj periodoj ili iĝas agaciiĝemaj kaj agresemaj. Alta humideco kaj eblo naĝi en akvo malpliigas la malkomforton.

Sunaj aratingoj estas tre inteligentaj, sociemaj kaj scivolemaj birdoj kiuj bezonas konstantan intelektan kaj socian stimuladon. En kaptiteco ili gajnis grandan popularecon pro sia saĝeco, aktiva konduto, eblo lerni novajn kondutmanierojn kaj imiti homan parolon. Ilia konduto en naturo, tamen, ĝis nun ne estas elĉerpe studita. Krome, ekzistas ioma konfuzo inter la suna kaj la makula aratingoj, kvankam je konduto tiuj ĉi du specioj supozeble ne tre diferencas.&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.org/accounts/Aratinga_solstitialis/|titolo=Aratinga solstialis|eldoninto=Animal Diversity Web}}&lt;/ref&gt;

== Dieto ==
[[Dosiero:Aratinga solstitialis -Hamilton Zoo -white flowers-8.jpg|eta|Suna aratingo manĝas florojn en [[Bestoĝardeno de Hamilton]], [[Hamilton]], [[Novzelando]]|286x286px]]
En naturo, dieto de sunaj aratingoj konsistas ĉefe je [[frukto]]j, [[bero]]j, [[semo]]j, [[nukso]]j kaj ankaŭ de fojo al fojo [[insekto]]j. Ili volonte manĝas kaj maturajn kaj duonmaturajn semojn, berojn kaj fruktojn, interalie fruktojn de [[kakto]]j kaj berojn de [[malpigio]] (''Malpighia Spp.''). Ekzistas raportoj pri sunaj aratingoj manĝantaj [[agrokulturo|agrokulturajn]] plantojn en kamparaj komunumoj apud iliaj vivareoj. Dum pariĝa sezono ili bezonas na pli da [[proteino]], dum manĝigo de idoj na pli da [[karbonhidrato]]j kaj dum formado de ovoj la inoj bezonas [[kalcio]]n.

En kaptiteco plej taŭga manĝigo por la sunaj aratingoj inkuluzivas herbajn semojn, [[fazeolo]]jn, nuksojn, diversspecajn fruktojn ([[pomo]]jn, [[papajo]]jn, [[banano]]jn, [[oranĝo]]jn, [[grapfrukto]]jn, [[frago]]jn, [[frambo]]jn, [[rubuso]]jn, [[groso]]jn, [[ribo]]jn, [[sambuko]]jn, [[kratago]]jn, [[sorpo]]jn, [[eglanterio]]jn, [[kukumo]]jn kaj [[tomato]]jn), legumojn ([[spinaco]]n, {{N|ĉina brasiko}}, [[kreso]]n, [[eruko]]n, {{N|krispa brasiko}}, [[brokolo]]n, [[karoto]]jn, [[luzerno]]n, [[pizo]]jn, [[endivio]]n kaj [[batato]]jn), [[leontodo]]jn, [[portulako]]jn, ruitan [[maizo]]n, semojn de [[sunfloro]] kaj [[Milio (cerealo)|milio]]. Krome, oni aldonas [[burĝono]]jn de sambukarbo, [[saliko]], kratagarbo aŭ [[tremolo]], kaj, kiel fonton de proteino, formikovojn, [[tenebrio|tenebriajn]] larvojn, bolitajn ovojn, panon, negrasan fromaĝon aŭ [[kazeo]]n. Por pli bona meĥanika [[digesto]] kaj ankaŭ kiel aldona fonto de kalcio iam aldoniĝas [[sepio|sepiaj]] ostoj, briketoj el kalciozaj mineraloj kiel [[kreto]], [[gruzo]] aŭ kraŝitaj [[ostro|ostraj]] ŝeloj.&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot; /&gt;

== Reproduktiĝo ==
[[Dosiero:Aratinga solstitialis -two pets-6a.jpg|maldekstra|eta|271x271px|Paro de sunaj aratingoj en kaptiteco]]
Sunaj aratingoj estas [[monogamio|monogamiaj]]. Junuloj formas parojn en la aĝo de 4–5 monatoj. Antaŭ pariĝo ili dum ioma tempo striglas kaj manĝigas unu la alian. Post seksumado, kiu ĝenerale daŭras ĝis tri minutoj, ili agas tre ame unu al la alia. Antaŭ ovoproduktado oni povas rimarki ke la ventro de la ino noteble pligrandiĝas. Sunaj aratingoj nestas en kronoj kaj arbotruoj de arboj, aparte de ''Maurita flexuosa'' palmoj. Sunaj aratingoj estas relative fekundaj kompare kun aliaj papagoj. Ilia ovaro konsistas el tri aŭ kvar ovoj, kiujn la ino povas meti dum periodo ĝis kelkaj tagoj. Se la papagoj severe malhavas kalcion, ili povas detrui kaj formanĝi siajn proprajn ovojn, sed tiaj okazoj estas relative raraj. Dum tuta [[kovado|kovada]] periodo, kiu povas daŭri inter 23 kaj 27 tagoj, la ino kovigas la ovojn, nur farante mallongajn manĝajn veturojn. La iĉo dume gardas la neston kaj agreseme atakas ĉion kion li rigardas kiel danĝeron. La idoj estas [[malfrumatura]]j kaj eloviĝas blindaj, senplumaj kaj tute senhelpaj. Nur post ĉirkaŭ 10 tagoj ili komencas malfermi la okulojn kaj kreskigi unuajn plumojn. Ambaŭ gepatroj partoprenas en manĝigo de la idoj dum la tuta periodo kiam ili estas dependaj de siaj gepatroj, kiu daŭras de 9 ĝis 12 semajnoj. Sunaj aratingoj iĝas sekse fekundaj post ĉirkaŭ 2 jaroj kaj ilia vivdaŭro estas averaĝe inter 25 kaj 30 jaroj.&lt;ref name=&quot;animaldiversity.org&quot; /&gt;

== Konservostatuso ==
Multaj sunaj aratingoj vivas kaj bredas en kaptiteco tra tuta la mondo, sed en sia natura habitato ili iĝis endanĝeritaj pro [[habitatdetruo]] kaj amasa ĉasado kaj kaptado por plumoj aŭ por vendi kiel dombirdojn. Oni supozas ke ĉ. 800 000 da birdoj estis kaptitaj ĉiujare por tiuj celoj, kaj nun estas multe pli da sunaj konuroj en kaptiteco ol en naturo. En [[1992]] [[Usono]] konfirmis leĝaron kiu malpermesas importon de papagoj, kaj nun usonaj sunaj aratingoj estas preskaŭ ekskluzive breditaj en kaptiteco. En [[2007]] [[Eŭropa Unio]] simile malpermesis importon de iuj ajn birdoj, kaptitaj en naturo. Oni esperas ke tiaj leĝaroj forigos stimulon kapti sovaĝajn birdojn kaj haltigos malkreskon de iliaj populacioj en naturo.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://myconure.com/conure-species/sun-conures-endangered-in-the-wild-but-still-popular-pets/|publisher=My conure|title=Sun conures|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-04-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20210418055224/http://myconure.com/conure-species/sun-conures-endangered-in-the-wild-but-still-popular-pets/|arkivdato=2021-04-18|accessdate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806040540/http://myconure.com/conure-species/sun-conures-endangered-in-the-wild-but-still-popular-pets|archivedate=2019-08-06}} {{Citaĵo el la reto |url=http://myconure.com/conure-species/sun-conures-endangered-in-the-wild-but-still-popular-pets/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-04-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210418055224/http://myconure.com/conure-species/sun-conures-endangered-in-the-wild-but-still-popular-pets/ |arkivdato=2021-04-18 }}&lt;/ref&gt;

Antaŭe [[IUCN]] listis sunan aratingon [[malplej zorgiga]], sed antaŭnelongaj esploroj en suda [[Gujano]], kie ili estis antaŭe plej disvastigitaj, kaj en Brazila subŝtato [[Roraima]] montris, ke la specio iĝis tre rara kaj preskaŭ malaperis en tiuj lokoj. En [[Franca Gujano]] la papagoj observeblas, sed tre malofte. Eble ili vivas kaj reproduktiĝas en la sudaj partoj de la lando kie observi faŭnon tre malfacilas, sed tio ĉi nun estas necertigita. Pro tio kaj ankaŭ pro daŭriganta kaptado kaj vendado de sovaĝaj birdoj IUCN en [[2008]] reklasis la specion kaj nun listas ĝin [[endanĝerita]].&lt;ref name=iucn /&gt;

== Birdokulturo ==
[[Dosiero:Sunny D Pheonix, hand fed Sun Conure in captivity. Photo by Cory Waheed.jpg|eta|Juna ina suna artingo bredita kaj kreskita en kaptiteco]]
Pro sia bela aspekto, inteligento kaj amuza konduto suna aratingo estas populara specio de papagoj por uzi kiel dombirdoj kaj en bestoĝardenoj. Ili tamen ne estas la plej facilaj domaj papagoj. Ili estas aktivaj, scivolemaj kaj bezonas konstantan atenton. Kun homoj kiujn ili konas, sunaj aratingoj estas tre amikemaj, sed ili povas esti agresemaj kaj teritoriaj kun nekonatuloj.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100602201459/http://www.theparrotplace.co.nz/sunconure.php Sun Conure]. theparrotplace.co.nz&lt;/ref&gt; Sunaj aratingoj estas inteligentaj kaj povas lerni multajn trukojn, ili ŝatas performi kaj ĝuas atenton. Ili kapablas reprodukti homan parolon, kvankam ne tiunivele kiel pli grandaj papagoj ([[kakatuo]]j, {{J|griza papago}}, {{J|amazona papago}} ktp). Ili ŝatas muzikon kaj ofte povas lerni kanti kaj danci. La voĉo de suna aratingo estas tre laŭta por tiel relative negranda birdo, kaj inter domaj papagoj sunaj aratingoj estas konsiderataj inter la plej bruaj. Oni atentu tion ĉi decidante ĉu ekposedi la papagon, ĉar longa kontakto kun tiom laŭta birdo povas kaŭzi sanproblemojn kaj eĉ malordojn de aŭdkapablo, aparte en junaj infanoj.

En kaptiteco, kun bona dieto kaj adekvata veterinara prizorgo, sunaj aratingoj vivas inter 15 kaj 30 jaroj.&lt;ref name=&quot;featherme.com&quot; /&gt;

La sola konata notinda kolormutacio de suna aratingo estas la tiel nomata &quot;ruĝa faktoro&quot; mutacio, kun kiu la normale flaveca kaj oranĝeca koloroj de plumaro iĝas anstataŭigita per la profunde ruĝa, brileco de kiu varias de okazo al okazo. Oni ankoraŭ ne multe scias pri la genetikaj kaj bioĥemiaj meĥanismoj de tiu ĉi [[mutacio]], sed jam estas rimarkita ke ĝi ofte estas konekta kun sanproblemoj kaj multaj &quot;ruĝfaktoraj&quot; birdoj mortas kelkajn monatojn post eloviĝo. [[Aŭtopsio]] de la mortintaj birdidoj montras rimarkeblajn anomaliojn en disvolvo de iliaj [[cerbo]]j kaj [[lieno]]j.&lt;ref name=&quot;covault&quot;&gt;{{cite web |last1=Covault |first1=Marcy |title=The Red Factor Sun Conure Color Mutation |url=https://www.birdcompanions.com/FCA%20The%20Red%20Factor%20Sun%20Conure%20Color%20Mutation.pdf |website=Feathered Companions Aviary |access-date=5a de Januaro 2021}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Papagedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]</text>
      <sha1>4camxx7hodm92qyvge962ab1lyja9s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stein-domo (Weimar)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723949</id>
    <revision>
      <id>9479276</id>
      <parentid>9466626</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9677" sha1="i47qr4mfu0jtb1lm3ylaeu5bd9zsrbp" xml:space="preserve">{{Informkesto konstruaĵo
|regiono-ISO=DE-TH
|tersituo =Malnova Vajmaro/Centra Vajmaro/Vajmaro
|zomo=15
}}
[[Dosiero:Weimar Charlotte von Stein.jpg|eta|hochkant=2|Südfront des Hauses der Frau von Stein (2006)]]
La '''Stein-domo''' (germane: ''Haus der Frau von Stein'') estas baroka loĝejo ĉe la sudeosta limo de la urbokerno de [[Vajmaro]], [[Germanujo]]. Tie ĉi loĝis dum kvin jardekoj la [[johann Wolfgang von Goethe|goeta]] amikino [[Charlotte von Stein]] por kiu la domo ricevis nomon sian. La nuna adreso estas Straße Ackerwand nr. 25-27.

== Arĥitekturo ==
''Stein-domo'' estas per sia ĉefa fronto suden orientiĝanta duetaĝa dualaĵo kun tre malgrandaj flankaj aloj. La longeco estas de ĉ. 45 metroj kun 15 fenestraj aksoj. La aloj flankaj nur unu fenestroakson elsaltiĝas kaj la eosta alo estas - verŝajne por la tuj apuda aŭtolano - iomete enen turnita.
&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot; widths=&quot;115&quot; heights=&quot;150&quot; class=&quot;float-right&quot;&gt;
Gedenktafel Ackerwand 27 (Weimar) Charlotte von Stein.jpg|Memortabulo
Ackerwand Brunnen Weimar.jpg|Puto
&lt;/gallery&gt;
La pucita [[trabfakaĵo]] havas pordajn kaj fenestrajn [[Embrazuro (arĥitekturo)|embrazurojn]] el [[grejso]] el [[Bad Berka]] kaj teretaĝe rondarkfenestrojn. Du portaloj apud la flankaj aloj atentigas onin je du separitaj domeroj. La mansarda tegmento havas ĉe la antaŭa kaj malantaŭa fasadoj malsupre [[lukarno]]n por ĉiu fenestroakso. Supre troviĝas kelkaj etaj kun [[bovokulo]]-fenestroj. Centre tabulo memorigas onin pri la restado de Charlotte von Stein.

Sudflanke estas podietoj por meti sitelplantojn somere, ĉiam inter la fenestroj supraj; historie oni havis ankaŭ dokumentojn pri oranĝujetoj.&lt;ref&gt;''Goethes Gespräche, Biedermannsche Ausgabe'', Bd. 1: 1749–1805, eldonis Wolfgang Herwig, München 1998, p. 642.&lt;/ref&gt; Maldekstre antaŭ la domo staras ekde 1857 puto kiu anstataŭis la Konkan puton de 1847; ambaŭ donacitis fare de la rusia granddukino [[Maria Pavlovna Romanova]] kaj ambaŭ faris [[Carl Dornberger]] el Bad Berka - la puto do neniel rilatas al Charlotte von Stein mem.&lt;ref&gt;[https://www.weimar-lese.de/sehenswuerdigkeiten/brunnen/brunnen-am-haus-der-frau-von-stein &quot;Brunnen am Haus der Frau von Stein&quot;]&lt;/ref&gt; Kaj la puto kaj la domo estas monumentprotektitaĵoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.thueringen.de/mam/th9/tlbv/04-10_-_1112-18_-_denkmalliste_weimar.pdf |titolo=Monumentlisto vajmara, p. 5 |alirdato=2021-05-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200918101545/https://www.thueringen.de/mam/th9/tlbv/04-10_-_1112-18_-_denkmalliste_weimar.pdf |arkivdato=2020-09-18 }}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Charlotte von Stein.jpg|eta|Charlotte von Stein]]
Dum la jaroj 1770 kaj 1773 kreis la domon la ĉefkonstruisto [[Anton Georg Hauptmann]] el stalo de sur la grundo de la ekde 1612 al la kortego apartenanta antaŭurbo Stiedenvorwerk. De ĝi kelkaj spuroj konserviĝis.&lt;ref&gt;''Stiedenvorwerk''. Ĉe: Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (eld.): Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte. Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 434.&lt;/ref&gt; La norda flanko kuŝas ĉe Seifengasse-strateto. Ekde 1777 loĝis en la orienta parto de la supra etaĝo la familio de la ĉefforstisto [[Otto Joachim Moritz von Wedel]] kiu karesnomiĝis ''Wedel la belulo''&lt;ref&gt;[https://www.xn--gedichteundzitatefralle-tpc.de/2015/10/w-bode-goethe-in-vertraulichen_75.html?m=1 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210201231217/https://www.xn--gedichteundzitatefralle-tpc.de/2015/10/w-bode-goethe-in-vertraulichen_75.html?m=1 |date=2021-02-01 }} &quot;Goethe in vertraulichen Briefen seiner Zeitgenossen&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Wedel, Otto Joachim Moritz von''. Ĉe: [[Effi Biedrzynski]]: ''Goethes Weimar. Das Lexikon der Personen und Schauplätze.'' Artemis &amp; Winkler, München/Zürich 1992, ISBN 3-7608-1064-0, p. 471&lt;/ref&gt;, al kiu ankaŭ Goeto havis bonajn kontaktojn. Samtempe enloĝis la alon okcidentan Charlotte von Stein (ĝismorte 1827) kun sia edzo la ĉefmarŝalo [[Gottlob Ernst Josias Friedrich von Stein]] kaj trio da infanoj. Neniam ŝi estis posedanto de la domo.

Ene okazis ofte provludoj de teatraĵoj por la Duka teatro. Laŭ notoj de [[Carl Wilhelm Heinrich von Lyncker]] kvazaŭ ĉiutage la geaktoroj frekventis tiun ĉi domon.&lt;ref&gt;''Karl Frhr. von Lyncker: Am weimarischen Hofe unter Amalien und Karl August'', eldonis Marie Scheller, Berlin 1912, p. 65-64&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Carl Wilhelm Heinrich Freiherr von Lyncker: Ich diente am Weimarer Hof: Aufzeichnungen aus der Goethezeit'', eldonis Jürgen Lauchner, Böhlau Verlag Köln-Weimar Wien 1997, ISBN 3-412-05297-3, p. 53 kaj 186.&lt;/ref&gt; Damo de tiaj rondoj, kiu tre impresis Goeton, estis [[Christiane Henriette Sophie von Laßberg]].

Ĝis 1794 daŭris teretaĝe ĉevalstala uzo de la dukaj [[husaro]]j. En 1799 lia grandduka moŝto [[Karlo Aŭgusto (Saksio-Vajmaro-Eisenach)|Karlo Aŭgusto]] transdonis - post perado goeta - tiujn ĉi salonojn al la germana-rusa ĥemiisto [[Alexander Nicolaus Scherer]] kiu instalis tie dum mallonga tempo laboratorion ĥemian. Unu salono servis ekde 1804 kiel [[rusa Ortodoksa Eklezio|ortodoksa]] kapelo ĉar la belega kirketo rusa de ĉe la [[princa kripto de Weimar|Historia tombejo]] ekfunkciis nur en 1862. Pli malfrue faritis en la teretaĝo laŭ la ideo grandduka salonoj por intelektulaj kaj distraj rondoj.&lt;ref&gt;Susanne Müller-Wolff: ''Ein Landschaftsgarten im Ilmpark: Die Geschichte des herzoglichen Gartens in Weimar.'' Köln/Weimar/Wien 2007, ISBN 978-3-412-20057-2, p. 250.&lt;/ref&gt;

Por la situacio dum la 19-a jarcento malmulto konatas. De somero ĝis oktobro 1921 estis la juna [[Marlene Dietrich]] en pensiono kiu intertempe instalitis ene post kiam ŝi loĝis en porknabina hejmo ĉe la nuna Thomas-Müntzer-strato. Ŝi estis veninta Vajmaron por ĝui privatan violonludadinstruon ĉe [[Robert Reitz]]. Tie ŝi renkontis [[Alma Mahler]]&lt;ref&gt;Volker Wahl: ''Sie war &quot;von Kopf bis Fuß&quot; auf Weimar eingestellt. Marlene Dietrich als private Musikschülerin in der Goethestadt 1920/21'', ĉe: Axel Stefek (eld.): ''Beiträge zur Weimarer Geschichte'', Bd. 2021, eldonis Freunde und Förderer des Stadtmuseums Weimar im Bertuchhaus e.V., Weimar 2021, p. 9–23.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Christiane Weber: [https://www.tlz.de/regionen/weimar/weimar-auf-den-spuren-von-weltstar-marlene-dietrich-id231340812.html &quot;Weimar: Auf den Spuren von Weltstar Marlene Dietrich. Jahresschrift des Freundeskreises Stadtmuseum offenbart Sensation&quot;,] ĉe TLZ&lt;/ref&gt; En registro de 1941/42 oni legas pri loĝejoj kaj unu pensiono kie surlokis.&lt;ref&gt;[https://zs.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/jportal_derivate_00195384/AbW_1941-1942_0193.tif?logicalDiv=log000014 Einwohnerbuch der Stadt Weimar]&lt;/ref&gt;

Ekde 1996 ĝi gastigis [[Goethe-Institut]] kiu en 2010 translokiĝis ĉe la eksa rajdejo de ĉe [[Ilm-parko]].&lt;ref&gt;[https://www.tlz.de/kultur/goethe-institut-zieht-am-1-juni-ins-reithaus-id217302215.htm &quot;Goethe-Institut zieht am 1. Juni ins Reithaus&quot;,]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} TLZ, 19.5.2010&lt;/ref&gt; En oktobro 2008 vendis la municipo la domon al hispana investanto kio evidentiĝis pro restaŭradprokrastoj malbona decido.&lt;ref&gt;[https://www.mdr.de/kultur/weimar-haus-frau-von-stein-kauf-100.html &quot;Streit um das Haus der Frau von Stein in Weimar&quot;,] ĉe: MDR Kultur&lt;/ref&gt; kaj planitis reaĉeto fare de la urbo.&lt;ref&gt;[https://www.sueddeutsche.de/politik/kommunen-weimar-stadtrat-stimmt-rueckkauf-vom-haus-der-frau-von-stein-zu-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-200130-99-703999 &quot;Stadtrat stimmt Rückkauf vom Haus der Frau von Stein zu&quot;,] SZ, 30.1.2020&lt;/ref&gt;

&lt;gallery style=&quot;text-align:center&quot; widths=&quot;160&quot; heights=&quot;110&quot; class=&quot;float-right&quot;&gt;
Weimar, Thüringen - Ehemaliges Haus der Freifrau von Stein (Zeno Ansichtskarten).jpg|Bildkarto de 1900
Haus der Frau von Stein von Georg Melchior Kraus.jpeg|Akvarelo de Georg Melchior Kraus
Charlotte von Stein Haus Weimar Aquarell von Adolf Noether (1855-1943).jpg|Akvarelo de Adolf Noether
&lt;/gallery&gt;

== Motivoŝatiĝo ==
La Stein-domo ja estas tre ŝatata motivo kaj por bildkartoj kaj por artistoj. Jam dum la vivotempo de Charlotte von Stein ĝin pentris [[Georg Melchior Kraus]] kaj en la 20-a jarcento [[Adolf Noether]] kaj [[Franz Huth]].&lt;ref&gt;Hans Joachim Malberg (eld.): ''Weimar: 14 farbige Tafeln nach Pastellen von Franz Huth''. Mit einer Einführung von Hans Malberg, Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1964, Blatt 6, [https://picclick.de/WEIMAR-14-farbige-Tafeln-nach-Pastellen-von-Franz-362606315514.html#&amp;gid=1&amp;pid=3 (folio 6 surrete)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* ''Haus der Frau von Stein''. Ĉe: [[Gitta Günther]], [[Wolfram Huschke]], [[Walter Steiner]] (eld.): ''Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte.'' Hermann Böhlaus Nachfolger, Weimar 1998, p. 191.
* [[Wolfgang Huschke]], ''Die Geschichte des Parkes von Weimar'' (=Thüringische Archivstudien, eldonis [[Willy Flach]]), Weimar 1951.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* Gerhard Klein: [https://www.weimar-lese.de/sehenswuerdigkeiten/gebaeude/haus-der-frau-von-stein/ ''Haus der Frau von Stein''.] Ĉe: Weimar-Lese
* [http://www.literaturland-thueringen.de/orte/haus-der-frau-von-stein-in-weimar/ ''Haus der Frau von Stein in Weimar'']. Ĉe: Literaturland Thüringen
* [https://www.deutschlandfunkkultur.de/reiches-erbe-leichtfertig-verspielt.1013.de.html?dram:article_id=211083 ''Reiches Erbe leichtfertig verspielt'']. Deutschlandfunk Kultur, 1.7.2012

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Fonto ==
{{Tradukita
| lingvo = de
| artikolo = Haus der Frau von Stein
| revizio = 211520142
}}
[[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]]</text>
      <sha1>i47qr4mfu0jtb1lm3ylaeu5bd9zsrbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hugo Ilberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>725540</id>
    <revision>
      <id>9479385</id>
      <parentid>8964826</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4124" sha1="727vletsg53nl93k4h7i1vko2f62ou0" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Friedrich Theodor Hugo ILBERG''' (naskiĝinta la {{Daton|24|7|1828}} en [[Hohenmölsen]], mortinta la {{Daton|30|11|1883}} en [[Dresdeno]]) estis [[germanio|germana]] pedagogo kaj lernejestro.

== Vivo ==
Ilberg estis filo de tribunala oficisto kaj posta distrikta juĝisto en [[Kölleda]] kaj [[Belgern]]. Post instruiĝo fare de privata instruisto li frekventis inter 1843 kaj 1849 [[Landesschule Pforta]]. Lia tiea lernigistoj [[Karl Kirchner]], [[Karl Steinhart]], [[August Koberstein]] kaj [[Karl Keil]] havis tioman influon sur lin ke li decidis post pasigo de la maturiĝekzameno studi klasikan filologion. Pro tio li ekstudentis ĉe la ne tro malproksima [[Universitato de Halle]] kie li ĝuis la prelegojn i.a. de [[Gottfried Bernhardy]] kaj [[Heinrich Keil]]. Tri semestrojn pli poste li iris en aŭtuno 1850 ĉe la [[Bonna universitato|Bonnan universitaton]], kie estis magistroj liaj [[Friedrich Ritschl]], [[Friedrich Gottlieb Welcker]], [[Christian August Brandis]], [[Friedrich Christoph Dahlmann]], [[Karl Schaarschmidt]] kaj [[Jacob Bernays]]. En Bonn li ankaŭ spertis la unuajn proprajn sciencajn ekskursojn: kune kun la kunstudento [[Theodor Hug]] li partoprenis konkurson pri interpretado de la fragmentoj de [[Kvinto Ennio]] kun esplorado de ties vivo kaj literatura tekniko.&lt;ref&gt;Tiu ĉi konkurskontribuaĵo iĝis poste lia disertaĵo: ''Q. Ennii Annalium libri primi fragmenta emendata disposita illustrata''.&lt;/ref&gt; Venkis tiam tamen ne ili du sed [[Johannes Vahlen]].

Post ekzameniĝo pri gimnaziinstruadrajteco en aŭtuno 1852 iĝis transloĝiĝo Berlinon, kie li faris staĝon ĉe Frederiko-Vilhelmo-gimnazio sub la rektorado de [[Karl Ferdinand Ranke]]. Jam post tri monatoj li vokitis ĉe Marikonventan gimnazion je [[Szczecin]], kie li restis kvaron da jaroj sub la direktoroj [[Karl Hasselbach]] kaj [[Karl Ludwig Peter]]. En la tiea kolegaro estis [[Hermann Rassow]], [[Gustav Wendt]], [[Franz Kern]] kaj [[Richard Volkmann]]. Tiam li ankaŭ edzinigis Klara Weißwang, filinon de tribunaloficisto en [[Schwarzenberg (Ercmontaro)|Schwarzenberg]]. La paro transloĝiĝis en 1857 al [[Magdeburg]] kie Ilberg laboris ĉe la gimnazio kaj konvikto de la [[Monaĥejo &quot;Nia kara Sinjorino&quot;|Mario-klostro]]. En 1861 fariĝis iro Vajmaron kie li iĝis ĉe [[Vilhelmo-Ernesto-gimnazio]] vicrektoro: rektoris tiam lia iama kolego el Szczecin, [[Hermann Rassow]].
[[Dosiero:Dresden Paulifriedhof Grab Ilberg.jpg|eta|Tombo de Ilberg ĉe la dresdena Paŭlo-tombejo]]
Ilbergs famo pedagogia malgraŭ ofta postenlokoŝanĝo tiom kreskis ke oni ofertis jam en 1862 lernejestrecon al li en [[Zwickau]]. Tie li spertis la jarojn de la [[Prusia-Aŭstria milito]] kaj de la [[Francia-Prusia Milito]]. En 1871 li fariĝis direktoro ĉe la renomita Afra-gimnazio en [[Meißen]], en 1874 ĉe Reĝa gimnazio en [[Dresdeno|Dresden-Neustadt]]. Kiel respektesprimo antaŭ siaj atingoj li nomumitis en 1879 sekreta lernejkonsilisto fare de la [[saksio|saksia]] ministerio pri edukado. Dum la sekvantaj jaroj lia saneco, ankaŭ pro superŝutiĝo labora, rapide malboniĝis. Krom [[reŭmato]] turmentis lin [[apopleksio]] en la 24.3.1883 el kio li ne plu resaniĝis. Li petis tujan pensiuligon kaj hastis al la kuracloko [[St. Blasien]]. En novembro 1884 li mortis post tria apopleksio. Li entombigitis sur la Paŭlo-tombejo en Dresdeno.

== Graveco ==
Ilberg famis pli kiel gimnazipraktikulo ol scienculo. Lia famo, pedagogiaj kapabloj kaj senlaca engaĝiĝo enlabora konatigis sian oficon ankaŭ eksterlerneje. Filo lia, la klasika filologo [[Johannes Ilberg]], publikigis en 1885 la antologion ''Friedrich Theodor Hugo Ilberg: Erinnerungen an sein Leben und Wirken, für seine Freunde und Schüler'', kie enestas ankaŭ gamo da latinlingvaj kaj germanlingvaj paroladoj kaj poemoj de li.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* {{ADB|50|743|745|Ilberg, Friedrich Theodor Hugo|Ferdinand Sander|ADB:Ilberg, Hugo}}

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Ilberg, Hugo}}
[[Kategorio:Estroj de Vilhelmo-Ernesto-gimnazio]]
[[Kategorio:Germanaj pedagogoj]]
[[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]]</text>
      <sha1>727vletsg53nl93k4h7i1vko2f62ou0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sirkka Hämäläinen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>729734</id>
    <revision>
      <id>9479589</id>
      <parentid>8948025</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="730" sha1="6vhaw47dz2m4bbfqsgz46lwe25eirka" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Sirkka Aune-Marjatta Hämäläinen-Lindfors''' (naskiĝfamilinomo Hinkkala, naskiĝinta la 8-an de majo 1939 en [[Hausjärvi]]) estas finna ekonomikisto. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato Aalto]]. Ŝi estis ĉefdirektoro de [[centra banko]] de [[Finnlando]] 1992–1998.

Hämäläinen laboris ĉefparton da sia kariero en centra banko de Finnlando. Ŝi estis elektita unua virina membro de ĝia direktorogrupo en 1991. En 1998–2003 Sirkka Hämäläinen estis membro de [[Eŭropa Centra Banko]].

Ŝi partoprenis en 1994 kunvenon de Bilderberg-konferenco internaciaj direktoroj.

{{DEFAŬLTORDIGO:Hämäläinen, Sirkka}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Finnaj ekonomikistoj]]</text>
      <sha1>6vhaw47dz2m4bbfqsgz46lwe25eirka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479595</id>
      <parentid>9479589</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="732" sha1="kpzzhw108tq4dmfakpf5s7j3y6yn8al" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Sirkka Aune-Marjatta Hämäläinen-Lindfors''' (naskiĝfamilinomo Hinkkala, naskiĝinta la 8-an de majo 1939 en [[Hausjärvi]]) estas finna ekonomikistino. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato Aalto]]. Ŝi estis ĉefdirektoro de [[centra banko]] de [[Finnlando]] 1992–1998.

Hämäläinen laboris ĉefparton da sia kariero en centra banko de Finnlando. Ŝi estis elektita unua virina membro de ĝia direktorogrupo en 1991. En 1998–2003 Sirkka Hämäläinen estis membro de [[Eŭropa Centra Banko]].

Ŝi partoprenis en 1994 kunvenon de Bilderberg-konferenco internaciaj direktoroj.

{{DEFAŬLTORDIGO:Hämäläinen, Sirkka}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Finnaj ekonomikistoj]]</text>
      <sha1>kpzzhw108tq4dmfakpf5s7j3y6yn8al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anni Swan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>731142</id>
    <revision>
      <id>9479178</id>
      <parentid>9221050</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="qxdfc3vtvf2mfan6aceebe4s59ejjwj" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Anni Emilia SWAN''' (oficiale ekde la jaro 1907 '''Manninen'''; 4-a de januaro 1875 en [[Helsinko]], – 24-a de marto 1958 samloke) estis [[Finnoj|finna]] verkistino. Ŝi estas difinita kiel la kreanto de finna porknabina literaturo, sed ŝi verkis librojn ankaŭ por knaboj. Ŝia edzo estis poeto [[Otto Manninen]]. Iliaj infanoj estis tradukanto kaj scia verkisto Antero Manninen (1907–2000), poeto Sulevi Manninen (1909–1936) kaj teatra reĝisoro Mauno Manninen (1915–1969).

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Swan, Anni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>qxdfc3vtvf2mfan6aceebe4s59ejjwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479179</id>
      <parentid>9479178</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="601" sha1="rni07pb63t7ulexn202gvyaj0oqjcez" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Anni Emilia SWAN''' (oficiale ekde la jaro 1907 '''Manninen'''; 4-a de januaro 1875 en [[Helsinko]], – 24-a de marto 1958 samloke) estis [[Finnoj|finna]] verkistino. Ŝi estas difinita kiel la kreanto de finna porknabina literaturo, sed ŝi verkis librojn ankaŭ por knaboj. Ŝia edzo estis poeto [[Otto Manninen]]. Iliaj infanoj estis tradukanto kaj scia verkisto Antero Manninen (1907–2000), poeto Sulevi Manninen (1909–1936) kaj teatra reĝisoro Mauno Manninen (1915–1969).

{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|verkisto}}
{{vivtempo|Swan, Anni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>rni07pb63t7ulexn202gvyaj0oqjcez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hipermovebleco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>732873</id>
    <revision>
      <id>9479423</id>
      <parentid>8224790</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1996" sha1="rp434vv98lelpuwy822c9dsr6ejm6wr" xml:space="preserve">[[Dosiero:Hypermobile fingers and thumb.jpg|eta|Fingroj kun hipermovebleco]]
La '''sindromo de benigna artika hipermovebleco''' estas kondiĉo, en kiu okazas malstreĉoj ligamenta kaj artika, do la persono povas facile plenumi nekutimajn movadojn super la normala artika gamo. La ĉeesto de hipermovaj artikoj rilatas al genetikaj faktoroj, kiuj povas okazi en 10 ĝis 30% de homoj kaj estas pli ofta ĉe virinoj.

Benigna komuna hipermovebleco ofte ne havas [[simptomo]]jn kaj ne postulas specifajn traktadojn se la persono estas sensimptoma. Tiel, kutime ne ekzistas pli granda risko por la persono kaj iuj el ili - kiel dancistoj, gimnastikistoj kaj muzikistoj - vere povas profiti de pliigita fleksebleco. Tamen povas okazi [[doloro]] kaj artika/muskola rigideco (kiel en la [[genuo]]j, [[kokso]]j, kubutoj kaj fingroj), ĉar la persono faras netaŭgajn movadojn, pliigante la riskon de artika kaj muskola damaĝo. En ĉi tiuj kazoj estas pli alta efiko de delokiĝo (kiel dislokita [[ŝultro]]) kaj tordiĝo de la implikitaj [[artiko]]j. Nespecifaj simptomoj kiel kronika laceco, dormaj perturboj, [[kapdoloro]] ankaŭ povas ĉeesti.

Persono kun artika hipermovebleca sindromo ankaŭ povas havi kelkajn aliajn simptomojn rilatajn al mankoj en konektaj [[histo]]j tra sia korpo, kiel ekzemple ŝanĝoj en la digesta sistemo, kaj aliaj plendoj kiel urina inkontinenco, [[hernio]]j, prolapso de pelvaj organoj, varikoj, plata piedo, emo facile kontuziĝi kaj disvolvi vergetojn kaj maldikan aŭ elastan haŭton.

Artika hipermovebleco ankaŭ estas trajto de pli signifa, rara, [[hereda malsano]] nomita Ehlers-Danlos-Sindromo, kiu estas karakterizita per malforto de la korpaj konektaj histoj. Ankaŭ ĝi estas ofte vidata ĉe homoj kun Down-sindromo kaj ĉe homoj kun Marfan-sindromo. &lt;ref&gt;[http://drarebeka.com.br/noticias/sindrome-de-hipermobilidade-benigna/ Informpaĝo sur la retejo de D-rino Rebeka Paulo]&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Reŭmatologio]]</text>
      <sha1>rp434vv98lelpuwy822c9dsr6ejm6wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carl Poppo Fröbel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>733319</id>
    <revision>
      <id>9479312</id>
      <parentid>9174452</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7479" sha1="btst7bi7wk1j0ohhn9doso7e9300n85" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Oberweißbach-Fröbelhaus1.jpg|eta|Naskiĝdomo en Oberweißbach, kie troviĝas nuntempe Fröbel-muzeo]]
'''Carl Poppo FRÖBEL''' (naskiĝinta la {{daton|2|11|1786}} en [[Oberweißbach (Turingio)|Oberweißbach]], mortinta la {{daton|15|3|1824}} en [[Rudolstadt]]) estis [[germanio|germana]] pedagogo, filologo kaj libropresisto. Li estis duonfrato de la pedagogo [[Friedrich Fröbel]].

== Vivo ==
Estante filo de la evangelia paroĥestro Johann Jacob Fröbel&lt;ref&gt;http://www.religio.de/froebel/genealo/05gen.html&lt;/ref&gt; li frekventis ĝis la aĝo de 10 jaroj instruadon ĉepatre. Poste li estis lernanto en [[Eisfeld]] kie li rajtis loĝi ĉe parencoj siaj. Jam la sekvintan jaron li instruiĝis fare de sia pli aĝa frato Johann Michael Christoph Fröbel, kiu deĵoris kiel animzorganto en ''Eyba'', urboparto de [[Saalfeld]]. Tie li bonege lernis la lingvojn latina kaj helena tiel ke je pasko 1800 eblis eniri la duan klason de la gimnazio en Rudolstadt. Je pasko 1805 li ekstudis teologion ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|Universitato de Jena]] aŭdante prelegojn i.a. de [[Johann Jakob Griesbach]], [[Heinrich Karl Eichstädt]] kaj [[Johann August Heinrich Ulrich]]. En la 10.9.1807 li doktoriĝis pri filozofio.

En la 1.10.1807 Fröbel iĝis helpa instruisto ĉe la rudolstadt-a gimnazio responsante ankaŭ por inspekti stipendidistribuadon kaj financojn. Post la morto de la vicrektoro Vogt li estis komisiita pri instruado en la tria klasoŝtupo ĝis trovo de nova instruisto. Baldaŭ oni rajtigis Fröbel ankaŭ lernigi la latinan, la hebrean kaj la francan en la klasoŝtupoj 1 kaj 2. Post dungiĝo de kvara profesoro ĉegimnazie Fröbel ricevis la trian profesorecon sen liberiĝo el diversaj aldonaj taskoj (kiel antaŭe ankaŭ). Tiutempe li jam intense okupiĝis pri la prilaborado de helenaj kaj romiaj klasikuloj. Li planis eldoni verkojn de [[Salustio]] kun reviziista teksto kaj filologia-historia-estetika komento kaj vortaro. Sed por la multo de liaj devoj la tempo por la realigo de tia fortoraba laborado ne sufiĉis.

=== Eldonistece kaj libropresistece ===
Kiam ekestis la okazo akiri la Kortegan presejon de Caspar Freyschmidt en Rudolstadt li senhezite adiaŭis en la 28.6.1815 la lernejan karieron por tute dediĉi sin je faro de kaj komerco per libroj; la nomo de lia entrepreno estis ''Fürstlich Privilegierte Froebel'sche Hofbuchdruckerei Rudolstadt''. Fröbel provis plibonigi la kvaliton kaj famon de tiu ĉi librofirmao orientiĝante je presitaĵoj aliaj (pli fruaj aŭ tiutempaj el aliaj lokoj). Sekve liaj libroj havis la plej elegantajn tipojn kaj bonan kvaliton de papero kaj agrablan presiĝon. Tie ĉi helpis lin ankaŭ liaj konoj de malnovaj kaj modernaj lingvoj, nome koncerne la kontrollegadon. Li eĉ kelkfoje povis korekti la de la aŭtoroj fuŝete prezentitajn provaĵojn (ekz. ĉe la vortaro germana-latina de [[Karl Ludwig Bauer]]).

Alia avantaĝo estis ke en Rudolstadt ne ekzistis [[cenzuro]]; tial la [[prusio|prusa]] [[ĉambelano]] [[Johann Georg Scheffner]] represigis siajn rememorojn kiuj antaŭe suferis per fimallongiĝado fare de la cenzuristo [[Ernst Karl Wieland]]. Aneksite troviĝis en la rudolstadt-a versio listo de ĉiuj frazoj kiuj dum al unua eldono forstrekotis. Fröbel ankaŭ presis ''Katzensprung von Frankfurt am Main nach München, im Herbste 1820'' de Christian August Fischer,&lt;ref&gt;https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10466786_00001.html&lt;/ref&gt; kie atakitis la [[bavario|bavaria]] ministro [[Maximilian Emanuel von Lerchenfeld]]. La eldonisto Georg Hartknoch († 1832) devis pagi punmonon de 20 taleroj kaj resti ok tagojn prizone kaj la verkisto Fischer mem malliberigitis por la daŭro de tri jaroj - sed Fröbel tute ne estis punita pro la fakto ''esti submetita al eksterlanda jursistmo'' (pri kio atentigis la bavaria ŝtata ministro [[Georg Friedrich von Zentner]]).&lt;ref&gt;Martin Mulsow, Dirk Sangmeister: ''Subversive Literatur: Erfurter Autoren und Verlage im Zeitalter der Französischen Revolution (1780-1806)'', Wallstein Verlag 2014, ISBN 9783835325746, ([https://books.google.de/books?id=HQt4DwAAQBAJ&amp;pg=PA252&amp;dq=hofbuchdruckerei+rudolstadt&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjVsOq9--jiAhVJCuwKHeZyBuEQ6AEIPzAF#v=onepage&amp;q=hofbuchdruckerei%20rudolstadt&amp;f=false surrete])&lt;/ref&gt;

== Verkoj (elekto) ==
* Carl Poppo Fröbel; Joannes Nicolai of Jan Everaerts; John Owen'': [https://books.google.de/books?id=LwhBAAAAMAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=carl+poppo+fr%C3%B6bel&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjzrbu_huniAhUDyaYKHT-pCJYQ6AEIKjAA#v=onepage&amp;q=carl%20poppo%20fr%C3%B6bel&amp;f=false Recentiorum poetarum selecta carmina ed]''. Rudolphopoli, Froebel 1821.
* Friedrich Ludwig Ferdinand von Dobeneck; Jean Paul; Carl Poppo Fröbel: ''Des deutschen Mittelalters Volksglauben und Heroensagen'', [https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10135591_00001.html 1. Band], [https://books.google.de/books?id=YPsGAAAAcAAJ 2. Band]. Berlin Realschulbuchhandlung Rudolstadt Fröbel 1815.
* Ludwig Friedrich Hesse; Carl Poppo Fröbel: ''Geschichte des Klosters Paulinzelle von D. Ludwig Friedrich Hesse, Professor am Gymnasium und Bibliothekar zu Rudolstadt''. Rudolstadt, gedruckt in der Froebelschen Hofbuchdruckerei, 1815.
* ''Eutropii breviarium historiae Romanae''. Rudolphopoli: Selbstverl, 1816.
* ''[https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10590345_00003.html Schwarzburg-Rudolstädtisches allgemeines Gesangbuch für die öffentliche und häusliche Andacht]''. Rudolstadt 1816.
* Karl Gottlieb Umbreit; Karl Gottlieb Bretschneider; Rudolf Zacharias Becker; Carl Poppo Fröbel: ''[https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10591849_00005.html Die evangelischen Kirchen-Melodien zur Verbesserung des kirchlichen und häuslichen Gesanges]''. Gotha Becker Rudolstadt Fröbel 1817.
* August Karl Friedrich Werlich; Carl Poppo Fröbel: ''Nachhall des Liedes der Nibelungen''. Rudolstadt, durch den Druck vermehrt bei Dr. Carl Poppo Fröbel 1818.
* Sophie Fröbel; Carl Poppo Fröbel: ''[https://reader.digitale-sammlungen.de/de/fs1/object/display/bsb10590345_00003.html Schwarzburg-Rudolstädtisches allgemeines Gesang-Buch für die öffentliche und häusliche Andacht]''. Rudolstadt Gedruckt und verlegt in Dr. Carl Poppo Fröbels Hofbuchdruckerei 1816.
* [[William Shakespeare]]; Heinrich Voss; F. A. Brockhaus; Carl Poppo Fröbel: ''Shakspeare's König Lear''. Leipzig: F. A. Brockhaus, 1819.
* John Owen; Carl Poppo Fröbel: ''Epigrammatum''. Rudolphopoli 1820.
* Ein Versuch, dem Postulat der Buchdrucker eine zeitgemäse würdige Gestalt zu geben, und es für angehende Kunstverwandte sowohl, als für die Kunst selbst heilsam zu machen zwei Postulate bei der Hofbuchdruckerei-Gesellschaft zu Rudolstadt. 1820.

== Literaturo ==
* ''[https://books.google.de/books?id=ks85AAAAcAAJ&amp;pg=PA551&amp;dq=carl+poppo+fr%C3%B6bel+1786&amp;hl=de&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwj-rv2oh_vcAhVPlYsKHdj7D9kQ6AEIPzAE#v=onepage&amp;q=carl%20poppo%20fr%C3%B6bel%201786&amp;f=false Carl Poppo Fröbel]''. Ĉe: ''Neuer Nekrolog der Deutschen'', 2. Jahrgang, 1824, 2. Heft. Ilmenau, Voigt, 1826. p. 8–15.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Fonto ==
{{Tradukita
| lingvo = de
| artikolo = Carl Poppo Fröbel
| revizio = 201174470
}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Frobel, Carl Poppo}}

[[Kategorio:Germanaj pedagogoj]]
[[Kategorio:Rudolstadt]]
[[Kategorio:Germanaj eldonistoj]]
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]]</text>
      <sha1>btst7bi7wk1j0ohhn9doso7e9300n85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antti Tuuri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735285</id>
    <revision>
      <id>9479169</id>
      <parentid>8514139</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="9wd8iss0mqcny9mose5ols9gyd2lsgl" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Antti Tuuri''' estas [[Finnlando|finna]] verkisto. Li estas pri sia edukado diplominĝeniero. Li estas konata pri siaj lian hejmprovincon Suda Ostrobotnio priskribantaj libroj. Li skribis ankaŭ multajn al serio ''Äitini suku'' apartenantajn librojn, en kiuj estas rakontoj de al Usono transloĝiĝintaj finnoj. Li ricevis [[premio Finlandia|premion Finlandia]] en 1997 pro sia verko ''Lakeuden kutsu''. En 1985 Tuuri ricevis literaturpremion de [[Nordia Konsilantaro]] el unua, samnoma parto de sia serio ''Pohjanmaa''. 2009 li ricevis premion de Aleksis Kivi. Tuuri ankaŭ finnigis islandajn sagaojn. Libroj de Tuuri estas tradukitaj al dek ses lingvoj. Tuuri faris ankaŭ filmo- kaj radiodramajn scenarojn, operlibretojn, biografiojn kaj historiojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tuuri, Antti}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>9wd8iss0mqcny9mose5ols9gyd2lsgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timo Pusa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737795</id>
    <revision>
      <id>9479128</id>
      <parentid>9478127</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="7zsl17p2mfbf7p7gd8o47cjwx4u26ee" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Timo Tapani PUSA''' (n. la [[9-an de oktobro]] [[1951]] en [[Kotka]], [[Finnlando]] – m., nur 44-jaraĝa, la [[9-an de septembro]] [[1996]] en la sama havenurbo) estis finna verkisto kaj poeto. Li komencigis sian karieron pro du poemlibroj, sed lia plej konata libro estas la romano ''Tatuoitu sydän''. Pro tio li ricevis premiojn. Li skribis pri fikciaj loĝantoj de sia hejmurbo Kotka. La libroj montras profundan komprenon por en malfacila situacio vivantaj homoj. Li estis maristo. Ankaŭ lia frato Juhani Pusa (1948–2009) publikigis librojn.

== Libroj ==
*Tuulessa hymyilevä puu (1978)
*Yövuoro (1979)
*Opporits ja muita novelleja (1982)
*Tuomas ja poika (1986)
*Tatuoitu sydän (1988)
*Ilona täällä (1990)
*Tähtien kanveesi (1991)
*Onnen ruuma (1992)
*Taivas heiluu (1992)
*Barentsilta tuulee (1994)
*Yhä hymyilevät puut (1996).

{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|finno}}
{{Vivtempo|Pusa, Timo}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>7zsl17p2mfbf7p7gd8o47cjwx4u26ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479394</id>
      <parentid>9479128</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ampleksigo</comment>
      <origin>9479394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="8ypdcmrm5wchpl1epgmmgh1hpgvxue8" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Timo Tapani PUSA''' (n. la [[9-an de oktobro]] [[1951]] en [[Kotka]], [[Finnlando]] – m., nur 44-jaraĝa, la [[9-an de septembro]] [[1996]] en la sama havenurbo) estis finna verkisto kaj poeto. Li komencigis sian karieron pro du poemlibroj, sed lia plej konata libro estas la romano ''Tatuoitu sydän''. Pro tio li ricevis premiojn. Li skribis pri fikciaj loĝantoj de sia hejmurbo Kotka. La libroj montras profundan komprenon por en malfacila situacio vivantaj homoj. Li estis maristo. Ankaŭ lia frato Juhani Pusa (1948–2009) publikigis librojn.

== Libroj ==
*Tuulessa hymyilevä puu (&quot;La arbo ridetanta en la vento&quot;, 1978)
*Yövuoro (&quot;Nokta deĵoro&quot;, 1979)
*Opporits ja muita novelleja (&quot;Opporits kaj aliaj noveloj&quot;, 1982)
*Tuomas ja poika (&quot;Tuomas kaj la knabo&quot;, 1986)
*Tatuoitu sydän (&quot;Tatuita koro&quot;, 1988)
*Ilona täällä (&quot;[[Ilona]] ĉi tie&quot;, 1990)
*Tähtien kanveesi (&quot;Via stela ĉielo&quot;, 1991)
*Onnen ruuma (&quot;La kareno de feliĉo&quot;, 1992)
*Taivas heiluu (&quot;La ĉielo svingiĝas&quot;, 1992)
*Barentsilta tuulee (&quot;La [[barenca maro]] blovas&quot;, 1994)
*Yhä hymyilevät puut (&quot;La arboj ankoraŭ ridetantaj&quot;, 1996).

{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|finno}}
{{Vivtempo|Pusa, Timo}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>8ypdcmrm5wchpl1epgmmgh1hpgvxue8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479395</id>
      <parentid>9479394</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1307" sha1="mfrknkwi9ias4piqt1o7fvxqh3gqg8f" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Timo Tapani PUSA''' (n. la [[9-an de oktobro]] [[1951]] en [[Kotka]], [[Finnlando]] – m., nur 44-jaraĝa, la [[9-an de septembro]] [[1996]] en la sama havenurbo) estis finna verkisto kaj poeto. Li komencigis sian karieron pro du poemlibroj, sed lia plej konata libro estas la romano ''Tatuoitu sydän'' (&quot;Tatuita koro&quot;, de 1988). Pro tio li ricevis premiojn. Li skribis pri fikciaj loĝantoj de sia hejmurbo Kotka. La libroj montras profundan komprenon por en malfacila situacio vivantaj homoj. Li estis maristo. Ankaŭ lia frato Juhani Pusa (1948–2009) publikigis librojn.

== Libroj ==
*Tuulessa hymyilevä puu (&quot;La arbo ridetanta en la vento&quot;, 1978)
*Yövuoro (&quot;Nokta deĵoro&quot;, 1979)
*Opporits ja muita novelleja (&quot;Opporits kaj aliaj noveloj&quot;, 1982)
*Tuomas ja poika (&quot;Tuomas kaj la knabo&quot;, 1986)
*Tatuoitu sydän (&quot;Tatuita koro&quot;, 1988)
*Ilona täällä (&quot;[[Ilona]] ĉi tie&quot;, 1990)
*Tähtien kanveesi (&quot;Via stela ĉielo&quot;, 1991)
*Onnen ruuma (&quot;La kareno de feliĉo&quot;, 1992)
*Taivas heiluu (&quot;La ĉielo svingiĝas&quot;, 1992)
*Barentsilta tuulee (&quot;La [[barenca maro]] blovas&quot;, 1994)
*Yhä hymyilevät puut (&quot;La arboj ankoraŭ ridetantaj&quot;, 1996).

{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|finno}}
{{Vivtempo|Pusa, Timo}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>mfrknkwi9ias4piqt1o7fvxqh3gqg8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antti Leinonen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737797</id>
    <revision>
      <id>9479539</id>
      <parentid>8708091</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="712" sha1="l4aru5u507bwv01wltw3g25iw7vmyaj" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{informkesto homo}}
'''Antti Leinonen''' (naskiĝinta [[8-a de aŭgusto]] [[1951]] en [[Kajaani]]) estas finna natura fotisto el [[Kuhmo]]. Li komencis foti naturon en 1970. Komence, la objektoj de la fotarto estis plejparte [[Oulujärvi|lago Oulu]] kaj birdoj, sed en la 1980-aj jaroj, lia fotarto disetendiĝis por inkludi la originan arbaran naturon de la finna provinco [[Kainuu]].

== Libroj ==
*''Peurasalolla'' (1989)
*''Petra, Karjalan peura'' (1990)
*''Suomen karhu'' (1991)
*''Ahma'' (1992)
*''Eläinkuvaajan matkassa'' (1995)
*''Ison karhun alla'' (2001)
*''Ahman kintereillä'' (2012).

{{ĝermo|finno}}
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Leinonen, Antti}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>l4aru5u507bwv01wltw3g25iw7vmyaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anni Polva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738033</id>
    <revision>
      <id>9479083</id>
      <parentid>9478116</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}} ... alidirektiloj ne kunkalkuliĝas</comment>
      <origin>9479083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="656" sha1="k3r7i4lvsqw6a17a3qio9cmhapqwj85" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Anni POLVA''' (naskiĝnomo ''Anni Kyllikki Heinonen'', post edziniĝo ''Anni Kyllikki Polviander'') estis [[finna]] [[verkistino]]. Ŝi naskiĝis la 6-an de januaro [[1915]]
en [[Sankt-Peterburgo]] kaj mortis 88-jaraĝa la 23-an de julio [[2003]] en [[Turku]]. Ŝia unua libro estis ''Rakasta minua hiukan'' (&quot;Amu min iomete&quot;), kiu aperis en [[1945]]. Anni Polva estas konata speciale pri porknabinaj ''Tiina''-libroj, kiuj aperis en 1956–[[2000]]. Ŝiaj libroj estis venditaj je preskaŭ 3 000 000.

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Polva, Anni}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>k3r7i4lvsqw6a17a3qio9cmhapqwj85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juha Seppälä</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738089</id>
    <revision>
      <id>9479238</id>
      <parentid>8570904</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="c5p6b87q83xhlyd8hwhj6oo3i1g6s1h" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Juha Seppälä''' (n. 1956) estas finna [[verkisto]], kiu skribas speciale pri &quot;normalaj&quot; homoj. Lia lingvo estas ofte [[modernismo|modernisma]]. Liaj kvar libroj estis kandidatoj por la [[Premio Finlandia]]: ''Hyppynaru'' (1990), ''Super market'' (1991), ''Pahoilaisen haarukka'' (2008) kaj ''Mr. Smith'' (2012).

{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|finno}}

{{vivtempo|Seppälä, Juha}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>c5p6b87q83xhlyd8hwhj6oo3i1g6s1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veijo Meri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738865</id>
    <revision>
      <id>9479524</id>
      <parentid>8707210</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>vidu la diskutpaĝan noton.</comment>
      <origin>9479524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="kruaes56egkibo237wpmnxboguomvpo" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Veijo Meri''' ([[31-a de decembro]] [[1928]] – [[21-a de junio]] [[2015]]) estis finna [[verkisto]], poeto kaj tradukisto. Li estas unu el la internacie plej konataj finnaj verkistoj. Li skribis novelojn, romanojn, poemojn, teatraĵojn kaj nefikcian literaturon. Liaj verkoj estis tradukitaj al dudekkvar lingvoj. Li finnigis kun alie ''Le petit testament; le grand testament-on'' de Villoin, ''mestär Olof-on'' de [[August Strindberg]] kaj ''[[Hamleto]]n'' de [[Shakespeare]]. Li estis notebla noviganto de finna prozo.

{{Projektoj}}
{{ĝermo|finno}}
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Meri, Veijo}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj]]</text>
      <sha1>kruaes56egkibo237wpmnxboguomvpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mauri Kunnas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739890</id>
    <revision>
      <id>9479548</id>
      <parentid>9405260</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="1lfh1aosk2m81e4pbnmt0r7uwjsp705" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto artisto
|priskribo=
}}
'''Mauri KUNNAS''' (naskiĝinta la [[11-an de februaro]] [[1950]] en [[Vammala]]) estas finna vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto. Li faris ekzemple porinfanan libroserion ''Koiramäki'' kaj [[Porinfana literaturo|porinfanaj libroj]] pri [[Kalevala]] kaj ''Sep fratoj''. Liaj libroj estas tradukitaj al 37 lingvoj. Lia plej konata figuro estas ''Herra Hakkarainen''. Kunnas faris ankaŭ bildliteraturon pri [[Donaldo Anaso]]. Li ricevis premiojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kunnas, Mauri}}

[[Kategorio:Finnaj artistoj]]
[[Kategorio:Porinfanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>1lfh1aosk2m81e4pbnmt0r7uwjsp705</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479556</id>
      <parentid>9479548</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="e191yafkuiwwdy5r590komav7pxxwrw" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto artisto
|priskribo=
}}
'''Mauri KUNNAS''' (naskiĝinta la [[11-an de februaro]] [[1950]] en [[Vammala]]) estas finna vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto (kartunisto, grafikisto, ilustristo, desegnisto), kiu ankaŭ laboris kiel  filmreĝisoro kaj voĉaktoro. Li faris ekzemple porinfanan libroserion ''Koiramäki'' kaj [[Porinfana literaturo|porinfanaj libroj]] pri [[Kalevala]] kaj ''Sep fratoj''. Liaj libroj estas tradukitaj al 37 lingvoj. Lia plej konata figuro estas ''Herra Hakkarainen''. Kunnas faris ankaŭ bildliteraturon pri [[Donaldo Anaso]]. Li ricevis premiojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kunnas, Mauri}}

[[Kategorio:Finnaj artistoj]]
[[Kategorio:Porinfanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>e191yafkuiwwdy5r590komav7pxxwrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479557</id>
      <parentid>9479556</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="ftzirggykg2621wdyrr4ntvs0yradhy" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto artisto
|priskribo=
}}
'''Mauri KUNNAS''' (naskiĝinta la [[11-an de februaro]] [[1950]] en [[Vammala]]) estas finna vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto (kartunisto, grafikisto, ilustristo, desegnisto), kiu ankaŭ laboris kiel  filmreĝisoro kaj voĉaktoro. Li faris ekzemple porinfanan libroserion ''Koiramäki'' (&quot;Hunda monteto&quot;) kaj [[Porinfana literaturo|porinfanaj libroj]] pri [[Kalevala]] kaj ''Sep fratoj''. Liaj libroj estas tradukitaj al 37 lingvoj. Lia plej konata figuro estas ''Herra Hakkarainen''. Kunnas faris ankaŭ bildliteraturon pri [[Donaldo Anaso]]. Li ricevis premiojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kunnas, Mauri}}

[[Kategorio:Finnaj artistoj]]
[[Kategorio:Porinfanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>ftzirggykg2621wdyrr4ntvs0yradhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479564</id>
      <parentid>9479557</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="924" sha1="30nkfqtndol356j71vtja5fp2q0rxqy" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto artisto
|priskribo=
}}
'''Mauri KUNNAS''' (naskiĝinta la [[11-an de februaro]] [[1950]] en [[Vammala]]) estas finna vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto (kartunisto, grafikisto, ilustristo, desegnisto), kiu ankaŭ laboris kiel  filmreĝisoro kaj voĉaktoro. Sian altlernejan edukon li akiris en la altlernejo pri artoj, dezajno kaj arkitekturo de la [[Universitato Aalto]] en [[Helsinko]]. Li faris ekzemple porinfanan libroserion ''Koiramäki'' (&quot;Hunda monteto&quot;) kaj [[Porinfana literaturo|porinfanaj libroj]] pri [[Kalevala]] kaj ''Sep fratoj''. Liaj libroj estas tradukitaj al 37 lingvoj. Lia plej konata figuro estas ''Herra Hakkarainen''. Kunnas faris ankaŭ bildliteraturon pri [[Donaldo Anaso]]. Li ricevis premiojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Kunnas, Mauri}}

[[Kategorio:Finnaj artistoj]]
[[Kategorio:Porinfanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>30nkfqtndol356j71vtja5fp2q0rxqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pirkko Saisio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739945</id>
    <revision>
      <id>9479390</id>
      <parentid>9478481</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="1d7gi4ibdxwy1xdzvbm7emf5zgrw5z2" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Pirkko SAISIO''' (naskiĝinta la 6-an de aprilo [[1949]] en [[Helsinko]], do nun {{aĝo|1949|4|6}}-jaraĝa) estas finna [[verkistino]], aktorino kaj reĝisorino. Ŝi verkis [[romano]]jn, [[scenaro]]jn por [[filmo]]j kaj televidaj programoj, [[teatraĵo]]jn, [[kanto]]jn kaj [[libreto]]jn. Ŝi ankaŭ aktoris kaj reĝisoris iujn siajn proprajn teatraĵojn. Foje ŝi uzas la pseŭdonimojn ''Jukka Larsson'' kaj ''Eva Wein''. En 1997 ĝis 2001 ŝi agis kiel profesoro de [[teatro|dramaturgio]]. Ŝi estas lesbo kaj havas inan kunulon, la filmreĝisorinon, scenaristinon kaj aktorinon {{Q|Q2943813}}, n. en 1947.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Saisio, Pirkko}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj aktoroj]]</text>
      <sha1>1d7gi4ibdxwy1xdzvbm7emf5zgrw5z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jarkko Laine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739970</id>
    <revision>
      <id>9479536</id>
      <parentid>8570884</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="35a20312w1x718d6jodtnm2cpvpwl4k" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Jarkko LAINE''' (n. la [[17-an de marto]] [[1947]] en [[Turku]] – m. la [[19-an de aŭgusto]] [[2006]] en [[Turku|la sama urbo]]) estis finna [[verkisto]], [[poeto]] kaj tradukisto.

Li publikigis 20 poemkolektojn kaj 7 romanojn. Li skribis ankaŭ kantotekstojn, radiodramojn, teatraĵojn kaj novelojn. En komenco de sia kariero li skribis en subgrundajn mediojn. Li estis prezidanto de verkistligo de Finnlando en 1987–2002. Lia unua poemkolekto aperis en 1967. En 1969–1986 li estis redakta sekretario de literatura gazeto Parnasso. En 1987–2002 li estis ĝia ĉefredaktoro. Laine estis kandidato en finna parlamentelekto 1999. Lia partio estis Nacia Koalicio. Li tradukis al finna verkojn de ekzemple [[Mark Twain]], [[Bram Stoker]], [[Richard Brautigan]], [[William Shakespeare]] kaj usonan lirikon.

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Laine, Jarkko}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj]]</text>
      <sha1>35a20312w1x718d6jodtnm2cpvpwl4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kari Kuula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740106</id>
    <revision>
      <id>9479543</id>
      <parentid>9477792</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="462" sha1="r0f8w4nvavq2vg9kvzzj2c7zp4rzfbx" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo
| dato de naskiĝo = 1963
}}
'''Kari KUULA''' (naskiĝinta en 1963) estas finna [[teologo]] kaj [[verkisto]] de [[nefikcio]]. Li skribis multe librojn pri historio de kristanismo. Kari Kuula skribis multe ankaŭ en gazetoj. Li kritikas [[konservativa lestadianismo|konservativan lestadianismon]].

{{bibliotekoj}}
{{ĝermo|biografio}}

{{Vivtempo|Kuula, Kari}}
[[Kategorio:Finnaj teologoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>r0f8w4nvavq2vg9kvzzj2c7zp4rzfbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479546</id>
      <parentid>9479543</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ampleksigo</comment>
      <origin>9479546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="nds32st9683uydic9x6w0k6rmr64kmq" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo
| dato de naskiĝo = 1963
}}
'''Kari KUULA''' (naskiĝinta en 1963) estas finna [[luteranismo|luteranisma]] [[teologo]] kaj [[verkisto]] de [[nefikcio]], kiu naskiĝis la 21-an de septembro [[1963]] en [[Turku]], do nun estas {{aĝo|1963|9|21}}-jara. Sian altlernejan edukon li akiris en la [[universitato de Helsinko]]. Li skribis multe librojn pri historio de kristanismo. Kari Kuula skribis multe ankaŭ en gazetoj. Li kritikas [[konservativa lestadianismo|konservativan lestadianismon]].

{{bibliotekoj}}
{{ĝermo|biografio}}

{{Vivtempo|Kuula, Kari}}
[[Kategorio:Finnaj teologoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>nds32st9683uydic9x6w0k6rmr64kmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liisa Laukkarinen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740290</id>
    <revision>
      <id>9479537</id>
      <parentid>8970079</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="761" sha1="byxj7j5xohw2xqoiofp1evlju4czrf8" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''[[Liisa]] Helena Laukkarinen-Rüfenacht''' (naskiĝinta [[13-a de januaro]] [[1944]] en [[Laukaa]]) estas finna [[verkisto]], poeto kaj tradukisto. Ŝi publikigis sian unuan poemlibron en [[1972]]. Ŝiaj poemoj estas tradukitaj al germana. Ŝi skribis du librojn kune kun sia filo, kiu havas Asperger-sindromon. Ilia unua kuna libro rakontas pri [[Asperger-sindromo]] kaj la dua pri [[alkoholismo]]. Laukkarinen estis edzino de svislanda artisto Peter Rüfenacht kaj loĝas en [[Finnlando]] en [[Jyväskylä]] kaj en [[Svislando]] en la vilaĝo [[Oberschan]], parto de [[Wartau]].

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Laukkarinen, Liisa}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]</text>
      <sha1>byxj7j5xohw2xqoiofp1evlju4czrf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anja Snellman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740674</id>
    <revision>
      <id>9479182</id>
      <parentid>8570806</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="7r19yl45uz95zlyuvbsfo8jz1d7harp" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Anja SNELLMAN''' (naskiĝinta 23-a de majo 1954 en [[Helsinko]]) estas finna [[verkisto]]. Ŝia unua libro estis ''Sonja O. kävi täällä'' (1981). Ŝi skribis pli ol 20 romanojn, 3 poemlibrojn, nefikciajn librojn, filmscenarojn kaj radiodramojn, kaj skribis multe ankaŭ en [[gazeto]]j. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj al multaj aliaj lingvoj. Anja Snellman faris ankaŭ programojn por televido de sia lando.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Snelmann Anja}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>7r19yl45uz95zlyuvbsfo8jz1d7harp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479184</id>
      <parentid>9479182</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="jr1al9mcj500aj1rvb4yxufp4wd2z76" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Anja SNELLMAN''' (naskiĝinta 23-a de majo 1954 en [[Helsinko]]) estas finna [[verkisto]]. Ŝia unua libro estis ''Sonja O. kävi täällä'' (1981). Ŝi skribis pli ol 20 romanojn, 3 poemlibrojn, nefikciajn librojn, filmscenarojn kaj radiodramojn, kaj skribis multe ankaŭ en [[gazeto]]j. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj al multaj aliaj lingvoj. Anja Snellman faris ankaŭ programojn por televido de sia lando.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|verkisto}}

{{vivtempo|Snelmann Anja}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>jr1al9mcj500aj1rvb4yxufp4wd2z76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479186</id>
      <parentid>9479184</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="8en2uzfr994wnxrxgzbkkn5p5itg2ki" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Anja SNELLMAN''' (naskiĝinta 23-a de majo 1954 en [[Helsinko]]) estas finna [[verkisti8no]]. Ŝia unua libro estis ''Sonja O. kävi täällä'' (1981). Ŝi skribis pli ol 20 romanojn, 3 poemlibrojn, nefikciajn librojn, filmscenarojn kaj radiodramojn, kaj skribis multe ankaŭ en [[gazeto]]j. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj al multaj aliaj lingvoj. Anja Snellman faris ankaŭ programojn por televido de sia lando.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|verkisto}}

{{vivtempo|Snelmann Anja}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>8en2uzfr994wnxrxgzbkkn5p5itg2ki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479187</id>
      <parentid>9479186</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="76vkg90gsyq9p4ys10b9yzsjyhgm3gq" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Anja SNELLMAN''' (naskiĝinta 23-a de majo 1954 en [[Helsinko]]) estas finna [[verkistino]]. Ŝia unua libro estis ''Sonja O. kävi täällä'' (1981). Ŝi skribis pli ol 20 romanojn, 3 poemlibrojn, nefikciajn librojn, filmscenarojn kaj radiodramojn, kaj skribis multe ankaŭ en [[gazeto]]j. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj al multaj aliaj lingvoj. Anja Snellman faris ankaŭ programojn por televido de sia lando.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{ĝermo|verkisto}}

{{vivtempo|Snelmann Anja}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>76vkg90gsyq9p4ys10b9yzsjyhgm3gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simo Puupponen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740676</id>
    <revision>
      <id>9479126</id>
      <parentid>8571040</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ampleksigo</comment>
      <origin>9479126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="770" sha1="rjb00d4y4u037f1w57ukjail57h2f46" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Simo PUUPPONEN''' (pseŭdonimo '''Aapeli''', n. la 23-an de oktobro [[1915]] en [[Kuopio]] – m. la 10-an de oktobro [[1967]] en [[Helsinko]]) estis finna [[verkisto]] kaj redaktoro. Lia unua libro, mallongproza libro ''Onnen pipanoita'' (&quot;Bonŝancaj ĉarmoj&quot;) aperis en 1947 kaj unua romano ''Siunattu hulluus'' (&quot;Benita frenezo&quot;) en 1948. Kiel lia ĉefverko estas difinita romano ''Pikku Pietarin piha'' (&quot;La korto de eta Petro&quot;, 1958). Li laboris longe en kuopioanaj gazetoj. Laŭ liaj tekstoj estis farita filmoj kaj teatraĵoj. Li loĝis en Helsinko el la jaro 1953. Post lia morto lia edzino publikigis liajn tekstojn. Liaj verkoj estis ankaŭ tradukitaj.

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Puupponen, Simo}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>rjb00d4y4u037f1w57ukjail57h2f46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479127</id>
      <parentid>9479126</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="nixv62oelcd088yebf08gsqb1i5abmt" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Simo PUUPPONEN''' (pseŭdonimo '''Aapeli''', n. la 23-an de oktobro [[1915]] en [[Kuopio]] – m. la 10-an de oktobro [[1967]] en [[Helsinko]]) estis finna [[verkisto]] kaj redaktoro. Lia unua libro, mallongproza libro ''Onnen pipanoita'' (&quot;Bonŝancaj ĉarmoj&quot;) aperis en 1947 kaj unua romano ''Siunattu hulluus'' (&quot;Benita frenezo&quot;) en 1948. Kiel lia ĉefverko estas difinita romano ''Pikku Pietarin piha'' (&quot;La korto de eta Petro&quot;, 1958). Li laboris longe en kuopioanaj gazetoj. Laŭ liaj tekstoj estis farita filmoj kaj teatraĵoj. Li loĝis en Helsinko el la jaro 1953. Post lia morto lia edzino publikigis liajn tekstojn. Liaj verkoj estis ankaŭ tradukitaj.

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Puupponen, Simo}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>nixv62oelcd088yebf08gsqb1i5abmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samuli Paronen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740677</id>
    <revision>
      <id>9479081</id>
      <parentid>9477968</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="fur9n8moemar8sxn27g8ni0rf2a3jdb" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Samuli PARONEN''' (n. la 23-an de majo 1917 en [[Virolahti]] – m. la 26-an de aŭgusto 1974 en [[Hämeenlinna]]) estis finna [[verkisto]]. Kvankam li estis jam 47-jara, kiam lia unua libro aperis kaj li mortis 57-jara, li skribis notindan produktaron, kiu inkludas ok [[romano]]jn, unu poemkolekton kaj unu aforismkolekton. Lia unua libro estis romano ''Kesä Aataminkylässä'' (1964) kaj la plej konata libro aforismkolekto ''Maailma on sana'' (1974). Li mortis je pulma kancero. En 2006 Hannu Mäkelä publikigis memoraĵojn pri Paronen. En [[Finnlando]] estas donita aforisma premio nome ''Samuli Paronen-palkinto'' (premio Samuli Paronen).

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Paronen, Samuli}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>fur9n8moemar8sxn27g8ni0rf2a3jdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinikka Nopola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740680</id>
    <revision>
      <id>9479522</id>
      <parentid>9477945</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="736" sha1="nn1vaze2yrn22wvfo21hm3w4be2t5i6" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Sinikka NOPOLA''' (26-a de novembro 1953 en Helsinko – 13-a de januaro 2021 en [[Helsinko]]) estis finna [[verkistino]] kaj kolumnistino. Ŝi skribis por plenaĝuloj sole kaj [[porinfana literaturo|por infanoj]] kun sia fratino Tiina Nopola. Ŝia debuta verko novelkolekto ''Teepusseja'' aperis en 1987. Sinikka Nopola skribis ankaŭ televiddramojn. Sinikka kaj Tiina Nopola skribis du longajn porinfanajn libroseriojn ''Risto Räppääjä'' kaj ''Heinähattu ja vilttitossu''. Sinikka Nopola skribis ankaŭ en monata ekstra [[gazeto]] de ''[[Helsingin Sanomat]]'' kaj mortis je malfacila malsaneco.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Nopola, Sinikka}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>nn1vaze2yrn22wvfo21hm3w4be2t5i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kirsi Kunnas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740681</id>
    <revision>
      <id>9479549</id>
      <parentid>9478578</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="868" sha1="7ycpd1jqh5mgfpcyonwwqd0xxlbrzvq" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Kirsi KUNNAS''' (n. la 14-an de decembro 1924 - m. la [[8-an de novembro]] [[2021]]) estis [[finnoj|finna]] porinfana [[verkistino]], [[poetino]] kaj [[tradukistino]]. En la [[1950-aj jaroj]] ŝi skribis modernismajn poemkolektojn. Ŝi finnigis anglalingvajn [[porinfana literaturo|porinfanajn]] poemojn kaj tekstojn de Krylov. Unu ŝia konata propra porinfana poem̩libro estas ''Tiitiäisen satupuu'', laŭ kiu estas farita ankaŭ kantoj kaj teatraĵo. Ofte en poemoj de Kunnas estas natursimbolaro kaj preskaŭ minimalisma uzo de lingvo. Kunnas loĝis en [[Tampere]] kaj [[Ylöjärvi]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tradukoj de La Aventuroj de Alico en Mirlando ]]

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Kunnas, Kirsi}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>7ycpd1jqh5mgfpcyonwwqd0xxlbrzvq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479550</id>
      <parentid>9479549</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="e1tzx8go1rmhycilpas5yqn2prxctsg" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Kirsi KUNNAS''' (n. la 14-an de decembro 1924 - m. la [[8-an de novembro]] [[2021]]) estis [[finnoj|finna]] porinfana [[verkistino]], [[poetino]] kaj [[tradukistino]]. Sian altlernejan edukon ŝi akiris en la [[Arta Akademio Helsinko]] kaj en la [[universitato de Helsinko]]. En la [[1950-aj jaroj]] ŝi skribis modernismajn poemkolektojn. Ŝi finnigis anglalingvajn [[porinfana literaturo|porinfanajn]] poemojn kaj tekstojn de Krylov. Unu ŝia konata propra porinfana poem̩libro estas ''Tiitiäisen satupuu'', laŭ kiu estas farita ankaŭ kantoj kaj teatraĵo. Ofte en poemoj de Kunnas estas natursimbolaro kaj preskaŭ minimalisma uzo de lingvo. Kunnas loĝis en [[Tampere]] kaj [[Ylöjärvi]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tradukoj de La Aventuroj de Alico en Mirlando ]]

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Kunnas, Kirsi}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>e1tzx8go1rmhycilpas5yqn2prxctsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479551</id>
      <parentid>9479550</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1027" sha1="me0i8v42w1zx5kl4xx7bq6g7l7rdbvh" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Kirsi KUNNAS''' (n. la 14-an de decembro 1924 - m. la [[8-an de novembro]] [[2021]]) estis [[finnoj|finna]] porinfana [[verkistino]], [[poetino]] kaj [[tradukistino]]. Sian altlernejan edukon ŝi akiris en la [[Arta Akademio Helsinko]] kaj en la [[universitato de Helsinko]]. En la [[1950-aj jaroj]] ŝi skribis modernismajn poemkolektojn. Ŝi interalie finnigis anglalingvajn [[porinfana literaturo|porinfanajn]] poemojn kaj tekstojn de [[Ivan Krilov]]. Unu ŝia konata propra porinfana poem̩libro estas ''Tiitiäisen satupuu'' (&quot;La fabelarbo de Tiitiäinen&quot;), laŭ kiu estas farita ankaŭ kantoj kaj teatraĵo. Ofte en poemoj de Kunnas estas natursimbolaro kaj preskaŭ minimalisma uzo de lingvo. Kunnas loĝis en [[Tampere]] kaj [[Ylöjärvi]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tradukoj de La Aventuroj de Alico en Mirlando ]]

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Kunnas, Kirsi}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>me0i8v42w1zx5kl4xx7bq6g7l7rdbvh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479552</id>
      <parentid>9479551</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="69lth7lu09yyohxd5k76ris04zn8tna" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Kirsi KUNNAS''' (n. la 14-an de decembro 1924 - m. la [[8-an de novembro]] [[2021]]) estis [[finnoj|finna]] porinfana [[verkistino]], [[poetino]] kaj [[tradukistino]]. Sian altlernejan edukon ŝi akiris en la [[Arta Akademio Helsinko]] kaj en la [[universitato de Helsinko]]. En la [[1950-aj jaroj]] ŝi skribis modernismajn poemkolektojn. Ŝi interalie finnigis anglalingvajn [[porinfana literaturo|porinfanajn]] poemojn kaj tekstojn de [[Ivan Krilov]], sed ankaŭ ekzemple romanojn de [[Lewis Carroll]] kaj [[Federico García Lorca]] aŭ nefikcion. Unu ŝia konata propra porinfana poem̩libro estas ''Tiitiäisen satupuu'' (&quot;La fabelarbo de Tiitiäinen&quot;), laŭ kiu estas farita ankaŭ kantoj kaj teatraĵo. Ofte en poemoj de Kunnas estas natursimbolaro kaj preskaŭ minimalisma uzo de lingvo. ) kaj nefikcio. Ŝiaj libroj estis tradukitaj en la svedan, anglan, germanan, francan, hungaran, estonan kaj polan lingvojn. Ŝi ricevis plurajn premiojn en Finnlando pro sia literatura verko.Kunnas loĝis en [[Tampere]] kaj [[Ylöjärvi]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tradukoj de La Aventuroj de Alico en Mirlando ]]

{{Projektoj}}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Kunnas, Kirsi}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>69lth7lu09yyohxd5k76ris04zn8tna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joni Skiftesvik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>741105</id>
    <revision>
      <id>9479193</id>
      <parentid>8522245</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="n7n45i2h6f2ahsisrge53xbn6lmd5pn" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Joni SKIFTESVIK''', naskiĝinta 1948, estas finna [[verkisto]], kiu estas konata speciale pri noveloj sed skribis ankaŭ romanojn, librojn de nefikcio, teatraĵojn kaj radiodramojn. Li ankaŭ tradukis al [[finna]], kaj liaj libroj estas tradukitaj al dek du lingvoj. Li ricevis unuan libropremion de J. H. Erkko en 1983, premion de Kalevi Jäntti en 1986, premion Runeberg en 2015 kaj medalon Finlandia en 2005. Li skribis ofte pri patro kaj filo kaj pri kontakto inter homo kaj [[naturo]]. La okazoj estas ofte apud [[maro]]. Li havas kvar infanojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Skiftesvik, Joni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>n7n45i2h6f2ahsisrge53xbn6lmd5pn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479195</id>
      <parentid>9479193</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="812" sha1="q085x8nyskoiay2m86khu9ysr22yucf" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Joni SKIFTESVIK''', naskiĝinta 1948, estas finna [[verkisto]], kiu naskiĝis la 26-an de julio 1948 en [[Haukipudas]], do nun estas {{aĝo|1948|7|26}}-jara. Joni Skiftesvik estas konata speciale pri noveloj sed skribis ankaŭ romanojn, librojn de nefikcio, teatraĵojn kaj radiodramojn. Li ankaŭ tradukis al [[finna]], kaj liaj libroj estas tradukitaj al dek du lingvoj. La verkisto ricevis unuan libropremion de J. H. Erkko en 1983, premion de Kalevi Jäntti en 1986, premion Runeberg en 2015 kaj medalon Finlandia en 2005. Skiftesvik skribis ofte pri patro kaj filo kaj pri kontakto inter homo kaj [[naturo]]. La okazoj estas ofte apud [[maro]]. Li havas kvar infanojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Skiftesvik, Joni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>q085x8nyskoiay2m86khu9ysr22yucf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479247</id>
      <parentid>9479195</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50681-28</username>
        <id>263712</id>
      </contributor>
      <origin>9479247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="5j9rrlk2yrckhb1rnvcqeicgekpqo6t" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Joni SKIFTESVIK''', naskiĝinta 1948, estas finna [[verkisto]], kiu naskiĝis la 26-an de julio 1948 en [[Haukipudas]], do nun estas {{aĝo|1948|7|26}}-jara. Joni Skiftesvik estas konata speciale pri noveloj sed verkis ankaŭ romanojn, librojn de nefikcio, teatraĵojn kaj radiodramojn. Li ankaŭ tradukis al la [[finna]], kaj liaj libroj estas tradukitaj al dek du lingvoj. La verkisto ricevis unuan libropremion J. H. Erkko en 1983, premion Kalevi Jäntti en 1986, premion Runeberg en 2015 kaj medalon Finlandia en 2005. Skiftesvik skribis ofte pri patro kaj filo kaj pri kontakto inter homo kaj [[naturo]]. La okazoj estas ofte apud [[maro]]. Li havas kvar infanojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Skiftesvik, Joni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>5j9rrlk2yrckhb1rnvcqeicgekpqo6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479249</id>
      <parentid>9479247</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50681-28</username>
        <id>263712</id>
      </contributor>
      <origin>9479249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="89u15a8ylpdh014kx2k7baqnjzhszh4" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Joni SKIFTESVIK''', naskiĝinta 1948, estas finna [[verkisto]], kiu naskiĝis la 26-an de julio 1948 en [[Haukipudas]], do nun estas {{aĝo|1948|7|26}}-jara. Joni Skiftesvik estas konata speciale pri noveloj sed verkis ankaŭ romanojn, librojn de nefikcio, teatraĵojn kaj radiodramojn. Li ankaŭ tradukis al la [[finna]], kaj liaj libroj estas tradukitaj al dek du lingvoj. La verkisto ricevis unuan libropremion J. H. Erkko en 1983, premion Kalevi Jäntti en 1986, premion Runeberg en 2015 kaj [[Premio Finlandia|premion Finlandia]] en 2005. Skiftesvik skribis ofte pri patro kaj filo kaj pri kontakto inter homo kaj [[naturo]]. La okazoj estas ofte apud [[maro]]. Li havas kvar infanojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Skiftesvik, Joni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>89u15a8ylpdh014kx2k7baqnjzhszh4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479251</id>
      <parentid>9479249</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50681-28</username>
        <id>263712</id>
      </contributor>
      <origin>9479251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="3ox7uote9bqk4b5x8f2dnq2qpg4a465" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Joni SKIFTESVIK''', naskiĝinta la [[26-an de julio]] [[1948]] en [[Haukipudas]], do nun {{aĝo|1948|7|26}}-jara, estas finna [[verkisto]]. Li estas konata speciale pri noveloj sed verkis ankaŭ romanojn, librojn de nefikcio, teatraĵojn kaj radiodramojn. Li ankaŭ tradukis al la [[finna]], kaj liaj libroj estas tradukitaj al dek du lingvoj. La verkisto ricevis unuan libropremion J. H. Erkko en 1983, premion Kalevi Jäntti en 1986, premion Runeberg en 2015 kaj [[Premio Finlandia|premion Finlandia]] en 2005. Skiftesvik skribis ofte pri patro kaj filo kaj pri kontakto inter homo kaj [[naturo]]. La okazoj estas ofte apud [[maro]]. Li havas kvar infanojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Skiftesvik, Joni}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>3ox7uote9bqk4b5x8f2dnq2qpg4a465</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arto Kytöhonka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742633</id>
    <revision>
      <id>9479535</id>
      <parentid>9477824</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="m3royjakxzj81mhcm80iot7ifajclsr" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo
| loko de naskiĝo = [[Pori]], [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Satakunta]], [[Finnlando]]
| loko de morto = [[Nastola]], provinco [[Päijänne-Tavastio]] / [[Päijät-Häme]]
}}
'''Arto KYTÖHONKA''' (n. la 27-an de januaro 1944 en [[Pori]], [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Satakunta]] – m. la 16-an de februaro 1992 per [[sinmortigo]] en [[Nastola]], provinco [[Päijänne-Tavastio]] / [[Päijät-Häme]]) estis finna [[verkisto]]. Li skribis [[fikcio]]n kaj nefikcion pri IT. Li ankaŭ faris komputilprogramojn. Lia unua libro estis ''Ollakseni kaihoisa''. Li skribis dek librojn - sube listiĝas ĉiuj dek. 

==Verkoj==
* Ollakseni kaihoisa (&quot;Esti nostalgia&quot;). Helsinko: [[Eldona Akcia Societo Otava]], 1970.
* Illalla jätän oven valmiiksi auki (&quot;Vespere mi lasas la pordon malfermita&quot;). Helsinko: same eldonejo Otava, 1974. ISBN 951-1-01431-5.
* Toinen teos (Alia verko). Vilaĝo Hikiä, komunumo [[Hausjärvi]]: eldonejo Äitini talo (&quot;domo de mia panjo&quot;, svede &quot;Min mammas hus&quot;), 1982. ISBN 951-9137-00-9.
* Venetsialainen sarja (&quot;Venecia serio&quot;). Nagauta 32–71. Loĝloko Uusikylä/Nyby (&quot;nova vilaĝo&quot;), komunumo [[Nastola]], nun [[Lahti]]: eldonejo Äitini talo, 1987. ISBN 951-9137-04-1, ISBN 951-9137-03-3 (CD-ROM).
* Oil of creams. The history of Shozo Shemamoto's hairless head ([[angle]], &quot;Oleo de kremoj. La historio de la senhara kapo de Ŝozo Ŝemamoto&quot;). Nagauta 72–75. Vilaĝo Uusikylä/Nyby, [[Nastola]]: eldonejo Äitini talo, 1988. ISBN 951-9137-08-4.
* Tekstinkäsittelijän tietokirja (&quot;Referenca libro de tekstprilaborilo&quot;). [[Nastola]]: eldonejo Äitini talo, 1989. ISBN 951-9137-12-2.
* Elintasokristitty (&quot;Vivanta norma kristano&quot;). Nagauta 83. [[Nastola]]: eldonejo ''Äitini talo'' , 1991. ISBN 951-9137-25-4.
* DiDiDikter ([[svede]], stumblante &quot;po-po-poezio&quot;). [[Nastola]]: eldonejo ''Min mammas hus ''(&quot;domo de mia panjo&quot;, finne &quot;Äitini talo&quot;), 1991. ISBN 951-9137-24-6.
* Lyriken har fler vänner ([[svede]], &quot;Poezio havas pli da amikoj&quot;). Nyby/Uusikylä, Nastola: eldonejo ''Min mammas hus'', 1991. ISBN 951-9137-26-2.
* Kurjan miehen kirjeitä avioerosta, lapsista, kuolemasta (&quot;Leteroj de mizerulo pri eksedziĝo, infanoj, morto&quot;). Nyby/Uusikylä, Nastola: eldonejo ''Äitini talo'', 1991. ISBN 951-9137-27-0.

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kytohonka, Arto}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Sinmortigintoj]]</text>
      <sha1>m3royjakxzj81mhcm80iot7ifajclsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timo Parvela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>742725</id>
    <revision>
      <id>9479080</id>
      <parentid>9477970</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="fg1xaq3g850h1ezvvbdy4hwxw6y07b5" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Timo PARVELA''', naskiĝinta 1964, estas finna [[verkisto]]. Li estas unu de la plej legataj finnaj verkistoj kaj en [[Finnlando]] kaj eksterlande. Li skribis pli ol 80 librojn por infanoj, junuloj kaj plenkreskoj. Ili estas tradukitaj al pli ol 30 lingvoj. Li ankaŭ manuskriptis televidseriojn. Lia unua libro aperis en 1989. Liaj libroj estis venditaj proksimume 1,5 milionoj, el kiuj malmulte pli ol duono en [[Germanio]]. En 1980-aj kaj [[1990-aj jaroj]] li laboris kiel elementlerneja instruisto en [[Kampara komunumo de Jyväskylä]] kaj en [[Espoo]], ĝis en 1996 fariĝis libera verkisto. Parvela loĝas en Kirkkonummi. Li havas du plenkreskajn infanojn.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Parvela, Timo}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj kaj porjunulaj verkistoj]]</text>
      <sha1>fg1xaq3g850h1ezvvbdy4hwxw6y07b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dyjákovice</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744332</id>
    <revision>
      <id>9479071</id>
      <parentid>8665018</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5584" sha1="k457ti8pt825iogi1vgoa2s075wkp8g" xml:space="preserve">{{Geokesto | municipo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Dyjákovice
| devena_nomo              = 
| alia_nomo               = {{Lang-de|Gross Tajax}}
| kategorio                 = municipo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Dyjákovice
| moto                    = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = Dyjákovice.jpg
| dosiero_priskribo          = Preĝejo de sankta Mikaelo ĉefanĝelo kaj municipa ofico
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = Dyjákovice_flag.png
| blazono                   = Dyjákovice CoA.jpg
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Ĉeĥio
| lando_tipo                = Ŝtato
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Sudmoravia regiono
| distrikto                 = Distrikto Znojmo
| municipo             = Znojmo
| municipo_tipo        = Administra municipo
| histregiono               = Moravio
| histregiono1          = 
| histregiono1_noto     = 
| histregiono2          = 
| histregiono_tipo          = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto                     = 
| rivero                    = Dijo
| rivero_tipo               = 
| memorindaĵo              = 
| memorindaĵo_tipo         = 
| ŝoseo                    = 
| montaro                   = 
| orogenezo                 = Dija-svratka valego
| orogenezo_tipo            = Valego
| planto                    = Vina vito
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Dyjákovice
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 185
| lat_d                    = 48
| lat_m                    = 46
| lat_s                    = 19
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 16
| long_m                   = 18
| long_s                   = 03
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 19.3
| areo_rondumo            = 2
| areo_tipo            = Katastro
| areo_noto            = Dyjákovice
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = {{WikidataLoĝantaro}}
| loĝantaro_dato          = {{WikidataLoĝantaroDato}}
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita              = 1279
| establita_tipo         = Unua skribmencio
| dato                     = 
| ĉefulo                    = 
| ĉefulo_tipo               = 
| ĉefulo_partio              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset_DST =+2
| poŝtkodo              = 671 26
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = CZ064
| kodo_tipo               = [[NUTS|NUTS 3]]
| kodo1                    = CZ0647
| kodo1_tipo               = [[NUTS|NUTS 4]]
| kodo2                    = CZ0647 593974
| kodo2_tipo               = [[NUTS|NUTS 5]]
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 1
| libera_tipo               = Katastraj teritorioj
| libera1                   = 1
| libera1_tipo              = Partoj de municipo
| libera2                   = 1
| libera2_tipo              = Bazaj setlejunuoj
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1                      = 
| mapo1_fono           = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.dyjakovice.cz/ www.dyjakovice.cz]
| commons                  = Dyjákovice
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = 
}}
'''Dyjákovice''' ({{lang-de|Gross Tajax}}) estas municipo en [[Ĉeĥio]], en [[Sudmoravia regiono]], en [[distrikto Znojmo]]. Vivas ĉi tie {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}).

{{Najbaraj municipoj}}

== Historio ==
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro [[1279]].

==Loĝantaro==
{{Grafikaĵo de nombro de loĝantoj|tabelo=sub|rompi=6}}

== Memorindaĵoj ==
* Preĝejo de sankta Mikaelo ĉefanĝelo
* Kapelo
* [[Dia torturo]]
* [[Krucifikso]] ĉe la preĝejo
* Statuo de sankta Donato
* Statuo de sankta [[Francisco Xavier]]
* Statuo de sankta Johano Nepomuka
* Statuaro de Pietato
* Kolono kun statuo de sankta Jozefo
* Kolono kun statuo de sankta Sebastiano
* Kolono kun statuaro de La plej sankta Triunuo
* Paroĥo de sankta Mikaelo
* Kastelo sur suda rando de la municipo
* Monumento al viktimoj de la mondmilitoj
* Linio de [[Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj|ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj]] kun [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|peza objekto]] [[Subsektoro 2./XI. Hevlín#MJ-S 15 &quot;Závora&quot;|MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]], kiu estis konstruita por defendo antaŭ [[Nazia Germanio]]

== Personecoj ==
* [[Franz Peer]] (1853–1938), politikisto, deputito de [[Moravia landa deputitaro]]
* [[Josef Silberbauer]] (1734–1807), [[Orgenkonstruo#Orgenkonstruistoj|orgenkonstruisto]]

== Pluaj fotoj ==
&lt;gallery&gt;
Dyjákovice, hasičská zbrojnice.jpg|Fajroestingista armilejo
Dyjákovice, sklepy.jpg|Vinkeloj
Dyjákovice, nákupní středisko.jpg|Aĉetcentro
MJ-S 15.JPG|[[Infanteria fuorto]] MJ-S 15 &quot;Závora&quot;
&lt;/gallery&gt;

{{Municipoj de Sudmoravia regiono|Distrikto Znojmo}}

[[Kategorio:Municipoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Vinkultivada subregiono Znojmo]]
[[Kategorio:Setlejoj en Dija-svratka valego]]
[[Kategorio:Setlejoj sur Dijo]]</text>
      <sha1>k457ti8pt825iogi1vgoa2s075wkp8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jorma Ollila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747559</id>
    <revision>
      <id>9479598</id>
      <parentid>9269888</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="r5vp2ulbk0p2abp2ivwgeanp2u81ip4" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Jorma OLLILA''' (n. la [[15-an de aŭgusto]] [[1950]]) estas [[Finnlando|finna]] [[entreprenisto]], [[negocisto]], [[ekonomikisto]] kaj [[komercisto|komerca estro]]. Sian altlernejan edukon li interalie akiris en la [[universitato de Helsinko]], la [[universitato Aalto]], [[Helsinka Universitato de Teknologio]] kaj en la [[Londona Lernejo de Ekonomiko]]. Ollila prezidis la kompanion [[Nokia]] en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. Antaŭe li laboris en la konzerno [[Shell]]. En la 2010-aj jaroj, li prezidis la estraron de [[Outokumpu (entrepreno)|Outokumpu]]. Ekde 2019 li atentas pri [[Alma Media]]. Dum lia prezidenteco Nokia fariĝis la plej granda mobiltelefonproduktanto en la mondo.

&lt;br/&gt;
[[Dosiero:Jorma_Ollila_cropped.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Jorma Ollila en [[2011]]}}]]

{{Projektoj}}
{{bibliotekoj}}
{{vivtempo|Ollila, Jorma}}
[[Kategorio:Finnaj entreprenistoj]]

[[en:Jorma Ollila]]</text>
      <sha1>r5vp2ulbk0p2abp2ivwgeanp2u81ip4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479599</id>
      <parentid>9479598</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="ab5j6bkc6of03liq1wata5j6a84osxh" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Jorma OLLILA''' (n. la [[15-an de aŭgusto]] [[1950]]) estas [[Finnlando|finna]] [[entreprenisto]], [[negocisto]], [[ekonomikisto]] kaj [[komercisto|komerca estro]]. Sian altlernejan edukon li interalie akiris en la [[universitato de Helsinko]], la [[universitato Aalto]], [[Helsinka Universitato de Teknologio]] kaj en la [[Londona Lernejo de Ekonomiko]]. Ollila prezidis la kompanion [[Nokia]] en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj. Antaŭe li laboris en la konzerno [[Shell]]. En la 2010-aj jaroj, li prezidis la estraron de la entrepreno [[Outokumpu (entrepreno)|Outokumpu]] en la samnoma urbo [[Outokumpu]]. Ekde 2019 li atentas pri [[Alma Media]]. Dum lia prezidenteco Nokia fariĝis la plej granda mobiltelefonproduktanto en la mondo.

&lt;br/&gt;
[[Dosiero:Jorma_Ollila_cropped.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|Jorma Ollila en [[2011]]}}]]

{{Projektoj}}
{{bibliotekoj}}
{{vivtempo|Ollila, Jorma}}
[[Kategorio:Finnaj entreprenistoj]]

[[en:Jorma Ollila]]</text>
      <sha1>ab5j6bkc6of03liq1wata5j6a84osxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lobotomio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748176</id>
    <revision>
      <id>9479224</id>
      <parentid>9167475</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>9479224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1950" sha1="tin9dhk4wbwsktqv2uor1fvp0om15kr" xml:space="preserve">[[Dosiero:Lobotomy 1.jpg|eta|Punkto por la sekco normigita por lobotomio antaŭ-frunta/leŭkotomio disvolvigita de Freeman kaj Watts.]]
La cerba '''lobotomio''' (aŭ ''leŭkotomio'') estas tipo de psiko-[[kirurgio]], konsistante en la kirurgia [[sekco]] de unu aŭ pliaj nervaj fakoj de cerba lobo. Se oni produktas la kompletan ablacion de [[Cerbo|cerba lobo]], tiu estas nomita cerba lobektomio.&lt;ref&gt;[http://dtme.ranm.es/buscador.aspx Real Academia Nacional de Medicina. Diccionario de términos médicos. Madrid: Ed. Panamericana; 2012.] &lt;/ref&gt;​ Oni uzas ankaŭ depende de la loboj kiuj suferas intervenon: [[Tempia lobo|tempia]], [[Parieta lobo|parieta]], frunta aŭ antaŭfrunta -la plej intervenita-, kaj tio povas okazi en unusola hemisfero aŭ en ambaŭ.&lt;ref&gt; Asenjo, Alfonso; Isaac Horvitz, Adriana Vergara, Mario Contreras. [https://www.scielo.cl/scielo.php?pid=S0717-92272011000300002&amp;script=sci_arttext «La lobotomía prefrontal como tratamiento de algunas psicosis».] Revista chilena de neuro-psiquiatría 1: 225-240. Konsultita la 29an de Aŭgusto 2013.&lt;/ref&gt;​

La unua homa leŭkotomio estis farita de [[António Egas Moniz]] en 1936. Tiu laboro meritigos lin por atingi la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino|Nobel-premio pri medicino]] en 1949. Poste oni multe kritikis la metodon, ĉar la malsanuloj povis perdi inteligentecon, kaj la personeco ŝanĝiĝis. Kelkaj devis esti flegotaj ĝis al la vivofino.&lt;ref&gt;Øivind Torkildsen: &lt;nowiki&gt;[https://tidsskriftet.no/en/2022/12/essay/lessons-be-learnt-history-lobotomy Lessons to be learnt from the history of lobotomy]&lt;/nowiki&gt;, en: Tidsskriftet, 11-a de aŭgusto de 2025.&lt;/ref&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Operaciaj kuracoprocedoj]]
[[Kategorio:Cerbo]]
[[Kategorio:Neŭrologio]]
[[Kategorio:Historio de psikiatrio]]
[[Kategorio:Medicina etiko]]
[[Kategorio:Medicina terminologio]]
[[Kategorio:Eksvalidiĝintaj sciencaj teorioj]]</text>
      <sha1>tin9dhk4wbwsktqv2uor1fvp0om15kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sofi Oksanen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755781</id>
    <revision>
      <id>9479490</id>
      <parentid>9477953</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="35ydkcvqy6zs85v8z8sdlvn2tk7qx9t" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Sofi-Elina OKSANEN''' (naskiĝinta [[7-a de januaro]] [[1977]] en [[Jyväskylä]], do nun {{aĝo|1977|1|7}}-jara) estas finna [[verkistino]]. Ŝi verkis inter alie ses romanojn kaj kvar teatraĵojn. Ŝia unua romano aperis en 2003. Ŝi estas konata speciale pro sia romano ''Puhdistus'', pro kiu ŝi ricevis [[Premio Finlandia|Premion Finlandian]], literaturan premion de Nordia Konsilantaro kaj aliajn premiojn. Ŝi verkis ankaŭ eseojn inter alie en ''[[Helsingin Sanomat]]'' kaj ''[[Aamulehti]]''. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj al pli ol 40 lingvoj. Ŝi ankaŭ faris 3 operojn. Ŝi kreskis en [[Jyväskylä]] en [[Halssila]]. Ŝia patrino estas estona. Sofi Oksanen estas ambaŭseksema. Oksanen rakontis, ke ŝi estas [[volonte seninfana]]. Ekde 2011 ŝia edzo estas Juha Korhonen. Oksanen estas feministo. Oksanen fondis propran eldonejon en 2011. Antaŭe granda finna eldonejo [[WSOY]] eldonis librojn de Oksanen, sed fariĝis disputo inter WSOY kaj ŝi, kaj do WSOY anoncis, ke ĝi ne plu eldonos ŝiajn librojn. Sofi Oksanen loĝas nuntempe en [[Helsinko]].

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Oksanen, Sofi}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de januaro]]</text>
      <sha1>35ydkcvqy6zs85v8z8sdlvn2tk7qx9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joel Lehtonen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>756187</id>
    <revision>
      <id>9479540</id>
      <parentid>8254660</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="902" sha1="erzpf4gmj5gv507xg25wq6kttlk2rpo" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Joel LEHTONEN''' (naskiĝinta la [[27-a de novembro]] [[1881]], mortinta la [[20-a de novembro]] [[1834]]) estis finna [[verkisto]]. Li naskiĝis en Sääminki kaj mortis en Haaga.

== Priskribo ==
Li studis en [[Universitato de Helsinko]], sed ne akiris diplomon. Lia unua libro aperis en la jaro 1904. Lia plej konata libro estas [[romano]] ''Putkinotko''. Ankaŭ lia poemlibro ''Hyvästijättö lintukodolle'' estas speciale konata. Li vivis ankaŭ en Svislando kaj Italio, tial liaj verkoj efikis al literaturo de tiuj landoj. Li ankaŭ tradukis literaturon al [[finna]]. Liaj verkoj havas ankaŭ humurajn ecojn. Lehtonen edziĝis en la jaro 1920 kun Lydia Thomasson. Li malsaniĝis, fine li faris sinmortigon.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Lehtonen Joel}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Sinmortigintoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>erzpf4gmj5gv507xg25wq6kttlk2rpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rūjiena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>762255</id>
    <revision>
      <id>9479384</id>
      <parentid>8434278</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7184" sha1="hk40tsgf9lp0a662flxto1u8o0sp3yg" xml:space="preserve">{{Geokesto | Urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Rūjiena
| alia_nomo                = 
| alia_nomo1               = 
| alia_nomo2               = 
| kategorio                = [[Urbo]]
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                  = Rūjienas pilsētas dome 2000-08-05 - panoramio.jpg
| dosiero_priskribo        = Urbodomo
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                    = LVA Rūjiena flag.png
| blazono                  = Rujiena gerb.png
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio               = 
| oficiala_nomo            = 
| moto                     = 
| kromnomo                 = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                    = Latvio
| lando_flago              = 1
| histregiono              = [[Livonio]] aŭ Livlando ({{lang-lv|Vidzeme}})
| municipo                 = [[municipo Valmiera|Valmiera]]
| municipo_tipo            = [[municipoj de Latvio|Municipo]]
| rivero                   = [[Rūja]]
| situo                    = 
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo                  = 55
| lat_d                    = 57
| lat_m                    = 54
| lat_s                    = 00
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 25
| long_m                   = 19
| long_s                   = 18
| long_EW                  = E
| koordinatoj_tipo         = region:LV_type:city
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 7.8
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 2725
| loĝantaro_dato          = 29.01.2021
| loĝantaro_denseco       = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita                = 1920
| establita_tipo           = Urborajtoj
| ĉefulo                  = 
| ĉefulo_tipo = 
| ĉefulo_partio           = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Horzonoj en Eŭropo|EET]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Horzonoj en Eŭropo|EEST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo                = LV-4240
| areo_kodo                = 
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                   = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                     = 
| mapo_fono                = 
| mapo_priskribo           = 
| mapo_lokumilo            = Latvio
| mapo1                    = 
| mapo1_fono               = 
| mapo1_priskribo          = 
| mapo1_lokumilo           = Eŭropo
| mapo2                    = 
| mapo2_priskribo          = 
| freemap_zoom             = 13
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons                  = Rūjiena
| statistiko               = 
| retpaĝo                 = 
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                    = 
}}

'''Rūjiena''' estas urbo en [[Latvio|Latvia]] historia regiono [[Vidzeme]], en la nordo de Latvio. Ĝi apartenas al [[distrikto Valmiera]] kaj situas en norda parto de la distrikto, sur la bordoj de rivero [[Rūja]]. En Latvio Rūjiena estas konata pro la Rūjiena [[glaciaĵo]] produktita en la Rūjiena laktaĵfabriko. La distancoj al la plej gravaj centroj estas 42 km de [[Valmiera]], 50 km de [[Valka]] kaj 153 km de [[Rigo]].&lt;ref&gt;[http://lv.toponavi.com/20922-65655 Toponavi.com. Distancoj]&lt;/ref&gt;

== Historio ==
Rūjiena ricevis sian nomon de rivero Rūja, kiu fluas tra la urbo. Rūja, kiu fluas de la lago [[Ruhijärv]] en [[Estonio]], estas plej verŝajne nomita laŭ la [[estona lingvo|estona]] vorto ''ruhi'' (trogo, unu-arba boato).

Ĝis la 13-a jarcento ekzistis kasteltumulo proksimume 3 km oriente de la nuna urbo.&lt;ref name=&quot;LME&quot;&gt;Latvijas PSR Mazā Enciklopēdija - Latva Malgranda Enciklopedio, v. 3, p. 250.&lt;/ref&gt;

La historio de Rūjiena en skribaj fontoj komenciĝas kun la fondo de Rūjiena kastelo (''hove to Ruyen'') de la Livonia Ordeno komence de la 14-a jarcento, sur la granvojo, kiu kondukis de Burtnieki ĝis [[Viljandi]] kastelo en Sakala tero. En 1461 estas menciita la urbeto Rujen proksime de la kastelo.&lt;ref name=&quot;LME&quot; /&gt; La kastelo estis plurfoje okupita de [[Moskvo|moskvaj]] trupoj dum la 15-a kaj 16-a jarcentoj.

Post la fino de la Livonia Milito en 1582, la kasteldistrikto estis integrigita en la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj|pola]] Duklando de Livonio. Poste (1629) ĝi venis sub [[Svedio|sveda]] regado, sed en 1704 kastelo kaj urbeto estis detruita de [[Rusio|rusaj]] trupoj en la [[Granda Nordia Milito]]. Post la milito, Rūjiena estis aneksita al la [[Livonio|Livlanda]] gubernio de Rusio.

Komence de la 19-a jarcento, Rūjiena komencis evolui en urbeton, kaj en 1896 la [[etŝpura fervojo|etŝpura fervoja]] linio [[Valka]]-Rūjiena-[[Pärnu]] estis malfermita. La populacio atingis 3000.

En 1920 al la urbo Rūjena estis koncedita urborajtoj. Ekde 1923 la nomo Rūjiena estis utiligita anstataŭe de Rūjena. En 1937, la Rigo-Rūjiena larĝŝpura fervoja linio estis malfermita. Dum la [[Dua Mondmilito]] en septembro 1944 la germana armeo bruligis proksimume 200 konstruaĵojn antaŭ retiriĝi kaj tute detruis la Valka-Rūjiena-Pärnu fervojon. Fervoja trafiko kun Rigo estis restarigita nur en la 1970-aj jaroj kaj ekzistis ĝis 1996.

== Geografio ==
La urbo situas en la Norda Vidzeme malaltebenaĵo.&lt;ref name=&quot;LGA&quot;&gt;Latvijas ģeogrāfijas atlants - Latvia geografia atlaso. &quot;Jāņa sēta&quot;, 2020&lt;/ref&gt;

Averaĝa temperaturo estas -5°C en januaro kaj +16,5°C - +17°C en julio. Da [[precipitaĵo]] falas 700-750 mm jare.&lt;ref name=&quot;LGA&quot; /&gt;

=== Transporto ===
La ĉefa aŭtovojoj de urbo estas P17 (Valmiera-Rūjiena-Estonio), P21 (Rūjiena-[[Mazsalaca]]) kaj P22 (Valka-Rūjiena), lokaj vojoj estas V170 (Rūjiena-Virķēni-Estonio), V175 (Rūjiena-Estonio) kaj V171 (Rūjiena-Krogzemji).

== Loĝantaro ==
Laŭ la stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|personoj}} sur areo de {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

=== Ŝanĝo de loĝantaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jaro!! Homoj&lt;ref name=&quot;LME&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GovStat&quot;&gt;[https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/RIG040/ stat.gov.lv]&lt;/ref&gt;
|-
|1881||1709
|-
|1897||2946
|-
|1935||4337
|-
|1959||3507
|-
|1979||3804
|-
|2000||3721
|-
|2021||2683
|}

=== Etna strukturo ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Jaro!! Homoj&lt;br /&gt; kune!! [[Latvoj]]!! [[Rusoj]] !! [[Belorusoj]]!! [[Ukrainoj]]!! [[Poloj]]!! [[Litovoj]]!! La cetero&lt;ref name=&quot;GovStat&quot; /&gt;
|-
| 2000|| 3721|| 3543 (95%)|| 95 (3%)|| 17 (0%)|| 24 (1%)|| 17 (0%)|| 7 (0%)|| 18 (0%)
|-
| 2021|| 2683|| 2558 (95%)|| 61 (2%)|| 13 (0%)|| 18 (1%)|| 11 (0%)|| 3 (0%)|| 19 (1%)
|}

== Vidindaĵoj ==
* Urbodomo (1936)
* Monumento al agrikulturministro Alberings (1938, 1988)
* Lerneja parko
* Rūja inundebenaĵo
* Laktaĵfabriko

== Bildoj ==
&lt;gallery&gt;
Rūjienas saldējums - panoramio.jpg|Laktaĵfabriko.
Rūjienas pils (1).jpg|Kastelruinoj.
Ruhja luteriusu kirik.JPG|Lutera preĝejo.
Rūjiena, Sējējs - panoramio.jpg|Monumento al Alberings.
Ruhja jõgi.JPG|Rūja rivero.
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat linio}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Latvio]]</text>
      <sha1>hk40tsgf9lp0a662flxto1u8o0sp3yg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lassi Nummi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>762619</id>
    <revision>
      <id>9479518</id>
      <parentid>8937799</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="690" sha1="hcdlg4g3uzty2ocpysj12f7vql2ckll" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Lauri (Lassi) Juhani Yrjönpoika NUMMI''' ([[9-a de oktobro]] [[1928]] [[Helsinko]] – [[13-a de marto]] [[2012]] samloke) estis finna poeto kaj [[verkisto]]. Li mem skribis speciale modernajn poemojn. Li uzis ankaŭ pseŭdonimon Jukka Kangas. Liaj unuaj libroj aperis en [[1949]]. Li estis ankaŭ kulturredaktoro. En 1973–1990 li estis unu el tradukistoj, kiuj faris nunan oficialan finnigon de [[Biblio]]. Lia edzino estis Pirkko Nummi.

== Vidu ankaŭ ==
* liston pri aliaj portantoj de la persona nomo [[Lauri]]

{{ĝermo|finno}}

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Nummi, Lassi}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>hcdlg4g3uzty2ocpysj12f7vql2ckll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hella Wuolijoki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>764715</id>
    <revision>
      <id>9479163</id>
      <parentid>9478540</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Persone */</comment>
      <origin>9479163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="8it75qo6xxayt2w66rqiawcdvv1aw0v" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Hella Maria Wuolijoki''', ĝis 1908 '''Ella Maria Murrik''', ŝiaj verkistaj [[Plumonomo|plumnomoj]] estas interalie la viraj nomoj '''Juhani Tervapää''' kaj '''Felix Tuli''' (n. la 22-an de julio 1886 en Helme, Livlando – m. la 2-an de julio 1954 en [[Helsinko]]) estis finna-estona [[Verkisto|verkistino]], [[Dramverkisto|dramverkistino]], politikisto, direktoro de radio kaj negocistino.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Hella+Wuolijoki Hella Wuolijoki in the Free Online Encyclopedia]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ents&quot;&gt;Wuolijoki, Hella. Eesti Entsüklopeedia 10. Estonian Encyclopaedia Publishers, Tallinn, 1998&lt;/ref&gt;

Ŝi estis parlamentano de la Demokratia Popola Alianco (kunlabora organizo de komunistoj kaj maldekstraj socialistoj) en 1946–47. Ĝenerala direktoro de la ŝtata radiokompanio ŝi estis de aprilo 1945 ĝis junio 1949, kiam ŝi estis eksigita. Naskiĝinta en Estonio, Wuolijoki studis kaj sian vivverkon faris en Finnlando. Homo de paradoksoj, “ekstreme maldekstra” Wuolijoki estis ankaŭ sukcesa komercisto kaj terkulturisto kaj antaŭ ĉio elstara dramverkistino, interalie kreis la furoran serion “Niskavuori”, kiu gajnis lokon en la panteono de la finna teatro kaj filmo. Dum la [[vintra milito]] 1939-40, ŝi helpis per siaj kontaktoj en pactraktado. Dum la t. n. [[daŭriga milito]] 1941-44, kiam Finnlando aliancis kun Germanio, ŝi pro la militrezistado estis kondamnita en malliberejon pro “ŝtatperfido”. En ŝia verkaro de pli ol dudek eroj inter 1912 kaj 1953 tri unuaj estas estonlingvaj&lt;ref&gt;(eo) [[Tuomo Grundström]]: Prezentiĝo kaj prezentoj, [[La Ondo de Esperanto]], p. 18, n-ro 1, 2022&lt;/ref&gt;.

== Persone ==
Ŝia pli juna fratino, Salme Dutt, estis influa membro de la ''Communist Party of Great Britain'' ([[Komunista Partio de Granda Britio]]). Wuolijoki estis la [[Avo|avino]] de [[Erkki Tuomioja]] (n. 1946), la [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de Finnlando inter [[2011]] kaj [[2015]].

== Elektita bibliografio ==
* ''Enkä ollut vanki'' (Mi neniam estis kaptito), 1945
* ''Vastamyrkky'' (Antidoto: komedio), 1946
* Lernejanino en Dorpat. La jaroj 1901-1904: Mia monologo en la tiama dramo ''Koututyttönä Tartossa'',1946
* ''Sõjalaul'' (Milita kanto), 2007
* ''La Virinoj de Niskavuori'' kaj kvar aliaj teatraĵoj en la sama serio, sub la pseŭdonimo Juhani Tervapää,1936. .

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Wuolijoki, H}}
[[Kategorio:Finnaj politikistoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>8it75qo6xxayt2w66rqiawcdvv1aw0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479165</id>
      <parentid>9479163</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="8zu4qhnovoj52su2dblrrfl2zy9pria" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Hella Maria Wuolijoki''', ĝis 1908 '''Ella Maria Murrik''', ŝiaj verkistaj [[Plumonomo|plumnomoj]] estas interalie la viraj nomoj '''Juhani Tervapää''' kaj '''Felix Tuli''' (n. la 22-an de julio 1886 en [[Helme]], [[Livlando]] – m. la 2-an de julio 1954 en [[Helsinko]]) estis finna-estona [[verkistino]], [[dramverkistino]], politikisto, direktoro de radio kaj negocistino.&lt;ref name=&quot;free&quot;&gt;[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Hella+Wuolijoki Hella Wuolijoki in the Free Online Encyclopedia]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ents&quot;&gt;Wuolijoki, Hella. Eesti Entsüklopeedia 10. Estonian Encyclopaedia Publishers, Tallinn, 1998&lt;/ref&gt;

Ŝi estis parlamentano de la Demokratia Popola Alianco (kunlabora organizo de komunistoj kaj maldekstraj socialistoj) en 1946–47. Ĝenerala direktoro de la ŝtata radiokompanio ŝi estis de aprilo 1945 ĝis junio 1949, kiam ŝi estis eksigita. Naskiĝinta en Estonio, Wuolijoki studis kaj sian vivverkon faris en Finnlando. Homo de paradoksoj, “ekstreme maldekstra” Wuolijoki estis ankaŭ sukcesa komercisto kaj terkulturisto kaj antaŭ ĉio elstara dramverkistino, interalie kreis la furoran serion “Niskavuori”, kiu gajnis lokon en la panteono de la finna teatro kaj filmo. Dum la [[vintra milito]] 1939-40, ŝi helpis per siaj kontaktoj en pactraktado. Dum la t. n. [[daŭriga milito]] 1941-44, kiam Finnlando aliancis kun Germanio, ŝi pro la militrezistado estis kondamnita en malliberejon pro “ŝtatperfido”. En ŝia verkaro de pli ol dudek eroj inter 1912 kaj 1953 tri unuaj estas estonlingvaj&lt;ref&gt;(eo) [[Tuomo Grundström]]: Prezentiĝo kaj prezentoj, [[La Ondo de Esperanto]], p. 18, n-ro 1, 2022&lt;/ref&gt;.

== Persone ==
Ŝia pli juna fratino, Salme Dutt, estis influa membro de la ''Communist Party of Great Britain'' ([[Komunista Partio de Granda Britio]]). Wuolijoki estis la [[Avo|avino]] de [[Erkki Tuomioja]] (n. 1946), la [[ministro pri eksterlandaj aferoj]] de Finnlando inter [[2011]] kaj [[2015]].

== Elektita bibliografio ==
* ''Enkä ollut vanki'' (Mi neniam estis kaptito), 1945
* ''Vastamyrkky'' (Antidoto: komedio), 1946
* Lernejanino en Dorpat. La jaroj 1901-1904: Mia monologo en la tiama dramo ''Koututyttönä Tartossa'',1946
* ''Sõjalaul'' (Milita kanto), 2007
* ''La Virinoj de Niskavuori'' kaj kvar aliaj teatraĵoj en la sama serio, sub la pseŭdonimo Juhani Tervapää,1936. .

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Wuolijoki, H}}
[[Kategorio:Finnaj politikistoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>8zu4qhnovoj52su2dblrrfl2zy9pria</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sinikka Laine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765863</id>
    <revision>
      <id>9479538</id>
      <parentid>9477834</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:23:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1211" sha1="ek9nbgwknyl7gsvddfzw41amfk6jmks" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Sinikka Laine''', oficiale ''Laine-Törmänen'', estas finna [[verkistino]], kiu naskiĝis la 17-an de oktobro 1945 en [[Riihimäki]], [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Origina Tavastio]], do nun estas {aĝo|1945|10|17}}-jara. June ŝi skribis poemojn. Poste Niemi skribis principe porjunulajn romanojn. Ŝia unua romano ''Ohari'' aperis en 1982. Ŝi publikigis dek porjunulajn librojn en la jaroj 1982–1996. Ŝi ricevis multajn premiojn. En 1986 ŝi ricevis ŝtatan literaturan premion. En 1980-aj jaroj Laine estis ĉefredaktoro de porjunula gazeto SinäMinä. Edzo de Laine estas la artisto '{{#invoke:Wikidata|claim|P26|parameter=link}}&lt;!--Veikko Törmänen--&gt;. Ili loĝas en la kvartalo ''Pikisaari'' de [[Oulu]]. Ŝiaj temoj estas ekzemple amo, familio kaj patrinoj kaj filinoj. Ofte okazoj en ŝiaj libroj okazas en urbo, kiun ne estas menciita per nomo sed kiu estas klare Oulu. Laine naskiĝis en [[Riihimäki]] kaj loĝis en siaj junecaj jaroj en [[Hausjärvi]]. Ekde 1967 ŝi loĝas en Oulu. Ŝi skribis ankaŭ novelojn sed ne multe. En 2018 ŝi ricevis artistan pension.

{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Laine, Sinikka}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>ek9nbgwknyl7gsvddfzw41amfk6jmks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>T-Butila trifluoroacetato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765913</id>
    <revision>
      <id>9479357</id>
      <parentid>9391395</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6425" sha1="eud6ndkyyig67v6aent36u02lxb1j2w" xml:space="preserve">{{Minusklo}}
{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;black&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''t-Butila trifluoroetanato'''&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;big&gt;&lt;center&gt;{{KemiaFormulo|&lt;big&gt;'''C|6|H|9|F|3|O|2'''}}&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:T-butyl trifluoroacetate 2D.png|200ra|t-Butila trifluoroacetato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Plata kemia strukturo de la &lt;br /&gt;t-Butila trifluoroetanato'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:T-butyl trifluoroacetate 3D.png|200ra|t-Butila trifluoroacetato]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la t-Butila trifluoroetanato'''&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* t-Butila estero de la trifluoroacetata acido
* t-Butila trifluoroetanato
* Trifluoroetanato de t-butilo
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://m.chemicalbook.com/Search_EN.aspx?keyword=400-52-2&amp;start=0 400-52-2] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220409100033/https://m.chemicalbook.com/Search_EN.aspx?keyword=400-52-2&amp;start=0 |date=2022-04-09 }}
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.120019.html 120019]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/136244 136244]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Molmaso]]||170,13g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||1,153 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://www.guidechem.com/cas/400-52-2.html Guidechem]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=400-52-2&amp;l=en&amp;exact=dict&amp;f=plist&amp;mark=&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Chemnet]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||83°C &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/400-52-2_336914.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.353}}&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.molbase.com/moldata/113187.html |titolo=Molbase |alirdato=2022-04-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20220409100033/http://www.molbase.com/moldata/113187.html |arkivdato=2022-04-09 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||-7,3°C &lt;ref&gt;[https://www.chemblink.com/moreProducts/more400-52-2.htm Chemblink]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:nesolvebla
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|02|05}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|226|314|318}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|260|264|264+265|280|301+330+331|302+361+354|303+361+353|304+340|305+354+338|316|317|321|363|370+378|403+235|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;(25 °C kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

&lt;big&gt;'''t-Butila trifluoroacetato'''&lt;/big&gt; aŭ &lt;big&gt;'''C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;F&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'''&lt;/big&gt; estas kemia kombinaĵo rezultanta el interagado de la [[trifluoroacetata acido]] kun [[t-butanolo]], senkolora aŭ flaveca likvaĵo uzata en kemiaj sintezoj. t-Butila trifluoroacetato ne estas solvebla en akvo, sed estas solvebla en etanolo, propilena glikolo, kloroformo, eteroj, kaj oleoj. Saloj kaj esteroj de la trifluoroacetata acido estas malstabilaj kaj malkomponiĝas kiam temperaturo altiĝas formantaj liberan fluoron, [[fluoroformo]]n kaj karbonan duoksidon.

== Reakcioj ==
=== Reakcio 1 ===
* Preparado de '''t-butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata acido''' kun '''t-butanolo''':
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:Tert-Butanol molecule ball from xtal.png|t-butanolo|120ra]] + [[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|trifluoroacetata acido|90ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:T-butyl trifluoroacetate 3D.png|t-butila trifluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]]
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 2 ===
* Preparado de '''t-butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata anhidrido''' kun '''t-butanolo''':
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
2 [[Dosiero:Tert-Butanol molecule ball from xtal.png|t-butanolo|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic anhydride 3D.png|trifluoroacetata anhidrido|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;2 [[Dosiero:T-butyl trifluoroacetate 3D.png|t-butila trifluoroacetato|150ra]] + [[Dosiero:Water_molecule.svg|akvo|70ra]]
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 3 ===
* Preparado de '''t-butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata acido''' kun '''t-butila klorido''':
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:Tert-butyl chloride 3D.png|t-butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic acid 3D.png|trifluoroacetata acido|90ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:T-butyl trifluoroacetate 3D.png|t-butila trifluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]]
|-
|}
&lt;/center&gt;

=== Reakcio 4 ===
* Preparado de '''t-butila trifluoroacetato''' per traktado de '''trifluoroacetata anhidrido''' kun '''t-butila klorido''':
&lt;center&gt;
{|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5
|
[[Dosiero:Tert-butyl chloride 3D.png|t-butila klorido|120ra]] +[[Dosiero:Trifluoroacetic anhydride 3D.png|trifluoroacetata anhidrido|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:T-butyl trifluoroacetate 3D.png|t-butila trifluoroacetato|150ra]] +[[Dosiero:trifluoroacetyl chloride 3D.png|trifluoroacetila klorido|90ra]]
|-
|}
&lt;/center&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Acetato#Trifluoroacetatoj|Trifluoroacetatoj]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

[[Kategorio:Trifluoroacetatoj]]
{{Acetatoj}}</text>
      <sha1>eud6ndkyyig67v6aent36u02lxb1j2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lauri Viita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>780641</id>
    <revision>
      <id>9479167</id>
      <parentid>8937793</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="iippspfy232yzgzdfmu9vlc0l6irc06" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Lauri VIITA''' - n. la 17-an de decembro 1916 en [[Pirkkala]], [[Grandduklando Finnlando]], [[Rusia Imperio]], m. en aĝo de 49 jaroj pro [[trafikakcidento]] la 22-an de decembro 1965 en [[Helsinko]], respubliko [[Finnlando]] - estis [[finnoj|finna] [[verkisto]]. Li publikigis kvar poemkolektojn kaj du romanojn. Lia unua verko poemkolekto ''Betonimylläri'' aperis en 1947. Ĝi fariĝis vere populara. Viita forlasis sian ĉarpentistan laboron kaj fariĝis libera verkisto. Lia dua poemkolekto ''Kukunor'' (1949) sukcesis pli malmulte. El liaj verkoj estas konataj speciale poemkolekto ''Betonimylläri'' kaj ''Moreeni''. ''Moreeni'' estas [[romano]] pri laboristoj kaj iliaj familimembroj en kvar unuaj jardekoj de 20-a jarcento. Ĝi estas parte aŭtobiografia teksto. Poste li publikigis poemkolektojn ''Käppyräinen'' (1954) kaj ''Suutarikin, suuri viisas'' (1961).

== Vidu ankaŭ ==
* liston pri aliaj portantoj de la persona nomo [[Lauri]]

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Viita, Lauri}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>iippspfy232yzgzdfmu9vlc0l6irc06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indiania Universitato Bloomington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794975</id>
    <revision>
      <id>9479361</id>
      <parentid>9124010</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektitaj instruistoj */</comment>
      <origin>9479361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="gdgpssvaldv6oal7jwx95l5jmean2kh" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo= Indiana University Bloomington - panoramio (7).jpg
|bildopriskribo= la universitata biblioteko ''Franklin Hall''
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = Lux et Veritas&lt;br&gt;(Lumo kaj vero)
|lando         = 
|situo         = 
|establita     = 
|speco         = ŝtata
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|regiono-ISO   = US-IN
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Usono
|tipo2 = reliefo
|mapo lokumilo = iso
|zomo          = 13
|retejo        = 
}}
La '''Indiania Universitato Bloomington''' - {{lang-en|Indiana University Bloomington}} - estas la plej grava, plej granda, kaj plej konata kampuso de universitata sistemo nomata [[Indiania Universitato]], kiu sume konsistas el du centraj kaj kvin pliaj regionaj kampusoj. Evidente la universitata kampuso situas en [[Bloomington]], en la subŝtato [[Indianio]] (atentu: esperantlingve ĝi ne nomatas &quot;Indianao&quot;) de [[Usono]]. La institucio fondiĝis en [[1820]], antaŭ {{aĝo|1820|1|20|centjarulo=ne}} jaroj.

== Elektitaj studentoj ==
* [[Robert Gates]]
* [[René Girard]]
* [[Michael D. Higgins]]
* [[James Watson]]
* [[Jimmy Wales]], la fondinto de Vikipedio
* [[Amy Webb]]

== Elektitaj instruistoj ==
* [[Gusztáv Bayerle]]
* [[András Reszler]]
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{en}})

[[Dosiero:Indiana University Bloomington - panoramio (8).jpg|eta|maldekstra|350ra|{{centre|la centra studenta konstruaĵo}}]]

{{projektoj}}
{{ĝermo|Usono}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Universitatoj en Usono|Bloomington]]
[[Kategorio:Indianio]]</text>
      <sha1>gdgpssvaldv6oal7jwx95l5jmean2kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William W. Mann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>802942</id>
    <revision>
      <id>9479263</id>
      <parentid>8902550</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nvss132</username>
        <id>224431</id>
      </contributor>
      <origin>9479263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="d23rup1iw1k4tifxf3jzeqamikracup" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| loko de naskiĝo = [[Edinburgh]], {{Skotio}}
| dato de naskiĝo = [[1881]]
| dato de morto = [[1972]]
}}
'''William Walter Mann''' (1881 - 1972) estis brita esperantisto. Li verkis lernolibrojn pri Esperanto kaj tradukis al Esperanto interalie verkojn pri [[bahaismo]] kaj la novelon ''Doktoro Jekyll kaj sinjoro Hyde'' de [[Robert Louis Stevenson]].

Laŭ numero 1365 de ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' (februaro 2022, paĝoj 28–29), li priskribis la vojaĝon al Ameriko kun d-ro [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] al la [[6-a UK]] en artikolo titolita &quot;La Sesa Internacia Kongreso de Esperantistoj (Bildoj el la Notlibro de Ĉeestinto)&quot; publikigita en la numero de ''[[British Esperantist]]'' (oktobro 1910, paĝoj 184-197). Du jarojn poste, li en 1913 estas la ĉefredaktoro de la unua jarkolekto de nova revuo ''[[The Esperanto-Monthly]]'' - la revuo ekzistas ĝis inkluzive 1919 paralele al ''[[British Esperantist]]'' kaj tiam estas enkorpigita en ĝin.

Laŭ numero 1367 de ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' (aprilo 2022, paĝo 76) li vivis de 1881 ĝis 1972.

== Teatraĵo 1910 (2022) ==
En la [[1910 (teatraĵo)|teatraĵo 1910]], kiu premieris dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto en Montrealo]] en 2022, Mann estas la ĉefrolulo kiu parolas pri sia propra sperto vojaĝante al Ameriko kun doktoro Zamenhof sur la transoceana ŝipego Georgo Vaŝingtono por la [[6-a UK|6-a Internacia Kongreso de Esperanto]] antaŭ pli ol jarcento.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA 1910 - Originala Filmo] en la jutuba Kanalo &quot;Exploring Esperanto, Decembro 2022&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

{{vivtempo|Mann}}
[[Kategorio:Britaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>d23rup1iw1k4tifxf3jzeqamikracup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479274</id>
      <parentid>9479263</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nvss132</username>
        <id>224431</id>
      </contributor>
      <origin>9479274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="0v53scqgao9ulwetowqrxo38kxjdazq" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| loko de naskiĝo = [[Edinburgh]], {{Skotio}}
| dato de naskiĝo = [[1881]]
| dato de morto = [[1972]]
}}
'''William Walter Mann''' (1881 - 1972) estis brita esperantisto. Li verkis lernolibrojn pri Esperanto kaj tradukis al Esperanto interalie verkojn pri [[bahaismo]] kaj la novelon ''[[Stranga kazo de Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde|Doktoro Jekyll kaj sinjoro Hyde]]'' de [[Robert Louis Stevenson]].

Laŭ numero 1365 de ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' (februaro 2022, paĝoj 28–29), li priskribis la vojaĝon al Ameriko kun d-ro [[L. L. Zamenhof|Zamenhof]] al la [[6-a UK]] en artikolo titolita &quot;La Sesa Internacia Kongreso de Esperantistoj (Bildoj el la Notlibro de Ĉeestinto)&quot; publikigita en la numero de ''[[British Esperantist]]'' (oktobro 1910, paĝoj 184-197). Du jarojn poste, li en 1913 estas la ĉefredaktoro de la unua jarkolekto de nova revuo ''[[The Esperanto-Monthly]]'' - la revuo ekzistas ĝis inkluzive 1919 paralele al ''[[British Esperantist]]'' kaj tiam estas enkorpigita en ĝin.

Laŭ numero 1367 de ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' (aprilo 2022, paĝo 76) li vivis de 1881 ĝis 1972.

== Teatraĵo 1910 (2022) ==
En la [[1910 (teatraĵo)|teatraĵo 1910]], kiu premieris dum la [[UK 2022|107-a Universala Kongreso de Esperanto en Montrealo]] en 2022, Mann estas la ĉefrolulo kiu parolas pri sia propra sperto vojaĝante al Ameriko kun doktoro Zamenhof sur la transoceana ŝipego Georgo Vaŝingtono por la [[6-a UK|6-a Internacia Kongreso de Esperanto]] antaŭ pli ol jarcento.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=fbWldQKlfrA 1910 - Originala Filmo] en la jutuba Kanalo &quot;Exploring Esperanto, Decembro 2022&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

{{vivtempo|Mann}}
[[Kategorio:Britaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>0v53scqgao9ulwetowqrxo38kxjdazq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marko el Aviano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>807258</id>
    <revision>
      <id>9479575</id>
      <parentid>9063558</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7153" sha1="e39bwrnljv3rt130wqxbul3zen8qhzn" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| kesteroj =
{{Informkestero sanktulo
| titolo = [[Beatulo]]
| dato de beatigo = [[2003]]
| beatigita de = [[Johano Paŭlo la 2-a]]
| tago de festo = {{dato|13|8}}
| atributoj = kapucena [[froko]], enmane [[krucifikso]]
}}
}}
[[Dosiero:Marco d'Aviano.jpg|eta|170px|statuo antaŭ la Kapucena kirko en Vieno]]
'''Marko el Aviano''' (itale: ''Marco d'Aviano''; naskiĝinta ''Carlo Domenico Cristofori'' la {{daton|17|11|1631}} en [[Aviano]], mortinta la {{Daton|13|8|1699}} en [[Vieno]]) estis [[italio|itala]] kaj [[aŭstrio|aŭstra]] [[kapucenoj|kapuceno]] kaj pastro. Li estas romkatolika [[beatulo]].

== Vivo ==
Marko studis ĉe la kolegio de la [[jezuitoj]] en [[Gorico]] antaŭ frokuliĝi ĉe la kapucenoj de [[Conegliano]] en 1648 ardante pri ideo de misio inter la [[turkoj]]. En 1655 li [[ordinacio|ordinitis]] pastro en [[Chioggia]] kaj furoris baldaŭ per ravaj predikoj kaj eĉ sanigoj. Li estis prioro en konventoj: ekde 1672 en [[Belluno]], ekde 1674 en [[Oderzo]] kaj de 1676 en [[Padovo]]. Liaj metodoj ne de ĉiuj ŝatitis. Forto lia estis simpla pieco pli ol profunda teologiumado.

Jam en 1676 li kontaktis la [[nuncio]]n de [[Venecio]] kiu apogis liajn misivojaĝojn. Dum vojaĝo den 1680 li ekkonis dukon [[Karlo la 5-a (Loreno)]], kiu tiam estis guberniestro en [[Innsbruck]]. Lin li ege impresis. La posta renkontiĝo kun imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] en la 7.9.1680 ekigis daŭran kontakton. La misiplanojn de 1681 li devis restrikti al [[Hispana Nederlando]] kaj la [[Sankta Romia Imperio]] ĉar [[Ludoviko la 14-a (Francio)]] ordonis lian forpelon. Frukto de liaj misiaj vojaĝoj Germanujon estis publikaĵaro riĉa sed ankaŭ pridisputata.

Post vizito en julio 1682 en Vieno li gajnis gravan influon sur imperiestrajn decidojn, buŝe kaj skribe. Marko ne ŝparis kritikojn kaj liveris multajn ideojn reklamante por la politiko de [[nuncio]] [[Francesco Buonvisi]]. Tamen restis neŝanceligebla lia lojaleco por imperiestro Leopoldo. Kun multaj elstaruloj de la Regno, antaŭ ĉio el cirkloj parencaj-klientaj de la imperiestro, kaj kun ekleziuloj li havis adan leterinterŝanĝon. Pro la minaco de la [[otomana Imperio|turkoj]] li venis laŭ volo de Leopoldo al [[Linz]] en la 1.9.1683. Marko vere sukcesis pozitive influi la planadon militan prezentante sin kiel lertan [[mediacio|mediacianton]] inter diversaj prestiĝemaj kapitanoj.

Li meritis pri la venko ĉe [[batalo de Vieno|Kahlenberg]] danke al elstara talento animzorge motivi rezistadon. Rilate al liaj agadoj fariĝis multaj legendoj, ekz. ke li igis la turkojn vundeblaj danke al [[ekzorco]]. Sekve li iĝis ano de unuiĝinta inicitivaro kontraŭturka inter papaj kaj imperiestraj grupoj. La jarojn ĝis 1688 li pasigis kiel papa legato ĉe la turka gronto kie li kontinue favorigis senkondiĉan agressivecon. Tiam li kritikis alipensantajn konsilistojn ĉe la viena kortego, ekz. la kancelieron [[Theodor Heinrich von Stratmann]]. Post la konkero de [[Budao (urbo)|Budao]] (1686) kaj [[Belgrado]] (1688) li retiriĝis klostren. Tamen li ankoraŭ engaĝiĝis politike por la elektiĝo de [[jozefo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Jozefo la 1-a]] kaj ties nupto de [[Wilhelmine Amalie (Braŭnschweig-Lüneburg)]]. En 1697 Marko ree vojaĝis Vienon kie li provis peradon en kverelo pri regnaj feŭdaĵoj inter la imperiestro kaj la papo. Same li zorgis pri la financado de la sukcesa kontraŭotomanimperia kampanjo de princo [[Eŭgeno de Savojo]]. Dum vizito en Vieno li mortis en ĉeesto de la imperiestra paro.

== Graveco ==
Malgraŭ Marko el Aviano regis la italan lingvon li havis siajn plej grandajn sukcesojn en [[Germanlingvio]]. Lia apero gravis en ĉirkaŭaĵo de renovigita [[baroko|baroka]] piec-movado. En Aŭstrujo la [[maria (patrino de Jesuo)|kultado de Maria]] ricevis multajn impulsojn. [[Kanonizo]]n jam lia imperiestra moŝto Leopoldo mem intencis. La tuto reprenitis okaze de la 200-a datreveno batala en la 1883-a jaro. En la 10.12.1912 startis procezo pri [[beatigo]]. Ĝi faritis en la 27.4.2003 fare de papo [[Johano Paŭlo la 2-a]]. Memortago lia estas la 13-a de aŭgusto.

[[Atributo]]j liaj estas la kapucena froko kaj krucifikso enmane. Lia rolo dum memortagoj de la forpelo de mahometanaj trupoj fine de la 17-a jarcento ne estis grava ĝis 1890. Poste kaj precipe en la tempo de [[aŭstrofaŝismo]] publikiĝis pluraj libroj pri li.

== Honoroj kaj filmigo ==
En 1935 starigitis granda statuo de [[Hans Mauer]] Viene antaŭ la kapucena konvento. Urbocentrega strateto, kiu antaŭe nomiĝis ''Schwangasse''alinomitis por Marko el Aviano. Ludas lian rolon [[F. Murray Abraham]] en la filmo ''The Day of the Siege'' de 2012.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Press, Volker, &quot;Marco d`Aviano&quot; ĉe: ''Neue Deutsche Biographie'' 16 (1990), p.&amp;nbsp;128-129 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd118731076.html#ndbcontent tie ĉi interrete])
* Josef Dominicus Hamminger: ''Leopoldi Capelln am Kallenberg oder St. Josephskirche der PP Kamaldulenser auf dem Josephsberg? Wo hat Pater Marco d’Aviano vor d. Entscheidungsschlacht am 12. Sept. 1683 die heilige Messe gefeiert?'' In: ''Wiener Kath. Akademie. Miscellanea, Reihe 3, 100''. Wiener Kath. Akademie, Wien 1986
* Erich Feigl: ''Halbmond und Kreuz: Marco d’Aviano und die Rettung Europas''. Amalthea, Wien 1993, ISBN 3-85002-326-5.
* Fidelis Krautsack: ''Markus von Aviano: Künder eines geeinten christlichen Europa''. Provinzialat der Kapuziner, Wien 1999 (postmorta eldono fare de Erhard Mayerl).
* Johanna Pisa, Isabella Wasner-Peter: ''Marco d’Aviano: Prediger und Diplomat''. Wien 2000
* Jan Mikrut (eld.): ''Die Bedeutung des P. Markus von Aviano für Europa''. Wien 2003
* Ute Küppers-Braun: ''Ein Wunder in Thorn? Clara Elisabeth von Manderscheid-Blankenheim und Markus von Aviano''. Ĉe: ''Das Münster am Hellweg'', Mitteilungsblatt des Vereins für die Erhaltung des Essener Münsters. Essen 2007, p.&amp;nbsp;63–83.
* Martin Luksan, Hermann Schlösser, Anton Szanya: ''Heilige Scheine. Marco d’Aviano, Engelbert Dollfuß und der österreichische Katholizismus'', Promedia, Wien 2007, ISBN 9783853712757
* [[Hans-Joachim Böttcher]]: ''Die Türkenkriege im Spiegel sächsischer Biographien''. Gabriele Schäfer Verlag Herne 2019, ISBN 978-3-944487-63-2. p.&amp;nbsp;82, 89, 129, 135, 137, 145, 147, 149, 156.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/speeches/2003/april/documents/hf_jp-ii_spe_20030428_beatification_ge.html prediko papa okaze de la beatigo, Romo 2003]
* [http://www.vatican.va/news_services/liturgy/saints/ns_lit_doc_20030427_d-aviano_ge.html biografio sur la vatikana paĝaro]
*[http://marco-d-aviano.cabanova.de/ biografio en 13 lingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160325121902/http://marco-d-aviano.cabanova.de/ |date=2016-03-25 }}
*[https://austria-forum.org/af/AEIOU/Marco_d%C2%B4Aviano AEIOU-leksikono]

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Aviano, Marko el}}
[[Kategorio:Kapucenoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1631]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1699]]
[[Kategorio:Italaj predikistoj]]
[[Kategorio:Beatigitoj]]</text>
      <sha1>e39bwrnljv3rt130wqxbul3zen8qhzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heinz Dopsch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>812700</id>
    <revision>
      <id>9479581</id>
      <parentid>9452718</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7090" sha1="cdopcjxke13jq3g4py3dzidg1zsxjye" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|dosiero=Heinz Dopsch Aufnahme von Werner Maleczek.jpg
|priskribo=Heinz Dopsch, 2003
}}
'''Heinz DOPSCH''' (naskiĝinta la {{daton|1|11|1942}} en [[Vieno]], mortinta la {{Daton|31|7|2014}} en [[Maria Wörth]]) estis [[aŭstrio|aŭstra]] historiisto. Li profesoris inter 1984 kaj 2011 ĉe la [[Salcburga universitato]].

== Vivo ==
Estante nepo de la historiisto [[Alfons Dopsch]] kaj la pranepo de [[Julius von Ficker]] li studis ekde 1961 historion kaj [[klasika filologio|klasikan filologion]]. Doktoriĝo sukcesis en januaro 1969 ĉe [[Karl Lechner]] pri la temo ''Landherren, Herrenbesitz und Herrenstand in der Steiermark 1100–1400''. En 1968/69 li asistantis ĉe [[Friedrich Hausmann]] dum novfaro de [[stirio|stiria]] dokumento-katalogo. En 1969 li edziĝis; kun sia edzino li havis du filinojn kaj filon.

Inter 1969 kaj 1980 li asistantis ĉe [[Hans Wagner]] ĉe la katedro pri aŭstria historio ĉe la [[Salcburga universitato]] kie li habilitiĝis en 1977 pri [[mezepoko]] kaj kompara landohistorio defendinte la verkon ''Das Erzstift Salzburg im Mittelalter''. En 1980 li iĝis eksterorda profesoro en Salcburgo rifuzonte en 1997 iri [[Munkeno]]n. Inter 1991 kaj 1993 Dopsch filozofifakultate dekanis kaj inter 1999 kaj 2003 li plenumis la rolon de profesorara porparolanto en la senato. Retiriĝo estis en oktobro 2011.

== Graveco ==
Dopsĉ prezentis pli ol 200 publikaĵoj eldonante, parte kun aliaj fakuloj, kronikojn de urboj kaj vilaĝoj. Ege gravis la verkego ''Geschichte Salzburgs – Stadt und Land'' kiu aperis (kunlaboris [[Hans Spatzenegger]]) inter 1981 kaj 1991 en ok volumoj. Ĉi-tio digne posteulis la ĝistiaman fundamentan verkon pri salcburgia historio de [[Hans Widmann (historiisto)|Hans Widmann]], ''Landesgeschichte Salzburgs''. Samrange valoras ''Die Geschichte der Stadt Salzburg'', verko farita kune kun [[Robert Hoffmann]] de 1996. Praktika kompendio skribiĝis de li en 2009 kun la titolo ''Kleine Geschichte Salzburgs''.

Dopsch estis ankaŭ kuneldoninto de trivoluma historio de [[Berchtesgaden]]. Pri la klerulo [[Paracelso]] li organizis du kongresojn kaj eldonis du kolektojn. Kromaj de li moderigitaj kunvenoj de fakuloj estis pri la rolo de Salcburgio ene de la eŭropa historio ''(Salzburg in der europäischen Geschichte)'' en 1977, [[Virgilio de Salcburgo]] (1984), pri Sankta [[Cirilo kaj Metodo|Metodio]] (1985), pri ''1200 Jahre Erzbistum Salzburg'' (ĝenerala historio de Salcburgio, 1998) kaj pri ''Das Tauerngold im europäischen Vergleich'' (ekspluatado de oro en salcburgiaj montoj kaj la komercado per ĝi, 2000). Krome li eldonis la festolibron por [[Kurt Reindel]] okaze de ties 75-a datreveno naskiĝtaga kie temis pri la rilatoj inter [[Bavario]] kaj [[Italujo]] inter la 8-a kaj la 15-a jarcentoj.

Dopsch esploris pri la potencstrukturo de la arkidiocezo de Salcburgo kaj la misioj en [[Karantanio]] en la 8-a/9-a jarcentoj kies konkludojn li publikigis en 1991.&lt;ref&gt;Heinz Dopsch: ''Das Erzbistum Salzburg und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter unter besonderer Berücksichtigung der Salzburger Slawenmission.'' Ĉe: Günther Hödl, Johannes Grabmayer (eld.): ''Karantanien und der Alpen-Adria-Raum im Frühmittelalter.'' Wien 1993, p. 101–150.&lt;/ref&gt;

== Honoroj ==
* 1988: eksterorda membro de Komisiono de Bavaria Landohistorio
* 1994: koresponda membro de ''Österreichische Akademie der Wissenschaften''
* festolibro okaze de la 58-a datreveno naskiĝtaga
* Goldenes Verdienstzeichen des Landes Salzburg
* Ehrenring der Stadt Salzburg
* 2011: Paracelsusring
* Ehrenbecher des Landes Salzburg.&lt;ref&gt;Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Che: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p. 637–644, konkrete: p. 643.&lt;/ref&gt;

== Verkoj ==
Listo de la verkoj de inter 1968 kaj 2000:  [[Gerhard Ammerer]], [[Christian Rohr]], Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München u. a. 2001, p.&amp;nbsp;489–506.

;Monografioj
* ''Kleine Geschichte Salzburgs. Stadt und Land.'' Tria eldono. Pustet, Salzburg 2014, ISBN 978-3-7025-0738-1.
* kun Karl Brunner kaj Maximilian Weltin: ''1122–1278. Die Länder und das Reich. Der Ostalpenraum im Hochmittelalter'' (=Österreichische Geschichte, 3). Ueberreuter, Wien 1999, ISBN 3-8000-3525-1.
* kun [[Robert Hoffmann]]: ''Geschichte der Stadt Salzburg.'' Pustet, Salzburg 1996, ISBN 3-7025-0340-4.

;Eldoniste
* ''Bayern und Italien. Politik, Kultur, Kommunikation (8.–15. Jahrhundert). Festschrift für Kurt Reindel zum 75. Geburtstag'' (= ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte.'' Band 18). eldonejo C. H. Beck, [[Munkeno]] 2001, ISBN 3-406-10818-0.
* ''Paracelsus und Salzburg. Vorträge bei den internationalen Kongressen in Salzburg und Badgastein anläßlich des Paracelsus-Jahres 1993'' (=Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, 14). Gesellschaft für Salzburger Landeskunde, Salzburg 1994.
* ''Vom Stadtrecht zur Bürgerbeteiligung'' (=Jahresschrift. Salzburger Museum Carolino Augusteum, 33). Salzburger Museum Carolino Augusteum, Salzburg 1987.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Gerhard Ammerer, Christian Rohr, Alfred Stefan Weiß (eld.): ''Tradition und Wandel. Beiträge zur Kirchen-, Gesellschafts- und Kulturgeschichte. Festschrift für Heinz Dopsch.'' Verlag für Geschichte und Politik, München 2001, ISBN 3-486-56542-7.
* Reinhard. R. Heinisch: ''Em.o.Univ.-Prof. Dr. phil. Heinz Dopsch 1. November 1942 – 31. Juli 2014.'' Ĉe: ''Mitteilungen der Gesellschaft für Salzburger Landeskunde'' 2010/2011, p.&amp;nbsp;154–155 ([https://www.zobodat.at/biografien/Dopsch_Heinz_MGSL_154-155_0002-0007.pdf interrete]).
* Walter Pohl: ''Heinz Dopsch.'' Ĉe: ''Österreichische Akademie der Wissenschaften. Almanach'' 2013/2014, 163/164. Jahrgang, Wien 2015, p.&amp;nbsp;637–644.
* Joachim Wild: ''Heinz Dopsch (1942–2014).'' Ĉe: ''Zeitschrift für bayerische Landesgeschichte'' 77 (2014), p.&amp;nbsp;968–971 ([https://daten.digitale-sammlungen.de/0013/bsb00138974/images/index.html?id=00138974&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=268 interrete]).
* Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch †.'' Ĉe: ''Mitteilungen des Instituts für Österreichische Geschichtsforschung.'' 123/2015, p.&amp;nbsp;295–297.
* Herwig Wolfram: ''Heinz Dopsch (* 1. November 1942, † 31. Juli 2014).'' Ĉe: ''Blätter für deutsche Landesgeschichte.'' 150-a jarkolekto, 2014, p.&amp;nbsp;587–590.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{DNB-Portal|122952197}}
* [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/122952197 ligiloj ĉe DDB]
* [http://opac.regesta-imperii.de/lang_de/autoren.php?name=Dopsch%2C+Heinz publikigitaj aferoj de Dopsch] ĉe Opac/Regesta Imperii

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Dopsch, Heinz}}
[[Kategorio:Aŭstraj historiistoj]]
[[Kategorio:Aŭstraj profesoroj]]
[[Kategorio:Aŭstraj klasikaj filologoj]]
[[Kategorio:Salcburgianoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Vieno]]
[[Kategorio:Salcburga universitato]]</text>
      <sha1>cdopcjxke13jq3g4py3dzidg1zsxjye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jari Tervo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>815380</id>
    <revision>
      <id>9479174</id>
      <parentid>9404632</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="8ngo8lwfppqzpq1yvyz99312spfuz7m" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Jari TERVO''' ({{diskreta mallongigo|n.|naskiĝis}} la 2-an de februaro 1959, [[Rovaniemi]]) estas finna [[verkisto]], ĵurnalisto kaj televida personaĵo. Li loĝas en [[Helsinko]]. Tervo komencis kiel poeto kaj moviĝis al prozo, kaj ofte utiligis sian hejmurbon Rovaniemi kiel la scenaron por siaj simplaj verkoj. Tervo finis literaturstudojn ĉe la [[Universitato de Helsinko]]. Li laboris kiel raportisto por [[Ilta-Sanomat]] ĝis 1995, kiam li iĝis sendependa verkisto. Post tio, krom siajn librojn, li verkis ankaŭ kolumnojn por [[Ilta-Sanomat]]. Liaj ŝatokupoj estas futbalo kaj filmoj. Li venis al la atento de la ĝenerala publiko kiel regula membro de la distra programo de Uutisvuoto.

La prozo de Tervo estas tradicia intrig-bazita prozo, kiun Tervo volonte defendis. La humuro de la ĉiutaga vivo estas la centra stiltrajto de Tervo.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tervo, Jari}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>8ngo8lwfppqzpq1yvyz99312spfuz7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479191</id>
      <parentid>9479174</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="ojewnxpfpde58hxhkb5jlsr6qwf21ae" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Jari TERVO''' ({{diskreta mallongigo|n.|naskiĝis}} la 2-an de februaro 1959, [[Rovaniemi]]) estas finna [[verkisto]], ĵurnalisto kaj televida personaĵo. Li loĝas en [[Helsinko]]. Tervo komencis kiel poeto kaj moviĝis al prozo, kaj ofte utiligis sian hejmurbon Rovaniemi kiel la scenaron por siaj simplaj verkoj. Tervo finis literaturstudojn ĉe la [[Universitato de Helsinko]]. Li laboris kiel raportisto por [[Ilta-Sanomat]] ĝis 1995, kiam li iĝis sendependa verkisto. Post tio, krom siajn librojn, li verkis ankaŭ kolumnojn por [[Ilta-Sanomat]]. Liaj ŝatokupoj estas futbalo kaj filmoj. Li venis al la atento de la ĝenerala publiko kiel regula membro de la distra programo de Uutisvuoto.

La prozo de Tervo estas tradicia intrig-bazita prozo, kiun Tervo volonte defendis. La humuro de la ĉiutaga vivo estas la centra stiltrajto de Tervo.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tervo, Jari}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>ojewnxpfpde58hxhkb5jlsr6qwf21ae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479192</id>
      <parentid>9479191</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1020" sha1="jn3aodhzq1sxbdsgo4t6ubsus4x4ssg" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Jari TERVO''' ({{diskreta mallongigo|n.|naskiĝis}} la 2-an de februaro 1959 en [[Rovaniemi]], do nun {{aĝo|1959|2|2}}-jara) estas finna [[verkisto]], ĵurnalisto kaj televida personaĵo. Li loĝas en [[Helsinko]]. Tervo komencis kiel poeto kaj moviĝis al prozo, kaj ofte utiligis sian hejmurbon Rovaniemi kiel la scenaron por siaj simplaj verkoj. Tervo finis literaturstudojn ĉe la [[Universitato de Helsinko]]. Li laboris kiel raportisto por [[Ilta-Sanomat]] ĝis 1995, kiam li iĝis sendependa verkisto. Post tio, krom siajn librojn, li verkis ankaŭ kolumnojn por [[Ilta-Sanomat]]. Liaj ŝatokupoj estas futbalo kaj filmoj. Li venis al la atento de la ĝenerala publiko kiel regula membro de la distra programo de Uutisvuoto.

La prozo de Tervo estas tradicia intrig-bazita prozo, kiun Tervo volonte defendis. La humuro de la ĉiutaga vivo estas la centra stiltrajto de Tervo.

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tervo, Jari}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>jn3aodhzq1sxbdsgo4t6ubsus4x4ssg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vítězslava Kaprálová</title>
    <ns>0</ns>
    <id>820741</id>
    <revision>
      <id>9479386</id>
      <parentid>9452169</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="duahk92o8po4m86up78acsnueksykhg" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Vítězslava Kaprálová''' ([[24-a de januaro]] [[1915]] [[Brno]] – [[16-a de junio]] [[1940]] [[Montpellier]]) estis ĉeĥa muzika komponistino kaj [[dirigento|dirigentino]].

== Vivo ==
En la jaro 1930 ŝi komencis studi en konservatorio en Brno komponaĵon ĉe [[Vilém Petrželka]] kaj dirigentadon ĉe [[Zdeněk Chalabala]]. Ŝi graduis per sia plej konata orkestra komponaĵo ''Soldata simfonieto'', kiun ŝi persone faris kun Ĉeĥa filharmonio. Dank' al franca ŝtata stipendio ŝi forveturis en la jaro [[1937]] al [[Ecole Normale de musique de Paris|Ecole Normale de musique]] den [[Parizo]]n, kie ŝi enskribiĝis en klason de dirigento Charles Muncha. Private ŝi poste ankoraŭ studis komponaĵon ĉe [[Bohuslav Martinů]], kies [[Klaviceno|klavicenan]] koncerton ŝi dirigentis la 2-an de junio 1938 en Parizo. Mallonge post tio ŝi forveturis al festivalo de [[Internacia kompanio por nuntempa muziko]], kiu okazis en Londono, kaj la 17-an de junio ŝi komencis ĝin per sia simfonieto, kiun ŝi denove dirigentis - ĉifoje ŝia orkestro estis [[BBC Symphony Orchestra|BBC Orchestra]].&lt;ref name=&quot;Nejmenovaný-1-w0_-1&quot;&gt;Hartl, Karla and Erik Entwistle, eds., ''The Kaprálová Companion''. Lanham, MD: Lexington Books, 2011.&lt;/ref&gt; Poste ŝi forveturis por kelke da monatoj reen en Brnon. Sed tiam ŝi ne povis antaŭsenti, ke tio estos ŝia lasta vizito de la hejmo kaj ke estis mezuritaj al ŝi nur du jaroj de ŝia vivo, kiu estos finiĝinta en Francio.

Ŝi revenis en Parizon en januaro de [[1939]]. En la franca metropolo Kaprálová moviĝis en medio de cyxeĥa artista kolonio kaj ĉi tie ŝia ankazx ekkonis sian estontan edzon [[Jiří Mucha]], filon de pentristo [[Alfons Mucha]]. Ilia geedziĝo okazis la [[23-an de aprilo]] [[1940]]. Jiří Mucha dediĉis al ilia tre mallonga kunvivo libron ''Strangaj amoj'' (1988).

En la tempo, kiam Parizo jam estis endanĝerigarta fare de germanaj soldataroj, aperis ĉe Kaprálová la unuaj simptomoj de malsano, pro kiu la juna komponistino la 16-an de junio 1940 en la sudfranca [[Montpellier]], kien ŝi estis evakuita fare de sia edzo, mortis en sia dudek kvin jaroj. Unu e eblaj kaŭzoj de ŝia morto estas indikata tifoida febro.&lt;ref&gt;Fischer, Christine, ed., ''Vítězslava Kaprálová (1915-1940). Zeitbilder, Lebensbilder, Klangbilder.'' Zurich: Chronos Verlag, 2017, s. 29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hartl, Karla, ed., [https://www.klic-knihy.cz/kauza-kapralova ''Kauza Kaprálová v dobové korespondenci a dokumentech''.] Praha: Nakladatelství Klíč, 2021, s. 7–16 &lt;/ref&gt; En la pasinteco al ofte indikata diagnozo pri [[Tuberkulozo|miliara tuberkulozo]], malĝuste proklamita kiel oficiala, ne respondas kuracista raporto, kiu konserviĝis en la laŭtempa korespondado.&lt;ref&gt;Hartl, Karla, ed., ''Kauza Kaprálová v dobové korespondenci a dokumentech''. Praha: Nakladatelství Klíč, 2021, s. 7–16 &lt;/ref&gt;

En la jaro 1946 donis [[Akademio de sciencoj de Ĉeĥa Respubliko|Ĉeĥa akademio de sciencoj]] al Vítězslava Kaprálová membrecon [[in memoriam]].

== The Kapralova Society ==
Pri la ligilo de komponistino zorgas konsekvence ekde la jaro 1998 kanada muzika kompanio [[The Kapralova Society]] kun sidejo en Toronto.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.ceskyhudebnislovnik.cz/slovnik/index.php?option=com_mdictionary&amp;task=record.record_detail&amp;id=1004486 |titolo=Český hudební slovník |alirdato=2023-04-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20221209090830/https://www.ceskyhudebnislovnik.cz/slovnik/index.php?option=com_mdictionary&amp;task=record.record_detail&amp;id=1004486 |arkivdato=2022-12-09 }}&lt;/ref&gt;

== Tři Studně ==
En municipo [[Tři Studně]] ŝi havas simbolan tombon.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Commonscat linio}}
* [http://www.kapralova.org Oficialaj retpaĝoj de la komponistino] kaj [http://www.kapralova.org/CZECH.htm paĝo en la ĉeĥa]
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p035d3gh Composer of the Week] {{en}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Kaprálová, Vítězslava}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de januaro]]
[[Kategorio:Mortintoj la 16-an de junio]]
[[Kategorio:Personecoj sur ĉeĥaj poŝtmarkoj]]
[[Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj]]
[[Kategorio:Ĉeĥaj dirigentoj]]
[[Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj]]</text>
      <sha1>duahk92o8po4m86up78acsnueksykhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eurydice (edukado)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>825624</id>
    <revision>
      <id>9479368</id>
      <parentid>9233876</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7658" sha1="5ujendu6ta3kcwr3tn7c4tnf1asd9tk" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu2|[[Eŭridico]] (mitologio)}}
'''Eurydice''' [esperante: Eŭridico] estas reto pri informado, studado kaj analizado de eduksistemoj kaj edukpolitikoj en Eŭropo&lt;ref&gt;{{eo}} &quot;[https://europokune.eu/article16/eurydice-2023 Ŝlosilaj datumoj pri instruado de lingvoj en lernejo en Eŭropo]&quot; (komento pri &quot;''[https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/key-data-teaching-languages-school-europe-2023-edition Key data on teaching langages at school in Europe]''&quot; eldono 2023)&lt;/ref&gt;, financata de la [[Eŭropa Komisiono]]. Ĝi konsistas el kunordiganta eŭropa [[ento]] kaj serio de naciaj entoj. 

== Celo ==
Eurydice celas provizi decidantojn en la [[Ŝtato de la Eŭropa Unio|membroŝtatoj de la Eŭropa Unio]] kaj en la pli larĝa eŭropa regiono kun ĝisdataj kaj fidindaj informoj sur kiuj ili povas baziĝi por politikaj decidoj en la edukada kampo.

== Historio ==
La reto Eurydice estis fondita sekve de peto de la tiamaj edukministroj en la EU kaj la rezolucio de 1976&lt;ref&gt;{{en}} ''Resolution of the Council and of the Ministers of Education, meeting within the Council'' (la 9-an de februaro 1976) ''comprising an action programme in the field of education'', p. 8–12. [Rezolucio de la Konsilio kaj de la ministroj pri publika edukado kunvenantaj ene de la Konsilio, de la 9-a de februaro 1976, kiu kontemplas agadprogramon en la kampo de edukado, artoj. 8–12; konsultu la dokumenton]&lt;/ref&gt;. La aliĝintoj al la reto kunvenis unuan fojon en [[1980]].

La reto konsistis origine de eŭropa ento kaj unu aŭ pli da entoj en la edukministerioj en ĉiu de la tiam 9 [[Ŝtato de la Eŭropa Unio|membroŝtatoj de la Eŭropa Unio]]. Ĉi tiuj naciaj entoj kutime troviĝis ene de la naciaj ministerioj pri edukado, kvankam en kelkaj kazoj (ekzemple en Britio) ili estas ligitaj al esploraj aŭ dokumentaraj servoj. En landoj kun federacia strukturo, kiel Germanio kaj Belgio, estis necese starigi pli ol unu enton por adaptiĝi al la strukturo de la respektivaj eduksistemoj: tial en Germanio oni kreis nacian enton ĉe la Federacia Ministerio pri Edukado kaj alian ĉe la Konferenco de Edukministroj de la ''Bundesländer'' (federalaj subŝtatoj en Germanio).

En 2023, la reto konsistas de 40 naciaj entoj bazitaj en 37 landoj&lt;ref&gt;{{en}} [http://eacea.ec.europa.eu/index_en.php Executive Agency for Education and Culture] [https://web.archive.org/web/20150616152925/http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/index_en.php Arkivita de la originalo] 16-an de majo 2015 ĉe Wayback Maŝino&lt;/ref&gt; partoprenantaj kiuj estas parto de la programo [[Erasmus+]] (la EU-membroŝtatoj, same kiel [[Bosnio kaj Hercegovino|Bosnio kaj Herzegovino]], [[Respubliko de Makedonio]], [[Islando]], [[Montenegro]], [[Serbio]], [[Turkio]], [[Liechtenstein]] kaj [[Norvegio]])&lt;ref&gt;{{en}}  Naciaj entoj estas indikitaj sur la oficiala retejo de Eurydice. [https://web.archive.org/web/20160405201004/http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/contacts_national_units_en.php Arkivite de la originalo], la 5-an de aprilo 2016, ĉe la [[Wayback Maŝino]] &lt;/ref&gt;. Eurydice estas nun kunordigata kaj administrata de la [[EACEA]] (la Plenuma agentejo por edukado kaj kulturo) en [[Bruselo]].

== Informinterŝanĝoj kaj komparaj analizoj ==
Komence la informinterŝanĝa agado de la reto okazis antaŭ ĉio per servo de respondoj al demandoj starigitaj de la aliĝintaj landoj. Poste, sub la premo de ĉiam pli sentata eŭropa dimensio en edukado, kiu postulas la subtenon de validaj indikiloj por komparado de aferoj komunaj al eŭropaj edukaj sistemoj, la reto komencis ankaŭ produkti komparajn analizojn, faritaj de la eŭropa ento en proksima kunlaboro kun la naciaj entoj.

=== Publikaĵoj ===
Eurydice preparas kaj eldonas tiujn studojn kaj aliajn materialojn sur ĉiuj niveloj de edukado:
* informoj pri la eduksistemoj en la Eŭropa Unio
* komparaj studoj pri specifaj temoj,
* ''Indicators (kernciferoj'') pri edukado en Eŭropo, interalie pri kerninformoj rilate al la instruado de lingvoj en lernejoj en Eŭropo&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.europokune.eu/dok/2023/Eurydice2023/Eurydice2023B_tuto.pdf PDF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230618131215/https://www.europokune.eu/dok/2023/Eurydice2023/Eurydice2023B_tuto.pdf |date=2023-06-18 }} (2023)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} European Education and Culture Executive Agency, Eurydice (30/3/2023), ''[https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/key-data-teaching-languages-school-europe-2023-edition Key data on teaching languages at school in Europe – 2023 edition]'', Publications Office of the European Union, 2023&lt;/ref&gt;, la instruado de regionaj aŭ minoritataj lingvoj en lernejoj en Eŭropo&lt;ref&gt;(plurlingvaj eldonoj) ''[https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/teaching-regional-or-minority-languages-schools-europe The Teaching of Regional or Minority Languages in Schools in Europe]''&lt;/ref&gt;, la politikoj kaj rimedoj por la integriĝo de [[Azilpetanto|azilpetantoj]] kaj [[rifuĝinto]]&lt;nowiki/&gt;j en superan edukadon en Eŭropo&lt;ref&gt;(plurlingve) ''[https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/integrating-asylum-seekers-and-refugees-higher-education-europe-national-policies-and Integrating Asylum Seekers and Refugees into Higher Education in Europe: National Policies and Measures]''&lt;/ref&gt;, la integriĝon de lernantoj kun migranta fono en la lernejoj en Eŭropo&lt;ref&gt;(plurlingve) ''[https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/integrating-students-migrant-backgrounds-schools-europe-national-policies-and-measures Integrating Students from Migrant Backgrounds into Schools in Europe: National Policies and Measures]''&lt;/ref&gt; aŭ la civitana edukado en lernejoj de Eŭropo&lt;ref&gt;(plurlingve) ''[https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/publications/eurydice-brief-citizenship-education-school-europe-2017 Eurydice Brief: Citizenship Education at School in Europe – 2017]''&lt;/ref&gt;.
* ''Facts and figures (faktoj kaj ciferoj)'' interalie pri salajroj de instruistoj.
Specifaj studoj kaj raportoj estas senpage haveblaj en la retejo de Eurydice, same kiel informoj pri la naciaj edukadaj sistemoj en Eŭropo, inkluzive de informoj pri la situacio en la sociaj, ekonomiaj, lingvaj, politikaj kaj religiaj kampoj&lt;ref&gt;{{en}}, {{hu}} [https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/national-education-systems/hungary/political-social-and-economic-background-and-trends Ekzemplo pri la situacio en Hungario en tiuj kampoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230619103858/https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/national-education-systems/hungary/political-social-and-economic-background-and-trends |date=2023-06-19 }}&lt;/ref&gt;.

== Kunordigo kun aliaj instancoj ==
Eurydice proksime kunlaboras kun pluraj eŭropaj kaj internaciaj organizaĵoj:

* [[Eurostat]] (Statistika Oficejo en EU)
* [http://crell.jrc.ec.europa.eu/ CRELL (Centro por Esploro pri Dumviva Lernado)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070213012504/http://crell.jrc.ec.europa.eu/ |date=2007-02-13 }}
* [[Cedefop]] (Eŭropa Centro por la Evoluado de Metia Trejnado)
* ETF (''European Training Foundation'')

La eŭropa ento de Eurydice ankaŭ subtenas la Eŭropan Komisionon en la laboro kiun ĝi entreprenas kun internaciaj organizaĵoj kiel la [[Konsilio de Eŭropo]], la [[Organizaĵo pri Ekonomiaj Kunlaboro kaj Evoluigo|Organizaĵo pri Ekonomia Kunlaboro kaj Evoluigo]] kaj [[Unesko|UNESKO]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{en}} [https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/ Retejo de la eŭropa ento de Eurydice]

* {{en}} [https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/national-education-systems Detalaj informoj pri la eduksistemoj en Eŭropo]

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Edukado en Eŭropa Unio]]</text>
      <sha1>5ujendu6ta3kcwr3tn7c4tnf1asd9tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>827230</id>
    <revision>
      <id>9479348</id>
      <parentid>8984222</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="hgjm4dlqnzt7xlpxhphy57aps0hoc2w" xml:space="preserve">{{Informkesto firmao kaj produkto
 | nomo         = Edel
 | emblemo      =
}}

'''Edel''' aŭ je plena anglalingva nomo '''''Edel Records''''' estas [[muzika eldonejo]], aparte [[diskeldonejo]]. Fondita en [[1985]], ĝi havas sian centran sidejon en [[Hamburgo]], [[Germanio]]. La firmao fariĝis tre sukcesa pop-muzika eldonejo kun artistoj kiel ekzemple Scooter, [[Sash!]], Holly Johnson kaj multaj pli. Akcioj de ''Edel Music'' estas publike komerceblaj en la [[Frankfurta Borso]] ekde 1998.

Tra la jaroj, Edel Music estis aĉetita fare de ''Eagle Rock Records, Facedown Records, Gang Go Music, Club Tools, Control Records'' kaj ''Play It Again Sam'' el Belgio.

La eldonejo havas sian ĉefan oficejon bazitan en Hamburgo, sed daŭre vastigas sian eldonreton tra la mondo, havante fortan reton de distribuistoj, kaj havas filiojn en la eŭropaj landoj Aŭstrio, Danio,  Finnlando, Francio, Italio, Svedio, Svislando kaj en la Unuiĝinta Reĝlando (do Britio).

En la lastaj jaroj, ''Edel Music'' publikigis studialbumojn de artistoj kiel ekzemple ''JoJo, Lisa Stansfield, Toni Braxton, Sabrina Salerno, [[Deep Purple]], Gregorian, Thomas Anders, [[Chris Rea]], [[Jerry Lee Lewis]], [[Status Quo]], Ali Campbell, UB40, Jon Lord, Glenn Hughes, Turbonegro'', kaj ĝia nomlisto estas inter la plej fortaj en la sendependa muzika industrio.

La enspezoj de ''Edel Music'' en 2009 atingis 123 milionojn da eŭroj.

{{ĝermo|ekonomiko}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Muzikaj eldonejoj]]</text>
      <sha1>hgjm4dlqnzt7xlpxhphy57aps0hoc2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato Aalto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>829452</id>
    <revision>
      <id>9479583</id>
      <parentid>8791792</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencoj */</comment>
      <origin>9479583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7420" sha1="p2bh2a33a9873ec0h7r909q938vszrk" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
|lando         = Finnlando
|situo         = 
|establita     = 
|speco         = 
|gvidanto      = Ilkka Niemelä
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = FI
|situo sur mapo2=
|zomo          = 12
|retejo        = 
}}
'''Universitato Aalto''' ({{Lang-fi|Aalto-yliopisto}}) estas [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]] situanta en [[Espoo]], [[Mikkeli]] kaj [[Helsinko]] en [[Finnlando]]. La universitato estis establita en 2010 kiel fuzio de tri grandaj finnaj universitatoj: [[Helsinka Universitato de Teknologio|Helsinki Universitato de Teknologio]], Helsinka lernejo de Ekonomiko kaj Helsinka Universitato de Arto kaj Dezajno &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.microsoft.com/eu/whats-next/article/finlands-model-for-an-innovation-university.aspx|title=EU Policy Blog|publisher=Microsoft|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810170729/http://www.microsoft.com/eu/whats-next/article/finlands-model-for-an-innovation-university.aspx|archive-date=2014-08-10}}&lt;/ref&gt;. La universitato estas parto de la Konferenco de Eŭropaj Lernejoj por Altnivelaj Inĝenieraj Eduko kaj Esploro (CESAER) kaj de la N5T alianco &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.emeraldinsight.com/page/detail/Higher-Education-at-the-Crossroads-of-Disruption/?k=9781800715042|title=Andreas Kaplan, 2021, Higher education at the crossroads of disruption: the University of the 21st century, Emerald Publishing, London|date=6 April 2021|publisher=Emerald Publishing Limited|isbn=9781800715042}}&lt;/ref&gt;.

Inter la elstaraj figuroj kiuj studis aŭ instruis en la universitato (kaj ĝiaj antaŭaj institucioj) oni povas nomi [[Alvar Aalto]], Gunner Nordström, [[Artturi Ilmari Virtanen]] kaj [[Jorma Ollila]].

La universitato konsistas el ses lernejoj kun preskaŭ 17,500 studentoj kaj 4,000 kunlaborantaro, igante ĝin la due plej granda universitato en Finnlando &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.studyinternational.com/news/design-innovate-create-aalto-school-engineering/|title=Design, Innovate and Create with Aalto School of Engineering|date=2018-03-28|website=Study International|language=en-GB|access-date=2019-04-20}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la rangotabelo de ''[[The Times]] Higher Education'' de universitatoj en la mondo, Universitato Aalto estis vicigita 55-a inter universitatoj kiuj defias teknologion &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-28|title=Design, Innovate and Create with Aalto School of Engineering|url=https://www.studyinternational.com/news/design-innovate-create-aalto-school-engineering/|access-date=2019-04-20|website=Study International|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

La universitato estas nomita laŭ [[Alvar Aalto]], eminenta finna [[arkitekto]] kiu studis ĉe la Helsinki Universitato de Teknologio. Aalto ankaŭ helpis dizajni multon da la ĉefa kampuso de la universitato en Otnimi.

== Historio ==
En 2004 la oficistoj de la Finna Ministerio pri Financo konkludis, ke Finnlando havas tro da universitatoj kaj institutoj de supera edukado. Post tio, la prezidanto de la Helsinka Universitato de Arto kaj Dezajno proponis kunfandi ekzistantajn instituciojn. En 2007, la finna registaro decidis profunde ekzameni la eblecon de unuiĝo.

La [[29-a de majo|29-an de majo]] [[2008]], la registaro sciigis ke la nova universitato estus nomita laŭ la finna arkitekto [[Alvar Aalto|Albert Aalto]] en lumo de liaj atingoj en teknologio, ekonomiko kaj arto. Finna edukministro Sari Sarkoma subskribis la ĉarton de la Universitato Aalto la 25-an de junio 2008 en [[Helsinko]], kune kun reprezentantoj de finnaj industrioj kaj aliaj profesiaj organizoj. La 19-an de decembro 2008, Tola Tari estis elektita fare de la estraro por esti la unua prezidanto de Universitato Aalto. Laŭ la stato de somero 2024, la prezidanto estas Ilkka Niemelä.

Universitato Aalto komencis funkciigi la 1-an de januaro 2010. En la procezo de kreado de la universitato, la Universitato-Juro estis ŝanĝita tiel ke la universitato estus rajtigita kolekti fondusojn. La universitato sukcesis atingi ĝian celon kolekti 200 milionojn [[Eŭro|da eŭroj]] en privataj donacoj. La kvanto estis pliigita 2.5 fojojn fare de la finna registaro &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123144055/https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694|url-status=dead|archive-date=2015-11-23|title=Aalto AlumniNET|author=Mira Network AB}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151123144055/https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694 |date=2015-11-23 }}&lt;/ref&gt;.

== Organizo ==
La universitato estas regata de sep-membra Universitato Aalto Foundation Board. La konsilio decidas pri la strategio, operacioj, aktivaĵoj kaj ekonomio de la fondaĵo, kaj ankaŭ nomumas la kancelieron, prezidanton de la universitato kaj la [[Rektoro|vicrektorojn]]. La universitato estas organizita en ses lernejojn kun respektivaj [[Dekano (edukado)|dekanoj]] kaj administraj konstruaĵoj.

La universitato havas ses lernejojn:
* lernejo de Arto, Dezajno kaj [[Arkitekturo]] (Aalto ARTS)
* lernejo de [[Kemia inĝenierarto]] (Aalto CHEM)
* Lernejo de Komercadministracio (Aalto BIZ)
* lernejo de [[Elektrotekniko]] (Aalto ELEC)
* lernejo de [[Inĝenieristiko]] (Aalto ENG)
* lernejo de Scienco (Aalto SCI) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://asci.aalto.fi/en/|title=AScI – Aalto Science Institute|date=2 February 2015|website=asci.aalto.fi}}&lt;/ref&gt;

Kromaj sekcioj kiuj funkcias en la universitato:
* La lernocentro
* Administra sekcio de Edukado
* Aalto Instituto de Scienco &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2015|title=AScI - Aalto Science Institute|url=http://asci.aalto.fi/en/|website=asci.aalto.fi}}&lt;/ref&gt;
* Helsinka Instituto por [[Informa teknologio|Informa Teknologio]] (komuna esplorunuo kun la [[Universitato de Helsinko]])
* Helsinka Instituto de Fiziko (funkcias kune kun Universitato de Helsinko kaj la [[Teknologia Universitato de Tampere]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helsinki Institute of Physics|url=http://www.hip.fi/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926235847/http://www.hip.fi/|archive-date=2009-09-26|access-date=2010-05-21}}&lt;/ref&gt;

== Rangigoj ==
* Ŝanhaja rangotabelo - 301-400-a loko
* QS-rangotabelo - 134-a loko
* ''[[The Times]] Higher Education'' rangotabelo - 181-a loko

== Konataj (eks)studentoj ==
*  [[Mauri Kunnas]] (n. 1950), vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|www.aalto.fi/en/}}
** [http://arts.aalto.fi/en/ School of Arts, Design and Architecture]
** [http://econ.aalto.fi/en/ lernejo de Komerco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205184913/http://econ.aalto.fi/en/ |date=2012-02-05 }} Enarkivigis
** [http://chem.aalto.fi/en/ lernejo de Kemia Teknologio]
** [http://elec.aalto.fi/en/ lernejo de Elektra Inĝenieristiko]
** [http://eng.aalto.fi/en/ lernejo de Inĝenieristiko]
** [http://sci.aalto.fi/en/ lernejo de Scienco]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Alvar Aalto]]
[[Kategorio:Universitatoj en Finnlando]]
[[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 2010-2019]]</text>
      <sha1>p2bh2a33a9873ec0h7r909q938vszrk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479584</id>
      <parentid>9479583</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7489" sha1="pzl0yw32xvftpgudv3w6mvql5sfd7e3" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
|lando         = Finnlando
|situo         = 
|establita     = 
|speco         = 
|gvidanto      = Ilkka Niemelä
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = FI
|situo sur mapo2=
|zomo          = 12
|retejo        = 
}}
'''Universitato Aalto''' ({{Lang-fi|Aalto-yliopisto}}) estas [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]] situanta en [[Espoo]], [[Mikkeli]] kaj [[Helsinko]] en [[Finnlando]]. La universitato estis establita en 2010 kiel fuzio de tri grandaj finnaj universitatoj: [[Helsinka Universitato de Teknologio|Helsinki Universitato de Teknologio]], Helsinka lernejo de Ekonomiko kaj Helsinka Universitato de Arto kaj Dezajno &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.microsoft.com/eu/whats-next/article/finlands-model-for-an-innovation-university.aspx|title=EU Policy Blog|publisher=Microsoft|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810170729/http://www.microsoft.com/eu/whats-next/article/finlands-model-for-an-innovation-university.aspx|archive-date=2014-08-10}}&lt;/ref&gt;. La universitato estas parto de la Konferenco de Eŭropaj Lernejoj por Altnivelaj Inĝenieraj Eduko kaj Esploro (CESAER) kaj de la N5T alianco &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.emeraldinsight.com/page/detail/Higher-Education-at-the-Crossroads-of-Disruption/?k=9781800715042|title=Andreas Kaplan, 2021, Higher education at the crossroads of disruption: the University of the 21st century, Emerald Publishing, London|date=6 April 2021|publisher=Emerald Publishing Limited|isbn=9781800715042}}&lt;/ref&gt;.

Inter la elstaraj figuroj kiuj studis aŭ instruis en la universitato (kaj ĝiaj antaŭaj institucioj) oni povas nomi [[Alvar Aalto]], Gunner Nordström, [[Artturi Ilmari Virtanen]] kaj [[Jorma Ollila]].

La universitato konsistas el ses lernejoj kun preskaŭ 17,500 studentoj kaj 4,000 kunlaborantaro, igante ĝin la due plej granda universitato en Finnlando &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.studyinternational.com/news/design-innovate-create-aalto-school-engineering/|title=Design, Innovate and Create with Aalto School of Engineering|date=2018-03-28|website=Study International|language=en-GB|access-date=2019-04-20}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la rangotabelo de ''[[The Times]] Higher Education'' de universitatoj en la mondo, Universitato Aalto estis vicigita 55-a inter universitatoj kiuj defias teknologion &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-28|title=Design, Innovate and Create with Aalto School of Engineering|url=https://www.studyinternational.com/news/design-innovate-create-aalto-school-engineering/|access-date=2019-04-20|website=Study International|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

La universitato estas nomita laŭ [[Alvar Aalto]], eminenta finna [[arkitekto]] kiu studis ĉe la Helsinki Universitato de Teknologio. Aalto ankaŭ helpis dizajni multon da la ĉefa kampuso de la universitato en Otnimi.

== Historio ==
En 2004 la oficistoj de la Finna Ministerio pri Financo konkludis, ke Finnlando havas tro da universitatoj kaj institutoj de supera edukado. Post tio, la prezidanto de la Helsinka Universitato de Arto kaj Dezajno proponis kunfandi ekzistantajn instituciojn. En 2007, la finna registaro decidis profunde ekzameni la eblecon de unuiĝo.

La [[29-a de majo|29-an de majo]] [[2008]], la registaro sciigis ke la nova universitato estus nomita laŭ la finna arkitekto [[Alvar Aalto|Albert Aalto]] en lumo de liaj atingoj en teknologio, ekonomiko kaj arto. Finna edukministro Sari Sarkoma subskribis la ĉarton de la Universitato Aalto la 25-an de junio 2008 en [[Helsinko]], kune kun reprezentantoj de finnaj industrioj kaj aliaj profesiaj organizoj. La 19-an de decembro 2008, Tola Tari estis elektita fare de la estraro por esti la unua prezidanto de Universitato Aalto. Laŭ la stato de somero 2024, la prezidanto estas Ilkka Niemelä.

Universitato Aalto komencis funkciigi la 1-an de januaro 2010. En la procezo de kreado de la universitato, la Universitato-Juro estis ŝanĝita tiel ke la universitato estus rajtigita kolekti fondusojn. La universitato sukcesis atingi ĝian celon kolekti 200 milionojn [[Eŭro|da eŭroj]] en privataj donacoj. La kvanto estis pliigita 2.5 fojojn fare de la finna registaro &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123144055/https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694|url-status=dead|archive-date=2015-11-23|title=Aalto AlumniNET|author=Mira Network AB}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151123144055/https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694 |date=2015-11-23 }}&lt;/ref&gt;.

== Organizo ==
La universitato estas regata de sep-membra Universitato Aalto Foundation Board. La konsilio decidas pri la strategio, operacioj, aktivaĵoj kaj ekonomio de la fondaĵo, kaj ankaŭ nomumas la kancelieron, prezidanton de la universitato kaj la [[Rektoro|vicrektorojn]]. La universitato estas organizita en ses lernejojn kun respektivaj [[Dekano (edukado)|dekanoj]] kaj administraj konstruaĵoj.

La universitato havas ses lernejojn:
* lernejo de Arto, Dezajno kaj [[Arkitekturo]] (Aalto ARTS)
* lernejo de [[Kemia inĝenierarto]] (Aalto CHEM)
* Lernejo de Komercadministracio (Aalto BIZ)
* lernejo de [[Elektrotekniko]] (Aalto ELEC)
* lernejo de [[Inĝenieristiko]] (Aalto ENG)
* lernejo de Scienco (Aalto SCI) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://asci.aalto.fi/en/|title=AScI – Aalto Science Institute|date=2 February 2015|website=asci.aalto.fi}}&lt;/ref&gt;

Kromaj sekcioj kiuj funkcias en la universitato:
* La lernocentro
* Administra sekcio de Edukado
* Aalto Instituto de Scienco &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2015|title=AScI - Aalto Science Institute|url=http://asci.aalto.fi/en/|website=asci.aalto.fi}}&lt;/ref&gt;
* Helsinka Instituto por [[Informa teknologio|Informa Teknologio]] (komuna esplorunuo kun la [[Universitato de Helsinko]])
* Helsinka Instituto de Fiziko (funkcias kune kun Universitato de Helsinko kaj la [[Teknologia Universitato de Tampere]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helsinki Institute of Physics|url=http://www.hip.fi/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926235847/http://www.hip.fi/|archive-date=2009-09-26|access-date=2010-05-21}}&lt;/ref&gt;

== Rangigoj ==
* Ŝanhaja rangotabelo - 301-400-a loko
* QS-rangotabelo - 134-a loko
* ''[[The Times]] Higher Education'' rangotabelo - 181-a loko

== Konataj (eks)studentoj ==
En la altlernejo pri artoj, dezajno kaj arkitekturo de [[Helsinko]]:
*  [[Mauri Kunnas]] (n. 1950), vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|www.aalto.fi/en/}}
** [http://arts.aalto.fi/en/ School of Arts, Design and Architecture]
** [http://econ.aalto.fi/en/ lernejo de Komerco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205184913/http://econ.aalto.fi/en/ |date=2012-02-05 }} Enarkivigis
** [http://chem.aalto.fi/en/ lernejo de Kemia Teknologio]
** [http://elec.aalto.fi/en/ lernejo de Elektra Inĝenieristiko]
** [http://eng.aalto.fi/en/ lernejo de Inĝenieristiko]
** [http://sci.aalto.fi/en/ lernejo de Scienco]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Alvar Aalto]]
[[Kategorio:Universitatoj en Finnlando]]
[[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 2010-2019]]</text>
      <sha1>pzl0yw32xvftpgudv3w6mvql5sfd7e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479596</id>
      <parentid>9479584</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Konataj (eks)studentoj */</comment>
      <origin>9479596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7637" sha1="8oeys58q2dz8ms3hocq94zrqj8udhmo" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
|lando         = Finnlando
|situo         = 
|establita     = 
|speco         = 
|gvidanto      = Ilkka Niemelä
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = FI
|situo sur mapo2=
|zomo          = 12
|retejo        = 
}}
'''Universitato Aalto''' ({{Lang-fi|Aalto-yliopisto}}) estas [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]] situanta en [[Espoo]], [[Mikkeli]] kaj [[Helsinko]] en [[Finnlando]]. La universitato estis establita en 2010 kiel fuzio de tri grandaj finnaj universitatoj: [[Helsinka Universitato de Teknologio|Helsinki Universitato de Teknologio]], Helsinka lernejo de Ekonomiko kaj Helsinka Universitato de Arto kaj Dezajno &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.microsoft.com/eu/whats-next/article/finlands-model-for-an-innovation-university.aspx|title=EU Policy Blog|publisher=Microsoft|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810170729/http://www.microsoft.com/eu/whats-next/article/finlands-model-for-an-innovation-university.aspx|archive-date=2014-08-10}}&lt;/ref&gt;. La universitato estas parto de la Konferenco de Eŭropaj Lernejoj por Altnivelaj Inĝenieraj Eduko kaj Esploro (CESAER) kaj de la N5T alianco &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.emeraldinsight.com/page/detail/Higher-Education-at-the-Crossroads-of-Disruption/?k=9781800715042|title=Andreas Kaplan, 2021, Higher education at the crossroads of disruption: the University of the 21st century, Emerald Publishing, London|date=6 April 2021|publisher=Emerald Publishing Limited|isbn=9781800715042}}&lt;/ref&gt;.

Inter la elstaraj figuroj kiuj studis aŭ instruis en la universitato (kaj ĝiaj antaŭaj institucioj) oni povas nomi [[Alvar Aalto]], Gunner Nordström, [[Artturi Ilmari Virtanen]] kaj [[Jorma Ollila]].

La universitato konsistas el ses lernejoj kun preskaŭ 17,500 studentoj kaj 4,000 kunlaborantaro, igante ĝin la due plej granda universitato en Finnlando &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.studyinternational.com/news/design-innovate-create-aalto-school-engineering/|title=Design, Innovate and Create with Aalto School of Engineering|date=2018-03-28|website=Study International|language=en-GB|access-date=2019-04-20}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la rangotabelo de ''[[The Times]] Higher Education'' de universitatoj en la mondo, Universitato Aalto estis vicigita 55-a inter universitatoj kiuj defias teknologion &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-28|title=Design, Innovate and Create with Aalto School of Engineering|url=https://www.studyinternational.com/news/design-innovate-create-aalto-school-engineering/|access-date=2019-04-20|website=Study International|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

La universitato estas nomita laŭ [[Alvar Aalto]], eminenta finna [[arkitekto]] kiu studis ĉe la Helsinki Universitato de Teknologio. Aalto ankaŭ helpis dizajni multon da la ĉefa kampuso de la universitato en Otnimi.

== Historio ==
En 2004 la oficistoj de la Finna Ministerio pri Financo konkludis, ke Finnlando havas tro da universitatoj kaj institutoj de supera edukado. Post tio, la prezidanto de la Helsinka Universitato de Arto kaj Dezajno proponis kunfandi ekzistantajn instituciojn. En 2007, la finna registaro decidis profunde ekzameni la eblecon de unuiĝo.

La [[29-a de majo|29-an de majo]] [[2008]], la registaro sciigis ke la nova universitato estus nomita laŭ la finna arkitekto [[Alvar Aalto|Albert Aalto]] en lumo de liaj atingoj en teknologio, ekonomiko kaj arto. Finna edukministro Sari Sarkoma subskribis la ĉarton de la Universitato Aalto la 25-an de junio 2008 en [[Helsinko]], kune kun reprezentantoj de finnaj industrioj kaj aliaj profesiaj organizoj. La 19-an de decembro 2008, Tola Tari estis elektita fare de la estraro por esti la unua prezidanto de Universitato Aalto. Laŭ la stato de somero 2024, la prezidanto estas Ilkka Niemelä.

Universitato Aalto komencis funkciigi la 1-an de januaro 2010. En la procezo de kreado de la universitato, la Universitato-Juro estis ŝanĝita tiel ke la universitato estus rajtigita kolekti fondusojn. La universitato sukcesis atingi ĝian celon kolekti 200 milionojn [[Eŭro|da eŭroj]] en privataj donacoj. La kvanto estis pliigita 2.5 fojojn fare de la finna registaro &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123144055/https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694|url-status=dead|archive-date=2015-11-23|title=Aalto AlumniNET|author=Mira Network AB}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151123144055/https://alumninet.aalto.fi/Portal/Public/News/ShowNews.aspx?NewsID=2694 |date=2015-11-23 }}&lt;/ref&gt;.

== Organizo ==
La universitato estas regata de sep-membra Universitato Aalto Foundation Board. La konsilio decidas pri la strategio, operacioj, aktivaĵoj kaj ekonomio de la fondaĵo, kaj ankaŭ nomumas la kancelieron, prezidanton de la universitato kaj la [[Rektoro|vicrektorojn]]. La universitato estas organizita en ses lernejojn kun respektivaj [[Dekano (edukado)|dekanoj]] kaj administraj konstruaĵoj.

La universitato havas ses lernejojn:
* lernejo de Arto, Dezajno kaj [[Arkitekturo]] (Aalto ARTS)
* lernejo de [[Kemia inĝenierarto]] (Aalto CHEM)
* Lernejo de Komercadministracio (Aalto BIZ)
* lernejo de [[Elektrotekniko]] (Aalto ELEC)
* lernejo de [[Inĝenieristiko]] (Aalto ENG)
* lernejo de Scienco (Aalto SCI) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://asci.aalto.fi/en/|title=AScI – Aalto Science Institute|date=2 February 2015|website=asci.aalto.fi}}&lt;/ref&gt;

Kromaj sekcioj kiuj funkcias en la universitato:
* La lernocentro
* Administra sekcio de Edukado
* Aalto Instituto de Scienco &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2015|title=AScI - Aalto Science Institute|url=http://asci.aalto.fi/en/|website=asci.aalto.fi}}&lt;/ref&gt;
* Helsinka Instituto por [[Informa teknologio|Informa Teknologio]] (komuna esplorunuo kun la [[Universitato de Helsinko]])
* Helsinka Instituto de Fiziko (funkcias kune kun Universitato de Helsinko kaj la [[Teknologia Universitato de Tampere]]) &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Helsinki Institute of Physics|url=http://www.hip.fi/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926235847/http://www.hip.fi/|archive-date=2009-09-26|access-date=2010-05-21}}&lt;/ref&gt;

== Rangigoj ==
* Ŝanhaja rangotabelo - 301-400-a loko
* QS-rangotabelo - 134-a loko
* ''[[The Times]] Higher Education'' rangotabelo - 181-a loko

== Konataj (eks)studentoj ==
* [[Piia-Noora Kauppi ]] (n. 1975), politikistino
* [[Jorma Ollila]] (n. 1950), entreprenisto
* [[Sirkka Hämäläinen]] (n. 1939), ekonomikistino 
En la altlernejo pri artoj, dezajno kaj arkitekturo de [[Helsinko]]:
*  [[Mauri Kunnas]] (n. 1950), vidartisto, verkisto kaj bildliteraturisto

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|www.aalto.fi/en/}}
** [http://arts.aalto.fi/en/ School of Arts, Design and Architecture]
** [http://econ.aalto.fi/en/ lernejo de Komerco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120205184913/http://econ.aalto.fi/en/ |date=2012-02-05 }} Enarkivigis
** [http://chem.aalto.fi/en/ lernejo de Kemia Teknologio]
** [http://elec.aalto.fi/en/ lernejo de Elektra Inĝenieristiko]
** [http://eng.aalto.fi/en/ lernejo de Inĝenieristiko]
** [http://sci.aalto.fi/en/ lernejo de Scienco]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Alvar Aalto]]
[[Kategorio:Universitatoj en Finnlando]]
[[Kategorio:Lernejoj fonditaj en 2010-2019]]</text>
      <sha1>8oeys58q2dz8ms3hocq94zrqj8udhmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eppu Nuotio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>832089</id>
    <revision>
      <id>9479494</id>
      <parentid>9377875</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="rys4s65w831eif2jbqmmjmelkb4eln6" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto homo}}
'''Eija-Riitta &quot;Eppu&quot; Nuotio''' (denaske Silvennoinen, antaŭe Rantanen, naskita la [[13-an de februaro]] [[1962]] en [[Iisalmi]], [[Norda Savonio]], do nun {{aĝo|1962|2|13}}-jaraĝa) estas finna verkistino kaj aktorino. Ŝi ankaŭ laboras kiel espriminstruistino, tradukistino, reĝisorino kaj dramistino.

La literatura produktaĵo de Nuotio inkludas infanlibrojn, televidspektaklojn, sonteatraĵojn, ludojn, muzikalojn, koncertmanuskriptojn kaj romanojn. Ŝiaj produktadoj celitaj al plenkreskuloj inkluzivas ekzemple la serion Varkaus kaj suspensromanojn pri ĵurnalisto Pii Marin. Nuotio ankaŭ skribis kolumnojn kaj postrakontojn por diversaj revuoj. Ŝi estas ambasadoro de Unicef-bonvolo ekde 2002. Nuotio estas fondmembro de la kooperativa eldonejo Crime Time.

Nuotio aktoris en teatro kaj la televidserioj ''Tuliportaat'' (1998), ''Kesäkerttu'' (1998-1999) kaj ''Sisaret'' (2003).

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
* {{IMDb nomo}}

{{bibliotekoj}}
{{portalstrio|biografio|filmo}}
{{ĝermo|finno}}

{{vivtempo|Nuotio, Eppu}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj aktoroj]]</text>
      <sha1>rys4s65w831eif2jbqmmjmelkb4eln6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sirkuspelle Hermanni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>851946</id>
    <revision>
      <id>9479277</id>
      <parentid>9420940</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="hz626shsl6cog5y4ogxamlape4urnps" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}
'''Sirkuspelle Hermanni''' - &quot;Hermano la cirka [[klaŭno]]&quot; - estas [[finna]] populara fikcia [[klaŭno]], kiu aperas en la porinfana televidprogramo ''[[Pikku Kakkonen]]''. Lin aktoras ''Veijo Pasanen''. La serio pri Hermanni estas farita en 1978–1988. El generacio al generacio ''Sirkuspelle Hermanni'' estas unu el la plej popularaj finnaj porinfanprogramaj figuroj. Pelle Hermanni aperas al fikcia cirko Hepokatti. Hermanni estas en la programo normale apud sia ruldomo. En najbara ruldomo loĝas lia bona amiko iluziisto Max (Mauri Saikkonen). En la unuaj 10 epizodoj (1978–1979) de la programo aperis ankaŭ Sylvia (Marjatta Rinne), virino, kiun Hermanni amas. Ofte Hermanni parolas pri sia panjo (pri &quot;äitiliini&quot;, parollingva formo de la vorto äiti, patrino), sed pri sia paĉjo Hermanni ne multe parolas nek scias. En unu periodo li diris, ke li parolis kun sia patrino pri fino de geedzeco de siaj gepatroj, okazinta en lia do frua infaneco, ke li ne povas memori ĝin.

En 2022 aperis filmo ''Pelle Hermanni'', kie en rolo de Hermanni estas [[Vesa Vierikko]]. La filmon reĝisoris Timo Koivusalo.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{IMDb titolo}}
* [https://areena.yle.fi/1-50828767 prezenta retpaĝo] en la finna ŝtata televida kaj radia entrepreno [[YLE]] ({{fi}})
* [https://www.youtube.com/watch?v=eCIs6dS7yi0 la rekoniga enkonduka filmero de 17 sekundoj] en la retejo ''[[Jutubo]]'' ({{fi}})
* [https://www.youtube.com/watch?v=zBdwDw9F3Mc ekzempla epizodo de 9 minutoj] same en la retejo ''[[Jutubo]]'' ({{fi}})

[https://www.youtube.com/watch?v=WVBptgvw7Ok]

&lt;br&gt;
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Hermanni, Sirkuspelle}}
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj televidaj programoj]]
[[Kategorio:Fikciaj finnoj]]
[[Kategorio:Fikciaj klaŭnoj]]</text>
      <sha1>hz626shsl6cog5y4ogxamlape4urnps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479278</id>
      <parentid>9479277</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="p6wr964cprbimm96xlsmhr75mqypd3x" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}
'''Sirkuspelle Hermanni''' - &quot;Hermano la cirka [[klaŭno]]&quot; - estas [[finna]] populara fikcia [[klaŭno]]. En la porinfana televidprogramo ''[[Pikku Kakkonen]]'' lin aktoras ''Veijo Pasanen'' (1930–1988). La serio pri Hermanni estas farita en 1978–1988. El generacio al generacio ''Sirkuspelle Hermanni'' estas unu el la plej popularaj finnaj porinfanprogramaj figuroj. Pelle Hermanni aperas al fikcia cirko Hepokatti. Hermanni estas en la programo normale apud sia ruldomo. En najbara ruldomo loĝas lia bona amiko iluziisto Max (Mauri Saikkonen). En la unuaj 10 epizodoj (1978–1979) de la programo aperis ankaŭ Sylvia (Marjatta Rinne), virino, kiun Hermanni amas. Ofte Hermanni parolas pri sia panjo (pri &quot;äitiliini&quot;, parollingva formo de la vorto äiti, patrino), sed pri sia paĉjo Hermanni ne multe parolas nek scias. En unu periodo li diris, ke li parolis kun sia patrino pri fino de geedzeco de siaj gepatroj, okazinta en lia do frua infaneco, ke li ne povas memori ĝin.

En 2022 aperis filmo ''Pelle Hermanni'', kie en rolo de Hermanni estas [[Vesa Vierikko]]. La filmon reĝisoris Timo Koivusalo.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{IMDb titolo}}
* [https://areena.yle.fi/1-50828767 prezenta retpaĝo] en la finna ŝtata televida kaj radia entrepreno [[YLE]] ({{fi}})
* [https://www.youtube.com/watch?v=eCIs6dS7yi0 la rekoniga enkonduka filmero de 17 sekundoj] en la retejo ''[[Jutubo]]'' ({{fi}})
* [https://www.youtube.com/watch?v=zBdwDw9F3Mc ekzempla epizodo de 9 minutoj] same en la retejo ''[[Jutubo]]'' ({{fi}})

[https://www.youtube.com/watch?v=WVBptgvw7Ok]

&lt;br&gt;
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Hermanni, Sirkuspelle}}
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj televidaj programoj]]
[[Kategorio:Fikciaj finnoj]]
[[Kategorio:Fikciaj klaŭnoj]]</text>
      <sha1>p6wr964cprbimm96xlsmhr75mqypd3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479279</id>
      <parentid>9479278</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="jhv5j0md71s9ulx3aa4xz5f0aiphzg6" xml:space="preserve">{{Informkesto rolulo}}
'''Sirkuspelle Hermanni''' - &quot;Hermano la cirka [[klaŭno]]&quot; - estas [[finna]] populara fikcia [[klaŭno]]. En la porinfana televidprogramo ''[[Pikku Kakkonen]]'' lin aktoras ''Veijo Pasanen'' (1930–1988). Pri Hermanni la serio, kiu estas subprogramo de ''Pikku Kakkonen'', estas farita en 1978–1988. El generacio al generacio ''Sirkuspelle Hermanni'' estas unu el la plej popularaj finnaj porinfanprogramaj figuroj. Pelle Hermanni aperas al fikcia cirko Hepokatti. Hermanni estas en la programo normale apud sia ruldomo. En najbara ruldomo loĝas lia bona amiko iluziisto Max (Mauri Saikkonen). En la unuaj 10 epizodoj (1978–1979) de la programo aperis ankaŭ Sylvia (Marjatta Rinne), virino, kiun Hermanni amas. Ofte Hermanni parolas pri sia panjo (pri &quot;äitiliini&quot;, parollingva formo de la vorto äiti, patrino), sed pri sia paĉjo Hermanni ne multe parolas nek scias. En unu periodo li diris, ke li parolis kun sia patrino pri fino de geedzeco de siaj gepatroj, okazinta en lia do frua infaneco, ke li ne povas memori ĝin.

En 2022 aperis filmo ''Pelle Hermanni'', kie en rolo de Hermanni estas [[Vesa Vierikko]]. La filmon reĝisoris Timo Koivusalo.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{IMDb titolo}}
* [https://areena.yle.fi/1-50828767 prezenta retpaĝo] en la finna ŝtata televida kaj radia entrepreno [[YLE]] ({{fi}})
* [https://www.youtube.com/watch?v=eCIs6dS7yi0 la rekoniga enkonduka filmero de 17 sekundoj] en la retejo ''[[Jutubo]]'' ({{fi}})
* [https://www.youtube.com/watch?v=zBdwDw9F3Mc ekzempla epizodo de 9 minutoj] same en la retejo ''[[Jutubo]]'' ({{fi}})

[https://www.youtube.com/watch?v=WVBptgvw7Ok]

&lt;br&gt;
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Hermanni, Sirkuspelle}}
[[Kategorio:Finnaj porinfanaj televidaj programoj]]
[[Kategorio:Fikciaj finnoj]]
[[Kategorio:Fikciaj klaŭnoj]]</text>
      <sha1>jhv5j0md71s9ulx3aa4xz5f0aiphzg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>852699</id>
    <revision>
      <id>9479504</id>
      <parentid>9407001</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11072" sha1="kkcbg1rp7cj036l43h5fem43isvvvrx" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
&lt;!--|emblemo=National Museum of African American History and Culture Logo.jpg--&gt;
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = US-DC
| situo sur mapo =Centra Vaŝingtono
|Mapo en angulo=
|tipo1         = reliefo
|zomo=13
|estro=
|vizitantoj=
}}
La '''Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo''' ('''NMAUHK''', {{lang-en|'''National Museum of African American History and Culture'''}}, akronime '''NAAMHC''') estas etnografia, arta kaj historia muzeo ĉe la Smithsonian Institucio sur la [[National Mall]] en [[Vaŝingtono]], [[Usono]]. La muzeo estis establita en decembro 2003 kaj malfermita en septembro 2016 kun ceremonio gvidita fare de tiama prezidanto [[Barack Obama]]. La ideo fondi federacian muzeon de afrik-usona historio kaj kulturo povas esti spurita ĝis 1915, sed nur en la [[1970-aj jaroj]] ekestis premo por krei tian organizaĵon. La muzeo estis rajtigita en 2003. En 2006 terposedaĵo estis trovita kaj en 2009 konstrua dezajno  alsendita fare de Freelon Group/Adjaye Associates/Davis Brody Bond estis selektita. 

Konstruado komenciĝis en 2012, kaj la muzeo estis kompletigita en 2016. La NMAAHC estas la plej granda muzeo de la monda dediĉita al [[Afrik-usonanoj|afrik-usona]] historio kaj kulturo &lt;ref&gt;{{Cite web|date=23. mai 2019|title=13 destinations for African-American history and culture|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/top-10/10-destinations-to-visit-for-african-american-history-and-culture/|website=[[National Geographic Society]]}}&lt;/ref&gt;. 

En la unua plena jaro de operacio de la muzeo, ĝi estis vicigita kiel la kvara plej vizitata Smithsonian muzeo. La muzeo havas pli ol 40 000 objektojn en ĝia kolekto kaj ĉ. 3,500 el tiuj estas elmontritaj. La konstruaĵo estas 33,000 m² disigitaj sur 10 etaĝoj (kvin supre kaj kvin subgrunde). La ekspozicioj de la muzeo ricevis multe da laŭdo de kritikistoj.

== Konstruo ==
[[Dosiero:National_Museum_of_African_American_History_and_Culture_in_February_2020.jpg|eta|285x285ra|Muzea konstruaĵo de la ''Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo'' (februaro 2020)]]
[[Dosiero:National_Museum_of_African_American_History_and_Culture_(97874).jpg|eta|284x284ra|La kontempla korto]]
La bazŝtono de la muzeo estis metita la 22-an de februaro 2012 &lt;ref name=&quot;groundbreaking&quot;&gt;{{Cite news|last=Cohen|first=Patricia|date=22. februar 2012|title=Making Way for a Dream in the Nation's Capital|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2012/02/23/arts/design/groundbreaking-for-the-museum-of-african-american-history.html|access-date=22. februar 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TrescottGround&quot;&gt;{{Cite news|last=Trescott|first=Jacqueline|date=22. februar 2012|title=African American Museum Groundbreaking Showcases Living History|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/african-american-museum-groundbreaking-showcases-living-history/2012/02/21/gIQAQGafTR_story.html|access-date=22. februar 2012}}&lt;/ref&gt;. Prezidanto Barack Obama kaj muzeodirektoro Lonnie Bunch donis paroladojn dum la ceremonio. Aktorino Phylicia Rashād estis ceremoniestro, kaj muziko kaj poezio estis prezentitaj fare de Denyce Graves, Thomas Hampson kaj la Heredaĵo-Signature Chorale. 

NAAMHC estas la plej profunda muzeo sur la National Mall. 24 metroj estis fositaj malsupren por meti la fundamenton &lt;ref name=&quot;SernovitzBuild&quot;&gt;{{Cite news|last=Sernovita|first=Daniel J.|date=26. desember 2013|title=Behind the Fences of the Smithsonian's African American Museum|work=Washington Business journal|url=http://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2013/12/behind-the-fences-of-the-smithsonians.html|access-date=December 27, 2013}}&lt;/ref&gt;. La [[Domsupro-festo|domsupra]] ceremonio okazis en oktobro 2014 &lt;ref name=&quot;sinhatrek&quot;&gt;{{Cite news|last=Sinha|first=Vandana|date=2. februar 2016|title=Lonnie Bunch's 10-year trek to showcase African-American history|work=Washington Business Journal|url=http://www.bizjournals.com/washington/blog/2016/02/knight-at-the-museum-lonnie-bunchs-10-year-trek-to.html|access-date=3. februar 2016}}&lt;/ref&gt;. 

Tiun saman monaton, la Smithsonian sciigis ke la NMAUHK ricevis 162 milionojn USD en donacoj, dum la totalaj konstrukostoj estis 250 milionoj USD. Por subteni la [[Kvestado|kvestadon]], la Smithsonian diris ke ĝi kontribuus parton de kio mankis por kompletigi la konstruaĵon &lt;ref&gt;{{Cite news|last=McGlone|first=Peggy|date=20. oktober 2014|title=Smithsonian Announces $1.5 Billion Fundraising Effort|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/museums/smithsonian-announces-15-billion-fundraising-effort/2014/10/20/b853634e-586d-11e4-8264-deed989ae9a2_story.html|access-date=21. oktober 2014}}&lt;/ref&gt;. 

La konstruaĵkorpo estis finita kun vitro en la fenestromalfermaĵoj la 14an de aprilo 2015. En la sama tago, la instalaĵo de la 3,600 bronz-koloraj paneloj sur la ekstero povis komenciĝi &lt;ref name=&quot;sinhatrek&quot; /&gt;.

=== La malfermo ===
Ava DuVernay estis komisiita por krei filmon por la malfermo de la muzeo la 24-an de septembro 2016. Tiu filmo, la ''28-an de aŭgusto: A Day in the Life of a People'' (2016), prezentas ses gravajn okazaĵojn en afrik-usona historio; ĉio okazis en la dato de la 28-a de aŭgusto &lt;ref name=&quot;Essence-NMAAHC-2016&quot;&gt;{{Cite news|last=Davis|first=Rachaell|date=22. september 2016|title=Why Is August 28 So Special To Black People? Ava DuVernay Reveals All In New NMAAHC Film|work=Essence (magazine)|url=http://www.essence.com/2016/09/22/ava-duvernay-premiere-nmaahc}}&lt;/ref&gt;. La filmo estas 22 minutojn longa kaj havas aspektojn de Lupita Nyong'o, [[Don Cheadle]], Regina King, David Oyelowo, [[Angela Bassett]], Michael Ealy, Gugu Mbatha-Raw, André Holland kaj Glynn Turman. La filmo montras la reĝon [[Vilhelmo la 4-a (Britio)|Vilhelmo la 4-a]] akceptantan la Sklaveco-Abolicio-Leĝon de Britio en 1833, la [[Linĉado|linĉadon]] de 14-jaraĝa [[Emmett Till]] en [[Misisipio]] en 1955, la publikigon de la unua [[Motown]]- kanto se temas pri atingi la pinton de la [[Furorlistoj|furorlisto]]; &quot; ''Please Mr. Postman'' &quot; de La Marvellettes, [[Martin Luther King Jr.]] la parolado de &quot; [[I Have a Dream]] &quot; de 1963, [[Uragano Katrina]] en 2005 kaj la nokto tiama senatano [[Barack Obama]] akceptis la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokratan]] nomumon por prezidanto ĉe la 2008-datita Demokrata Nacia Konvencio.

La 24-an de septembro 2016, prezidanto Barack Obama formale malfermis la novan muzeon kun kvar generacioj de la familio Bonner, de 99-jaraĝa Ruth Bonner, kiu estis la filino de eskapinta sklavo, ĝis ŝia pranepo, Christine. Kune kun Obama, Ruth kaj ŝia familio sonoregis la ''[[:en:Freedom_Bell,_American_Legion|Freedom Bell]]'' (''Liberecsonorilo'') por malfermi la muzeon &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Limbong|first=Andrew|date=31. august 2017|title=Ruth Bonner, Woman Who Helped Open Smithsonian African-American Museum, Dies|url=https://www.npr.org/2017/08/31/547646636/ruth-bonner-woman-who-helped-open-smithsonian-african-american-museum-dies|access-date=1. september 2017|website=NPR}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|last=Contrera|first=Jessica|date=25. september 2016|title=Descended from a slave, this family helped to open the African American Museum with Obama|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/25/descended-from-a-slave-this-family-helped-to-open-the-african-american-museum-with-obama/|access-date=September 1, 2017}}&lt;/ref&gt;. La [[sonorilo]] venis de la unua baptista preĝejo fondita de kaj por afrik-usonanoj en 1776 en [[Williamsburg]], [[Virginio]] &lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Long Silent Bell Rings, Representing Unfinished Work of Freedom &amp; Equality|language=en|work=NBC News|url=https://www.nbcnews.com/news/nbcblk/let-freedom-ring-first-baptist-church-williamsburg-rings-its-bells-n508526|access-date=1. september 2017}}&lt;/ref&gt; kiu tiutempe malpermesis [[Nigrulo|nigrulojn]] renkonti aŭ prediki &lt;ref name=&quot;contrerasopening&quot;&gt;{{Cite news|last=Contrera|first=Jessica|date=24. september 2016|title=African-American Museum Opening: 'This place is more than a building. It is a dream come true.'|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/09/24/african-american-museum-opening-a-historic-day-on-the-national-mall/?hpid=hp_hp-top-table-main_museum-ledeall-10am%3Ahomepage%2Fstory|access-date=24. september 2016}}&lt;/ref&gt;. 

La muzeo havis rekordajn altajn vizitnombrojn tuje de ĝia malfermo.

== Kolekto ==
[[Dosiero:Benjamin_Banneker_statue_at_the_National_Museum_of_African_American_History_and_Culture.jpg|eta|Statuo de [[Benjamin Banneker]]]]
La muzeo havas pli ol 5,000 objektojn de la periodo inter [[sklaveco]] kaj la nuntempo. La kolektoj de la NMAAHC kovras gravajn periodojn de afrik-usona historio kaj afrikaj originoj; ili inkluzivas la historion de [[sklaveco]], la [[Rekonstrua Epoko|Rekonstruo epoko]], la [[Harlema renesanco|Harlem renesanco]], la [[civitanrajta movado]] de la [[1950-aj jaroj]] kaj [[1960-aj jaroj]], kaj la [[21-a jarcento]]. La ekspoziciobjektoj inkluzivas: 

* la [[Harriet Tubman]] kolekto, kiu inkluzivas ŝian himnon kaj mantelon donacita fare de [[Reĝino Victoria]] &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Trescott|first=Jacqueline|date=11. mars 2010|title=Collector Donates Harriet Tubman Artifacts to African American History Museum|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/03/10/AR2010031003451.html|access-date=30. januar 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[Leĝoj Jim Crow|Jim Crow]] vagono ([[aŭtobuso]] kun rase apartigita sidloko)
* ruĝa [[Cadillac]] [[kabrioleto]] posedata fare de [[Chuck Berry]] (1973)
* la ''Black Fashion Museum Collection'' (ĉirkaŭ 1000 eroj)
* PT -13 Stearman trejnaviadilo de 1942 de la Tuskegee Pilotoj ( [[Dua Mondmilito]] )
* Arto de Charles Alston, John Biggers, Elizabeth Catlett, Jacob Lawrence, Lorna Simpson, [[Romare Bearden]], Archibald John Motley Jr., Henry Ossawa Tanner kaj Frederick C. Flemister
* La [[ĉerko]] de Emmett Till de 1955
* Sklavkabano de Insulo Edisto en [[Suda Karolino]]. Transloĝite al la muzeo kaj rekonstruita tie.
* [[Selmer Company|Selmer]] [[trumpeto]] de [[Louis Armstrong]]
* [[Piedkateno|Piedo]] kaj [[Mankateno|mankatenoj]] de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|Sudaj Ŝtatoj]] ([[Profunda Sudo|Profunda Suda]]) uzitaj antaŭ 1860. 

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://nmaahc.si.edu/ Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo]
* [http://siarchives.si.edu/history/national-museum-african-american-history-and-culture Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo] de la Smithsonian Instituciaj Arkivoj
* [https://artsandculture.google.com/partner/national-museum-of-african-american-history-and-culture Smithsonian Nacia Muzeo de Afrik-Usona Historio kaj Kulturo ĉe Google Kultura Instituto]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Naciaj muzeoj en Usono]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Etnografiaj muzeoj]]</text>
      <sha1>kkcbg1rp7cj036l43h5fem43isvvvrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friedrich Wilhelm Schuster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>854190</id>
    <revision>
      <id>9479322</id>
      <parentid>9445040</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="po8ltht6xcjupuc8kyiyrlsbx6rcr7h" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Friedrich Wilhelm SCHUSTER''' (naskiĝinta la {{daton|29|1|1824}} en [[Sebeș (Alba)|Sebeș]], mortinta la {{daton|4|2|1912}} en [[Sibiu]]) estis poeto, etnologo kaj teologo [[aŭstrio-Hungario|aŭstria]] kiu apartenis al la minoritato de la [[transilvaniaj saksoj]].

== Vivo ==
Post frekvento de lernejoj en [[Sighișoara]] kaj Sibiu li pasigis parton de siaj studoj ĉe la [[universitato de Lepsiko]], inter 1844 kaj 1846, pri teologio, filologio kaj pedagogio.&lt;ref&gt;[http://www.siebenbuergen-institut.de/zs/volltext/zfsl1996_151-166.pdf &quot;Leipzig und Siebenbürgen. Siebenbürger in Leipzig.&quot;]{{404|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Inter la transilvaniaj studentoj, post [[Johann Carl Schuller]] kaj Schuster iĝis ŝatanto de la ideoj de la [[fratoj Grimm]].&lt;ref&gt;[http://members.aon.at/fresh/maerchen/josef_haltrich.htm &quot;Josef Haltrich (1822 - 1886)&quot;]&lt;/ref&gt;
Reveninte al Sebeș li fariĝis en septembro 1846 orda instruisto ĉe la bazlernejo kie li enkondukis la fakon de [[gimnastiko]]. Samloke li komencis kolekti ĉion koncerne la kulturon de sia etnio: al li oni ŝuldas la unuan publikigon de transilvani-saksaj popolkantoj. En 1854 li nomumiĝis lernejestro de la mezlernejo de Sebeș; de 1869 li samloke ankaŭ animzorgantis. Schuster estis pastoro ankaŭ en [[Orăștie]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://arheologie.ulbsibiu.ro/publicatii/carti/cpvm/capitolul%202.htm |titolo=&quot;Așezări neolitice pe valea Mureșului.&quot; |alirdato=2024-02-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070419161926/http://arheologie.ulbsibiu.ro/publicatii/carti/cpvm/capitolul%202.htm |arkivdato=2007-04-19 }}&lt;/ref&gt; Laŭ Schuster liaj konvinkoj pri la germana kulturmisio troviĝas en multaj liaj poemoj.&lt;ref&gt;[http://www.mek.oszk.hu/02100/02114/html/211.html &quot;Vie culturelle et sociétés nationales&quot;]&lt;/ref&gt;

Krome verkis li politikajn poemojn kaj literaturhistoriajn eseojn en la germanlingva gazetaro. Liajn artikolojn oni utiligis ankaŭ en lernejoj.
Pri li esploradis ankaŭ [[Horst Schuller Anger]].

== Verkoj ==
* ''Siebenbürgisch-sächsische Volkslieder, Sprichwörter, Räthsel, Zauberformeln und Kinderdichtungen'', Wiesbaden/Sibiu 1865; reeldono en la eldonejo de M. Sändig, 1969
* &quot;Deutsche Mythen aus siebenbürgischsächsischen Quellen&quot;, ĉe: ''Archiv des Vereins für Siebenbürgische Landeskunde'', volumo 9, Sibiu 1870/71
* ''Gedichte'', Sighișoara 1858
* ''Gedichte'', Verlag W. Krafft, Sibiu 1896
* ''Alboin und Rosimund. Trauerspiel in fünf Aufzügen'' (tragedio), eldonejo Graeser, Vieno 1884
* ''Gedichte'', eldonejo Krafft, Sibiu 1896
* ''Aus meinem Leben'' (rememoroj, poemoj, tradukoj el popola poeziaro de la transilvaniaj saksoj), eldonis Horst Schuller Anger, eldonejo Kriterion, Bukareŝto 1981
* ''Der weiße Büffelstier / Sächsische Sagen'', eldonejo Ion Creangă, Bukareŝto 1989
* ''Seid einig. Abschiedsrede von Mühlbach'' (parolado okaze de la adiaŭo ĉe la foriro el Sebeș), presita manuskripto, 1869
* ''Festrede, gehalten am 30. Mai 1889 bei der feierlichen Enthüllung des zum Andenken an den am 13. Oktober 1479 errungenen Sieg auf dem Brotfelde errichteten Denkmals'' (festprelego okaze de monumentsenvualigo okaze de datreveno de la batalo ĉe Câmpul Pâinii kontraŭ la otomanoj), Vieno 1889 (speciala suplemento de &quot;Siebenbürgisch-deutsches Tageblatt&quot;, nr. 4712)

== Literaturo ==
* [[Carl Göllner]] / [[Joachim Wittstock]] (red.): ''Die Literatur der Siebenbürger Sachsen in den Jahren 1849 bis 1918'', Bukareŝto 1979
* [https://web.archive.org/web/20080126063918/http://www.hausderheimat-nuernberg.de/bibliothek.php?bereich=E.LTR&amp;suchwort=&amp;start=100 pri verkistoj el Banato, Transilvanio, Satu Mare kaj Bukovino]

== Notoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Schuster, Friedrich Wilhelm}}

[[Kategorio:Germanlingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj saksoj]]
[[Kategorio:Luteranaj pastroj]]
[[Kategorio:Lernejestroj]]
[[Kategorio:Etnologoj]]</text>
      <sha1>po8ltht6xcjupuc8kyiyrlsbx6rcr7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jaakko Sahimaa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>861833</id>
    <revision>
      <id>9479389</id>
      <parentid>9011994</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="g207b06t128zecaddmoyte3bfiohkwp" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Jaakko SAHIMAA''' (familia nomo ĝis 1944 Varis) (27a de aprilo 1923, [[Keitele]] - 24a de junio 2005, [[Siilinjärvi]]) estis finna verkisto.

La gepatroj de Sahimaa estis malgrandfarmisto Viljami Fredrik Varis kaj Saimi Maria Hämäläinen. Jaakko Sahimaa iris al la Daŭriga Milito kiel 17-jaraĝa volontulo kaj estis sur la Rukajärvi-fronto dum la milito. Post la milito, Sahimaa laboris kiel predikisto de la pentekosta reviviĝo en [[Hyrynsalmi]]. En la 1960-aj jaroj, Sahimaa moviĝis al [[Suomussalmi]], kie granda parto de liaj libroj estis skribita. Ekde 1988, Sahimaa vivis en [[Siilinjärvi]]. El la romano ''Konstaapelin yllättävä ratkaisu'' de Jaakko Sahimaa estas filmo farita laŭ la intrigo en 2016. La filmo nomiĝas ''Sakkeus, tule nopeasti!''

Sahimaa estis edziĝinta al Aino Esteri Räsänen ekde 1959.

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAULTSORT:Sahimaa, Jaakko}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>g207b06t128zecaddmoyte3bfiohkwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olga Geszti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874603</id>
    <revision>
      <id>9479464</id>
      <parentid>8780664</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2631" sha1="f0gorzfp9we7b5kadi43ys8hgsui47q" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}}''' [gesti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Geszti Olga''' estis [[Hungario|hungara]] [[hematologio|hematologo]], [[radiobiologio|radiobiologo]], [[oficiro]]. Ŝia geedziĝa nomo (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) estis ''Kovács Károlyné'' [kovAĉ kArojnE], ŝia [[patro]] estis [[József Geszti]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM324942 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.wikidata.org/wiki/Q115821585 wikidata&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1910|10|15}} en [[Gyula]], ŝi mortis {{mortotago|1980|2|1}} en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Ŝi maturiĝis en [[Debrecen]] en 1928, poste ŝi akiris medicinan diplomon en [[Universitato de Debrecen|Scienca Universitato István Tisza]] en [[1934]] kaj en 1943 ŝi kompletigis sian diplomon pri laboratoriaj scioj. En la jaroj 1944 kaj 1945 ŝi laboris en hospitala laboratorio en Budapeŝto. Inter 1945–1949 ŝi estis ĉefkuracisto en Debrecen kaj apud Budapeŝto, poste ŝi iĝis [[majoro]] en la armeo. Inter 1954-1958 ŝi laboris en hospitalo de [[Pekino]] kun sia edzo, poste same en armea statuso ŝi laboris en laboratorio aŭ instituto, fine ŝi pensiuliĝis en 1972 kun la rango de subkolonelo. Intertempe ŝi kandidatiĝis en 1969 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ŝia scienca ĉeftemo estis la hematologiaj aspektoj de radiadbiologio, ĉefe kun la diagnozaj problemoj de akuta radiadmalsano kaŭzita de [[joniga radiado]]. Ŝi edziniĝis en 1937 kaj naskis filinon en 1941. Ŝi ricevis solan [[premio]]n en 1960.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''A traumás shock laboratóriumi diagnózisa.'' (1951)
* ''Experimental Data about the Heparin Neutralizinig Effect of Intravenously Administered Calcium.'' (kunaŭtoro, 1958)
* ''Az akut sugárbetegség diagnózisa a vér alakos elemeinek mennyiségi és minőségi változásai alapján.'' ([[disertaĵo]], 1966)
* ''Auswirkung der medizinischen Strahlenbelastung auf die Membranpermeabilität der Erythrozyten im Blutkreislauf.'' (1971)

== Fontoj ==
* [https://www.nevpont.hu/index.php/palyakep/geszti-olga-fedc6 biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Unua}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Geszti Olga}}

[[Kategorio:Hungaraj hematologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj radiobiologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj oficiroj]]
[[Kategorio:Hungaraj judoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>f0gorzfp9we7b5kadi43ys8hgsui47q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dancer in the Dark</title>
    <ns>0</ns>
    <id>875550</id>
    <revision>
      <id>9479443</id>
      <parentid>9234668</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3325" sha1="5r1iwn70myp2y95e3b91f5h5buibucd" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto filmo}}
'''''Dancer In The Dark''''' (Dancistino en la malhelo) estas dan-german-franc-ital-sved-brit-usona [[filmo]], kiel melodrama muzikalo psikologia kaj avangarda de la jaro [[2000]], reĝisorita kaj verkita de [[Lars von Trier]]. En tiu muzikala dramo en angla aperas la islanda kantistino [[Björk]] kiel ĉefa protagonistino; sekvas [[Catherine Deneuve]], David Morse, Peter Stormare kaj Joel Grey. La filmo rakontas la historion de Selma, migranta laboristino devena de Ĉeĥoslovakio translokiĝinta en Usonon, kiu suferas de okula degenera malsano, kaj revas dum laboras en fabriko. Selma ŝparas por povi pagi operacion, kiu evitus, ke ŝia filo suferu la saman malsanon, kvankam, finfine, ŝi frontos akuzojn de mortigo kaj [[mortokondamno]].

Filmado komenciĝis en frua 1999, kaj la filmo estis montrita en [[2000]] en la 53-a [[Festivalo de Cannes]]. Björk ricevis la premion de la plej bona aktorino pro sia rolo, sed ŝi diris ke la filmado estis tiom laciga korpe kaj emocie ke ŝi neniam denove aktoros. La muziko kiun Björk kreis por la filmo aperis en albumo kun la titolo ''Selmasongs''.

La filmo sekvas la tendencon [[Dogmo 95]].

''Dancer In The Dark'' estas la tria ero de la filma trilogio ''Ora Koro'', kiun kompletas ''Breaking the Waves'' kun [[Emily Watson]], kaj ''Idioterne''; ĉiuj historioj de martiroj pro amo, kies ĉefa aspiro estas superi la malfacilaĵojn de la mondo.

==Intrigo==
{{Intrigo}}
En la 1960-aj jaroj, Selma Jezkova estas enmigrantino ĉeĥoslovaka, instalita en urbeto de Usono kun sia filo Gene, 12-jaraĝa. Ŝi pene laboras senripoze por klopodi kolekti la monon necesan por pagi al sia filo okulan operacion antaŭ lia dektria datreveno. Gene fakte suferas {{N|hereda malsano}} kiu rezultos kiel, ĉe lia patrino, en blindeco. Por elturniĝi, Selma laboras kiel premistino en metalurgia fabriko, trans siaj kapabloj kaj ekster la reguloj de sekureco.

Ŝi distras nur per la partopreno en muzikala komedio de la amatora ĥoro de sia kvartalo. Iam, Selma kaj Bill, ŝia najbaro, interŝanĝas siajn sekretojn: ŝi pli kaj pli blindiĝas kaj li kaŝas al sia edzino Linda, ke li ruiniĝis. Bill finfine ŝtelas el Selma la ŝparojn kiuj estus devinta por savi sian filon; sekvas katastrofa serio de okazaĵoj. 
{{Intrigofino}}

== Geaktoraro kaj roluloj ==
* [[Björk]]: Selma Ježková
* [[Catherine Deneuve]]: Kathy (Cvalda)
* David Morse: Bill Houston
* Peter Stormare: Jeff
* Jean-Marc Barr: Norman
* Joel Grey: Oldřich Nový
* Cara Seymour: Linda Houston
* Siobhan Fallon: Brenda
* Vladica Kostic: Gene Ježek
* Vincent Paterson: Samuel
* Željko Ivanek: la funkciulo
* [[Udo Kier]]: Dro. Pokorný
* Jens Albinus: Morty
* Reathel Bean: la juĝisto
* Michael Flessas
* Mette Berggreen: la akceptistino
* Lars Michael Dinesen: defendestro
* Katrine Falkenberg: Suzan
* [[Stellan Skarsgård]]: la doktoro

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bbc.co.uk/films/2000/09/13/dancer_in_the_dark_review.shtml Recenzo de Sian Kirwan - BBC]
* [https://web.archive.org/web/20051125140438/http://www.thefilmexperience.net/Reviews/dancerinthedark.html Recenzo ĉe ''The Film Experience'']

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Usonaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2000]]
[[Kategorio:Usonaj muzikaj filmoj]]
[[Kategorio:Usonaj dramaj filmoj]]</text>
      <sha1>5r1iwn70myp2y95e3b91f5h5buibucd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferenc Bozók</title>
    <ns>0</ns>
    <id>877998</id>
    <revision>
      <id>9479369</id>
      <parentid>8808182</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="0kqfxbsriq377xfvr0d0d4aurzycslg" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} en 2016
|naskonomo            = 
}}
'''[[Francisko|Ferenc]] Bozók,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Bozók Ferenc''' estas [[Hungario|hungara]] [[instruisto]], piarista [[monaĥo]], [[pastro]], [[poeto]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM216416 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1973|10|8}} en [[Gyöngyös]]&lt;!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} akiris pedagogian diplomon en [[Universitato Károly Eszterházy|Altlernejo Károly Eszterházy]] en [[1995]]. Post la diplomo li instruis en [[bazlernejo]] de [[Gyöngyöspata]]. En 2004 li aliĝis al la [[piaristoj]] kaj post 4 jaroj li akiris teologian diplomon en [[Teologia Monaĥa Altlernejo Sapientia]]. Inter 2007-2021 li instruis en piaristaj lernejon en pluraj provincaj urboj, dum en 2011 li pastriĝis. Ekde 2021 li gvidis la altlernejan [[kapelo]]n. Libertempe li kontribuis poemojn, eseojn.

== Elektitaj libroj ==
* ''Szélkutya'' (poemoj, eseoj, 2007)
* ''Tükörkrisztus'' (eseoj, 2009)
* ''Azúrtemető'' (poemoj, eseoj, 2010)
* ''Kortársalgó'' (intervjuoj, 2013)
* ''Nagyvilági esszék'' (studoj, eseoj, 2018)

== Fontoj ==
* [https://uveghegykiado.hu/bozok-ferenc/ biografio hungare kun foto]
* [https://piarista.hu/tizsorosok-bozok-ferenc/ biografio hungare]
* [https://bozokferenc.blogspot.com/ propra paĝo]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bozok Ferenc}}

[[Kategorio:Hungaraj instruistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]]
[[Kategorio:Hungaraj pastroj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>0kqfxbsriq377xfvr0d0d4aurzycslg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Arcade Machine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>881561</id>
    <revision>
      <id>9479553</id>
      <parentid>8858405</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5242" sha1="f215l1vu1vcjorxszwgl8cudvl1bosv" xml:space="preserve">{{kursiva titolo}}
{{Informkesto komputila kaj videoludo
|nomo =The Arcade Machine
|dosiero =The_Arcade_Machine_cover.jpg
|grandeco de dosiero =
|priskribo de dosiero =
|dato de lanĉo=1982
|ĝenro =Ludkreada sistemo
|disvolvisto =[[Doug Carlston]], Chris Jochumson
|eldoninto =[[Broderbund]]
|necesaj komponaĵoj =
|lingvo(j) =
|serio =
|antaŭulo =
|sekvulo =
|platformo=[[Apple II]], [[8-bitaj Atari-komputiloj]]
}}
'''''The Arcade Machine''''' ({{eo}} '''''La Arkada Maŝino''''') estas ludkreada sistemo verkita de Chris Jochumson kaj [[Doug Carlston]] por [[Apple II]] kaj publikigita de [[Broderbund]] en [[1982]].&lt;ref name=giantlist/&gt; Louis Ewens sekve adaptis ĝin al [[8-bitaj Atari-komputiloj]].&lt;ref name=giantlist/&gt; Broderbund organizis konkurson de [[januaro]] ĝis [[junio]] [[1984]], kie la plej bona uzanto-kreita ludo ricevis premion de $1,500 en aparataro kaj programaro.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=fi4EAAAAMBAJ |title=InfoWorld |date=30 January 1984| publisher=InfoWorld Media Group, Inc. |via=Google Books}}&lt;/ref&gt; Jochumson ankaŭ verkis ''[[Track Attack]]'' por Broderbund.

==Ludomaniero== 
La ludo permesas al ludantoj krei malamikajn [[eksterteranoj]]n same kiel tiujn viditajn en ''[[Galaxian]]''. La enluda redaktilo permesas desegni kaj animacii malamikojn, ludantojn kaj eksplodojn, doni instrukciojn al malamikoj pri movado aŭ pafado, desegni fonojn kaj titolajn ekranojn, krei son-efektojn kaj muzikon, sed ankaŭ agordi diversajn regulojn de la ludo. Finitaj ludoj sekve estas saveblaj en diskoj por ebligi sian aŭtonoman funkciadon.&lt;ref name=&quot;manual&quot;&gt;{{cite book |title=The Arcade Machine Manual |date=1982 |publisher=Broderbund |url=http://www.digitpress.com/library/manuals/atari8bit/arcade_machine.pdf}}&lt;/ref&gt;

==Recenzo== 
John F. Besnard recenzis la ludon por ''[[Computer Gaming World]]'', kaj deklaris ke &quot;''la produkto mem provizas la uzanton per granda kvanto da povo. Provu kelkajn el la demonstraj ludoj liveritaj en la malantaŭo de la disko por vidi la versatilecan potencialon de la produkto''.&quot;&lt;ref name=&quot;CGW8&quot;&gt;{{cite magazine |last=Besnard |first=John F. |title=The Arcade Machine |magazine=Computer Gaming World |date=Jan–Feb 1983 |volume=1 |issue=8 |pages=32, 45}}&lt;/ref&gt;

''[[The New York Times]]'' priskribis la ludon kiel &quot;hierofanton&quot; pro tio, ke ĝi donas al ne-programistoj la kapablon krei ludojn. Plue, la gazeto sugestis ke kun iom da estetika plibonigo, ''The Arcade Machine'' povus esti &quot;''ludo, kiun oni povus ludi preskaŭ eterne''&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1983/05/24/science/personal-computers-the-imaginative-path-to-designing-games.html|title=THE IMAGINATIVE PATH TO DESIGNING GAMES|date=24 May 1983|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt;

En [[1984]], ''[[InfoWorld]]'' nomis ĝin &quot;''mirinda programo''&quot;, kaj komparis ĝin favore kun ''[[Pinball Construction Set]]''.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; La ''InfoWorld's Essential Guide to Atari Computers'' nomis ĝin &quot;''vera majstroverko''&quot;.&lt;ref name=&quot;mace1984&quot;&gt;{{Cite book |last=Mace |first=Scott |url=https://archive.org/details/InfoWorlds_Essential_Guide_to_Atari/page/n85/mode/2up?view=theater |title=InfoWorld's Essential Guide to Atari Computers |date=1984 |publisher=Harper &amp; Row |year=1984 |isbn=978-0-06-669006-3 |pages=75}}&lt;/ref&gt;

Steve Panak de ''[[ANALOG Computing]]'' skribis, ke &quot;''The Arcade Machine ne estas por tiuj kun malforta stomako, nek por tiuj kun malforta menso. Komplekseco estas ŝlosilvorto ĉi tie. Tamen, malgraŭ tio, la programo estas surprize uzant-amika, danke al bonega dokumentado''&quot;. En la konkludo li avertis, ke &quot;''multaj, multaj, multaj horoj estas necesaj por krei kaj perfekte poluri vian ludon — kaj tio eĉ se vi ne estas perfektemulo''.&quot;&lt;ref name=panak&gt;{{cite journal |title=The Season's Software Sampler |issue=25 |date=December 1984 |last1=Panak |first=Steve |journal=ANALOG Computing |url=http://www.cyberroach.com/analog/an25/seasonsoftware.htm }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061115072525/http://www.cyberroach.com/analog/an25/seasonsoftware.htm |date=2006-11-15 }}&lt;/ref&gt;

La ludo viciĝis en la listo de plej bonaj vendoj laŭ la eldono de ''[[Creative Computing]]'' de [[septembro]] [[1984]].&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=Creative Computing |last1=Uston |first1=Ken |date=September 1984 |url=http://www.atarimagazines.com/creative/v10n9/157_A_family_affair_behind_t.php |title=A family affair; behind the scenes at Broderbund. |volume=10 |issue=9 |page=157 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091204232634/http://www.atarimagazines.com/creative/v10n9/157_A_family_affair_behind_t.php |date=2009-12-04 }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|refs=
&lt;ref name=&quot;giantlist&quot;&gt;{{cite web |last1=Hague |first1=James |title=The Giant List of Classic Game Programmers |url=https://dadgum.com/giantlist/}}&lt;/ref&gt;
}}

== Eksteraj ligiloj ==
*{{en}} [https://www.mobygames.com/game/42192/the-arcade-machine/ The Arcade Machine] ĉe [[MobyGames]]

{{DEFAŬLTORDIGO:Arcade Machine, The}}
[[Kategorio:Videoludoj aperintaj en 1982]]
[[Kategorio:Videoludoj de Broderbund]]
[[Kategorio:Videoludoj kreitaj en Usono]]
[[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Apple II]]
[[Kategorio:Videoludoj ludeblaj per 8-bitaj Atari-komputiloj]]</text>
      <sha1>f215l1vu1vcjorxszwgl8cudvl1bosv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Senato de Berlino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>889000</id>
    <revision>
      <id>9479229</id>
      <parentid>8923186</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1734" sha1="sygdlxcy2kx4z1zkqt2wzksxlegrcvv" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo}}
La '''Senato de Berlino''' ({{de}} ''Senat von Berlin'') estas la regiona registaro de la [[urbo-ŝtato]] (''[[Federacia lando (Germanio)|Land]]'') [[Berlino]], ĉefurbo de [[Germanio]]. Ĝi konsistas el ĉiuj senatanoj por la administrado de regionaj aferoj. La Senaton gvidas la reganta urbestro de Berlino, kiu elektas la aliajn membrojn de la registaro. Laŭ la [[konstitucio de Berlino]], ĝi estas respondeca antaŭ la berlina deputita ĉambro.

La Senato kunsidas en la ''[[Rotes Rathaus]]'', la centra [[urbodomo]] en la kvartalo [[Berlin-Mitte]]. Laŭ la konstitucio de Berlino, la Senato nuntempe konsistas el la reganta urbestro ({{de}} ''Regierender Bürgermeister'') kun la rango de ministro-prezidanto kaj dek senatanoj. La Senato disponas pri la reguliga povo kaj plenumas la ekzekutivan povon. La reganta urbestro havas du viculojn (''Bürgermeister''), kiuj ankaŭ okupas postenojn de senatanoj.

La administracio de la Senato estas reprezentata de la dek senatanoj, ĉiu kun specifa respondeca fako:
*Kulturo kaj Eŭropaj aferoj;
*Urba disvolvado, Loĝado kaj Publikaj konstruaĵoj;
*Ekonomio, Energio kaj Publikaj entreprenoj;
*Edukado, Junularo kaj Familio;
*Medio, Transporto, Klimato kaj Konsumantoj;
*Financoj;
*Integriĝo, Laboro kaj Sociaj aferoj;
*Interno, Ciferecigo kaj Sportoj;
*Justico kaj Diverseco;
*Scienco, Sano, Prizorgado kaj Egaleco.

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/senat/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161208114152/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/senat/ |date=2016-12-08 }} {{de}}

[[Kategorio:Politiko de Berlino]]
[[Kategorio:Subnaciaj parlamentoj|Berlino]]</text>
      <sha1>sygdlxcy2kx4z1zkqt2wzksxlegrcvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Finnaj heredaj malsanoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>908175</id>
    <revision>
      <id>9479446</id>
      <parentid>9476834</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2721" sha1="l5adwo572otmu3jctzd6qc9p8h3z7h9" xml:space="preserve">{{polurinda|la nun teksto estas haste farita, stile kaj enhave malmatura, kaj la anonima farinto de ĝi mem ne povas plibonigi la tekston - bonus komparoj kun iuj nacilingvaj versioj de la sama temo|montri=ne}}
[[dosiero:WHO_Rod.svg|dekstra|40ra]]
La termino '''Finna hereda malsano''' ([[finna lingvo|finne]] ''suomalainen tautiperintö'' aŭ ''suomalainen tautiperimä'') inkluzivas {{JN|hereda malsano}}, kiuj estas multe pli oftaj en [[Finnlando]], iuj ankaŭ en norda [[Svedio]], ol aliloke. Tamen la plej multaj el ili ne estas ordinaraj malsanoj en [[Finnlando]] aŭ norda Svedio. La plej multaj finnaj heredaj malsanoj peras intelektan malkapablon, sed kelkaj estas nur eksteraj anomalioj kaj eble sensaj kripliĝoj. Iuj estas tiaj, ke la infano kutime mortas en  [[utero]]. Ekzemple, estas komuna finna hereda malsano en [[Ranua]], kaj neniu el la portantoj de ĉi tiu malsano estas konata esti naskita vivanta. Malsanoj, kiuj apartenas al la finnaj heredaj malsanoj, estas ekzemple [[malsano de Salla]], kartilaga-hara hipoplasio, Cohen-sindromo, korioideremio, [[sindromo de Walker-Warburd]] kaj [[aspartilglukozaminurio]].

== Origino de la sanheredo ==
La heredon kaŭzis escepta loĝhistorio de Finnlando kaj komenco de terkultivado en Finnlando. Samaj kialoj klarigas, ke aliflanke en Finnlando preskaŭ tute mankas iuj malsanoj, kiuj estas pli ordinaraj aliloke. 

Proksimume ekde la jaro [[-2000|2000]] antaŭ la komenco de la kronologio, kiam [[terkultivado]] venis en Finnlando, iĝis genetika botelkolo. Tion peris, ke ĉasado-kolektado estis ŝanĝita al kultivado. Sed nur tio ne kapablas klarigi iĝon de la escepta malsaneca heredo. Iuj el tiuj malsanecoj estas escepte ordinaraj ankaŭ en [[Israelo]]. Proksimume inter la jaroj 1550 kaj 1600 loĝado vastiĝis al norda kaj suda Finnlando. [[Gustavo Vasa]] donis premiojn pri la transloĝiĝo por ke li kaj liaj sekvantoj menciante la finnan loĝantaron povu argumenti al Rusio, ke Svedio havas rajton inkludi tiujn areojn. Iĝis [[genetika drivo]], ĉar al iuj lokoj movis do eta genetika bazo.

== Venonteco de la sanheredo ==
En diversaj lokoj en Finnlando aperas plejparte diversaj malsanecoj de la heredo. La nuna enlanda transloĝiĝado vastigas aperon de tiuj malsanecoj, sed aliflanke ĝi multflankigas genetikan bazon, kaj tial la malsaneca heredo malfortiĝas iom post iom. Oni provas apogi malaperon de tiuj  malsanoj konsilante por loĝantoj de etaj finnaj komunumoj, ke la loĝantoj ne geedziĝu kun si alia.
&lt;!--
== Notoj == nur sencos kiam ESTOS referencoj kaj notoj
{{referencoj}}
--&gt;

{{medicinaj temoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Maloftaj malsanoj]]
[[Kategorio:Sanservo en Finnlando]]
[[Kategorio:Finnaj heredaj malsanoj| ]]</text>
      <sha1>l5adwo572otmu3jctzd6qc9p8h3z7h9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tania Aebi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>909621</id>
    <revision>
      <id>9479417</id>
      <parentid>9391523</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5828" sha1="7ungjm3b9i8nfxk0yoxd0oti53f0z8d" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Tania AEBI''' (naskiĝis la 7-an de oktobro [[1966]], en [[Novjorko]]) estas usona [[maristo]], [[velisto]], [[verkisto]], kaj [[aventuristo]], kiu fariĝis konata kiel la unua usonino kaj la plej juna persono kiu ĉirkaŭvelis la mondon sola.

== Frua vivo ==
Tania Aebi naskiĝis en [[Novjorko]] al svisa patro kaj germana patrino. Ŝi kreskis parte en Novjorko kaj parte en Eŭropo. Kiel [[adoleskulo]], ŝi ne montris klaran celdirekton en sia vivo, laborante kiel bicikla [[kuriero]] en Novjorko.

== Ĉirkaŭnavigada vojaĝo ==
[[Dosiero:Contessa_26_Nocturne_II_sailboat_3977.jpg|eta|Aebi velis la velboato ''Taylor 26'' kiam ŝi fariĝis la plej juna virino por [[Ĉirkaŭnavigado|ĉirkaŭnavigadi]] &lt;ref name=&quot;sailboatdata.com2&quot;&gt;{{cite news|title=Contessa 26: Sailboat Data|url=http://sailboatdata.com/viewrecord.asp?class_id=3532|accessdate=August 10, 2018|date=August 10, 2018}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220401102856/http://sailboatdata.com/viewrecord.asp?class_id=3532 |date=2022-04-01 }}&lt;/ref&gt;]]
Aebi ne prenis multe de velada fono sur ŝia vojaĝo. En 1984, kiam Aebi estis deksesjaraĝa, tuj antaŭ fini altlernejo, ŝia patro aĉetis boaton en Britio por ekvili ĝin reen trans la [[Atlantiko|Atlantika]] al [[Novjorko]]. Aebi akompanis lin kaj dum la tuta jaro ili velis de Britio al Hispanio, [[Portugalio]], [[Maroko]], [[Kanarioj]], la [[Karibio]], [[Bermudo]], ĝis alveni en  Novjorko en 1985. Ili tiel faris kiel komencantoj.&lt;ref name=&quot;emahomagazine.com2&quot;&gt;{{cite news|title=Tania Aebi: The eternal high-tide sailor|url=http://www.emahomagazine.com/tania-aebi-the-eternal-high-tide-sailor/|accessdate=August 11, 2018|date=August 11, 2018}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230925002905/https://emahomagazine.com/tania-aebi-the-eternal-high-tide-sailor/ |date=2023-09-25 }}&lt;/ref&gt;

En 1985, kiam Aebi estis 18-jaraĝa, ŝia patro proponis al ŝi elekton: aŭ iri al [[universitato]] aŭ entrepreni solveladon ĉirkaŭ la mondo. Ŝi elektis la duan, kaj ŝia patro aĉetis por ŝi 26-futan (7,9-metran) velŝipon nomitan &quot;Varuna&quot;.

Spite al sia malgranda sperto pri velado, Aebi ekvelis el Novjorko en majo 1985, komencante 27,000-mejlan (50,000-kilometran) vojaĝon kiu daŭris proksimume du jarojn kaj duonon. Ŝi finis sian vojaĝon en novembro 1987, revenante al Novjorko kiel 21-jarulino.

Dum sia vojaĝo, Aebi:

* Trapasis 14 markonektojn kaj 5 [[kontinento]]&lt;nowiki/&gt;jn
* Navigis tra pluraj danĝeraj situacioj, inkluzive terurajn ŝtormojn kaj maŝinajn paneojn
* Tute perdis la radionavigaciajn kapablojn kaj devis lerni navigacion per [[sekstanto]]
* Renkontis kaj enamiĝis al alia velisto, Olivier, kiun ŝi poste edziniĝis

Teknika diskuto ekestis ĉar dum mallonga etapo de ŝia vojaĝo (de [[Fiĝioj]] al [[Samoa]]), alia persono akompanis ŝin. Pro tio, kelkaj argumentis ke ŝia vojaĝo ne plene kvalifikas kiel &quot;sola&quot; ĉirkaŭvelado. Malgraŭ tio, la [[Guinness Book of World Records]] kaj la plimulto de la velŝipa komunumo agnoskas ŝian atingon &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-1991-02-05-9101060974-story.html|title=SEA CHANGE TANIA AEBI, UNOFFICIALLY THE FIRST AMERICAN WOMAN AND YOUNGEST PERSON TO SAIL AROUND THE WORLD ALONE, LONGS FOR THE CRUISING LIFE.|first=JILL|last=YOUNG MILLER|website=Sun-Sentinel|date=February 5, 1991|language=en-US|access-date=November 24, 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Postvojaĝa vivo ==
Post sia vojaĝo, Aebi verkis memoarlibron &quot;Maiden Voyage&quot; (1989), kiu iĝis sukcesa kaj tradukiĝis en plurajn lingvojn. Ŝi daŭrigis veladi kaj verkis artikolojn por veladaj revuoj &lt;ref name=&quot;publishersweekly&quot;&gt;{{Cite news|title=Publish Weekly: Maiden Voyage|url=https://www.publishersweekly.com/978-0-671-66653-8|access-date=11 August 2018|date=11 August 2018}}&lt;/ref&gt;.

Ŝi edziniĝis al Olivier, kiun ŝi renkontis dum sia vojaĝo, kaj ili havis du filojn. Ili daŭrigis aventuri kune, entreprenante plian longan veladon kun siaj infanoj.

En 2008, Aebi publikigis duan libron, &quot;I've Been Around&quot;, dokumentante ŝian familian vojaĝon trans [[Pacifiko]] &lt;ref name=&quot;vnews.com&quot;&gt;{{cite news|title=Illustrated Interview: Tania Aebi, of Corinth|url=https://www.vnews.com/Corinth-resident-Tania-Aebi-talks-about-her-solo-circumnavigation-of-the-world-140110260|date=August 10, 2018}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180810235414/https://www.vnews.com/Corinth-resident-Tania-Aebi-talks-about-her-solo-circumnavigation-of-the-world-140110260 |date=2018-08-10 }}&lt;/ref&gt;.

== Heredaĵo ==
Tania Aebi restas grava figuro en la velada mondo, precipe por virinoj en la sporto. Ŝia sukceso montris al junaj virinoj ke ili povas entrepreni kaj sukcesi en grandaj aventuroj tradicie konsiderataj virterenaj.

Ŝi ofta prelegisto kaj inspiranto por junuloj, kaj ŝia historio daŭre cititiĝas kiel ekzemplo de kuraĝo, decidemo kaj aventuremo &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://premierespeakers.com/tania_aebi/bio|title=Tania Aebi Bio; Premiere Motivational Speakers Bureau|publisher=Premierespeakers.com|accessdate=October 31, 2011}}&lt;/ref&gt;.

== Bibliografio ==

* Aebi, Tania (1989). ''Maiden Voyage''. Ballantine Books. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0345410122&lt;/nowiki&gt;.
* Aebi, Tania; Brennan, Bernadette (2008). ''I've Been Around''. Sheridan House. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1574092639&lt;/nowiki&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Oficiala retejo|http://www.taniaaebi.com/}}
* [https://sailboat.guide/contessa-26 boato de Tania Aebi, la Contessa/Taylor 26] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250505163343/https://sailboat.guide/contessa-26 |date=2025-05-05 }}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Aebi, Tania}}

[[Kategorio:Usonaj maristoj]]
[[Kategorio:Usonaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1966]]
[[Kategorio:Unuopaj ĉirkaŭnavigaciistoj]]</text>
      <sha1>7ungjm3b9i8nfxk0yoxd0oti53f0z8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>911971</id>
    <revision>
      <id>9479054</id>
      <parentid>9478512</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* R */</comment>
      <origin>9479054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32570" sha1="swxhiyxfz0pk9i9x0sum8n9h6ux1uge" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo):
* Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]]
*{{EnhavTabelo|alf=L}}
== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László L. Lőrincz]]
* [[László L. Menyhért]]
* [[Lajos Labádi]]
* [[János Lackfi]]
* [[Miklós Lackó]]
* [[Dezső Laczkó]]
* [[Miklós Laczkovich]]
* [[Erzsébet Ladányi]]
* [[László Ladányi (jezuito)]]
* [[Sándor Ladányi]]
* [[János Ladó]]
* [[Gábor Lajta]]
* [[László György Lajtha]]
* [[Ferenc Lakits]]
* [[János Lakos]]
* [[Frigyes Lám]]
* [[Kálmán Lambrecht]]
* [[András Lánczi]]
* [[Gyula Lánczy]]
* [[Kornél Lánczos]]
* [[Sándor Láng]]
* [[Judit Lannert]]
* [[Ede Jacobi Lányi]]
* [[Viktor Géza Lányi]]
* [[Károly Lassovszky]]
* [[Lajos Lassú]]
* [[Samu Lasz]]
* [[Andor László]]
* [[András László (budhisto)]]
* [[Elek László]]
* [[Géza László]]
* [[János László]]
* [[Sándor László-Bencsik]]
* [[Lajos Latkóczy]]
* [[Éva Lax]]
* [[György Lázár (urbestro)]]
* [[Lajos Lazarovits]]
* [[Ágost Lechner]]
* [[Gyula Lechner]]
* [[Ferenc Ledényi]]
* [[Béla Lederer]]
* [[Emma Léderer]]
* [[Miksa Léderer]]
* [[Sándor Lederer (oficisto)]]
* [[Béla Leffler]]
* [[Béla Norbert Legányi]]
* [[György Legeza]]
* [[Erzsébet Légrády]]
* [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]]
* [[Joachim Leimdörfer]]
* [[Ödön Lénárd]]
* [[Antal Lepold]]
* [[Ferenc Lénárd]]
* '''[[Philipp Lenard]]'''
* [[Ágota Lénárt]]
* [[Adalbert Béla Lengyel]]
* [[Árpád Lengyel]]
* [[Árpád Lengyel (naĝisto)]]
* [[Balázs Lengyel]]
* [[Béla Lengyel (1844)]]
* [[Emil Lengyel]]
* [[József Lenhossék]]
* [[Mihály Lenhossék]]
* [[Mihály Ignác Lenhossék]]
* [[Barnabás Lenkovics]]
* [[József Lenz]]
* [[Antal Leszler]]
* [[Katalin Lévai]]
* [[Imre Lévay]]
* [[Ernő Levius]]
* [[Esztella Levko]]
* [[Lajos Lévy]]
* [[István Lichteneckert]]
* [[Mór Liebmann]]
* [[Aurél Liffa]]
* [[Lajos Ligeti]]
* [[Arisztid Lindenmayer]]
* [[Ildikó Lipcsey]]
* [[István Lipka]]
* [[Tamás Lipták]]
* [[Pál Lipták (antropologo)]]
* [[István Lipthay]]
* [[Ödön Literáty]]
* [[György Litván]]
* [[Miklós Locsmándi]]
* [[Alajos Loczka]]
* [[József Loczka]]
* [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]]
* [[Menyhért Lónyay]]
* [[Ferenc Lopussny]]
* [[Barnabás Lőrincz]]
* [[Zsuzsa Lőrincz]]
* [[Lajos Lőrincze]]
* [[Ernő Lorsy]]
* [[József Lőte]]
* [[Rozi Lovas]]
* [[Gyula Lovass]]
* [[Sándor Lovassy]]
* [[László Lovász]]
* [[Pál Lővei]]
* [[József Lovrich]]
* [[Lipót Lőw]]
* [[Tibor Lőw]]
* [[Sámuel Löwinger]]
* [[Gyula Luckhaub]]
* [[Döme Lugosi]]
* [[Dénes Lukács (psikologo)]]
* [[István Lukács]]
* [[János Lukács (historiisto)]]
* [[László György Lukács]]
* [[László Lukács (monaĥo)]]
* [[Tamás Lukács]]
* [[János Lukácsy]]
* [[Sándor Lumniczer]]
* [[Tibor Lutter]]
* [[Elvira Lux]]
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Sándor M. Kiss]]
* [[Klára M. Rásky]]
* [[Béla Machik]]
* [[Lukács Mácsay]]
* [[Valér Ignác Maczki]]
* [[Gyula Madarassy-Beck]]
* [[János Madarassy]]
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Andor Máday]]
* [[István Máday]]
* [[Izidor Máday]]
* [[Sándor Mágócsy-Dietz]]
* [[Imre Magyar (kuracisto)]]
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]]
* [[Gábor Magyar (piaristo)]]
* [[Ince Magyarász]]
* [[Zoltán Magyary]]
* [[Antal Mailáth]]
* [[György Mailáth (1854–1924)]]
* [[István Majer]]
* [[Balázs Major]]
* [[Ervin Major]]
* [[György Major]]
* [[György Majtényi]]
* [[László Majzon]]
* [[Endre János Makai]]
* [[Béla Makkai]]
* [[Pál Makó]]
* [[Ferenc Maksay]]
* [[Mihály Malán]]
* [[Elemér Mályusz]]
* [[Gyula Mandello]]
* [[György Mándy]]
* [[Stefánia Mándy]]
* [[Károly Mangold]]
* [[Károly Mannheim]]
* [[Károly Manherz]]
* [[Vilmos Manninger]]
* [[Sándor Marberger]]
* [[Henrik Marczali]]
* [[Csaba Marczinka]]
* [[Veronika Marék]]
* [[Ede Margalits]]
* [[Antal Margittai]]
* [[Tivadar Margó]]
* [[István Margócsy]]
* [[József Máriáss]]
* [[Béla Máriássy]]
* [[Sándor Máriássy]]
* [[Miklós Marik]]
* [[Vilmos Mariska]]
* [[Tivadar Márk]]
* [[Sámuel Márkfi]]
* [[Hugó Márki]]
* [[Dezső Markó]]
* [[Jenő Markó]]
* [[György Markos]]
* [[Mátyás Antal Markovics]]
* [[Pál Markovics]]
* [[Györgyi Markovits]]
* [[András Márkus (informatikisto)]]
* [[Dezső Márkus]]
* [[Gábor Márkus (kuracisto)]]
* [[László Márkus (reĝisoro)]]
* [[Károly Maróthy]]
* [[Miklós Martin]]
* [[Boldizsár Marcell Marton]]
* [[Attila Marosvári]]
* [[Jenő Márton]]
* [[József Marton (pastro)]]
* [[Lajos Márton (arkeologo)]]
* [[Lajos Marton (teologo)]]
* [[Miksa Marton]]
* [[Ferenc Mártonfi]]
* [[Ernő Massány]]
* [[Endre Masznyik]]
* [[Áron Máthé]]
* [[Gábor Máthé]]
* [[Károly Mathia]]
* [[Elek Matolay]]
* [[Miklós Matolcsy]]
* [[Tamás Matolcsy]]
* [[Jolán Mátrai]]
* [[László Mátrai]]
* [[Michal Matunák]]
* [[Péter Matuska]]
* [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]]
* [[Béla Mauritz]]
* [[Ferenc Kolos Mayer]]
* [[Ferenc Mayer-Lambert]]
* [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]]
* [[Engelbert Nándor Mázy]]
* [[János Meczner]]
* [[Ferenc Medgyessy]]
* [[Pál Medgyessy (matematikisto)]]
* [[László Medura]]
* [[Endre Medvigy]]
* [[Béla Meliórisz]]
* [[Attila Menyhárd]]
* [[Tibor F. Mérei]]
* [[Gusztáv Merényi]]
* [[Oszkár Merényi]]
* [[István Méri]]
* [[László Mérő]]
* [[László Meskó]]
* [[Endre Mester]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Gábor Mészáros (ginekologo)]]
* [[Gyula Mészáros (turkologo)]]
* [[Károly Mészáros (advokato)]]
* [[Klára Mészáros]]
* [[Tamás Meszerics]]
* [[Artúr Meszlény]]
* [[Barna Mezey]]
* [[Ferenc Mezey]]
* [[Iván Meznerics]]
* [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]]
* [[Béla Mihályffy]]
* [[Sándor Mihalik]]
* [[Antal Mihálka]]
* [[Géza Mihalkovics]]
* [[Lajos Mikes]]
* [[László Miklós (ginekologo)]]
* [[Ödön Miklós]]
* [[Pál Miklós]]
* [[Tibor Miklós]]
* [[Ádám Miklósi]]
* [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]]
* [[Zsuzsanna Mikó]]
* [[Tibor Mikola]]
* [[Jakab Ferdinánd Miller]]
* [[Károly Minich]]
* [[István Miskolczy]]
* [[Attila Mispál]]
* [[Miklós Mitrovits]]
* [[Ferenc Mitták]]
* [[Gusztáv Mödlinger]]
* [[Lajos Mocsáry]]
* [[László Móczár]]
* [[Aladár Mód]]
* [[Péter Módos (verkisto)]]
* [[József Mogyoródi]]
* [[Lívia Mohás]]
* [[Sándor Mohay]]
* [[Mária Mohayné Katanics]]
* [[Gyula Mokos]]
* [[Domokos Moldován]]
* [[Ferenc Moldoványi]]
* [[Ákos Molnár (advokato)]]
* [[András Molnár (arkivisto)]]
* [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]]
* [[Attila Dávid Molnár]]
* [[Csaba Molnár]]
* [[Ferenc Molnár (subministro)]]
* [[Gyula Molnár (advokato)]]
* [[Imre Molnár (muzikologo)]]
* [[Imre Molnár (sociologo)]]
* [[János Molnár (apotekisto)]]
* [[Jenő Molnár (advokato)]]
* [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]]
* [[László Molnár (aktoro)]]
* [[Szulpic Dezső Molnár]]
* [[Viktor Molnár (1850-1918)]]
* [[Zsolt Molnár]]
* [[István Monok]]
* [[Sarolta Monspart]]
* [[László Monszpart]]
* [[Károly Móra]]
* [[Edit Moravcsik]]
* [[Ernő Emil Moravcsik]]
* [[Géza Moravcsik]]
* [[Virág Móricz]]
* [[Zoltán Morlin]]
* [[Mária Anna Móró]]
* [[Emilián Pál Mórocz]]
* [[Krisztina Morvai]]
* [[Győző Morvay]]
* [[Sándor Mozsonyi]]
* [[Pál Mudrony]]
* [[Soma Mudrony]]
* [[András Muhi]]
* [[Kálmán Müller (kuracisto)]]
* [[Vilmos Müller]]
* [[Ernő Munkácsi]]
* [[Aurél Münnich]]
* [[Károly Murai]]
* [[Károly Muraközy]]
* [[Viktor Mutschenbacher]]
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László Nádasy]]
* [[László Nádori]]
* [[Alajos Nagy]]
* [[Andor Nagy]]
* [[Antun Nagy]]
* [[Csongor István Nagy]]
* [[István Nagy-Luttenberger]]
* [[József Béla Nagy]]
* [[Károly Nagy (fizikisto)]]
* [[László Nagy (historiisto)]]
* [[László Nagy (psikologo)]]
* [[László Nagy (skoltestro)]]
* [[Mária Nagy]]
* [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Pál Nagy (kanoniko)]]
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter István Nagy]]
* [[Péter Tibor Nagy]]
* [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[Tamás Nagy]]
* [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]]
* [[Ernő Naményi]]
* [[Lajos Naményi (psikiatro)]]
* [[István Nánay]]
* [[Miksa Natter-Nád]]
* [[Tibor Navracsics]]
* [[Ákos Navratil]]
* [[Imre Navratil]]
* [[György Nébald]]
* [[János Nedeczey]]
* [[László Négyesy]]
* [[Lajos Nékám (1868)]]
* [[Lajos Nékám (1909)]]
* [[Sándor Nékám]]
* [[Mária Neményi]]
* [[Lívia Nemes]]
* [[József Nemes-Nagy]]
* [[János Nemeskéri]]
* [[István Nemeskürty]]
* [[Albert Németh]]
* [[Antal Németh]]
* [[Dezső Németh]]
* [[György Amadé Németh]]
* [[Gyula Németh]]
* [[István Németh]]
* [[István Németh (historiisto)]]
* [[János Németh (konstitucia juĝisto)]]
* [[Norbert Németh (tibetologo)]]
* [[Romuáld János Németh]]
* [[Ferenc Némethy]]
* [[Katalin Némethy]]
* [[József János Nemetz]]
* [[Pál Nessi]]
* [[Emil Neszmélyi]]
* [[György Neubauer]]
* [[Tibor Neugebauer]]
* [[Ede Neumann]]
* [[János Neumann]]
* [[Károly Neumann]]
* [[Kornél Neuschloss]]
* [[Imre Niedermann]]
* [[Gábor Nógrádi]]
* [[Gergely Nógrádi]]
* [[László Nógrády]]
* [[Tibor Nónay]]
* [[Jenő Noszky (1880)]]
* [[Béla Novák]]
* [[Eszter Novák]]
* [[Zoltán Novotni]]
* [[Antal Nyáry]]
* [[Ferenc Nyáry]]
* [[János Nyilasi]]
* [[Judit Nyilassy]]
* [[Géza Nyiredi]]
* [[Ferencné Nyitrai]]
* [[Gyula Nyúl]]
* [[Éva Nyulásziné Straub]]
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Gyula J. Obádovics]]
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]]
* [[Adolf Oberschall]]
* [[Magda Oberschall]]
* [[Teréz Oborni]]
* [[Borbála Obrusánszky]]
* [[Imre Ódor]]
* [[Attila Oláh (psikologo)]]
* [[Lajos Oláh]]
* [[Lajos Olasz]]
* [[Miklós Olgyay]]
* [[János Ölvedi]]
* [[Eszter Ónodi]]
* [[Péter Oravecz]]
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[Viktor Orbán]]
* [[Szilveszter Ördögh]]
* [[Nándor Óriás]]
* [[Ede Ormos]]
* [[Balázs Orosz]]
* [[László Orosz (biologo)]]
* [[László Orosz (instruisto)]]
* [[Szonja Oroszlán]]
* [[László Őrsy]]
* [[László Országh]]
* [[Oszkár Országh]]
* [[András Ortutay]]
* [[Noémi Orvos-Tóth]]
* [[Károly Orzovenszky]]
* [[Csaba Őry]]
* [[Ferenc Osvald]]
* [[Andrea Osvárt]]
* [[Péter Oszkó]]
* [[Szilárd Oszlaczky]]
* [[András Osztovits]]
* [[László Ottlik]]
* [[Ferenc Óvári]]
* [[Kelemen Ováry]]
* [[Pál Őz]]
* [[Sándor Őze]]
* [[Nóra Özer]]
* [[Gábor Osváth (koreologo)]]
* [[István Ozsváth]]
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Péter P. Müller]]
* [[Sándor P. Szabó]]
* [[György Paál]]
* [[János Pach]]
* [[Péter Paczolay]]
* [[Jenő Pacsu]]
* [[Mihály Padisák]]
* [[Alajos Paikert (politikisto)]]
* [[Dezső Pais]]
* [[Zsolt Pákay]]
* [[András Pál (astronomo)]]
* [[Csaba Pál (biologo)]]
* [[Gyula Pál]]
* [[Pál Palásthy]]
* [[Géza Pálffy (historiisto)]]
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[Károly Sándor Pallai]]
* [[György Pallavicini]]
* [[Sándor Palló]]
* [[Endre Palócz]]
* [[András Pálóczi Horváth]]
* [[István Pálos (statistikisto)]]
* [[Ervin Pamlényi]]
* [[Miklós Páncsics]]
* [[Kálmán Pándy]]
* [[Leó Valentin Pantocsek]]
* [[Dávid Pap]]
* [[Gábor Pap (arthistoriisto)]]
* [[János Dezső Pap]]
* [[József Pap (advokato)]]
* [[Melinda Pap]]
* [[Miklós Pápa]]
* [[Ferenc Papcsák]]
* [[Gábor Zsigmond Papp]]
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Sándor Papp (historiisto)]]
* [[Zoltán Papp (politikisto)]]
* [[Pál Pariss]]
* [[János Parti]]
* [[Béla Pártos]]
* [[Ivan Paskvić]]
* [[Iván Pasteiner]]
* [[Edith Pásztor]]
* [[Dóra Pásztory]]
* [[Raphael Patai]]
* [[Vidor János Pataki]]
* [[Arnold Pataky]]
* [[Márta Pataki]]
* [[András Patay-Horváth]]
* [[Erzsébet Patek]]
* [[Ferenc Patek]]
* [[Károly Patthy]]
* [[Arnold Árpád Pauer]]
* [[Ákos Pauler]]
* [[Tivadar Pauler]]
* [[Oszkár Paulinyi]]
* [[Gábor Pávai Vajna]]
* [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]]
* [[György Péczely]]
* [[Gábor Péli]]
* [[János Pelle (verkisto)]]
* [[Dóra Perczel-Forintos]]
* [[László Perédy]]
* [[László Perendy]]
* [[József Perényi]]
* [[Mihály Perlaky]]
* [[Géza Perneczky]]
* [[Miklós Persányi]]
* [[Ferenc Persay]]
* [[Rezső Pertorini]]
* [[Katalin Petényi]]
* [[György Péter (statistikisto)]]
* [[Rózsa Péter]]
* [[Gábor Peterdy]]
* [[Attila Péterfalvi]]
* [[Károly Pétery]]
* [[Imre Pethes]]
* [[Iván Pető]]
* [[József Petrétei]]
* [[Lajos Petri]]
* [[György Petrovics]]
* [[Gedeon Petz]]
* [[József Petzelt]]
* [[Klára A. Pfeifer]] 
* [[Gyula Pikler]]
* [[Judit Pinczési]]
* [[Kálmán Pintér]]
* [[Márta Zsuzsanna Pintér]]
* [[Ignác Pivár]]
* [[Ambrus Pleidell]]
* [[Soma Plichta]]
* [[Béla Plósz]]
* [[István Pluhár]]
* [[Éva Pócs]]
* [[Lajos Pócs]]
* [[Klára Póczy]]
* [[Ödön Gábor Pogány]]
* [[Zoltán Pogátsa]]
* [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]]
* [[Attila Pók]]
* [[József Pokoly]]
* [[Zoltán Pokorni]]
* [[Imre Polányi]]
* [[Karl Polanyi]]
* [[Anikó Polgár]]
* [[István Polgár (obstetrikisto)]]
* [[Tibor Polgár]]
* [[János Pollák]]
* [[Miksa Pollák]]
* [[Ferenc Pollmann]]
* [[László Pólos]]
* [[Péter Polt]]
* [[Jenő Pólya]]
* [[Béla Pomogáts]]
* [[Elemér Pongrácz]]
* [[Kálmán Pongrácz]]
* [[Emil Ponori Thewrewk]]
* [[Ferenc Poór]]
* [[Péter Popper]]
* [[Péter Pór]]
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Tivadar Posewitz]]
* [[Ferenc Potzner]]
* [[Károly Posztóczky]]
* [[Árpád Prandler]]
* [[György Pray]]
* [[Mihály Praznovszky]]
* [[Kornél Preisich]]
* [[Hugó Preisz]]
* [[Lajos Pressing]]
* [[Marian Lajos Prikkel]]
* [[Csilla Prileszky]]
* [[János Prileszky]]
* [[Pál Pritz]]
* [[Artúr Probstner]]
* [[János Probstner]]
* [[Vilmos Pröhle (turkologo)]]
* [[Sándor Prokopp]]
* [[Antal Prónai]]
* [[Dezső Prónay]]
* [[Pál Pruzsinszky]]
* [[Ferenc Puhr]]
* [[Miklós Puky]]
* [[István Pukli]]
* [[Ágost Pulszky]]
* [[Andor Pünkösti]]
* [[Béla Purjesz]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]]
* [[Ildikó Puskás]]
* [[Árpád Pusztai]]
* [[Gyula Putnoky]]
* [[Jenő Putnoky]]
{{Div col end}}

== Q ==
* [[Pál Quittner]]

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Imre Rábai]]
* [[Jenő Rácskay]]
* [[István Rácz (instruisto)]]
* [[Jenő Radetzky]]
* [[Andrej Ľudovít Radlinský]]
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (stenografisto)]]
* [[Aladár Radnóti]]
* [[Mária Radnóti-Alföldi]]
* [[Sándor Radnóti]]
* [[Zsuzsa Radnóti]]
* [[György Radó]]
* [[István Radó]]
* [[Sándor Radó (psikanalizisto)]]
* [[Erzsébet Radó-Révész]]
* [[Ignác Rados]]
* [[Béla Radványi]]
* [[Ferenc Raffay]]
* [[János Rainer M.]]
* [[Iván Raisz]]
* [[Imre Rajczy]]
* [[Kálmán Rajkai]]
* [[Márton Rajki]]
* [[Ferenc Rajna]]
* [[András Rajnai]]
* [[Sándor Rajki]]
* [[István Rákóczi]]
* [[Ferenc Rákos]]
* [[Jenő Ranschburg]]
* [[Pál Ranschburg]]
* [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]]
* [[Vilmos Rappensberger]]
* [[Károly Ráth (urbestro)]]
* [[János Rathmann]]
* [[István Ratkó]]
* [[Nándor Ratkóczy]]
* [[Benő Rátóti]]
* [[László Rátz]]
* [[Károly Rauss]]
* [[Tamás Rávnay]]
* [[Viktor Alfonz Récsei]]
* [[Emil Récsi]]
* [[Gyula Regöly-Mérei]]
* [[Antal Reguly]]
* [[Zsigmond Reichard]]
* [[István Reiman]]
* [[Béla Reinitz]]
* [[János Reisinger]]
* [[János Reisinger (piaristo)]]
* [[Csaba Reisz T.]]
* [[Gábor Reisz]]
* [[Ede Reiszig (pli juna)]]
* [[Lajos Rell]]
* [[Antal Reményi]]
* [[Zsuzsanna Renner]]
* [[Kató Rényi]]
* [[Béla Rerrich (pli juna)]]
* [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]]
* [[Antal Réthly]]
* [[Béla Réthy]]
* [[Pál Réthy]]
* [[József Révai (piaristo)]]
* [[József Révay (filozofo)]]
* [[Andor Révész]]
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Mihály T. Révész]]
* [[Vidor Révész]]
* [[Román Rezek]]
* [[László Rhorer]]
* [[József Ribáry]]
* [[Ede Richter]]
* [[Gedeon Richter]]
* [[Hugó Richter]]
* [[Frigyes Riesz]]
* [[Marcell Riesz]]
* [[Gusztáv Rigler]]
* [[Imre Ritter]]
* [[Zoltán Rockenbauer]]
* [[Mihály Racsmány]]
* [[Tibor Riskó]]
* [[Ferenc Rogács]]
* [[Iván Rodé]]
* [[Alajos Roder]]
* [[Gedeon Róka]]
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[János Romhányi]]
* [[József Romhányi (kuracisto)]]
* [[Erzsébet Róna]]
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[György Rónay]]
* [[János Ranolder]]
* [[Szilárd Rökk]]
* [[Botond Roska]]
* [[Lipót Rottenbiller]]
* [[Lillian Rotter]]
* [[József Rötth]]
* [[Vitál János Rózsa]]
* [[Pál Rubányi]]
* [[András Rubovszky]]
* [[György Rubovszky]]
* [[Imre Ruff]]
* [[Pál Ruffy]]
* [[Jakab Rupp]]
* [[Nepomuk János Rupp]]
* [[István Rusznák]]
* [[Ferenc Ruzsa]]
* [[Imre Ruzsa]]
{{Div col end}}

== S ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[József S. Szabó]]
* [[Margit S. Sárdi]]
* [[Edit S. Vincze]]
* [[Éva Saáry]]
* [[József Sadler]]
* [[Gyula Sághy]]
* [[Ágnes Ságvári]]
* [[Károly Sajó]]
* [[Pál Salacz]]
* [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]]
* [[Gergely Salát]]
* [[Jakab Salgó]]
* [[István Salusinszky]]
* [[István Sályi]]
* [[Mihály Samu]]
* [[István Sándor (bibliografo)]]
* [[János Sándor (fizikisto)]]
* [[János Sándor (ministro)]]
* [[Mátyás Sándor (imunologo)]]
* [[Kamill Sándorfi]]
* [[Imre Sárándi]]
* [[Artúr Sarbó]]
* [[Aladár Sarbu]]
* [[Béla Sárfalvi]]
* [[László Sári]]
* [[János Sarkady]]
* [[Miklós József Sárkány]]
* [[Pál Endre Sárközy]]
* [[Tamás Sárközy]]
* [[Andor Sas]]
* [[István Sas]]
* [[Oszkár Sashegyi]]
* [[Ignác Sauer]]
* [[Ferenc Sávoly]]
* [[Gábor Schein]]
* [[András Schiffer]]
* [[Ernő Schiffer]]
* [[Károly Schilberszky]]
* [[Bódog Schiller]]
* [[Zsigmond Schiller]]
* [[György Schirilla (advokato)]]
* [[Aladár Schleicher]]
* [[Ádám Schmidt]]
* [[János György Schmidt]]
* [[József Schmidt (politikisto)]]
* [[Miklós Schneider]]
* [[János Schnell]]
* [[Aladár Schnierer]]
* [[József Schnitzler]]
* [[Miklós Schöffer]]
* [[Alfréd Schőner]]
* [[Gyula Schöpflin]]
* [[György Schopper]]
* [[Gábor Schreiber]]
* [[Elemér Schulek]]
* [[Tibor Schulek]]
* [[Vilmos Schulek]]
* [[Ödön Schulhof]]
* [[Vilmos Schulhof]]
* [[János Schuster]]
* [[Konstantin Schuster]]
* [[Antal Schütz]]
* [[Ottó Schwartzer]]
* [[Pál Schweitzer]]
* [[Pál Schweitzer (esteto)]]
* [[Ernő Schwimmer]]
* [[Elemér Scipiades]]
* [[Ferenc Sebes]]
* [[Géza Sebestyén]]
* [[Gyula Sebestény]]
* [[Zsolt Semjén]]
* '''[[Ignaz Semmelweis]]'''
* [[Enikő Sereghyné Zengő]]
* [[Jenő Serényi]]
* [[László Serényi]]
* [[Iván Seres]]
* [[Ákos Seress]]
* [[Miklós Seszták]]
* [[Antal Sigray]]
* [[István Síklaki]]
* [[Ferenc Siklér]]
* [[Albert Siklós]]
* [[István Simicskó]]
* [[György Simon]]
* [[István Simon (biofizikisto)]]
* [[Róbert Simon]]
* [[Lajos Simonkai]]
* [[Sándor Simonyi-Semadam]]
* [[Jenő Sipőcz]]
* [[Lajos Sipos]]
* [[Csaba Skultéty]]
* [[Lajos Smidt]]
* [[Iván Soltész]]
* [[Katalin Soltész]]
* [[Ede Solymos]]
* [[Sándor Sólymos]]
* [[József Solymosi]]
* [[Dávid Somfai Kara]]
* [[Tamás Somló]]
* [[Ádám Somorjai]]
* [[Pál Somssich]]
* [[Rezső Soó]]
* [[Mihály Pál Soós]]
* [[Péter Soós]]
* [[László Solymosy]]
* [[Katalin Sólyom]]
* [[Sándor Somogyi]]
* [[Aladár Sövény]]
* [[Ferenc Sövényházy]]
* [[Ervin Sövényi]]
* [[Glicér Spányik]]
* [[René Spitz]]
* [[Andor Sponer]]
* [[Ignác Stáhly]]
* [[Gábor Staudt]]
* [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato)
* [[Xavér Ferenc Stéger]]
* [[Miklós Hubert Steiner]]
* [[Jakab Steinherz]]
* [[Béla Stenczer]]
* [[Ferdinánd Károly Stipsics]]
* [[András Stipsicz]]
* [[Tamás Stockinger]]
* [[Béla Stoll]]
* [[Kálmán Stoll]]
* [[Adolf Strausz]]
* [[Balázs Sudár]]
* [[Ottó Süpek]]
* [[Magdolna Supka]]
* [[Antal Sujánszky]]
* [[Enikő Sütő]]
* [[Ilona Sz. Jónás]]
* [[György Szabad]]
* [[László Szabados (naĝisto)]]
* [[Alajos Szabó]]
* [[András Szabó (literaturisto)]]
* [[Csaba Szabó (arkivisto)]]
* [[Dezső Szabó (kemiisto)]]
* [[Éva Zsuzsanna Szabó]]
* [[Imre Flóris Szabó]]
* [[József Szabó (dentkuracisto)]]
* [[József Szabó (geologo)]]
* [[Máté Dániel Szabó]]
* [[Mária Szabó (orientalisto)]]
* [[Miklós Szabó (operkantisto)]]
* [[Rebeka Szabó]]
* [[Róbert Szabó (astronomo)]]
* [[Szabolcs Szabó]]
* [[Tünde Szabó (naĝisto)]]
* [[Zoltán Szabó (politikisto)]]
* [[Zoltán Szabó (verkisto)]]
* [[Zoltán Szabó G.]]
* [[Alajos Szabóky]]
* [[Anna Szabolcsi]]
* [[Bence Szabolcsi]]
* [[Lajos Szabolcsi]]
* [[József Szájer]]
* [[Ádám Szakál]]
* [[Ágnes Szakály]]
* [[Sándor Szakály]]
* [[Péter Szakáts]]
* [[Annamária Szalai]]
* [[Emil Szalai]]
* [[Tibor Szalai]]
* [[Zoltán Szalai]]
* [[Imre Szalay (muzeologo)]]
* [[József Szalay (arkivisto)]]
* [[József Szalay (juristo)]]
* [[Miklós Szalay (inĝeniero)]]
* [[Péter G. Szalay]]
* [[István Szamota]]
* [[Erika Szántó]]
* [[György Szántó (kuracisto)]]
* [[Iván Szántó]]
* [[Tibor Szántó]]
* [[Gyula Szapáry]]
* [[Pál Szapáry]]
* [[Manó Szaplonczay]]
* [[István Szappanos]]
* [[István Szára]]
* [[Félix Szarvas]]
* [[Pál Szarvas]]
* [[Anna Mária Szász]]
* [[Ottó Szász]]
* [[Pál Szász (matematikisto)]]
* [[Ödön Szatala (biologo)]]
* [[Ödön Szatala (botanikisto)]]
* [[Nándor Száva]]
* [[János Szávai]]
* [[József Száva-Kováts]]
* [[Győző Szebehely]]
* [[László Szebellédy]]
* [[János Szeberényi]]
* [[Ágnes Széchenyi]]
* [[Andor Szécsény]]
* [[Ferenc Szécsi]]
* [[Noémi Szécsi]]
* [[Rezső Szegedy]]
* [[Elemér Szeghalmi]]
* [[Katalin Szegvári]]
* [[György Székely (arkeologo)]]
* [[György Székely (historiisto)]]
* [[György Székely (kemiisto)]]
* [[György Székely (teatrohistoriisto)]]
* [[István Székely (juristo)]]
* [[Kinga Székely]]
* [[Ottokár Lajos Székely]]
* [[Endre Szekér]]
* [[Gyula Szekfű]]
* [[János Károly Széky]]
* [[Péter Széky]]
* [[Gusztáv Szelényi]]
* [[Klára Széles]]
* [[László Szelestei Nagy]]
* [[László Szelestey]]
* [[István Szeli]]
* [[Ignác Széll]]
* [[Jenő Széll]]
* [[Kálmán Széll]]
* [[László Szemere]]
* [[Miklós Szemere (diplomato)]]
* [[Endre Szemerédi]]
* [[Réka Szemerkényi]]
* [[Imre Szemes]]
* [[György Szénás]]
* [[Géza Szénási]]
* [[Béla Szende]]
* [[Gábor Szendi]]
* [[Andor Szenes]]
* [[Andrea Szenes]]
* [[Béla Szenes]]
* [[József Szendi]]
* [[András József Szennay]]
* [[Imre Szente]]
* [[Lajos Szente]]
* [[Anzelm Kálmán Szentes]]
* [[Móric Szentkirályi]]
* [[Albert Szent-Györgyi]]
* [[András Szent-Györgyi]]
* [[Márton Szentiványi (jezuito)]]
* [[Géza Szentmártoni Szabó]]
* [[Tibor Szentmártony]]
* [[Márton Szentmiklósi]]
* [[Péter Szentmiklósi]]
* [[István Szentpáli]]
* [[Imre Szentpétery]]
* [[Győző Szépligeti]]
* [[János Szerb]]
* [[Zoltán Szerémy]]
* [[Károly Szerencsés]]
* [[Tibor Szervét]]
* [[Péter Sziámi Müller]]
* [[Archimédesz Szidiropulosz]]
* [[Gábor Szigethy]]
* [[András Szigeti]]
* [[László Sziklay]]
* [[Zoltán Szilády]]
* [[Áron Szilágyi]]
* [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]]
* [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]]
* [[Márton Szilágyi]]
* [[Béla Szilárd]]
* [[Jenő Szilárd]]
* [[László Szilassy]]
* [[Jenő Szili]]
* [[József Szili]]
* [[Katalin Szili]]
* [[György Szilvásy]]
* [[Géza Szilvay]]
* [[Pál Szily]]
* [[József Szinnyei (lingvisto)]]
* [[Oszkár Szimán]]
* [[Jenő Szimon]]
* [[Artúr Szirtes]]
* [[Zsigmond Szirtes]]
* [[Zoltán Szitnyai]]
* [[Imre Szivák]]
* [[Endre Szkárosi]]
* [[István Szlávik (radiologo)]]
* [[Miklós Szmrecsányi]]
* [[Lajos Szodoray]]
* [[László Szögi]]
* [[Béla Szőke (arkeologo)]]
* [[Béla Miklós Szőke]]
* [[Ágnes Szokolszky]]
* [[István Szokolszky]]
* [[Hugó Szolcsányi]]
* [[János Szolnoki]]
* [[Lipót Szondi]]
* [[Ottó Szőnyi]]
* [[Zsuzsa Szőnyi]]
* [[Tamás Szontagh]]
* [[Miklós Szontagh (1882)]]
* [[Pál Szontagh (entreprenisto)]]
* [[György Endre Szőnyi]]
* [[László Szörényi (kritikisto)]]
* [[Viktor Sztankovics]]
* [[Jenő Sztojanovits]]
* [[Hiador Sztripszky]]
* [[Kálmán Sztrókay]]
* [[István Szűcs (piaristo)]]
* [[Jenő Szűcs]]
* [[Lajos Szűcs (politikisto)]]
* [[László Szűcs (geografo)]]
* [[Miklós Szuhay]]
* [[Csaba Szummer]]
* [[Gyula Szutrély]]
* [[István György Szűts]]
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[József Takács]]
* [[Lajos Takács (meteologiisto)]]
* [[Marianna Takács]]
* [[Marika Takács]]
* [[Péter Takács (juristo)]]
* [[Vera Takács]]
* [[Barna Tálas]]
* [[Miklós Tállyai Róth]]
* [[Lajos Tamás]]
* [[Gábor Tánczos (instruisto)]]
* [[Harald Tangl]]
* [[László Tápay-Szabó]]
* [[Ferenc Tarányi]]
* [[Éva Tardos]]
* [[Gábor Tardos]]
* [[János Tardy]]
* [[Gábor Tari (geofizikisto)]]
* [[György Tarján]]
* [[Róbert Tarján]]
* [[Tamás Tarján]]
* [[Tibor Tarján]]
* [[Csaba Tasnádi]]
* [[Edit Tasnádi]]
* [[András Tasnádi Kubacska]]
* [[Ferenc Telbisz]]
* [[Zsigmond Telegdi]]
* [[Pál Teleki]]
* [[Mária Telkes]]
* [[Kálmán Tellyesniczky]]
* [[Judit Temes]]
* [[Rezső Temesváry]]
* [[Győző Temesy]]
* [[József Tersztyánszky]]
* [[Teodóra Tomcsányi]]
* [[Gyula Térfy]]
* [[Lajos Terkán]]
* [[Lajos Terray]]
* [[Ödön Téry]]
* [[Béla Tettamanti (pedagogo)]]
* [[Lajos Thaisz]]
* [[Károly Than]]
* [[Gyula Theisz]]
* [[Árpád Thewrewk]]
* [[István Thomán]]
* [[Lajos Thury]]
* [[Antal Tibád]]
* [[Mátyás Tibor]]
* [[Miklós József Tihanyi]]
* [[Imre Timkó (episkopo)]]
* [[Imre Timkó (geologo)]]
* [[Ákos Timon]]
* [[István Tisza]]
* [[László Tisza]]
* [[Zoltán Toborffy]]
* [[Can Togay]]
* [[Zsolt Tokaji]]
* [[Ferenc Toldy]]
* [[Péter Tölgyessy]]
* [[Gyula Tolmár]]
* [[Gábor Tolnay]]
* [[Attila Tomaji]]
* [[Jenő Tomasz]]
* [[András Tombor]]
* [[Ádám Tomcsányi]]
* [[Vince Tomek]]
* [[Iván Tomits]]
* [[Tamás Toót-Holló]]
* [[Pál Tóth-Szabó]]
* [[József Torgyán]]
* [[József Törköly]]
* [[Károly Tormay]]
* [[Aurél Török]]
* [[Béla Török]]
* [[Ferenc Török (pentatlonisto)]]
* [[János Török (ornitologo)]]
* [[Lajos Török (kuracisto)]]
* [[Bálint Tóth (poeto)]]
* [[Endre Tóth (politikisto)]]
* [[Endre Tóth (reĝisoro)]]
* [[Géza Tóth]]
* [[György Tóth (astronomo)]]
* [[György Tóth (piaristo)]]
* [[József Tóth (advokato)]]
* [[Károly Tóth (juristo)]]
* [[Ker. János Tóth]]
* [[Krisztina Tóth (poeto)]]
* [[László Tóth (historiisto)]]
* [[Mihály Tóth (prokuroro)]]
* [[Miklós Tóth (biologo)]]
* [[Miklós Tóth (episkopo)]]
* [[Rezső Tóth]]
* [[Zoltán József Tóth]]
* [[Zsigmond Tóth]]
* [[Csaba Töttössy]]
* [[Ernő Traeger]]
* [[Ignác Tragor]]
* [[Imre Trencsényi-Waldapfel]]
* [[Balázs Trencsényi]]
* [[József Trikál]]
* [[László Tringer]]
* [[Mátyás Triznya]]
* [[László Trócsányi]]
* [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]]
* [[Zsolt Trócsányi]]
* [[János Tüdős]]
* [[Lajos Turczel]]
* [[Béla Turpinszky]]
* [[Sándor Kornél Tury]]
* [[László Tüske]]
* [[Anna Tüskés]]
* [[Gábor Tüskés]]
* [[Tibor Tüskés]]
* [[Ödön Tuszkai]]
* [[Bence Tuzson]]
* [[György Tverdota]]
{{Div col end}}

== U ==
* [[Béla Udvaros]]
* [[Ferenc Ugróczy]]
* [[Jenő Uhlyárik]]
* [[Károly Újhelyi]]
* [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]]
* [[Sándor Újhelyi]]
* [[Gábor Ujváry]]
* [[Júlia Ungár]]
* [[Emil Unger]]
* [[Tamás Ungvári]]
* [[Krisztián Ungváry]]
* [[László Urai]]
* [[Géza Uray]]
* [[Katalin Uray-Kőhalmi]]
* [[József Urbán]]
* [[Róbert Urbán]]
* [[Diána Ürge-Vorsatz]]
* [[Andor Urszinyi]]

== V ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Jenő Vácz]]
* [[Elemér Vadász]]
* [[Eszter Vágó]]
* [[Ferenc Vágó]]
* [[Szabolcs Vajay]]
* [[György Vajda (arabisto)]]
* [[György Mihály Vajda]]
* [[Károly Vajda (filologo)]]
* [[László Vajda (etnologo)]]
* [[Zsuzsanna Vajda]]
* [[Anna Valachi]]
* [[Dezső Valló]]
* [[Gábor Vályi]]
* [[Endre Vámos]]
* [[Péter Vámos]]
* [[Ferenc Vámossy]]
* [[László Vándorfi]]
* [[Margit Vanek]]
* [[Jenő Vángel]]
* [[Károly Váradi]]
* [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]]
* [[Imre Várady (politikisto)]]
* [[Károly Várady (advokato)]]
* [[László Várady (apotekisto)]]
* [[László Várady (historiisto)]]
* [[István Varannai]]
* [[Béla Várdai]]
* [[Bálint Varga (instruisto)]]
* [[Andrea Varga-Damm]]
* [[Benedek Varga]]
* [[Edith Varga]]
* [[Endre Gábor Varga]]
* [[Ilona Varga (historiisto)]]
* [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]]
* [[István Varga (ekonomikisto)]]
* [[János Varga (advokato)]]
* [[Katalin Varga (psikologo)]]
* [[Katalin Varga (verkisto)]]
* [[László Varga (piaristo)]]
* [[László Varga (politikisto)]]
* [[Rudolf Varga]]
* [[Tamás Varga]]
* [[Tibor Varga]]
* [[Zsolt András Varga]]
* [[András Vargha]]
* [[Gábor Vargyas]]
* [[Lajos Vargyas]]
* [[Péter Vargyas]]
* [[Béla Varjas]]
* [[Hildebrand Dezső Várkonyi]]
* [[Béla Varságh]]
* [[Zoltán Vass (psikologo)]]
* [[Asztrik Várszegi]]
* [[Imre Vas (pulmonologo)]]
* [[Miklós Vasvári]]
* [[Ferenc Vasváry]]
* [[Zsófia Vári]]
* [[Judit Vas]]
* [[Bertalan Vass]]
* [[Géza Vasy]]
* [[Endre Vázsonyi]]
* [[János Vázsonyi]]
* [[Tamás Vécsey]]
* [[József Veczkó]]
* [[István Vedres]]
* [[Lajos Végvári]]
* [[Imre Vejkey]]
* [[Béla Vekerdi]]
* [[Tamás Vekerdy]]
* [[József Vekerdi]]
* [[Gábor Vékony]]
* [[János Veleczky]]
* [[László Verebélÿ (kuracisto)]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[András Veres (literaturhistoriisto)]]
* [[Gábor Verő]]
* [[András O. Vértes]]
* [[József O. Vértes]]
* [[Károly Vértesi]]
* [[Jenő Vértesy]]
* [[Szilvia Vetter]]
* [[Erzsébet Vezér]]
* [[József Viber]]
* [[Ágnes Vida]]
* [[József Vida]]
* [[Charles Vidor]]
* [[József Vigh]]
* [[Gyula Vigh]]
* [[Károly Vigh]]
* [[Judit Vihar]]
* [[Szaniszló Béla Villányi]]
* [[István Vincze]]
* [[László Vinkler]]
* [[Teréz Virág]]
* [[Beatrix Visy]]
* [[Aladár Visnya]]
* [[Ferenc Viosz]]
* [[Soma Visontai]]
* [[Károly Vissy]]
* [[Sándor Vitális]]
* [[Miklós Vitéz]]
* [[Imre Vízkelety]]
* [[László Vízvári]]
* [[Ferenc Völgyesi]]
* [[Gabriella Völgyesi]]
* [[Lajos Völgyesi]]
* [[Pál Völner]]
* [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]]
* [[István Vörös (poeto)]]
* [[Márton Vörös]]
* [[Béla Vörösmarty]]
* [[Mihály Vörösmarty]]
* [[Éva Voszka]]
{{Div col end}}

== W ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Dániel Wágner (1800)]]
* [[Károly Wagner (jezuito)]]
* [[Lajos Wagner]]
* [[Mór Wahrmann]]
* [[Eszter Waldapfel]]
* [[János Waldapfel]]
* [[Antal Wéber]]
* [[Arthur Weber]]
* [[Ármin Weisz]]
* [[Sándor Wekerle]]
* [[Béla Wenckheim]]
* [[Emília Weiss]]
* [[János Weiss]]
* [[Ferenc Weiss]]
* [[Gusztáv Wenzel]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[Adolf Vilmos Werner]]
* [[Gyula Werner]]
* [[Vilmos Wessetzky]]
* [[Gyula Weszelszky]]
* [[Ödön Weszely]]
* [[József Weszerle]]
* [[István Weiser]]
* [[Salamon Widder]]
* [[István Winkler]]
* [[Lajos Winkler]]
* [[Aurél Wintner]]
* [[Péter Wintermantel]]
* [[József Wodetzky]]
* [[Gyula Wojtilla]]
* [[Vilmos Wolf]]
* [[Carl Wolff (bankisto)]]
* [[Károly Wolff (politikisto)]]
* [[Antal A. Wonaszek]]
{{Div col end}}

== Z ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[László Z. Karvalics]]
* [[Alfréd Zách]]
* [[Károly Zafféry]]
* [[András Zakar (pastro)]]
* [[Polikárp Ferenc Zakar]]
* [[Béla Zalányi]]
* [[Alajos Zambra]]
* [[Gergely Attila Zaránd]]
* [[Imre Zárday]]
* [[András Zakar (psikologo)]]
* [[Sámuel Zay]]
* [[Péter Závada]]
* [[Zsolt Zétényi]]
* [[Edmund Zichy]]
* [[Ferenc Zigány]]
* [[Gyula Zimányi]]
* [[Magdolna Zimányi]]
* [[János Zlinszky]]
* [[László Zolnay]]
* [[Vilmos Zolnay]]
* [[Imre Zoltán]]
* [[László Zoltán]]
* [[Irén Lajos Zoltvány]]
* [[Vilmos Zorn]]
* [[Sándor Zsarnay]]
* [[Zoltán Zsebők]]
* [[Dénes Zsigmondy]]
* [[Péter Zsoldos]]
* [[Zoltán Zubornyák]]
* [[Aladár Zubriczky]]
* [[Kázmér Antal Zsilinszky]]
* [[Klára Zsindelyné Tüdős]]
* [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]]
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]]
* [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]]

== Fontoj ==
* [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }}
* La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Listoj de homoj]]
[[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]]</text>
      <sha1>swxhiyxfz0pk9i9x0sum8n9h6ux1uge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rayan Hamda Barhoumi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>912516</id>
    <revision>
      <id>9479397</id>
      <parentid>9437475</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="jd9iibukf9c6q61lj71pnhq1x89hgdl" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = Diskutiĝis ĉu forigi ĉi tiun artikolon [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2025/Aŭgusto#Rayan Hamda Barhoumi 2025 8 19|en aŭgusto 2025]], kaj la decido estis lasi ĝin. Se vi reproponas ĝin por forigo, nepre aldonu novajn argumentojn (en Esperanto), ankoraǔ ne konsideritaj en la unua diskuto.
}}
{{Informkesto aktoro}}

'''Rayan Hamda Barhoumi''' (naskiĝinta la 24-an de septembro 2001 en Nico, Francio), ankaŭ konata kiel '''Lytcheess''' aŭ '''Lytch Boonyasak''', estas franca aktoro, reĝisoro kaj muzikisto.
Li estas la kreinto de la koncepta serio ''Jackrabbit''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/&lt;/ref&gt; kaj de la mallongfilmo ''La rekonkero de Abberossa''. 

Krom sia aktorado, li publikigas muzikon sub la artista nomo '''Lytcheess'''.

== Kariero ==

Barhoumi komencis sian artan agadon per [[muzika komponado]] kaj poste orientiĝis al [[verkado]] kaj [[aktorado]]. Li estas la kreinto de la fikcia [[serio]] ''Jackrabbit'' kaj publikigas muzikon sub la [[artista nomo]] '''Lytcheess'''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 
Inter liaj deklaritaj influoj troviĝas aktoroj {{Q|Q454231}}&lt;!-- pri Charlie Cox, kun Vikipediaj tekstoj en 44 lingvoj, eĉ meritus fari tekston en Eo, kvankam ĉe ni nur tiu ĉi teksto, forte kontraŭbatalata, interesiĝas pri li, krome li estas orfo, kaj necesus ankoraŭ artefarite krei intereson. de li per kreoj de filmaj tekstoj kaj aliaj interaj ligiloj al la ankoraŭ neekzista aktora pago --&gt; kaj [[Jon Bernthal]]. 
Lia pseŭdonimo '''Lytch Boonyasak''' estas rekta inspiro de la rolulo ''Vee Boonyasak'' el la [[videoludo]] ''Dead by Daylight'', kreita de la firmao ''{{Q|Q2080076}}'' el [[Montrealo]].&lt;ref&gt;https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/&lt;/ref&gt;

== Filmografio ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jaro
! Tipo
! Titolo
! Rolo
|-
| 2025
| Televidserio
| ''Jackrabbit'' (Sezono 1, 2, 3)
| Rogue Majedri / Jackrabbit
|-
| 2026
| Mallongfilmo
| ''The Reclamation of Abberossa''
| Ymir
|}

== Diskografio ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jaro
! Tipo
! Titolo
|-
| 2024
| Albumo
| ''Lytchee''
|-
| 2024
| Albumo
| ''Metalogical''
|-
| 2024
| EP
| ''Wavu Sorya''
|-
| 2024
| Ununuraĵo
| ''Lytcheess the Prodigy''
|-
| 2025
| Albumo
| ''Jackrabbit – Originala Muziko (Vol.1)''
|}

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{IMDb nomo|15961728}}

&lt;br/&gt;
{{Ĝermo| aktoro}}

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Barhoumi, R}}
[[Kategorio:Aktoroj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 2001]]
[[Kategorio:Nico]]
[[Kategorio:Muzikistoj]]</text>
      <sha1>jd9iibukf9c6q61lj71pnhq1x89hgdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruĝŝultra arao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913183</id>
    <revision>
      <id>9479085</id>
      <parentid>9144874</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10433" sha1="mdro25ebkjnz0l13f839icg51qby1zl" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro = pink
|nomo = Ruĝŝultra arao
|dosiero = Diopsittaca nobilis -pet-2-4c.JPG
| dosiero larĝo=250px
|priskribo de dosiero = Arao de Hahn (''D. n. nobilis'')
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]]
|ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj
|superfamilio = ''[[Psittacoidea]]''
|familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]]
|subfamilio = ''[[Arinae]]''
|tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]''
|genro = ''[[Diopsittaca]]''
|genro aŭtoritato = [[Robert Ridgway|Ridgway]], 1912
|specio = '''Ruĝŝultra arao''', ''D. nobilis'' 
|dunomo = ''Diopsittaca nobilis''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|mapo de vivoteritorioj = Orthopsittaca manilatus map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = [[Arealo]] 
|sinonimo = 
*''Ara nobilis'' {{small|(Linnaeus,&amp;nbsp;1758)}}
*''Psittacus nobilis'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
|statuso = LC
| statuso_sistemo       = IUCN3.1
 | statuso_ref          = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Diopsittaca nobilis'' |volume=2016 |page=e.T61958763A95183956 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T61958763A95183956.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
 | subdividoj   = Subspecioj
 | subdividoj         = ''D. n. cumanensis'' &lt;small&gt;(Lichtenstein 1823)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''D. n. longipennis'' &lt;small&gt;Neumann 1931&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
''D. n. nobilis'' &lt;small&gt;([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])&lt;/small&gt;
}}
La '''Ruĝŝultra arao''' ('''''Diopsittaca nobilis''''') estas mezgranda, ĉefe helverda [[arao]] de la [[genro]] ''[[Diopsittaca]]''. La nomo de tiu specio aludas al la ruĝaj flugilkovriloj, kiu aperas kiel ŝultro dum falditaj flugiloj. Ĝi estas la plej malgranda arao, estante 30–35 cm longa – similgrande al la papagoj de la genro ''[[Aratinga]]''. Ĝi etas indiĝena de tropikaj malaltaj teroj, savano, kaj marĉoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.exoticbird.com/online_parrots/diopsittaca.html |titolo=Online Book of Parrots – Genus Diopsittaca&lt;!-- Bot generated title --&gt; |alirdato=2025-06-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110720141945/http://www.exoticbird.com/online_parrots/diopsittaca.html |arkivdato=2011-07-20 }}&lt;/ref&gt; de [[Brazilo]], [[Gujanoj]], [[Bolivio]], [[Venezuelo]], kaj tiom for sudorienten ĝis [[Peruo]]. Estas tri subspecioj: nome la jenaj: '''nobla arao''' (''Diopsittaca nobilis cumanensis''), '''Arao de Hahn''' (''Diopsittaca nobilis nobilis''), kaj '''longflugila arao''' (''Diopsittaca nobilis longipennis''). La longflugila arao estas malriĉe diferenca tria subspecio kiu havas pli longajn flugilojn, sed alie simila al la nobla arao. La subspecio de Hahn riecevis nomon kiu aludas al germana zoologo Carl-Wilhelm Hahn, kiu en 1834 ekkompilis ''Ornithologischer Atlas oder naturgetreue Abbildung und Beschreibung der aussereuropäischen Vögel'' (Ornitologia Atlaso aŭ natura priskribo de birdoj ekstereŭropaj).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bluemacaws.org/en-gb/article/entry-on-hyacinthine-macaw-in-the-ornithologischer-atlas|title=Blue Macaws|website=www.bluemacaws.org}}&lt;/ref&gt;

Ruĝŝultraj araoj estas ofte breditaj en kaptiteco por la dorlotbesta komerco, kie ili foje estas priskribitaj kiel ''araetoj''.

Kvankam naturaj populacioj de ruĝŝultraj araoj malpliiĝis loke pro [[habitatoperdo]], ili estas listigitaj kiel [[Malplej Zorgiga|Malplej Zorgigaj]] fare de IUCN. Ili estas listigitaj en Apendico II de [[CITES]], kiel komercolimigita.

==Taksonomio==
La Ruĝŝultran araon [[Specipriskribo|formale priskribis]] en 1758 la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la 10a eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la [[genro]]n ''[[Psittacus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|duvortan nomon]] ''Psittacus nobilis''.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=97 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727004 }}&lt;/ref&gt; La Ruĝŝultra arao estas nun la nura specio metita en la genron ''Diopsittaca'' kiun enkondukis en 1912 la usona ornitologo [[Robert Ridgway]].&lt;ref&gt;{{ cite journal | last=Ridgway | first=Robert | author-link=Robert Ridgway | year=1912 | title=Diagnoses of some new genera of American birds | journal=Proceedings of the Biological Society of Washington | volume=25 | pages=97–102 [99] | url=https://biodiversitylibrary.org/page/3337656 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Parrots, cockatoos | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/parrots/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=16a de Marto 2022 }}&lt;/ref&gt; La genronomo kombinas la vortojn de [[Antikva greka]] ''dios'' kun la signifo &quot;nobla&quot; kun ''psittakē'' kun la signifo &quot;papago&quot;. La specia epiteto ''noblilis'' estas [[Latina]] kun la signifo &quot;nobla&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | pages= 136 kaj 273}}&lt;/ref&gt; Estas du plej akceptitaj apartaj subspecioj, nome ''D. n. nobilis'' (Arao de Hahn) kaj ''D. n. cumanensis'' (nobla arao), kaj alia kun pli longaj flugiloj povus esti malbone diferencita subspecio, ''D. n. longipennis'', kiu koincidas kun ''D. n. cumanensis'' en centra [[Goiás]], Brazilo.&lt;ref name=&quot;Forshaw (2006). plate 73.&quot;&gt;Forshaw (2006). plate 73.&lt;/ref&gt;&lt;ref name = zoonomen&gt;{{Cite web| url =http://www.zoonomen.net/avtax/psit.html |title = Zoological Nomenclature Resource: Psittaciformes (Version 10.022) |date =29a de Aŭgusto 2010|publisher = zoonomen.net }}&lt;/ref&gt; La specio estis foje enmetita en la genron ''[[Ara (genro)|Ara]]''.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Taxonomic structure and notes: Family Psittacidae (Parrots) |url=http://www.hbw.com/our-taxonomy#Psittacidae |publisher=[[Handbook of Birds of the World|Handbook of Birds of the World Alive]] |website=hbw.com |access-date=23a de Julio 2017}}&lt;/ref&gt;

Taksonomio proponita de [[BirdLife International]] disigas la Ruĝŝultran araon en du specioj, nome la jenaj:
* Norda ruĝŝultra arao (''Diopsittaca nobilis'')&lt;ref name=&quot;birdlife1&quot;&gt;{{cite web |title=Species factsheet: Diopsittaca nobilis. |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/northern-red-shouldered-macaw-diopsittaca-nobilis |publisher=BirdLife International |access-date=15a de Marto 2021}}&lt;/ref&gt;
* Suda ruĝŝultra arao (''Diopsittaca cumanensis'')&lt;ref name=&quot;birdlife2&quot;&gt;{{cite web |title=Species factsheet: Diopsittaca cumanensis. |url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/southern-red-shouldered-macaw-diopsittaca-cumanensis |publisher=BirdLife International |access-date=15a de Marto 2021}}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
La ruĝŝultra arao, 30 cm longa kaj 165 g peza, estas la plej malgranda el ĉiuj araoj. Kiel ĉiuj araoj, ĝi havas longan mallarĝan voston kaj grandan kapon. Ĝi havas helverdajn plumojn sur la korpo, kun malhelbluaj aŭ ardezbluaj plumoj sur la kapo ĝuste super la beko. La flugiloj kaj vosto havas plumojn, kiuj estas helverdaj supre kaj olivecverdaj malsupre. La antaŭaj randoj de la flugiloj, precipe malsupre, estas ruĝaj. (Ĉi tiuj ruĝaj plumoj aperas dum pubereco.) Iliaj irisoj estas oranĝkoloraj, kaj la haŭto ĉirkaŭ la okuloj estas blanka sen plumoj, same kiel ĉe la pli grandaj araoj. Ĉi tiu nuda peco de vizaĝhaŭto estas pli malgranda proporcie al la kapo ol tiu vidata ĉe la plej multaj pli grandaj araoj. La Arao de Hahn kaj la nobla arao povas esti distingitaj per tio, ke la Hahn-a havas nigran supran mandiblon kaj la nobla havas pli helan, kornokoloran supran mandiblon.

Iliaj naturaj voĉoj pli similas al kriegoj ol al fajfiloj.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Red-shouldered Macaw|url=http://www.redorbit.com/education/reference_library/science_1/aves_birds/2582668/redshouldered_macaw/}}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
Ruĝŝultraj araoj estas tre afablaj. Ilia personeco similas al tiu de grandaj araoj.

===Reproduktado===
[[File:Diopsittaca nobilis MHNT.ZOO.2010.11.148.25.jpg|thumb|upright=0.8|Ovo de ''Diopsittaca nobilis'' – [[MHNT]]]]
La ruĝŝultra arao nestas en truo en arbo. Kutime estas tri aŭ kvar blankaj ovoj en ĉiu ovodemetado. La ino kovas la ovojn dum ĉirkaŭ 24 ĝis 26 tagoj, kaj la idoj elnestiĝas ĉirkaŭ 54 tagojn post eloviĝo.&lt;ref name = &quot;DA 2003&quot;&gt;{{Cite book|first = David| last = Alderton | author-link=  | title = The Ultimate Encyclopedia of Caged and Aviary Birds | isbn = 1-84309-164-X| publisher = Hermes House |location = London, England | year = 2003 |page= 237}}&lt;/ref&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery&gt;
Diopsittaca nobilis -Mato Grosso -Brazil -8.jpg|Ruĝŝultraj araoj en Mato Grosso, Brazilo
Diopsittaca nobilis -two captive-8a.jpg|Paro de Ruĝŝultraj araoj en kaptiteco
Diopsittaca nobilis -Parque das Aves, Foz do Iguacu, Brazil-8a.jpg|Ruĝŝultra arao ĉe [[Parque das Aves]], Foz do Iguaçu, Brazilo
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Diopsittaca nobilis}}
{{Commons|Diopsittaca nobilis}}
*[http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }}
*[http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Papagoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Bolivio]]
[[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]]</text>
      <sha1>mdro25ebkjnz0l13f839icg51qby1zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frans Hjalmar Nortamo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913246</id>
    <revision>
      <id>9479520</id>
      <parentid>9477946</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3298" sha1="18ydwk17i0f3ntewtaritmmwy90luic" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''HJ Nortamo''' ([[pseŭdonimo]], vera nomo '''Frans Hjalmar Nordling''' ) (n. la 13-a de junio 1860, [[Raŭmo]], [[Grandduklando Finnlando]], [[Rusia Imperio]] - m. la 30-a de novembro 1931, [[Pori]], [[Finnlando]]) estis finna kuracisto, verkisto kaj poeto, unu el la plej bonaj humuristoj en la finna literaturo de la frua 20-a jarcento.

Nortamo estas plej konata pro sia serio &quot;''Raumlaissi jaarituksi''&quot; (&quot;Fadenoj el Raŭmo&quot;), kiu ankaŭ estis titolo de libro publikigita en 1920. Ĉi tiu aro da verkaĵoj estas verkita en la [[dialekto]] de Raŭmo, kaj ili estas konsiderataj kiel la unuaj finnlingvaj tekstoj, kiuj estis efektive skribitaj en tiu dialekto, kiu ne estas la ĉeftendenca [[finna lingvo]]. La dialekto de Raŭmo havas multan [[vortprovizo]]&lt;nowiki/&gt;n, kiu memorigas pri la malnovaj marvojaĝaj tempoj kaj ligoj kun svedaj, anglaj kaj germanlingvaj landoj, kaj tial estas loke konsiderata kiel propra lingvo. La verkaĵoj de Nortamo estis decidaj por konservi la scion pri la dialekto por la nunaj generacioj.

== Vivo ==
Nortamo laboris kiel urba kuracisto en Raŭmo de 1889 ĝis 1900 kaj en Pori de 1903 ĝis 1930. Li estas plej konata pro siaj rakontoj en la raŭma dialekto, kiuj ofte temas pri ŝipado kaj la malnova mara urba medio de Raŭmo. En 1930, Nortamo estis honorita per la titolo de [[profesoro]]. En la sama jaro, Nortamo-Seor, verkista societo dediĉita al Nortamo, estis fondita.

== Verkado ==
[[Dosiero:HJ-Nortamo-1960.jpg|eta|maldekstre|Frans Hjalmar Nortamo]]
Lia lerta uzado de la loka dialekto estas karakteriza por liaj kolektoj de noveloj, kiuj prezentas la vivon de diversaj sociaj rondoj en malgranda marborda urbo kaj vilaĝo: &quot;Mi kaj Wilkk Tasala kaj Iiro Hakkri&quot; (&quot;Mnää ja Tasala Wilkk ja Hakkri Iiro&quot;, 1906), &quot;Novaj Rakontoj el Raŭmo&quot; (&quot;Uussi raumlaissi jaarituksi&quot;, 1912), &quot;Maraj Lupoj kaj Teraj Talpoj&quot; (&quot;Meripurakoj ja maamyyri&quot;, 1925). Li estas plej konata pro sia serio de noveloj &quot;Raumlaissi jaarituksi&quot; (&quot;Fadeno el Raŭmo&quot;), publikigita en 1920. Ĉi tiu kolekto estis verkita en la [[raŭma dialekto]], kaj estas konsiderata la unua teksto verkita en ĉi tiu dialekto, en kiu oni povas trovi individuajn pruntvortojn el la estona, rusa kaj franca lingvoj.

La rakontoj de Nortamo estas optimismaj kaj plenaj de amo por la simpla homo. La romano &quot;La Legosigno Ornamita per Artperloj&quot; (&quot;Helmikoristeinen kirjanmerkki&quot;, 1923) estas aŭtobiografia.

En siaj poemoj, la aŭtoro ofte imitas [[popolkanto]]&lt;nowiki/&gt;jn kaj gloras senpripensan sintenon al la vivo (kolekto “Kantistino” - “Laŭlajapoika”, 1933).

La laboro de Northamo ludis gravan rolon en konservado de la scio pri la raŭma dialekto por nunaj generacioj.

== Verkaro (elektita) ==

* Kootut teokset, osa 1-2, Porvoo, 1929;
* Umme ja pimjä, Porvoo, 1930;
* Valtamerillä, Porvoo, 1930.
* Raumlaissi jaarituksi

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://web.archive.org/web/20040819234846/http://www.wakkanet.fi/nortamo-seor/Antonim%20baev.htm Antonim bäev estas la unua de la serio de 'Ŝpinitaĵoj de Raŭmo'.]
* [https://web.archive.org/web/20040622111356/http://www.wakkanet.fi/nortamo-seor/ La Nortamo Asocio]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Nortamo, Frans Hjalmar}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj kuracistoj]]</text>
      <sha1>18ydwk17i0f3ntewtaritmmwy90luic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokora konuro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913374</id>
    <revision>
      <id>9479272</id>
      <parentid>9145603</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T23:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6480" sha1="4jyqn2e8ek5ioqcv9dql23y72lbjau4" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro = pink
|nomo = Sokora konuro
|dosiero = Psittacara brevipes 2.jpg
| dosiero larĝo=250px
|priskribo de dosiero = Suchitepéquez, Gvatemalo
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]]
|ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj
|superfamilio = ''[[Psittacoidea]]''
|familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]]
|subfamilio = ''[[Arinae]]''
|tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]''
|genro = ''[[Psittacara]]''
|genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825
|specio = '''Sokora konuro''', ''P. brevipes'' 
|dunomo = ''Psittacara brevipes''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1871)
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
|sinonimo = *''Aratinga brevipes''&lt;ref name=SOPA-BOW&gt;Collar, N., G. M. Kirwan, C. J. Sharpe, kaj P. F. D. Boesman (2020). Socorro Parakeet (''Psittacara brevipe''s), versio 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grnpar2.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2023&lt;/ref&gt;
* ''Psittacara holochlorus brevipes''&lt;ref name=HBW7&gt;HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Versio 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022&lt;/ref&gt;
|statuso = 
| statuso_sistemo = 
 | statuso_ref = 
 | subdividoj   = Subspecioj
 | subdividoj         = 
}}
La '''Sokora konuro''' (''Psittacara brevipes'') estas mezgranda, ĉefe brilverda [[papago]] de la [[genro]] ''[[Psittacara]]''.&lt;ref name=&quot;worldparrottrust&quot;&gt;{{cite web |title=SOCORRO CONURE  (Psittacara brevipes) |url=https://www.parrots.org/encyclopedia/socorro-conure |publisher=World Parrot Trust |access-date=31a de Marto 2023}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas specio de birdoj en la subfamilio ''[[Arinae]]'' de la familio ''[[Psittacidae]]'', nome afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas [[endemio]] de [[Insulo Socorro]] en la [[Insuloj Revillagigedoj]], Meksiko.&lt;ref name=IOC13.1&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/parrots/ |title=Parrots, cockatoos |website=IOC World Bird List |version =v 13.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2023 |access-date=18a de Februaro 2023 }}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La [[Internacia Ornitologia Unuiĝo]] kaj la [[The Clements Checklist of Birds of the World|Taksonomio de Clements]] traktas ĝin kiel plenplena, [[monotipa]], specio.&lt;ref name=IOC13.1/&gt;&lt;ref name=Clements2022&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2022. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2022. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 10an de Novembro, 2022&lt;/ref&gt; La ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) de [[BirdLife International]] konsideras ĝin kiel subspecio de la [[Verda konuro]] (''P. holochlorus'').&lt;ref name=HBW7/&gt;

==Aspekto==
La Sokora konuro estas 31 ĝis 33 cm longa. Ambaŭ seksoj estas similaj. Ĝi estas esence tute verda kun iom oliva nuanco sub la flugilplumoj kaj vosto. Ĝiaj irisoj estas oranĝruĝaj ĉirkaŭitaj de nuda purpurbruna haŭto, ĝia beko estas kornokolora, kaj ĝiaj kruroj estas brunecaj.&lt;ref name=SOPA-BOW/&gt;&lt;ref name=GRPA-BOW&gt;Eitniear, J. C., N. Collar, C. J. Sharpe, kaj P. F. D. Boesman (2020). Green Parakeet (''Psittacara holochlorus''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.grnpar.01] Alirita la 5an de Aprilo, 2023&lt;/ref&gt;

==Distribuado kaj habitato==
La Sokora konuro troviĝas nur sur la [[insulo Socorro]] ĉe la okcidenta marbordo de Meksiko. Ĝi loĝas en arbaroj dominitaj de ''Bumelia socorrensis'', ''Ilex socorroensis'', kaj ''Guettarda insularis'', kaj kutime troviĝas je altitudoj super 500 m.&lt;ref name=SOPA-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La Sokora konuro estas sidlokema, ne migranta.&lt;ref name=SOPA-BOW/&gt;

===Manĝado===
Unu studo trovis, ke ĉirkaŭ duono de la dieto de la Sokora konuro konsistis el semoj kaj fruktopulpo de ''Bumelia socorrensis'', dum tiuj de ''Ilex socorrensis'', ''Guettarda insularis'', kaj [[Gujavo]] (''Psidium'') konsistigis la plejparton de la cetero.&lt;ref name=SOPA-BOW/&gt;&lt;ref&gt;Rodríguez-Estrella, R., Mata, E. kaj Rivera, L. (1992). Ecological notes on the Green Parakeet of Isla Socorro, Mexico. Condor. 94(2): 523–525&lt;/ref&gt;

===Reproduktado===
La Sokora konuro reproduktiĝas inter oktobro kaj januaro. Ĝi tipe nestas en kavaĵo en arbo de ''Bumelia socorrensis'' ĉirkaŭ 2,3 ĝis 3,8 m super la grundo.&lt;ref name=SOPA-BOW/&gt;


== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }}
* Juniper &amp; Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}}
* Howell, Steven N. G. &amp; Webb, Sophie (1995): ''A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America''. Oxford University Press, Oxford &amp; New York. {{ISBN|0-19-854012-4}}
* National Geographic ''Field Guide to the Birds of North America'' {{ISBN|0-7922-6877-6}}
* National Audubon Society ''The Sibley Guide to Birds'', by David Allen Sibley, {{ISBN|0-679-45122-6}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Psittacara brevipes}}
{{Commons|Psittacara brevipes}}
* [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }}
* [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Papagoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]</text>
      <sha1>4jyqn2e8ek5ioqcv9dql23y72lbjau4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skarlatfrunta konuro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913376</id>
    <revision>
      <id>9479260</id>
      <parentid>9145500</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9529" sha1="3j5ax9gdwfprdcdt79xcrdldqyw3uew" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro = pink
|nomo = Skarlatfrunta konuro
|dosiero = Aratinga wagleri (Perico chocolero) (14621117286).jpg
| dosiero larĝo=250px
|priskribo de dosiero = 
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]]
|ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj
|superfamilio = ''[[Psittacoidea]]''
|familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]]
|subfamilio = ''[[Arinae]]''
|tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]''
|genro = ''[[Psittacara]]''
|genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825
|specio = '''Skarlatfrunta konuro''', ''P. wagleri'' 
|dunomo = ''Psittacara wagleri''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Robert Gray|GR Gray]], 1845)
|mapo de vivoteritorioj = Psittacara wagleri map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
|sinonimo = ''Aratinga wagleri''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
 | statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=Scarlet-fronted Parakeet ''Psittacara wagleri'' |volume=2021 |page=e.T62293391A154105109 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T62293391A154105109.en |access-date=6a de Aprilo 2023}}&lt;/ref&gt;
 | subdividoj   = Subspecioj
 | subdividoj         = 
}}
La '''Skarlatfrunta konuro''', '''Ruĝafrunta konuro''' aŭ ''Konuro de Wagler'' (''Psittacara wagleri'')&lt;ref name=&quot;worldparrottrust&quot;&gt;{{cite web |title=RED-FRONTED CONURE  (''Psittacara wagleri'') |url=https://www.parrots.org/encyclopedia/red-fronted-conure |publisher=World Parrot Trust |access-date=6a de Aprilo 2023}}&lt;/ref&gt; estas specio de birdoj en la subfamilio ''[[Arinae]]'' de la familio ''[[Psittacidae]]'', nome afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas [[Preskaŭ Minacata]] specio de birdo, kiu troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]].&lt;ref name=IOC13.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/parrots/ |title=Parrots, cockatoos |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Julio 2023 |access-date=31a de Julio, 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IUCN&gt; BirdLife International (2021). [https://www.iucnredlist.org/species/62293391/154105109 &quot;Scarlet-fronted Parakeet Psittacara wagleri&quot;.] ''IUCN Red List of Threatened Species''. 2021: e.T62293391A154105109. doi:10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T62293391A154105109.en. Alirita la 6an de Aprilo 2023. &lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Skarlatfrunta konuro estis iam metita en la genron ''[[Aratinga]]'', sed el ĉirkaŭ 2013 estis en sia nuntempa genro ''Psittacara''.&lt;ref name=60Supp&gt;R. Terry Chesser, Kevin J. Burns, Carla Cicero, Jon L. Dunn, Andrew W. Kratter, Irby J. Lovette, Pamela C. Rasmussen, J. V. Remsen, Jr., Douglas F. Stotz, kaj Kevin Winker. &quot;Fifty-ninth supplement to the American Ornithological Society’s ''Check-list of North American Birds''&quot;. ''The Auk'' 2019, vol. 136:1-23 Alirita la 5an de Aprilo, 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop578.htm |title=Divide ''Aratinga'' into four genera |last=Remsen |first=James V. |last2=Urantówka |first2=Adam |date=2013 |publisher=AOS South American Classification Committee |access-date=5a de Aprilo, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IOC13.2/&gt; Ĝia taksonomio ne estas ankoraŭ definitiva. 

La [[Internacia Ornitologia Unuiĝo]], la ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) de [[BirdLife International]] kaj la [[The Clements Checklist of Birds of the World|Taksonomio de Clements]] traktas ĝin kiel specio kun du subspecioj, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''P. w. wagleri'' ([[George Robert Gray|G.R. Gray]], 1845) kaj ''P. w. transilis'' ([[James L. Peters|J.L. Peters]], 1927). La [[Usona Ornitologia Societo]] atribuas du aliajn, nome ''P. w. frontatus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]], 1846) kaj ''P. w. minor'' ([[Melbourne Armstrong Carriker|Carriker]], 1933). La IOC, HBW, kaj Clements traktas ilin kiel du subspecioj de la [[Kordilera konuro]] (''P. frontatus'').&lt;ref name=IOC13.2/&gt;&lt;ref name=HBW7&gt;HBW kaj BirdLife International (2022) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Versio 7. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v7_Dec22.zip] Alirita la 13an de Decembro, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Clements2023&gt;Clements, J. F., P.C. Rasmussen, T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, A. Spencer, S. M. Billerman, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2023. The eBird/Clements checklist of birds of the world: v2023. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 28an de Oktobro, 2023&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SACClist&gt;Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, G. Del-Rio, A. Jaramillo, D. F. Lane, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 28a de Septembro 2023. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 20an de Oktobro, 2023&lt;/ref&gt;

Tiu artikolo sekvas la modelon de du subspecioj.

==Aspekto==
La skarlatfrunta konuro estas 34 ĝis 40 cm longa kaj pezas 162 ĝis 217 g. Ambaŭ seksoj estas similaj. Plenkreskuloj estas ĝenerale verdaj, pli flavaj sube; kelkaj havas ruĝajn makulojn sur sia gorĝo. Ilia ordinara nomo devenas de ilia ruĝa frunto kaj la antaŭa parto de ilia krono. La malsupraj flankoj de iliaj flugilplumoj kaj vosto estas olivecflavaj. Iliaj irisoj estas palgrizaj ĉirkaŭitaj de nuda griza haŭtaĵo, ilia beko estas kornokolora, kaj iliaj kruroj kaj piedoj brunecaj. La subspecio ''P. w. transilis'' estas ĝenerale iom pli malgranda kaj pli malhela ol la nomiga, kaj la ruĝo sur ĝia krono ne etendiĝas tiom malantaŭen. Nematuraj birdoj similas al plenkreskuloj sed kun malpli da ruĝo sur sia kapo..&lt;ref name=SFPA-BOW&gt;Collar, N., J. del Hoyo, P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2022). Scarlet-fronted Parakeet (''Psittacara wagleri''), versio 1.1. En ''Birds of the World'' (B. K. Keeney, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.scfpar1.01.1] Alirita la 6an de Aprilo, 2023&lt;/ref&gt;

==Distribuado kaj habitato==
La skarlatfrunta konuro havas [[Disa distribuado|disan distribuadon]]. La nomiga subspecio troviĝas en la montaroj [[Andoj]] de [[Kolombio]], la izola [[Sierra Nevada de Santa Marta]] en norda Kolombio, la [[Serranía del Perijá]] kiu markas la limon inter Kolombio kaj Venezuelo, kaj en okcidenta Venezuelo. Subspecio ''P. w. transilis'' troviĝas en plej fora orienta Kolombio kaj en norda Venezuelo el [[Falcón]] orienten ĝis [[Sukro (subŝtato)|Sucre]] kaj [[Monagas]].&lt;ref name=SFPA-BOW/&gt;&lt;ref name=Clements2023/&gt; La specio loĝas en diversaj pejzaĝoj, inkluzive de la randoj de nubarbaroj, tropikaj foliarbaroj, kaj galeriaj kaj sekundaraj arbaroj. Ĝi troviĝas ankaŭ en kampoj, fruktoĝardenoj kaj parkoj en konstruitaj areoj. Laŭ alteco ĝi varias de 350 ĝis 2 500 m.&lt;ref name=SFPA-BOW/&gt;&lt;ref name=McMullan&gt;{{cite book | last1 =McMullan | first1 =Miles | last2 =Donegan | first2 =Thomas M. | last3 =Quevedo | first3 =Alonso |  title = Field Guide to the Birds of Colombia | publisher = Fundación ProAves| date =2010 | location =Bogotá | pages =61  |isbn =978-0-9827615-0-2 }}&lt;/ref&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La skarlatfrunta papago faras laŭsezonajn movojn en Venezuelo; ĝiaj movoj, se ekzistas, en Kolombio ne estas difinitaj. Ĝi vojaĝas en grandaj grupoj.&lt;ref name=SFPA-BOW/&gt;&lt;ref name=McMullan/&gt;

===Manĝado===
La skarlatfrunta papago kutime manĝas en la arbara [[kanopeo]]. Ĝia dieto ne estas plene priskribita sed oni scias, ke ĝi inkluzivas fruktojn, nuksojn kaj semojn. En iuj areoj ĝi povas esti [[plago]] por kultivaĵoj.&lt;ref name=SFPA-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La skarlatfrunta papago nestas de aprilo ĝis junio en Venezuelo kaj de decembro ĝis junio en norda Kolombio. Ĝi reproduktiĝas kolonie, kutime en fendetoj en klifofacoj.&lt;ref name=SFPA-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }}
* Juniper &amp; Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}}
* Howell, Steven N. G. &amp; Webb, Sophie (1995): ''A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America''. Oxford University Press, Oxford &amp; New York. {{ISBN|0-19-854012-4}}
* National Geographic ''Field Guide to the Birds of North America'' {{ISBN|0-7922-6877-6}}
* National Audubon Society ''The Sibley Guide to Birds'', by David Allen Sibley, {{ISBN|0-679-45122-6}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Psittacara wagleri}}
{{Commons|Psittacara wagleri}}
* [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }}
* [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Papagoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]]</text>
      <sha1>3j5ax9gdwfprdcdt79xcrdldqyw3uew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruĝmaska konuro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913420</id>
    <revision>
      <id>9479079</id>
      <parentid>9262490</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6465" sha1="2t3k5uxxjd9ss66p1ny15x6ph5t1lbu" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro = pink
|nomo = Ruĝmaska konuro
|dosiero = Red-masked Parakeet-Aratinga erythrogenys in a tree.jpg
| dosiero larĝo=250px
|priskribo de dosiero = 
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]'', [[Birdoj]]
|ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Psitakoformaj
|superfamilio = ''[[Psittacoidea]]''
|familio = ''[[Psittacidae]]'', [[Papagedoj]]
|subfamilio = ''[[Arinae]]''
|tribo = ''[[Arini (tribo)|Arini]]''
|genro = ''[[Psittacara]]''
|genro aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825
|specio = '''Ruĝmaska konuro''', ''P. erythrogenys'' 
|dunomo = ''Psittacara erythrogenys''
|dunomo aŭtoritato = [[Rene Primevere Lesson|Lesson]], 1844
|mapo de vivoteritorioj = Psittacara erythrogenys map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 250px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
|sinonimo = ''Aratinga mitrata''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
 | statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 12 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2021 |title=''Psittacara erythrogenys'' |volume=2021 |page=e.T22685672A196426252  |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
 | subdividoj   = Subspecioj
 | subdividoj         = 
}}
La '''Ruĝmaska konuro''' aŭ '''Ruĝmaska papago''' (''Psittacara erythrogenys'') estas specio de birdoj en la subfamilio ''[[Arinae]]'' de la familio ''[[Psittacidae]]'', de afrikaj kaj amerikaj papagoj.&lt;ref name=AratingaSplit&gt;DNA-sequence data require revision of the parrot genus Aratinga (Aves: Psittacidae) J.V. Remsen, Jr., Erin E. Schirtzinger, Anna Ferraroni, Luís Fábio Silveira &amp; Timothy F. Wright&lt;/ref&gt; Ĝi estas mezgranda [[papago]] el [[Ekvadoro]] kaj [[Peruo]]. Ĝi estas populara [[dorlotbesto]] kaj estas tre bone konata en [[birdobredado]] kiel '''ĉerizkapa konuro'''&lt;ref name=&quot;beautyofbirds.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.beautyofbirds.com/redmaskedconure.html|title=Red-masked Conures (Aratinga erythrogenys)|date=16a de Septembro 2021 |publisher=}}&lt;/ref&gt; aŭ '''ruĝkapa konuro'''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sdplantatlas.org/birdatlas/pdf/Exotic%20and%20hypothetical%20species.pdf |title=Data |website=sdplantatlas.org }}&lt;/ref&gt; Ili estas konsiderataj la plej bonaj parolantoj el ĉiuj konuroj.&lt;ref&gt;{{cite book | last = Athan |first=Mattie Sue | year = 2010 | title = Guide to Companion Parrot Behavior | publisher = Barron's Educational Series | page = 179 | isbn = 978-0-7641-4213-0 | url = https://books.google.com/books?id=LLDrTg17ifEC&amp;pg=PA179 | access-date = 2013-01-24}}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
[[Dosiero:Aratinga erythrogenys-juvenile mainly green.jpg|maldekstre|thumb|Junulo ekhavanta ruĝajn plumojn kape.]]
[[Dosiero:Parrots of telegraph hill.jpg|maldekstre|thumb|Financa kvartalo de [[San Francisco]].]]
[[Dosiero:Aratinga erythrogenys -San Francisco -feral parrots on street lamp-8b.jpg|maldekstre|thumb|Naturiĝintaj birdoj en San Francisco|alt=[[Feral]]s on a street lamp in San Francisco; one has its wings open showing the red and green on the underside of a wing]]

Ruĝmaskaj papagoj averaĝe longas ĉirkaŭ 33 centimetrojn, el kiuj duono estas la vosto.&lt;ref name=&quot;beautyofbirds.com&quot;/&gt; Ili estas brilverdaj kun plejparte ruĝa kapo, sur kiu videblas la plilongigita pala [[okulringo]]; la nuko estas verda. Ankaŭ la pli malgrandaj kaj mezaj subflugilaj kovriloj estas ruĝaj, kaj estas iom da ruĝo sur la kolo, la femuroj kaj la antaŭa rando de la flugiloj. Junuloj havas verdan plumaron, ĝis iliaj unuaj ruĝaj plumoj aperas ĉirkaŭ la aĝo de kvar monatoj. Ĝia krio estas dusilaba, raŭka kaj laŭta.

==Habitato kaj distribuado==
Ĉi tiuj birdoj estas indiĝenaj en sudokcidenta [[Ekvadoro]] kaj nordokcidenta [[Peruo]],&lt;ref name=&quot;beautyofbirds.com&quot;/&gt; kie ili ĉefe vivas en ĝangalo kaj foliarbaro. Ili ankaŭ povas prosperi en duonaridaj regionoj same kiel en antaŭurbaj regionoj.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=1567|title=Red-masked Parakeet (Psittacara erythrogenys) - BirdLife species factsheet|publisher=}}&lt;/ref&gt; Kvankam ili povas vivi ĝis 2 500 metrojn super marnivelo, ili kutime troviĝas sub la 1 500 metroj. Ilia vasta distribuo kaj populareco kiel dorlotbestoj kontribuas al ilia sukcesa enkonduko en aliajn areojn post liberigo, precipe en la sudaj kaj okcidentaj areoj de Usono kiel ekzotaj naturiĝintaj birdoj.

==Reproduktado==
La ino demetas averaĝe tri ĝis kvar ovojn kaj la kovado finiĝas ene de 23 aŭ 24 tagoj. La nestoj kutime estas faritaj en arbaj kavaĵoj kaj ili povas sukcese reproduktiĝi en malgrandaj arbarejoj aŭ eĉ izolitaj arboj en degraditaj arbaroj. Junaj birdoj elnestiĝas post 50 tagoj jam kun verda plumaro.&lt;ref name=&quot;beautyofbirds.com&quot;/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others=Illustrated by Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }}
* Juniper &amp; Parr (1998). ''A Guide to the Parrots of the World''. Pica Press, East Sussex. {{ISBN|1-873403-40-2}}
* Howell, Steven N. G. &amp; Webb, Sophie (1995): ''A Guide to the Birds of Mexico and Northern Central America''. Oxford University Press, Oxford &amp; New York. {{ISBN|0-19-854012-4}}
* National Geographic ''Field Guide to the Birds of North America'' {{ISBN|0-7922-6877-6}}
* National Audubon Society ''The Sibley Guide to Birds'', by David Allen Sibley, {{ISBN|0-679-45122-6}}
*{{cite book | author = David Sibley | title = The Sibley Guide to Birds | publisher = Knopf | year = 2000 | isbn = 0-679-45122-6 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/sibleyguidetobir00sibl_0 }}
*''Handbook of the Birds of the World Vol 4'',  Josep del Hoyo editor, {{ISBN|84-87334-22-9}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Psittacara erythrogenys}}
{{Commons|Psittacara erythrogenys}}
* [http://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm AvianWeb - Konservostatuso de araoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210213223951/https://www.beautyofbirds.com/macawsinfo.htm |date=2021-02-13 }}
* [http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm CITES birdoregularo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051212173804/http://www.wingscc.com/aps/CITES.htm |date=2005-12-12 }}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Papagoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Ekvadoro]]
[[Kategorio:Birdoj de Peruo]]</text>
      <sha1>2t3k5uxxjd9ss66p1ny15x6ph5t1lbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emil Nestor Setälä</title>
    <ns>0</ns>
    <id>916724</id>
    <revision>
      <id>9479239</id>
      <parentid>9475716</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="2qklpih86mdauz2ac588i4bytt2uh1a" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{informkesto homo
|dosiero = E-N-Setälä-1964.jpg
}}
'''Emil Nestor Setälä''', naskiĝinta la 27-a de februaro [[1864]] en [[Kokemäki]] kaj mortinta la 8-a de februaro [[1935]] en [[Helsinko]], estis finna lingvisto kaj esploristo de la finna nacia liriko kaj politikisto. 

Li laboris kiel profesoro de la finna en la [[Universitato de Helsinko]] en 1893–1935. Lia efiko por la esploro de la finn-ugraj lingvoj kaj kultura kaj finna politiko de Finnlando estis granda. 

Lia filo estis [[Vilho Setälä]].
{{Projektoj}}{{bibliotekoj}}

&lt;br/&gt;
{{ĝermo|finno}}

{{vivtempo|Setälä, Emil}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj lingvistoj]]</text>
      <sha1>2qklpih86mdauz2ac588i4bytt2uh1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shaboozey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>917307</id>
    <revision>
      <id>9479235</id>
      <parentid>9295302</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="2y50kg8ahd5e86azutw5nkj6ah9xtdc" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
{{Informkesto kantisto}}

'''Shaboozey''', esperantigita kiel prononcata '''Ŝabuzi''', (naskita kiel '''Collins Obinna Chibueze''''';'' la 9-an de majo 1995, en Woodbridge, [[Virginio]]) estas usona muzikisto, kantisto-kantverkisto, filmisto kaj diskproduktanto. Lia plej granda sukceso estas la kantrikanto de 2024 ''&quot;A Bar Song (Tipsy)&quot;.'' ''&lt;ref name=&quot;allmusic&quot;&gt;{{Cite web|title=Shaboozey|url=https://www.allmusic.com/artist/shaboozey-mn0003690780|first=Neil Z.|last=Yeung|publisher=[[AllMusic]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rs&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-country/beyonce-cowboy-carter-shaboozey-new-album-1234996467/|title=If You Liked Shaboozey on Beyoncé's 'Cowboy Carter,' You Can Hear His New Album Soon|first=Jon|last=Blistein|magazine=[[Rolling Stone]]|date=March 29, 2024}}&lt;/ref&gt;''

Lia muziko kombinas [[Hiphopo|hiphopon]], [[Kontreo|kontreon]], [[Rok-muziko|rokon]] kaj ''Amerikana'' (usona) muziko). '''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/music/2024/03/29/beyonce-spaghettii-new-song-who-is-shaboozey-featured/73138223007|title=Beyoncé features Shaboozey twice on 'Cowboy Carter': Who is the hip-hop, country artist?|last=McClay|first=Caché|work=[[USA Today]]|date=March 29, 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;universes&quot;&gt;{{Cite web|url=https://colorsxstudios.com/editorials/shaboozey-interview|last=Lytras|first=Katerina|title=Virginia-based artist Shaboozey believes we can create whole universes in our minds|publisher=ColorsxStudios|accessdate=2025-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240722004546/https://colorsxstudios.com/editorials/shaboozey-interview|archivedate=2024-07-22}}&lt;/ref&gt;''' Li unue akiris atenton pro sia kanto de 2018 &quot;Start a Riot&quot; (kun Duckwrth), kiu estis prezentita en la muziko de la filmo Spider-Man: Into the Spider-Verse. En 2024, li kunlaboris kun [[Beyoncé]] pri du trakoj de ŝia oka studia albumo, ''Cowboy Carter''.  A Bar Song (Tipsy) &quot;, kiu atingis la unuan lokon en la Billboard Hot 100 kaj estis atestita platena en Usono, [[Aŭstralio]], [[Britio]] kaj [[Nov-Zelando]].

== Influoj ==
Kvankam lia pli frua muziko havis pli da influo de trap-muziko, liaj pli postaj kantoj havas pli da folk-pop- sono kun [[akustika gitaro]]. En intervjuo kun ColorsxStudios, Shabuzi diris, ke lin influis artistoj kiel la [[Rolling Stones]], la [[Grateful Dead]], [[Bob Dylan]], [[Led Zeppelin]], kaj ankaŭ la filmo &quot; [[Taxi Driver]] &quot; de [[Martin Scorsese]] .Aliaj influoj inkluzivas [[Fela Kuti]], Clipse, [[Roger Waters]], [[Backstreet Boys]], [[Pharrell Williams]], [[Missy Elliott]], [[Lead Belly]], kaj [[Johnny Cash]]. &lt;ref name=&quot;Limits&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bet.com/article/v8qhqn/unboxed-shaboozey-remains-true-to-his-artistic-vision|title=#Unboxed Vol 30: Shaboozey Remains True To His Artistic Vision That Has No Limits|first=Rashad|last=Grove|work=BET.com|date=November 1, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* Shaboozey at AllMusic
* {{IMDb nomo|nm10210379}}

[[Kategorio:Usonaj kantoj]]</text>
      <sha1>2y50kg8ahd5e86azutw5nkj6ah9xtdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Konrad Schaubach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>919862</id>
    <revision>
      <id>9479350</id>
      <parentid>9450641</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3428" sha1="owxrr1mzuy3j2ubb7k9m67vvmzqo6t1" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Johann Konrad SCHAUBACH''' (naskiĝinta la {{Daton|20|1|1764}} en [[Meiningen]], mortinta la {{daton|10|12|1849}} samloke) estis [[germanoj|germana]] astronomo kaj gimnazia instruisto. Frato de li estis la arĥitekto [[Johann Andreas Schaubach]].

Estante filo de publika ĉefmasonisto li frekventis la [[Henfling-gimnazio|liceon de Meiningen]] kaj ekstudis en 1783 ĉe la [[universitato de Göttingen]] filozofion kaj teologion. Tion ebligis stipendio kaj privilegio pri senkosta manĝado. Poste li estis privata instruisto en Göttingen. Post sukcesa ekzameniĝo oni akceptis lin en 1787 en [[Meiningen]] sur la listo de predikistaj kandidatoj. Reirinte al Göttigen li tamen dediĉis sin al matematiko kaj fiziko. Vokiĝojn el [[Stralsund]] kaj [[Eutin]] li ne sekvis por povi daŭrigi la studojn. En 1789 finfine li iris al [[Monaĥejo Ilfeld|Paedagogium Ilfeld]]. Tie li estis repetisto ĝis la 1791-a jaro: tiam li fariĝis lerneja inspektisto en Meiningen. Post kiam la tiea liceo promociiĝis je vera gimnazio, Schaubach iĝis ties unua estro. Li pensiiĝis en 1835: ĝis tiam li ege modernigis la lernejon instalante i.a. bibliotekon. Jam en 1816 li eknomumiĝis konsistoria konsilisto.

En 1799 li iĝis koresponda membro de la [[Scienca Akademio de Malsupra Saksio en Gotingeno|Scienca Akademio de Göttingen]]&lt;ref&gt;Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, 3/246), eldonejo [[Vandenhoeck &amp; Ruprecht]], Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, paĝo 211.&lt;/ref&gt;.

Dume lia persona intereso pri teologio baldaŭ lamis, la okupiĝo pri astronomio kaj astronomihistorio kreskegis. [[Karl Marx]] disertacie (Jena 1841: pri la malsameco de la naturfilozofioj demokrita/epikura) uzis fundamentajn ideojn de Schaubach pri [[Epikuro]] (''atomoi archai'' kontraŭ ''atoma stoicheia'').

== Skribaĵoj (elekto) ==
* ''Über die Katasterismen des Eratosthenes'', 1791.
* ''Eratosthenis Catasterismi: cum interpretatione Latina et commentario'', eldonejo [[Vandenhoeck &amp; Ruprecht]], Göttingen 1795.
* ''Über die Meinungen der Alten von unserem Sonnensystem'', 1796.
* ''Geschichte der griechischen Astronomie bis auf Eratosthenes'', eldonejo Röwer, [[Göttingen]] 1802. 
* ''Breiten- und Höhenbestimmungen einiger Örter um Meiningen'', Meiningen 1807.
* ''Novae editionis Arateorum Ciceronis, Germanici Caesaris et R. F. Avieni specimen,'' du volumoj, Hartmann, Göttingen 1818–1820.
* &quot;Über Epikurs astronomische Begriffe&quot; - ĉe: ''Archiv für Philologie und Pädagogik,'' 5 (1837), paĝo 547–557.

== Notoj kaj referencoj ==
{{referencoj}}

== Eksteraj ligiloj == 
* [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117111392 ligilo ĉe DDB], la ''germana cifereca biblioteko''
* Artikolo [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Schaubach,_Johann_Konrad&amp;oldid=- &quot;Schaubach, Johann Konrad&quot;] - fare de: Siegmund Günther, ĉe: ''[[Allgemeine Deutsche Biographie]],'' volumo 30 (1890), paĝoj 619–620 
* [https://archive.org/search.php?query=Johann%20Konrad%20Schaubach materialoj de aŭ pri Schaubach] - en la [[interreta arkivo]]

&lt;br/&gt;
{{Bibliotekoj}}

{{vivtempo|Schaubach, Johann Konrad}}
[[Kategorio:Germanaj astronomoj]]
[[Kategorio:Lernejestroj]]
[[Kategorio:Germanaj klasikaj filologoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Meiningen]]</text>
      <sha1>owxrr1mzuy3j2ubb7k9m67vvmzqo6t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivan Rusakov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>920037</id>
    <revision>
      <id>9479371</id>
      <parentid>9448502</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210002" sha1="oncpgo5wmi6kipcdc1aop3wj3yol83u" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
 |honora titolo       =
 |nomo                = Ivan Rusakov
 |honora sufikso      =
 |dosiero             = Ivan Rusakov.png
 |grandeco de dosiero =
 |malgranda dosiero   =
 |priskribo           =
 |partio              = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] 

&lt;!-- personaj informoj --&gt;
 |dato de naskiĝo      = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}
 |loko de naskiĝo      = la Rusia imperio
 |dato de morto        = la {{daton|18|3|1921}}
 |loko de morto        = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]
 |nacieco              = ruso
 |edzo/ino             = Aleksandra Vasiljevna Panova
 |rilatoj              = 
 |infanoj              = Sergej, Jevdokija, Jekaterina
 |sidejo               =
 |alma_mater           = la Imperiestra Moskva Universitato
 |okupo                = 
 |profesio             = pediatro
 |religio              =
 |subskribo            =
 |ttt                  =
 |notoj                =
}}
'''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio&lt;sup&gt;[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]&lt;/sup&gt;, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни109&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt; — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).

== Biografio ==

=== Infanaĝo ===

Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio&lt;sup&gt;[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]&lt;/sup&gt;, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019
| titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2026-08-07
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 1877-10-07
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Yandex Arĥivoj
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = 
| arkivdato = 
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни109&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt; en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. 

La patro naskiĝis en 1843&lt;ref name=&quot;Справочная книга1899&quot;/&gt;. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel &quot;Rusa Vorto&quot; ({{l-ru|Русское слово}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 5–6
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]]

La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud [[Tver]], poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo &lt;sup&gt;[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]&lt;/sup&gt; ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 &lt;sup&gt;[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]&lt;/sup&gt;, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000
| titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2026-08-07
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = 
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = 
| arkivdato = 
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Tie li komercis pri speguloj&lt;ref name=&quot;Справочная книга1899&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1899
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Типография И. А. Баландина
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 122
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La samaj informoj estas registritaj en 1900&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1900
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Типография И. А. Баландина
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 121
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt; kaj 1901&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1901
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Типография И. А. Баландина
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 121
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov &lt;sup&gt;[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.&lt;/ref&gt;, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1902
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Типография И. А. Баландина
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 118
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo &lt;sup&gt;[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1903
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Типография И. А. Баландина
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 115
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1904
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Типография И. А. Баландина
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 118
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo.

Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257
| titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III)
| titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319
| alirdato = 2026-07-24
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 1899-02
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Yandex Arkivoj
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = 
| arkivdato = 
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo &lt;sup&gt;[[:ru:Странноприимный дом|ru]]&lt;/sup&gt; sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567
| titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III)
| titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284
| alirdato = 2026-07-24
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 1900-05-11
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Yandex Arkivoj
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = 
| arkivdato = 
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. 

[[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]]
[[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]]

La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj&lt;ref name=&quot;Барсуков7&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 7
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio &lt;sup&gt;[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov &lt;sup&gt;[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]&lt;/sup&gt;. Laŭ rememoroj de la parencoj, li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 9–11
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

=== Studado kaj laboro ===
[[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]]

En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни109&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Павлучкова69&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf
| titolo       = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Павлучкова
| persona nomo = А. В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 6
| paĝoj        = 69
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1971
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso&lt;ref name=&quot;Кондратьев&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862
| titolo       = Иван Русаков
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Кондратьев
| persona nomo = В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Московская правда
| volumo       = 12433
| numero       = 299
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1960-12-22
| alirdato     = 2026-07-19
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. Poste li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни109&quot;/&gt;) restudentiĝis. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} (aŭ en 1901&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни109&quot;/&gt;) li diplomiĝis kiel kuracisto&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 11–12
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]]

Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino &quot;Infana medicino&quot; ({{l-ru|Детская медицина}})&lt;ref name=&quot;Павлучкова69&quot;/&gt;. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj&lt;ref name=&quot;Барсуков13&quot;/&gt;.

En 1904 li samtempe iĝis la dua kuracisto en la Rostokina Municipa Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, kie okazis kunvenoj de la Moskva komitato de RSDRP(b). Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio&lt;ref name=&quot;Павлучкова69&quot;/&gt;, ricevinte la partian bileton N 57&lt;ref name=&quot;Врач-коммунист: К 85-летию&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888
| titolo       = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Кондратьев
| persona nomo = В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Московская правда
| volumo       = 12970
| numero       = 225
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1962-09-25
| alirdato     = 2026-07-19
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar &quot;peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn&quot;&lt;ref name=&quot;Слонимская33&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/1962.-no-12.
| titolo       = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Слонимская
| persona nomo = И. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 12
| paĝoj        = 33
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1962
| alirdato     = 2026-07-25
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Li skribis en 1905 en la sama artikolo &quot;Programo de prelegoj pri ĥolero&quot;, publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo &quot;Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio&quot;:

{{Citaĵo
|teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj).
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]&lt;ref name=&quot;Слонимская33&quot;/&gt;
|origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги).
}}

En decembro 1905 li partoprenis la batalojn sur barikadoj en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]). La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf
| titolo       = И. В. Русаков в сибирской ссылке
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Видута
| persona nomo = В. К.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 72
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1963
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни110&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman &lt;sup&gt;[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]&lt;/sup&gt; komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj&lt;ref name=&quot;Его имени (Иван Васильевич Русаков)&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022
| titolo       = Его имени (Иван Васильевич Русаков)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Манухин
| persona nomo = Вл.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = 2674
| numero       = 247
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1932-10-24
| alirdato     = 2026-07-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

=== Ekzilo ===
[[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]]

La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro &quot;kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj&quot; al &quot;foraj lokoj de Tobolska gubernio&quot; por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j&quot;-a de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-a&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}}. Li devis loĝi sub &quot;malkaŝa polica gvatado&quot; ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}&lt;ref name=&quot;Кондратьев&quot;/&gt;. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Municipa Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593
| titolo       = Надпись на книге
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Подляшук
| persona nomo = П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = 11028
| numero       = 49
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1960-02-29
| alirdato     = 2026-07-19
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j&quot;-a de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-a&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}}. La  {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf
| titolo       = И. В. Русаков в сибирской ссылке
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Видута
| persona nomo = В. К.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 72–74
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1963
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus &quot;kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita&quot;. Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf
| titolo       = И. В. Русаков в сибирской ссылке
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Видута
| persona nomo = В. К.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 75
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1963
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la urbo li loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)&lt;ref name=&quot;Дом врача Ивана Русакова&quot;&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://t-l.ru/345928.html
| titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году
| titolo-aldono = 
| alirdato = 
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2023-07-25
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Linija
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html
| arkivdato = 2024-09-10
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt; kaj laboris kiel privata kuracisto&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни110&quot;/&gt;.

Lia edzino skribis en la taglibro:

{{Citaĵo
|teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin...
|aŭtoro = Aleksandra Panova
|verko = Taglibro&lt;ref name=&quot;Имени Русакова&quot;/&gt;
|origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им...
}}

Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo &quot;Jalutorovska Vivo&quot; ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. 

Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 17–18
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} oni raportis en ĵurnalo &quot;Siberia Vivo&quot; ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688
| titolo       = Ялуторовск, Тобольск. губ.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иже
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Сибирская жизнь
| volumo       = 
| numero       = 28
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1908-02-02
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo &quot;Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko&quot; ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf
| titolo       = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Павлучкова
| persona nomo = А. В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 6
| paĝoj        = 70
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1971
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf
| titolo       = И. В. Русаков в сибирской ссылке
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Видута
| persona nomo = В. К.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 76
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1963
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite:

{{Citaĵo
|teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon.
|aŭtoro = 
|verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909]
|origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью.
}}

=== Post la ekzilo ===

Post reveni el la ekzilo li laboris kiel sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto &quot;Publika kuracisto&quot; ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj &quot;Infana medicino&quot; ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj &quot;Kuracista gazeto&quot; ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto &quot;Publika kuracisto&quot; estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel municipan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio &quot;Urba medicino&quot;. Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 19–21
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo &quot;formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi&quot;&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни110&quot;/&gt;.

Poste li ekloĝis en la domo de arkitekto Aleksandr Zelenko &lt;sup&gt;[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]&lt;/sup&gt;, kiun tiu konstruigis en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') &lt;sup&gt;[[:ru:Олений Вал|ru]]&lt;/sup&gt; kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd). En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1
| titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2026-07-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Память места_Москва
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2023-01-23
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Dzen
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1
| arkivdato = 2023-04-26
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado &lt;sup&gt;[[:en:Settlement movement|en]]&lt;/sup&gt;, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto &lt;sup&gt;[[:ru:Вадковский переулок|ru]]&lt;/sup&gt;, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado.

En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/1977.10
| titolo       = Подвиг большевика
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Русакова
| persona nomo = Е.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Junij Naturalist
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 10–11
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1977-10
| alirdato     = 2026-07-09
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono&lt;ref name=&quot;У истоков юннатского движения22&quot;/&gt;.

=== Post 1917 ===

Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. Somere 1917 li estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}}). Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 12
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: &quot;Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!&quot; ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 49
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 14
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 27, 29–31
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 9
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 28
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266
| titolo       = &quot;Красный доктор&quot;: К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Пономарев
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Московская правда
| volumo       = 20549
| numero       = 231
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1987-10-07
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En oktobro 1917 en unu el tiaj komisariatoj lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3
| titolo       = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Камышев
| persona nomo = Ю.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = 13230
| numero       = 105
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1967-05-05
| alirdato     = 2025-09-05
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|&quot;Kuracista gazeto&quot;, 1907.]]

Li aktive kontribuis al &quot;Kuracista gazeto&quot; ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 29
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...]
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Artikolo en &quot;Kuracista gazeto&quot; (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}}
|origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...]
}}

Li estis redaktoro de la gazeto &quot;Sciigoj de Sovetia Medicino&quot; ({{l-ru|Известия советской медицины}}).

Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron&lt;ref name=&quot;Барсуков7&quot;/&gt;.

Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto &quot;Publika kuracisto&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 34
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de &quot;Publika kuracisto&quot; kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis.
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov
|origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом.
}}

Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 37
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto &quot;Sciigoj de sovetia medicino&quot; ({{l-ru|Известия советской медицины}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/1962.-no-12.
| titolo       = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Слонимская
| persona nomo = И. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 12
| paĝoj        = 34
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1962
| alirdato     = 2026-07-25
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845
| titolo       = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Izvestija]]
| volumo       = 888
| numero       = 75
| paĝoj        = 4
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1918-04-16
| alirdato     = 2026-07-19
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). La {{daton|15|6|1918}} komenciĝis la unua Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 39
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

=== Pedagogia agado ===
[[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|Somerdomo en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]]

La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) &lt;sup&gt;[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]&lt;/sup&gt; kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) &lt;sup&gt;[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]&lt;/sup&gt;, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro&lt;ref name=&quot;Подвиг большевика11&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/1977.10
| titolo       = Подвиг большевика
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Русакова
| persona nomo = Е.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Junij Naturalist
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 11
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1977-10
| alirdato     = 2026-07-09
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov &lt;sup&gt;[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]&lt;/sup&gt;, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian.

Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj somerdomoj, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = У истоков юннатского движения
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. Г. Холостов
|aliaj        = 
|url          = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1972
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Просвещение
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 9–10
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda.
|aŭtoro = Boris Vsesvjatskij
|verko = Rememoroj
|origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая.
}}

Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij &lt;sup&gt;[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]&lt;/sup&gt; kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov &lt;sup&gt;[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]&lt;/sup&gt;, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio &lt;sup&gt;[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]&lt;/sup&gt;. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: &quot;Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?&quot; 

{{Citaĵo
|teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda.
|aŭtoro = Boris Vsesvjatskij
|verko = Rememoroj
|origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая.
}}

Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = У истоков юннатского движения
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. Г. Холостов
|aliaj        = 
|url          = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1972
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Просвещение
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 11
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]]

Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin &lt;sup&gt;[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Юннатка &quot;Мэри Пикфорд&quot; (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности
|lasta        = Сенчилова
|unua         = К. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2023
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ФГБОУ ДО ФЦДО
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-87953-721-5
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 152
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября
2016 года
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2016
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т
цитологии и генетики
|loko         = Новосибирск
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91291-030-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 13
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita.
|aŭtoro = Boris Vsesvjatskij
|verko = Afiŝo [1918]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности
|lasta        = Сенчилова
|unua         = К. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2023
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ФГБОУ ДО ФЦДО
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-87953-721-5
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 9
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено.
}}

Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj.

{{Citaĵo
|teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon&lt;ref&gt;Temas pri Nikolaj Guĉkov&lt;sup&gt;[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]&lt;/sup&gt;, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.&lt;/ref&gt;. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij&lt;ref&gt;Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.&lt;/ref&gt; kaj tiu, se eblas diri, &quot;kultura aganto&quot; malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo.
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}&lt;ref name=&quot;У истоков юннатского движения22&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = У истоков юннатского движения
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. Г. Холостов
|aliaj        = 
|url          = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1972
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Просвещение
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры.
}}

Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = У истоков юннатского движения
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. Г. Холостов
|aliaj        = 
|url          = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1972
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Просвещение
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 27
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности
|lasta        = Сенчилова
|unua         = К. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2023
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ФГБОУ ДО ФЦДО
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-87953-721-5
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 25–27
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laboristoj de la apuda fabriko &quot;Bogatir&quot;&lt;sup&gt;[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]&lt;/sup&gt; kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij&lt;ref name=&quot;Федорович&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6
| titolo       = Первая био-школа И. В. Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Федорович
| persona nomo = В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]
| volumo       = 
| numero       = 105
| paĝoj        = 6
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1923-05-13
| alirdato     = 2025-09-06
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = У истоков юннатского движения
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. Г. Холостов
|aliaj        = 
|url          = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1972
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Просвещение
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 15–16
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: &quot;Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!&quot; ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})&lt;ref name=&quot;Подвиг большевика11&quot;/&gt;.

Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova&lt;sup&gt;[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]&lt;/sup&gt; ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj&lt;ref name=&quot;Федорович&quot;/&gt;.

Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/
| titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Татьяна Щербакова
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2023-02-10
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]]
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/
| arkivdato = 2023-03-14
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/
| titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2020-06-16
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = mos.ru
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/
| arkivdato = 2024-04-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/
| titolo = Легендарная станция юннатов возрождается
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/
| arkivdato = 2025-09-09
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности
|lasta        = Сенчилова
|unua         = К. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2023
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ФГБОУ ДО ФЦДО
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-87953-721-5
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 170
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij &lt;sup&gt;[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]&lt;/sup&gt;; nun mi decidis veni al vi.
|aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]]
|verko = 
|origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам.
}}

Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris:

{{Citaĵo
|teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn.
|aŭtoro = [[Lenin]]
|verko = 
|origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки.
}}
[[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]]

Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola&lt;ref name=&quot;Барсуков40&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 40
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro.
|aŭtoro = Arsenij Rusakov
|verko = Rememoroj [manuskripto]
|origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе.
}}

La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto &quot;Kommunistiĉeskij trud&quot; (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon &quot;Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo&quot; ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577
| titolo       = Детский сад — зерно коммунистической культуры
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Русаков
| persona nomo = И.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Коммунистический труд
| volumo       = 
| numero       = 213
| paĝoj        = 4
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1920-12-03
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto&lt;ref name=&quot;Барсуков40&quot;/&gt;.

=== Armea agado ===
[[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]]

Jevdokija Rusakova skribis ke post la Jaroslavla Ribelo &lt;sup&gt;[[:ru:Ярославское восстание|ru]]&lt;/sup&gt;, do somere 1918, li forveturis al [[Jaroslavlo]] por &quot;restarigi tie vivon&quot;, supozeble por aranĝi medicinan helpon&lt;ref name=&quot;Подвиг большевика11&quot;/&gt;.

Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 41–42
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 —  mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov.
|aŭtoro = Arsenij Rusakov
|verko = Rememoroj [manuskripto]
|origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков.
}}

Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Е. Ярославский
|aliaj        = 
|url          = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1933
|origindato   = 1919
|eldonejo     = Партийное издательство
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 456, 464
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence de novembro (aŭ en oktobro)&lt;ref name=&quot;Кондратьев&quot;/&gt; 1919 li ekveturis al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo&lt;ref name=&quot;Музей Ивана Русакова&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657
| titolo       = Музей Ивана Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Кондратьев
| persona nomo = В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Московская правда
| volumo       = 14504
| numero       = 234
| paĝoj        = 4
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1967-10-04
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 44–45
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron.
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Raporto 
|origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза.
}}

Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 46–47
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo &quot;El sanitaraj leteroj de la fronto&quot; ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi &quot;sanitaran Ruĝan Armeon&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422
| titolo       = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Русаков
| persona nomo = И.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Izvestija]]
| volumo       = 880
| numero       = 33
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1920-02-14
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj.

{{Citaĵo
|teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero.
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Letero al amiko&lt;ref name=&quot;Имени Русакова&quot;/&gt;
|origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела.
}}

La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo. Tie li mallongan tempon laboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado&lt;ref name=&quot;Новое&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Барсуков48&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 48
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Li evakuis plurajn lernejojn de la Sokolnika distrikto al [[Uralo]]&lt;ref name=&quot;Имени Русакова&quot;/&gt;.

Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: &quot;Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin&quot; ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 8
|dato         = 1977
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Политиздат
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 316
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269
| titolo       = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]
| volumo       = 
| numero       = 70
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-04-01
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis&lt;ref name=&quot;Октябрьские дни110&quot;/&gt;. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado&lt;ref name=&quot;Барсуков48&quot;/&gt; (aŭ vic-estro). Sed, kiel rememoris lia kamarado Morozov: &quot;Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 112
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Rivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo &lt;sup&gt;[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]&lt;/sup&gt;) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409
| titolo       = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Коммунистический труд
| volumo       = 
| numero       = 192
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1920-11-09
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj&lt;ref name=&quot;Ким Смирнов&quot;/&gt;.

Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)&lt;sup&gt;[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]&lt;/sup&gt;, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Н. Л. Мещеряков
|aliaj        = 
|url          = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1934
|origindato   = 
|eldonejo     = Партийное издательство
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 466
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Музей Ивана Русакова&quot;/&gt;.

La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]&lt;sup&gt;[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]&lt;/sup&gt;, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo&lt;ref name=&quot;Новое&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&amp;name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&amp;doc_type=pdf
| titolo       = Новое об Иване Русакове
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Крылов
| persona nomo = Ю.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = (13968)
| numero       = 232
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1969-10-03
| alirdato     = 2025-09-05
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika.
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}]
|origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок.
}}

Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel &quot;mobilizito&quot;, sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007
| titolo       = Поправка
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Коммунистический труд
| volumo       = 
| numero       = 74
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1920-06-20
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 48–49
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

=== Morto ===
[[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]]
[[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]]
[[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]]
Li estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, kaj estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio&lt;ref name=&quot;Его имени (Иван Васильевич Русаков)&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Кондратьев&quot;/&gt;. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe taĉmento de Jurij Sablin &lt;sup&gt;[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]&lt;/sup&gt; ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})&lt;ref name=&quot;Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени&quot;/&gt;.

Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 49
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}.
|aŭtoro = Ivan Rusakov
|verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}]
|origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года.
}}

Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 51–52
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: &quot;Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam&quot; ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 113
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe &quot;freneziĝinta blankulo&quot;&lt;ref name=&quot;Кондратьев&quot;/&gt;. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo&quot;&lt;ref name=&quot;Врач-коммунист: К 85-летию&quot;/&gt;. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule:

{{Citaĵo
|teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo.
|aŭtoro = 
|verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005
| titolo       = И. В. Русаков (Некролог)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]
| volumo       = 
| numero       = 65
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-03-26
| alirdato     = 2026-07-19
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем.
}}

Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version.

{{Citaĵo
|teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — &quot;mortpafi&quot;! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la &quot;verdikton&quot; kaj diris: &quot;La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!&quot;
|aŭtoro = Vladimir Manuĥin
|verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)&lt;ref name=&quot;Его имени (Иван Васильевич Русаков)&quot;/&gt;
|origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!»
}}

Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita&lt;ref name=&quot;Его имени (Иван Васильевич Русаков)&quot;/&gt;. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto&lt;ref name=&quot;Подвиг большевика11&quot;/&gt;.

== Sepulto ==

La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218
| titolo       = [Некролог и объявление о похоронах]
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]]
| volumo       = 
| numero       = 65
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-03-26
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042
| titolo       = Похороны тов. Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = [[Izvestija]]
| volumo       = 1210
| numero       = 67
| paĝoj        = 4
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-03-29
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189
| titolo       = Похороны тов. Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Коммунистический труд
| volumo       = 
| numero       = 303
| paĝoj        = 2–3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-03-29
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov&lt;ref name=&quot;Имени Русакова&quot;/&gt;.

== Familio ==
[[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]]

Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 12–13
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon&lt;ref name=&quot;Барсуков13&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 13
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino&lt;ref name=&quot;Евдокия Русакова&quot;&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tyumedia.ru/216821.html
| titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора»
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-08-30
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Павел Белоглазов 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2017-11-08
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html
| arkivdato = 2025-01-25
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996).

Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino&lt;ref name=&quot;Евдокия Русакова&quot;/&gt;. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj&lt;ref name=&quot;Имени Русакова&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486
| titolo       = Имени Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Моисеев
| persona nomo = О.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = 9682
| numero       = 242
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1955-10-12
| alirdato     = 2026-07-19
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&amp;rotate=0&amp;theme=white
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1922
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Красная новь
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 113–114
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]]

Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro&lt;ref name=&quot;Из истории развития юннатского движения в России27&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности
|lasta        = Сенчилова
|unua         = К. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2023
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ФГБОУ ДО ФЦДО
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-87953-721-5
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 27
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2
| titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г.
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2026-07-08
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2
| arkivdato = 2026-07-08
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Евдокия Русакова&quot;/&gt;.

Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado&lt;ref name=&quot;Евдокия Русакова&quot;/&gt;.

Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: &quot;Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo&quot; ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe&lt;ref name=&quot;Ким Смирнов&quot;&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/
| titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2026-07-22
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Ким Смирнов
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-05-27
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Культурная революция
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/
| arkivdato = 2016-08-09
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788
| titolo       = Дом культуры имени И. В. Русакова
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Копылова
| persona nomo = Е.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = 19413
| numero       = 229
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1987-10-06
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]].

Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling &lt;sup&gt;[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]&lt;/sup&gt; (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio.

Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin &lt;sup&gt;[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]&lt;/sup&gt; (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro.

== Memoro ==
[[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]]
[[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]]
[[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]]
[[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]]
[[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo &quot;Ivan Rusakov&quot;, 1979.]]

Omaĝe al li estas nomitaj:

* Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝosse}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674
| titolo       = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. &quot;О переименовании некоторых улиц Москвы&quot;
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Коммунистический труд
| volumo       = 
| numero       = 391
| paĝoj        = 4
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-07-21
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;;

* Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936&lt;ref name=&quot;Русаковская набережная&quot;&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya
| titolo = Русаковская набережная
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-07
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2022-08-03
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]]
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya
| arkivdato = 2025-09-07
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo&lt;ref name=&quot;Русаковский парк&quot;/&gt;;

* Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]&lt;sup&gt;[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]&lt;/sup&gt; ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj&lt;ref name=&quot;Русаковский парк&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929
| titolo       = Русаковский парк
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Коммунистический труд
| volumo       = 
| numero       = 414
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1921-08-17
| alirdato     = 2026-07-22
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;;

* Domo de kulturo de Rusakov&lt;sup&gt;[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]&lt;/sup&gt; en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova
| titolo = Клуб имени И.В. Русакова
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-07
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = culture.ru
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova
| arkivdato = 2025-07-06
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;;

* Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''&lt;sup&gt;[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php
| titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира
| titolo-aldono = 
| alirdato = 
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = В. Г. Андрющенко
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2010-01-14
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php
| arkivdato = 2024-09-12
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;;

* Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]];

* Kargoŝipo &quot;Ivan Rusakov&quot; (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 &quot;Gvardio de Lenin&quot; ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel &quot;Kuusalu&quot;. La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/
| titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия
| titolo-aldono = Универсальные/генгруз
| alirdato = 2025-09-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = fleetphoto.ru
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/
| arkivdato = 2021-07-26
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211
| titolo = KUUSALU, IMO 7384211
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = balticshipping.com
| paĝoj = 
| lingvo = en
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = 
| arkivdato = 
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

Memortabuloj:

* Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: &quot;Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru
| titolo = Русакову И. В., мемориальная доска
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-04
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru
| arkivdato = 2024-08-03
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;;

* Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V'').

Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon&lt;ref name=&quot;Дом врача Ивана Русакова&quot;/&gt;. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140
| titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2025-09-04
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140
| arkivdato = 2025-09-04
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2
| titolo       = Красный доктор
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Песков
| persona nomo = О.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вечерняя Москва
| volumo       = 19466
| numero       = 282
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1987-12-09
| alirdato     = 2025-09-05
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto &quot;Ni estas rusakovanoj&quot; ({{l-ru|Мы — русаковцы}})&lt;ref name=&quot;Имени Русакова&quot;/&gt;.

== Premioj ==

Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] &quot;pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto&quot;&lt;ref name=&quot;Новое&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Павлучкова72&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf
| titolo       = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Павлучкова
| persona nomo = А. В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 6
| paĝoj        = 72
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1971
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio &lt;sup&gt;[[:ru:Революционный военный совет|ru]]&lt;/sup&gt; estis eldonita en 1922&lt;ref name=&quot;Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1926
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Государственное военное издательство
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 211
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Literaturo ==

=== Verkoj ===

# К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186.
# Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374.
# Программа чтения о холере.
# Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912.
# Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913.
# Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916.
# О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916.
# О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916.
# К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917.
# Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917.
# Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. 
# Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918.
# Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918.
# Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918.
# Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918.
# О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918.
# О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись.

=== Pri li ===

* {{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк
|lasta        = Барсуков
|unua         = М. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = И. Рыкалина
|aliaj        = 
|url          = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1946
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = &lt;!-- loko de la fonta informo --&gt;
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}} ''55 paĝoj''
* {{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = М. И. Барсуков
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Деятели советского здравоохранения
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1952
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Институт санитарного просвещения
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = &lt;!-- loko de la fonta informo --&gt;
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}} ''24 paĝoj''
* {{citaĵo el libro
|titolo       = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика
|lasta        = Подляшук
|unua         = П. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1961
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Книжное издательство
|loko         = Калинин 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = &lt;!-- loko de la fonta informo --&gt;
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}} ''68 paĝoj''
* {{citaĵo el libro
|titolo       = Повесть о &quot;красном докторе&quot;
|lasta        = Подляшук
|unua         = П. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1967
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Московский рабочий
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = &lt;!-- loko de la fonta informo --&gt;
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}
* {{citaĵo el libro
|titolo       = Иван Васильевич Русаков
|lasta        = Русакова 
|unua         = Е.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1986, 2014
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ООО &quot;ИПТК &quot;Логосвос&quot;
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = &lt;!-- loko de la fonta informo --&gt;
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)''
* {{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater
| titolo       = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Хохлов
| persona nomo = В. Д.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Исторический архив
| volumo       = 
| numero       = 6
| paĝoj        = 228
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1961
| alirdato     = 2025-09-01
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}
* {{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/1962.-no-12.
| titolo       = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Слонимская
| persona nomo = И. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 12
| paĝoj        = 32–35
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1962
| alirdato     = 2026-07-25
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}
* {{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf
| titolo       = И. В. Русаков в сибирской ссылке
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Видута
| persona nomo = В. К.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 71–76
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1963
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}
* {{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf
| titolo       = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Павлучкова
| persona nomo = А. В.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Советское здравоохранение
| volumo       = 
| numero       = 6
| paĝoj        = 69–72
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1971
| alirdato     = 2025-09-04
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}
* {{citaĵo el gazeto
| url          = https://archive.org/details/1977.10
| titolo       = Подвиг большевика
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Русакова
| persona nomo = Е.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Junij Naturalist
| volumo       = 
| numero       = 10
| paĝoj        = 10–11
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1977-10
| alirdato     = 2026-07-09
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Rusia revolucio de 1905]]
* [[Kronŝtadta ribelo]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Projektoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}}
[[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]]
[[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]]
[[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]]
[[Kategorio:Bolŝevikoj]]
[[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]]
[[Kategorio:Rusiaj pediatroj]]
[[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]]
[[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]]
[[Kategorio:Pafekzekutitoj]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]]
[[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]]
[[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]]
[[Kategorio:Personoj de Moskvo]]
[[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]]</text>
      <sha1>oncpgo5wmi6kipcdc1aop3wj3yol83u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sulzberger-gimnazio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>921486</id>
    <revision>
      <id>9479286</id>
      <parentid>9361449</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3871" sha1="96sju824l1qsafhv73yto89z6zn3t3n" xml:space="preserve">{{Informkesto lernejo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|priskribo de bildo=
|regiono-ISO   = DE-TH
| situo sur mapo = 
|zomo=13
}}
[[File:Gym-basa haus1.jpg|thumb|domo I de Sulzberger-gimnazio je Bad Salzungen]]
'''Sulzberger-gimnazio''' (germane: ''Dr.-Sulzberger-Gymnasium,'' populara mallongigo ''Gym BaSa'') estas lernejo ŝtata en [[Bad Salzungen]] (Germanujo) fondite en la 1886-a jaro.&lt;ref&gt;[https://www.schulportal-thueringen.de/web/guest/schools/overview?tspi=58680 &quot;Auf einen Blick: Staatliches Dr.-Sulzberger-Gymnasium Bad Salzungen&quot;] - oficiala prezento ĉe [[kastelo Harth|ThILLM]]&lt;/ref&gt; Direktoro estas en 2025/26 Liane Ritzmann gvidanta 57 instruistojn deĵorantajn.

Estiĝo estis en 1886, de privata realisma lernejo. La sekvajn jarojn ŝtataj aŭtoritatoj pli kaj pli sin finance engaĝiĝis kaj en 1929 la unuaj lernantoj povas trapasi la abiturientan ekzamenon. Tiam la municipo pretis transpreni ĉiujn kostojn.&lt;ref&gt;[https://www.gym-basa.de/geschichte lerneja historio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240424113837/https://www.gym-basa.de/geschichte |date=2024-04-24 }} - laŭ la lerneja hejmpaĝo&lt;/ref&gt; Dum [[GDR]]-tempo ĝi portis la nomon ''Otto-Grotewohl-Schule'' (laŭ [[Otto Grotewohl]], la unua ministroprezidento eostgermana). Post [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] estis refondiĝo sub la titolo ''Staatliches Gymnasium Bad Salzungen'' kun 900 lernantoj. La unuan maturiĝekzamenon laŭ [[germana reunuiĝo|tutgermana]] regularo eblis farmi en 1994. Nur en oktobro 2000 oni alinomis tiun ĉi institucion laŭ la karitata mecenato [[Johann Christian Sulzberger]]. Pro malkreskanta nombro de instruotoj estis en 2006 kunfandiĝo kun ''Herzog-Georg-Gymnasium'' el [[Bad Liebenstein]]. Duo estas la instruada domaro: la domo n-ro 1 (por la superaj klasoŝtupoj 9-12) havas la adreson ''Otto-Grotewohl-Straße 32,'' dume la domo n-ro 2 (klasoŝtupoj 5-8; kun aŭlo) estas je ''Otto-Grotewohl-Straße 79''.

La lernantoj povas lerni kiel duan lingvon la francan, latinan aŭ la rusan. Fokuso de ĉi lernejo estas la [[ekonomiko]] (kiu lerneblas parte ankaŭ rekte anglalingve). Elektiĝi povas ankaŭ la fako ''Ekonomia praktiko'' kio lernigas konkretan agadon surmerkatan en kunlaboro kun lokaj entreprenoj.&lt;ref&gt;[https://www.insuedthueringen.de/region/bad_salzungen/Wirtschaftspraxis-als-neŭes-Schulfach-am-Gymnasium;art83434,6987342 &quot;Wirtschaftspraxis als neues Schulfach am Gymnasium&quot;]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ĉe: ''insuedthueringen.de,'' 7.11.2019&lt;/ref&gt; Ankaŭ [[borso|borsaj]] ludaj spekuladoj helpas al pli bona kompreno de ekonomiaj kuntekstoj kaj interdependoj.&lt;ref&gt;[https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/eisenach/article228387157/74-Boersen-Teams-im-Wartburgkreis-haeufen-Gewinne-an.html &quot;74 Börsen-Teams im Wartburgkreis häufen Gewinne an&quot;] - ĉe: ''insuedthueringen.de,'' 10.2.2020&lt;/ref&gt; De aŭtuno 2019 ĉiuj lernantoj disponas pri [[iPad|iPadoj]]. [[Esperanto]]-instruado ne ofertatas.

== Premioj ==
* aŭgusto 2008: membreco en la retejo ''Schule ohne Rassismus – Schule mit Courage''&lt;ref&gt;[https://www.schule-ohne-rassismus.org/netzwerk/courage-schulen/ listo de la lernejoj] sindevigintaj montri publikan kuraĝon&lt;/ref&gt; (patroneco fare de la ministroprezidanto [[Dieter Althaus]])

== Lernintoj famekonataj ==
* [[Christian Hirte]] (* 1976), kristandemokrata parlamentano de [[Bundestag]] 
* [[Hendrik Heller]] (* 1986), politikisto de [[Nacidemokrata partio de Germanio|NPD]]
* [[Christian Schaft]] (* 1991), komunista deputito je [[Landa Parlamento de Turingio]] (por la [[distrikto Ilm]] I) 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat|Dr.-Sulzberger-Gymnasium (Bad Salzungen)}}
* [https://www.gym-basa.de/ hejmpaĝo]

== Notoj ==
&lt;references /&gt;
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Distrikto Wartburg]]
[[Kategorio:Gimnazioj en Turingio]]
[[Kategorio:Aperis en 1886]]</text>
      <sha1>96sju824l1qsafhv73yto89z6zn3t3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sul-insula pendopapago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>922623</id>
    <revision>
      <id>9479282</id>
      <parentid>9200629</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="hltho4es5aljzocwx4u99otv14xxh48" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|koloro=pink
|nomo = Sul-insula pendopapago
|dosiero = LoriculusSclateriWolf.jpg
|priskribo de dosiero =
|grando de dosiero = 250ra
|regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj
|filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj
|klaso = ''[[Aves]]'', Birdoj
|ordo = ''[[Psittaciformes]]'', Papagoformaj
|superfamilio = ''[[Psittacoidea]]''
|familio = ''[[Psittaculidae]]''
|subfamilio = ''[[Agapornithinae]]''
|genro = '''''Loriculus'''''
|genro aŭtoritato = [[Edward Blyth|Blyth]], 1849
|specio = '''Sul-insula pendopapago''', ''L. sclateri''
|dunomo = ''Loriculus sclateri''
|specio aŭtoritato = ([[Alfred Russel Wallace|Wallace]], 1863)
| statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 13 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Loriculus sclateri'' |volume=2016 |page=e.T22732108A95042874 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22732108A95042874.en |access-date=13a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt;
| sinonimo = 
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 = 
}}
La '''Sul-insula pendopapago''' (''Loriculus sclateri'') estas malgranda [[papago]] kiu estas indiĝena de arbarecaj medioj en insuloj Bangajoj kaj Sula, [[Indonezio]]. 

== Aspekto kaj taksonomio ==
La Sul-insula pendopapago estis foje traktita kiel [[subspecio]] de la [[Moluka pendopapago]], sed ambaŭ estas iom post iom traktitaj kiel aparta specio bazite sur diferencoj en [[plumaro]] kaj grando (11 cm por la Moluka pendopapago disde 14 cm por la Sul-insula pendopapago).&lt;ref name = Collar2007&gt;Collar, N. J. (2007). ''Taxonomic notes on some insular Loriculus hanging-parrots.'' Bull. B.O.C. 127(2): 97-107.&lt;/ref&gt; Kiam agnoskita kiel aparta specio, la Sul-insula pendopapago estis ofte traktita kiel [[monotipa]], sed la subspecio ''L. s. ruber'' el la Bangajoj estis ĵus re-validita, lasante la [[Nomiga subspecio|nomigan]] por la Sula Insuloj.&lt;ref name = Collar2007/&gt; Ambaŭ subspecioj havas ĝeneralan verdan plumaron kun ruĝo en la mentono, pugo kaj ĉefa bordo de flugiloj. En ''L. s. sclateri'' la dorso varias el mustard-oranĝa al tre ruĝa borde de oranĝa, dum la dorso de ''L. s. ruber'' estas ruĝa kun tre malmulto de oranĝa bordo. Krome, la ruĝa pugo estas pli brila en ''L. s. ruber'' ol en ''L. s. sclateri''.&lt;ref name = Collar2007/&gt;

== Distribuado kaj habitatoj ==
La Sul-insula pendopapago troviĝas tra insuloj Sula, Bangajoj, Peleng, Melilis, Labobo, Seho kaj aliaj malgrandaj ĉirkaŭaj insuloj. Tamen ĝi forestas el Bengkulu kaj [[Sulaveso]].&lt;ref name=birdlife&gt;{{Cite web|url=http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/sula-hanging-parrot-loriculus-sclateri/distribution|title=Sula Hanging-parrot (Loriculus sclateri) - BirdLife species factsheet|website=BirdLife International|access-date=2017-01-26}}&lt;/ref&gt;

== Ekologio ==
La Sula pendopapago kutime troviĝas en areoj sub 450 metroj en praarbaroj, sekundaraj arbaroj, proksime de agrikultura tero kun disaj arboj, plantejoj kaj arbaraj randoj. Ĝi kutime troviĝas sola aŭ en malgrandaj grupoj. Paroj kutime nestas en arbo- kaj stumponestoj, ĉar ili preferas mallarĝajn, longajn nestokavernojn kun malgrandaj truoj.&lt;ref name=beauty&gt;{{Cite web|url=https://www.beautyofbirds.com/sulahangingparrots.html|title=Sula Hanging Parrots (Loriculus sclateri)|website=Beautyofbirds|language=en|access-date=2017-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211212201649/https://www.beautyofbirds.com/sulahangingparrots.html|archivedate=2021-12-12}}&lt;/ref&gt; Por porti reen nestomaterialojn por konstrui neston ene de la nestokaverno, ĉi tiu specio enmetas materialojn kiel malgrandajn branĉetojn sub sian flugilon kaj poste portas ilin reen al sia nestoloko.&lt;ref name=encyc&gt;{{Cite web|url=https://www.parrots.org/encyclopedia/sula-hanging-parrot|title=Sula Hanging Parrot (Loriculus sclateri)|website=Parrot Encyclopedia|publisher=World Parrot Trust|language=en|access-date=2017-01-26}}&lt;/ref&gt; 

Reproduktado kutime okazas de januaro ĝis aprilo, dum dua sezono okazas de julio ĝis septembro. Dum la [[reprodukta sezono]], la masklo faras kompleksan memmontradon por allogi inon. En la montrado, la masklo alproksimiĝas al la ino per malgrandaj paŝoj kaj saltetas, farante trilan sonon. Li ankaŭ etendas sian kolon por montri sian bluan gorĝmakulon, levante sian pugon kaj montrante siajn vostoplumojn.&lt;ref name=beauty/&gt; La specio ankaŭ okupiĝas pri amindumada manĝigado.&lt;ref name=encyc/&gt; 

Inoj demetas 2 ĝis 4 ovojn. La ino kovas la ovojn dum ĉirkaŭ 20 tagoj, dum la masklo nutras ŝin. La ovoj kutime estas 15-18 mm longaj. Junaj birdoj elnestiĝas je ĉirkaŭ 32 tagoj kaj kutime estas tute sendependaj post 10-11 tagoj.&lt;ref name=beauty/&gt;

== Konservado ==
Kiel plej multaj aliaj birdoj en la genro ''Loriculus'', la Sula pendopapago estas minacata de [[senarbarigo]] por fari lokon por bienoj, minado kaj [[arbohakado]]. Ĝi ankaŭ estas minacata de la kontraŭleĝa komerco de naturaj bestoj.&lt;ref name=encyc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* {{Cite book |first=Joseph M. |last=Forshaw |author-link=Joseph Forshaw |title=Parrots of the World; an Identification Guide |others= Bildoj de Frank Knight |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-09251-6 |year=2006 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/parrotsofworldid0000fors }}

== Eksteraj ligiloj == 
{{Commons category|Loriculus sclateri}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
[[Kategorio:Birdoj de Indonezio]]
[[Kategorio:Papagedoj]]</text>
      <sha1>hltho4es5aljzocwx4u99otv14xxh48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aulikki Oksanen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>923134</id>
    <revision>
      <id>9479492</id>
      <parentid>9477951</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="ehp0mlmb3g1vdvlzqt2t0tkq0c22x3i" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{informkesto verkisto}}
'''Aulikki OKSANEN''' (naskiĝinta la 19-an de julio 1944 en [[Karvia]], do nun {{aĝo|1944|7|19}}-jara) estas finna poetino kaj verkistino. Al ŝiaj verkoj apartenas romanoj, poetoj, dramoj, porinfanaj libroj kaj novelkolektojn. Ŝiaj verkoj estas tradukitaj ekzemple al sveda, germana kaj estona. Parto el ŝiaj tekstoj esprimas maldekstrajn sociajn menciojn. Televida dramo Aliisa, kiun Oksanen skribis, ricevis nordian dramverkistan premion. Muzikon por ŝia liriko komponis ekzemple [[Kaj Chydenius]], {{Q|Q1606301}}&lt;!--Henrik Otto Donner--&gt; kaj {{Q|Q3742884}}&lt;!--Tuure Kilpeläinen--&gt;. Ilin diskis ekzemple [[Kristiina Halkola]], {{Q|Q6348326}}&lt;!--Kaisa Korhonen--&gt; kaj {{Q|Q427597}}&lt;!--Arja Saijonmaa--&gt;. Ŝia aŭtobiografio ''Piispa Henrikin sormi'' aperis en 2004. En 2024 {{Q|Q23040908}}&lt;!--Helena Ruuska--&gt; publikigis alian biografion pri ŝi. Oksanen estas ankaŭ bildliteraturisto. Ŝi faris bildojn ankaŭ en siaj poemkolektoj. Oksanen ankaŭ aktoris. En 2005 al Oksanen estis donita ŝtata artista pensio.

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Oksanen, Aulikki}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1944]]</text>
      <sha1>ehp0mlmb3g1vdvlzqt2t0tkq0c22x3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noa Yedlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>925577</id>
    <revision>
      <id>9479582</id>
      <parentid>9221364</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="jprj4acnsmx1t35ssigzj06ecbrct4n" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
'''Noa JEDLIN''' ({{Lang-he|נעה ידלין}}, naskita la 23-an de decembro 1975 en [[Tel-Avivo]]) estas israela verkisto.

Yedlin publikigis multajn opiniajn artikolojn kaj publikaĵojn, estis televida kaj radia prezentisto, kaj instruas [[Kreiva verkado|kreivan verkadon]]. 

Noa Yedlin verkas romanojn kaj novelojn. Ŝiaj verkoj estas adaptitaj por filmo, plej laste ŝia romano ''Stokholmo.&lt;ref name=&quot;Sapir&quot;&gt;{{cite news|last1=Kissileff|first1=Beth|url=https://forward.com/schmooze/192348/embezzlement-drama-wins-israels-top-literary-prize|title=Embezzlement Drama Wins Israel's Top Literary Prize|date=6 February 2014|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt; Ŝia plej nova romano, Homoj kiel ni),'' kiu estis laŭdita de la kritikistoj, fariĝis furorlibro en Israelo.&lt;ref name=&quot;PM_Prize&quot;&gt;{{citation|title=משרד התרבות והספורט הכריז על הזוכים בפרסי היצירה לסופרים עבריים ע&quot;ש לוי אשכול לשנת 2021 [announcement]|url=https://www.gov.il/he/departments/news/eshkol_award_2021_winners|year=2022|publisher=Israel Ministry of Culture and Sport|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lexicon&quot;&gt;{{cite web|url=https://library.osu.edu/projects/hebrew-lexicon//01898.php|title=Noa Yedlin|editor-last=Galron-Goldschläger|editor-first=Joseph|website=Modern Hebrew Literature – a Bio-Bibliographical Lexicon|language=Hebrew|access-date=2023-08-01}}&lt;/ref&gt;

== Verkaro (elekto) ==

* &lt;bdi&gt;שאלות קשות לאללה : אתם שואלים - אלוהים משיב&lt;/bdi&gt;. Xargol, Tel Aviv 2005.
* &lt;bdi&gt;חיי מדף&lt;/bdi&gt;. Zmora Bitan, Or Jehuda 2010.
* &lt;bdi&gt;בעלת הבית&lt;/bdi&gt;. Zmora Bitan, Or Jehuda 2013.
* &lt;bdi&gt;שטוקהולם&lt;/bdi&gt;. Zmora Bitan, Chevel Modiʿin 2016.
* &lt;bdi&gt;אנשים כמונו&lt;/bdi&gt;. Zmora Bitan, Chevel Modiʿin 2019.
*

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.curtisbrown.co.uk/client/noa10030411-yedlin Oficiala retejo de la literatura agento de Yedlin]
* {{IMDb nomo|10030411}}
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Yedlin, Noa}}
[[Kategorio:Israelaj ĵurnalistoj]]
[[Kategorio:Israelaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>jprj4acnsmx1t35ssigzj06ecbrct4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustardo de Turku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>929469</id>
    <revision>
      <id>9479280</id>
      <parentid>9248098</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <comment>[[Uzanto:Taylor 49]], legu</comment>
      <origin>9479280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="l9rhciqqw9voi4s8rg8pl07jw0evg7f" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' (''Turun sinappi''/''Åbo senap'') estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de Aura. En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]]. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>l9rhciqqw9voi4s8rg8pl07jw0evg7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479281</id>
      <parentid>9479280</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <comment>[[Uzanto:ThomasPusch]], legu</comment>
      <origin>9479281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="835" sha1="le7cx33q119s1xfo82x7sliepeihfcr" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' (''Turun sinappi''/''Åbo senap'') estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti [[Mustardo de Aura|Mustardon de Aura]]. En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]]. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>le7cx33q119s1xfo82x7sliepeihfcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479468</id>
      <parentid>9479281</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="6jsdk61gldhu1x75tw8xbmzclm7z4bn" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti [[Mustardo de Aura|Mustardon de Aura]]. En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]]. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>6jsdk61gldhu1x75tw8xbmzclm7z4bn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479472</id>
      <parentid>9479468</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="pvvg6284kmi5qh68x82gl19jeyq3r1t" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti [[Mustardo de Aura|Mustardon de Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]]. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>pvvg6284kmi5qh68x82gl19jeyq3r1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479473</id>
      <parentid>9479472</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="903" sha1="t137i4db4gp0t9ktna956iouno3s1mq" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de [[Aura (Finnlando)|Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi}}, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]]. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>t137i4db4gp0t9ktna956iouno3s1mq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479474</id>
      <parentid>9479473</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="977" sha1="45h7fbug0gjirrnpzctqrkn1illfwty" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de [[Aura (Finnlando)|Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi}}, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]] en la [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Norda Ostrobotnio]] pli norde. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>45h7fbug0gjirrnpzctqrkn1illfwty</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479476</id>
      <parentid>9479474</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1000" sha1="1c37x78abalpkgukylevaeh6awowz81" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de [[Aura (Finnlando)|Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi}}, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]] en la [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Norda Ostrobotnio]] pli ol 500 kilometrojn pli norde. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>1c37x78abalpkgukylevaeh6awowz81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479486</id>
      <parentid>9479476</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>eksteraj ligiloj</comment>
      <origin>9479486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="n87uipc0xeldk3a7o0e4nezb14t3fyi" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de [[Aura (Finnlando)|Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi}}, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]] en la [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Norda Ostrobotnio]] pli ol 500 kilometrojn pli norde. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20161207065042/http://www.turunsinappia.fi/etusivu.php oficiala retejo, arkivigita fine de 2016] ({{fi}}, nuntempe nur ekzistas pli ĝenerala retejo [https://www.unilever.fi unilever.fi] de la multnacia konzerno)
* [https://www.facebook.com/turunsinappia paĝo en la] [[sodia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{fi}})

&lt;!--
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]]

{{Projektoj}}
--&gt;

{{Ĝermo|Finnlando}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>n87uipc0xeldk3a7o0e4nezb14t3fyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479487</id>
      <parentid>9479486</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9479487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="oemrx1qzkd6xi02z8bn5ct23jjuyre1" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de [[Aura (Finnlando)|Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi}}, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]] en la [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Norda Ostrobotnio]] pli ol 500 kilometrojn pli norde. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20161207065042/http://www.turunsinappia.fi/etusivu.php oficiala retejo, arkivigita fine de 2016] ({{fi}}, nuntempe nur ekzistas pli ĝenerala retejo [https://www.unilever.fi unilever.fi] de la multnacia konzerno)
* [https://www.facebook.com/turunsinappia paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{fi}})

&lt;!--
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]]

{{Projektoj}}
--&gt;

{{Ĝermo|Finnlando}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>oemrx1qzkd6xi02z8bn5ct23jjuyre1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479488</id>
      <parentid>9479487</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>vastigo de la informkesto</comment>
      <origin>9479488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="euxq50zvmtxid1qxza3zbwfvo0wzqaj" xml:space="preserve">{{Informkesto organizo
| agareo            = baze en Finnlando, elporto en malgrandaj kvantoj, ĉefe al Svedio kaj Estonio
| fondodato         = [[1926]]
| sidejo            = de 1926 ĝis 2003 en [[Turku]], ekde [[2013]] en [[Pyhäntä]], [[Norda Ostrobotnio]]
}}
'''Mustardo de Turku''' ({{l-fi|Turun sinappi}}, {{l-sv|Åbo senap}}) estas klasika finna [[mustardo|mustarda]] marko, kiun produktis la entrepreno ''Jalostaja'', ĝis en 1990 [[Unilever]] aĉetis ĝin. Mustardo de Turku estis produktita en [[Turku]] kaj tiam estis la plej populara mustarda marko en Finnlando (60 % el la mustarda vendado), ĝis 2003 la produktado estis movita al [[Svedio]], post kio la populareco pro naciidentecaj kialoj klare malkreskis. En Finnlando oni komencis produkti Mustardon de [[Aura (Finnlando)|Aura]] ({{l-fi|Auran Sinappi}}, [[d:Q11853508|en vikidatumoj]]). En 2013 la produktado de Mustardo de Turku estis movita reen al Finnlando sed ne al Turku sed al [[Pyhäntä]] en la [[provincoj de Finnlando|provinco]] [[Norda Ostrobotnio]] pli ol 500 kilometrojn pli norde. Populareco de Mustardo de Turku rekreskis, sed plu en Turku oni produktas Mustardon de Aura.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://web.archive.org/web/20161207065042/http://www.turunsinappia.fi/etusivu.php oficiala retejo, arkivigita fine de 2016] ({{fi}}, nuntempe nur ekzistas pli ĝenerala retejo [https://www.unilever.fi unilever.fi] de la multnacia konzerno)
* [https://www.facebook.com/turunsinappia paĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ({{fi}})

&lt;!--
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}}]]

{{Projektoj}}
--&gt;

{{Ĝermo|Finnlando}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ekonomio de Finnlando]]
[[Kategorio:Finna kuirarto]]</text>
      <sha1>euxq50zvmtxid1qxza3zbwfvo0wzqaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Nvss132/provejo</title>
    <ns>2</ns>
    <id>929827</id>
    <revision>
      <id>9479257</id>
      <parentid>9475452</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nvss132</username>
        <id>224431</id>
      </contributor>
      <origin>9479257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10372" sha1="ctakvgt6opp7dxhskbvl4ienz33i066" xml:space="preserve">Titov (https://archive.org/details/sovetish-heymland-1979-9/page/178/mode/2up?q=%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8)

''Fraŭlino Julie''

Menachem-Mendel&lt;ref&gt;https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl&lt;/ref&gt; Gelenberg&lt;ref&gt;https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/?srpos=66&amp;e=-------en-20--61--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1&lt;/ref&gt;

redakti Ferdynand Ossendowski&lt;ref&gt;https://archive.org/details/Sennaciulo_1929_n232_mar14/page/n3/&lt;/ref&gt;

redakti Paul Painlevé&lt;ref&gt;https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1925_n295_mar/page/8/&lt;/ref&gt;

Nicholas Kao Se Tseien&lt;ref&gt;https://archive.org/details/brazilaesperantisto_1945_n370-376_jan-jun/page/24/&lt;/ref&gt;

Janet B. Montgomery McGovern&lt;ref&gt;https://www.google.com/books/edition/The_American_Theosophist/J15GAAAAYAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22Janet%20B.%20McGovern%22&lt;/ref&gt;

Nikola Yotov&lt;ref&gt;https://archive.org/details/AustriaEsperantisto_1935_n123_okt/page/55/&lt;/ref&gt;

Fred Niblo&lt;ref&gt;https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1929_n167_jan/page/6/&lt;/ref&gt;

Vladimir Polyanov&lt;ref&gt;https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1929_n342_feb/page/30/&lt;/ref&gt;

Joris in 't Veld&lt;ref&gt;https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1948_n287_mar/page/80/&lt;/ref&gt;

Isidore Harris&lt;ref&gt;https://archive.org/details/FrancaEsperantisto_1963_n217_apr/page/51/&lt;/ref&gt;

Stanisław Aleksander Metelski

Dinshah Ghadiali 

Jadwiga Jędrzejowska&lt;ref&gt;https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1933_006/page/94/&lt;/ref&gt; 

Edward Bugajski

Anna Haller

May Harrison 

Vaclav Cimr

Camille Huysmans&lt;ref&gt;https://archive.org/details/BelgaEsperantisto_1936_n231_maj/page/38/&lt;/ref&gt;

Samuel Jacob Harendorf (S. Dorfson)&lt;ref&gt;https://www.nli.org.il/en/newspapers/ltb/1934/01/26/01/article/28/?srpos=531&amp;e=-------en-20--521--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1&lt;/ref&gt;

Alwyn J. Baker

https://www.nli.org.il/en/newspapers/hajn/1937/08/13/01/article/35/?srpos=211&amp;e=-------en-20--201--img-txIN%7CtxTI-%D7%A2%D7%A1%D7%A4%D6%BC%D7%A2%D7%A8%D7%90%D6%B7%D7%A0%D7%98%D7%90%D6%B8-------------1

David Pinski&lt;ref&gt;https://archive.org/details/SennaciecaRevuo_1927_n045_jun&lt;/ref&gt;

Colonel Émile Delcambre (Charcot)

Israel&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc200690/rejzen-zalman-leksikon-fun-der-yidisher-literatur-prese-un-filologye-vol-1?book-page=534&amp;book-mode=1up&lt;/ref&gt; Zangwill&lt;ref&gt;https://www.google.com/books/edition/The_Esperanto_Monthly/RaE1AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=israel+zangwill+esperanto&amp;pg=RA3-PA65&amp;printsec=frontcover&lt;/ref&gt;

Stark Young&lt;ref&gt;ttps://archive.org/details/new-republic-the-1914-1969/New%20Republic/1920-1929/1923/New%20Republic%2C%20The%20v36n460%20%281923-09-26%29%20%28unz.org%29/page/132/&lt;/ref&gt;

Jack London&lt;ref&gt;https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n01_jan/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22&lt;/ref&gt;

Franz von Schönaich&lt;ref&gt;https://archive.org/details/VerdaStelo_1927_n02_feb/mode/2up?q=%22opinio+de+eminentulo%22&lt;/ref&gt;

Melech Ravitch&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc205773/alfes-benzion-dos-amolike-yidishe-varshe-biz-der-shvel-fun-dritn-hurbn?book-page=614&amp;book-mode=1up&lt;/ref&gt;

Israel Isidor Elyashev&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206351/baal-makhshoves-geklibene-verk-vol-2?book-page=5&amp;book-mode=1up&lt;/ref&gt;

Sarah Patt&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc209192/patt-sarah-lebn-un-shafn-60-d-h-zekhtsik-yor-arbet-far-yidisher-kultur-un?book-page=43&amp;book-mode=1up&lt;/ref&gt;

Sasha Lipovski&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yiddish-books/spb-nybc206414/blyakher-shabtay-eyn-un-tsvantsik-un-eyner-22-ophandlungen-vegn-di-umgebrakhte?book-page=92&amp;book-mode=1up&lt;/ref&gt;

Belga antologio

Maksimiljan Perelman&lt;ref&gt;https://www.yiddishbookcenter.org/collections/yizkor-books/yzk-nybc313861/lomzshe-ir-oyfkum-un-untergang?book-page=101&amp;book-mode=1up&lt;/ref&gt;

Matilda Widegren&lt;ref&gt;https://digital.janeaddams.ramapo.edu/items/show/38860&lt;/ref&gt;

Marcel Roost

Marian Gawalewicz (PA)

Wiktor Gomulicki (PA)

Helena Janina Pajzderska (Hajota, PA)

Klemens Junosza (PA)

Adam Szymański (PA)

Kazimierz Przerwa-Tetmajer (PA)

Gustaf af Geijerstam (SA)

Victoria Benedictsson (SA)

Anne Charlotte Leffler (SA)

Per Hallström (SA)

Hans Larsson (SA)

Bo Bergman (SA)

Vilhelm Ekelund (SA)

Sigfrid Siwertz (SA)

Sven Lidman (SA)

Hjalmar Bergman (SA)

Anders Österling (SA)

Elena Maróthy-Šoltésová (CA)

Svetozár Hurban-Vajanský (CA)

Jiří Karásek (CA)

Emanuel Lešehrad (CA)

Janko Jesenský (CA)

Vladimír Roy (CA)

Timrava (CA)

Jaroslav Durych (CA)

Karel Sezima (CA)

Ján Hrušovský (CA)

Jozef Ciger Hronský (CA)

Karel Nový (CA)

Emil B. Lukáč (CA)

Peter Jilemnický (CA)

Martin Rázus (CA)

L. N. Zvěřina (CA)

Milo Urban (CA)

Gejza Vámos (CA)

Laco Novomeský (CA)

Magín Morera y Galicia (KA)

Miquel Costa i Llobera (KA)

Alice Thatcher Post [https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ? https://www.google.com/books/edition/Pax_Economica/vFxOEQAAQBAJ?]

Esperantidoj

Sinclair https://www.google.com/books/edition/Broadcasting/Qh1IAAAAIAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=%E2%80%9C9995+persons+out+of+every+ten+thousand%E2%80%9D&amp;pg=PA97&amp;printsec=frontcover

Jacob Glatstein ([https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim#:~:text=In%20this%20period%20I.J.%20Singer's%20The%20Brothers%20Ashkenazi%20and%20Sholem&amp;text=One%20is%20jealous%20in%20Esperanto%2C%20one%20is%20revived%20in%20Esperanto%2C%20one%20dies%20in%20Esperanto https://ingeveb.org/texts-and-translations/the-march-to-the-goyim])

Vojo Nova - Crimea

Casimir Smogorzewski.

G. Stellih

Lưu Trọng Lư (Lun Trong Lu)

Frank Booth

Ozick kaj Esperanto

Frederick Krafft

Roberto Triola - Italico

Fritz Thieme

A. M. Valeton

H.E. Raymond (Herbert Ewing Raymond)

Marcel Pesch

Otto Liesche

J. van Laere

Stanislaw Goldberg (St. Goldberg)

Jan Kaszycki

C.J. Hunt

H. W. Yemans

Václav Riegel

Ludmila Tesařová

Francisco Ferrer kaj Esperanto (https://archive.org/details/brux-047-0056/page/64/)

Jean Jules Eugene Poiraudeau

Lambros D. Callimahos kaj Esperanto

Farnsworth Wright kaj Esperanto

R.H. Homulle

Josef Kahn&lt;ref&gt;https://www.google.com/books/edition/The_Gestapo/D7ZVCgAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=%27Josef%20Kahn%22&lt;/ref&gt;

Alexander William Thompson

Jan Janowski

Sergei Mastepanov

Aleksandro Blumental

Leopold Pfaundler

Dave Henne Morris

Isaac (Ishak) Mucnik

Abel Hermant&lt;ref&gt;https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1949/12/00-pdf/bulteno.pdf&lt;/ref&gt;

Harry Marples Leighton&lt;ref&gt;https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/31195005&lt;/ref&gt;

Arthur Thomas Maling

Josef Weisbart

Fritz Schuck

M. de Waard

Wacław Grubiński&lt;ref&gt;https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS043693_1928_012/page/180/mode/2up?q=Waclaw&lt;/ref&gt;

Richard Lorenz

Fernand Doceul&lt;ref&gt;https://archive.org/details/AmerikaEsperantisto_1918_v23_n04_dec/page/18/mode/1up?q=Doceul&lt;/ref&gt;

Maurice Aubert

Otto Glaubrecht&lt;ref&gt;https://archive.org/details/dlibra.kul.pl.49095/page/18/mode/2up?q=%22rakonto+de%22&lt;/ref&gt;

Achiel Pittoors

Kurt Feder

Maria Pavlovna Vozdvitenskaja&lt;ref&gt;https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1926_n309_maj/mode/2up?q=honorigo&lt;/ref&gt;

https://archive.org/details/Esperanto-UEA_1920_n242_okt/page/5/mode/1up Cehov

Robert de Massy https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=prezidanto

Henri Nonin

https://www.google.com/books/edition/L_Esp%C3%A9rantiste/H0yY9PySD3cC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Doceul+esperanto&amp;pg=PA218&amp;printsec=frontcover

Menaĥem Mendel Gelenberg pole ''Menachem Mendel Gelenberg {{Lang-yi|מנחם קיפּניס}}'' מנחם־מענדל געלענבערג (naskiĝis ?, kaj mortis dum la Dua Monmilito) estis pola ĵurnalisto kaj esperantisto. Gelenberg naskiĝis en Terespol kaj poste li translokiĝis al Biała Podlaska kie li laboris kiel hebrea instruisto.&lt;ref&gt;M.J. Feigenbaum, ''[https://www.jewishgen.org/yizkor/biala_podlaska/bia342.html Book of Biala Podlaska],'' (Tel Aviv, 1961)'','' 345&lt;/ref&gt; En 1926 li fariĝis la redaktoro de la semajna gazeto &quot;''Podlasyer'' ''Lebn''&quot; (Podlasia vivo).&lt;ref&gt;M.J. Feigenbaum, ''Book of Biala Podlaska,'' (Tel Aviv, 1961)'', 224.''&lt;/ref&gt;. Gelenberg estis ankaŭ aktiva esperantisto. Li estis ano de la Sennacieca Asocio Tutmonda ĝis 1931 kiam la Asocio eksciis, ke Gelenberg ne pagis siajn kotizojn dum kelkaj jaroj.&lt;ref&gt;&quot;[[iarchive:Sennaciulo_1931_n339_apr2/page/215/|Al la pilorio]],&quot; ''Sennaciulo'', 2 aprilo 1931, 215. &lt;/ref&gt; Li tradukis Esperantaj artikolojn en la jidan lingvon&lt;ref&gt;Congress for Jewish Culture, Inc. Biographical Dictionary of Modern Yiddish Literature (Leksikon fun der Nayer Yidisher Literatur). Vol. 2. New York: Marstin Press, 1960. p.307 https://www.congressforjewishculture.org/people/5796/Gelenberg-Menakhem-Mendl&lt;/ref&gt; kaj verkis artikolojn pri Esperanto en jidaj gazetoj.&lt;ref&gt;M. Gelenberg &quot;[https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1930/01/08/01/article/50/ Kino un esperanto]&quot;, ''Naye Folksaytung'', 8 januaro 1930, 4.&lt;/ref&gt; En 1934, Gelenberg estis arestita kaj akuzita pri membreco en la Komunista Partio de Pollando. Laŭ la akuzo, Gelenberg en 1933 ĉeestis kunvenojn de esperanta asocio kiu laboris por Komunismo &lt;ref&gt;&quot;[[iarchive:jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/page/n1/|Esperanto i komunizm]]&quot; ''ABC'', 2 septembro 1934, 2.&lt;/ref&gt; Gelenberg ricevis kondamnon de 4 jaroj en malliberejo.&lt;ref&gt;https://www.nli.org.il/en/newspapers/frajndwarsaw/1934/09/03/01/article/45/?srpos=1&amp;e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1&lt;/ref&gt;
 
 
https://archive.org/details/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS007289_1934_242/mode/2up?q=Esperanto+Gelenberg

https://www.nli.org.il/en/newspapers/nfolkscajtung/1933/06/14/01/article/11/?srpos=17&amp;e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI-%D7%92%D7%A2%D7%9C%D7%A2%D7%A0%D7%91%D7%A2%D7%A8%D7%92-------------1

Mary Ann Harrison (aŭ May Harrison, naskiĝis la, kaj mortis 1912) estis aŭstralia Esperantisto kaj filantropo. Ŝi estis la fondinto de la Viktoria Brajla Biblioteko. 


https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bd6t5863524n/f18.image.r=Szwarc%20Moscou?rk=64378;0</text>
      <sha1>ctakvgt6opp7dxhskbvl4ienz33i066</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mattie Stepanek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>931860</id>
    <revision>
      <id>9479425</id>
      <parentid>9382666</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="h28majq35yyjafciscqnrxoe24zd6fw" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
'''Matthew Joseph Thaddeus STEPANEK''', konata kiel '''Mattie JT Stepanek''' (naskiĝis la 17-an de julio 1990 - mortis la 22-an de junio 2004) estis usona poeto. Li publikigis kvin volumojn de poezio, el kiuj tri aperis en la furorlistoj de la [[New York Times]].

Stepanek suferis de malofta formo de [[muskola distrofio]], [[hereda malsano]] kiu influas preskaŭ ĉiujn korpajn funkciojn, ekde la [[naskiĝo]]. Liaj tri pli aĝaj gefratoj mortis pro la malsano kiel infanetoj. Post kiam lia frato mortis kiam Mattie estis nur trijara, li komencis verki poezion.

Dum hospitaligita en 2001 pro vivminaca kola [[hemoragio]], malgranda virginia eldonisto presis lian poemaron ''*Heartsongs*'' en limigita eldono de 200 ekzempleroj destinita por la amikoj kaj familio de Stepanek. La hospitalo, kie li loĝis, kontaktis la eldoniston por plenumi lian deziron publikigi liajn poemojn. Post [[gazetara konferenco]], la intereso pri la libro eksplodis, kaj pli ol 500 000 ekzempleroj estis presitaj.

''Por Stepanek, &quot;Korkanto&quot;'' estis la esprimo de interna voĉo, kiu esprimis lian deziron pri [[espero]] kaj [[paco]]. Stepanek mortis la 22-an de junio 2004, en la aĝo de 13 jaroj.

Li volis esti memorata kiel &quot;[[poeto]], [[pacisto]] kaj [[filozofo]], kiu ludis.&quot; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/06/23/us/mattie-stepanek-13-poet-and-inspiration.html|newspaper=[[New York Times]]|last=Associated Press|title=Mattie Stepanek, 13, Poet and Inspiration|date=23 June 2004|access-date=18 Oct 2014}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.legacy.com/news/legends-and-legacies/mattie-stepanek-singer-of-heartsongs/2416/#sthash.jgrrKl5A.dpuf.|website=Legacy.com|title=Mattie Stepanek, Singer of Heartsongs|date=22 June 2014|access-date=18 Oct 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0204/17/lkl.00.html|title=Interview With Mattie Stepanek|website=CNN Larry King Live|publisher=CNN|last=King|first=Larry|date=17 April 2002}}&lt;/ref&gt;

== Verkaro ==

* Mattie JT Stepanek: ''Vojaĝo Tra Korkantoj''. Hyperion Books, Novjorko 2002, &lt;nowiki&gt;ISBN 0786869429&lt;/nowiki&gt;
* Mattie JT Stepanek: ''Kolekto de Korkantoj: Korkantoj kaj Vojaĝo Tra Korkantoj''. Hyperion Books, Novjorko 2002, &lt;nowiki&gt;ISBN 0786869534&lt;/nowiki&gt;
* Mattie JT Stepanek: ''Espero Tra Korkantoj: Poezio''. Hyperion Books, Novjorko 2002, &lt;nowiki&gt;ISBN 0786869526&lt;/nowiki&gt;
* Mattie JT Stepanek: ''Korkantoj''. Hyperion Books, Novjorko 2002, &lt;nowiki&gt;ISBN 078686947X&lt;/nowiki&gt;
* Mattie JT Stepanek: ''Festu Per Korkantoj''. Hyperion Books, Novjorko 2002, &lt;nowiki&gt;ISBN 1401396933&lt;/nowiki&gt;
* Mattie JT Stepanek: ''Amante Tra Korkantoj''. Hyperion Books, Novjorko 2003, &lt;nowiki&gt;ISBN 1401396941&lt;/nowiki&gt;
* Mattie JT Stepanek: ''Amante Tra Korkantoj''. Vsp Books/Hyperion, Novjorko 2003, &lt;nowiki&gt;ISBN 0786869461&lt;/nowiki&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://mattiespeacefoundation.org/ Retejo de la Fondaĵo por Paco de Mattie Stepanek]
* [http://www.cartercenter.org/news/documents/doc1791.html Panegro Jimmy Carter por Mattie Stepanek] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250909145801/https://www.cartercenter.org/news/documents/doc1791.html |date=2025-09-09 }}
* [http://www.humanmedia.org/catalog/program.php?products_id=89 Intervjuo en la publika radioprogramo &quot;Humankind (La Homaro) de David Freudberg]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Stepanek, Mattie}}
[[Kategorio:Usonaj infanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj infanaj aktivuloj]]</text>
      <sha1>h28majq35yyjafciscqnrxoe24zd6fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eeva-Liisa Manner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934770</id>
    <revision>
      <id>9479525</id>
      <parentid>9310466</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>vidu la diskutpaĝan noton.</comment>
      <origin>9479525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="9lgk64thh3y0wlim24ohjb929hc4yrb" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Eeva-Liisa MANNER''' (naskita la [[5-a de decembro|5-an de decembro]] [[1921]] en [[Helsinko]]; mortis la [[7-an de julio]] [[1995]] en [[Tampere]]) estis finna poetino kaj tradukistino, kaj literaturrecenzisto. Ŝi estas unu el la pioniroj de finna [[modernismo]] en la postmilita periodo.

Dum ĉirkaŭ kvindek jaroj de sia vivo, ŝi publikigis entute dek du librojn de poezio, kvar fikciajn verkojn, kaj ankaŭ plurajn teatraĵojn, eseojn, artikolojn, recenzojn kaj verkojn, kiujn ŝi tradukis el la lingvoj, kiujn ŝi konis, inkluzive de fikcio, poezio kaj teatraĵoj.

Manner ricevis multajn premiojn pro sia ampleksa laboro kiel aŭtoro kaj tradukisto. Ekzemple, ŝi estis sep fojojn premiita per la Finna Ŝtata Premio, la plej prestiĝa literatura premio de la lando.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kaapeli.fi/nvl/beasts/manner.htm|title=Manner|accessdate=2008-09-19|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919131439/http://www.kaapeli.fi/nvl/beasts/manner.htm|archivedate=2008-09-19}}&lt;/ref&gt;

== Vivo ==
La patrino de Manner mortis la tagon post ŝia naskiĝo; ŝia patro jam malaperis antaŭe. Ŝi kreskis en [[Viipuri]] kun siaj strikte religiaj geavoj. La fratino de ŝia avino falis en puton kaj [[Frostomorto|frostmortis]], kaj ŝia amata onklo, piloto, mortis en [[aviadila akcidento]]. Dum la [[Vintra milito|Vintra Milito]], Manner estis evakuita al Helsinko. Ŝi neniam revenis al Viipuri. Manner vivis sola kaj izole, preferante [[Kabano|kabanojn]] en la [[kamparo]]. Ŝi abortigis sin laŭ la konsilo de kuracistoj post mallonga [[amafero]] kun sveda skulptisto. Ŝi evoluigis pasiajn sentojn por sia delonga amikino Anna-Liisa, instruistino, sed ĉi tiuj ne estis reciprokaj. En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj, ŝi ofte pasigis longajn tempoperiodojn en Churriana, [[Andaluzio]], kie ŝi posedis simplan triĉambran domon. Ĉi tiu domo poste estis detruita de [[tertremo]]. Ŝi interesiĝis pri antikva [[mitologio]] same kiel pri [[psikologio]] kaj [[filozofio]].

== Verkado ==
Manner atingis sian sukceson per sia verko ''Tämä matka'' (&quot;Ĉi tiu Vojaĝo&quot;) en 1956. La libro Tämä matka ludis gravan rolon en la establado de moderna verkado kaj poezio en Finnlando kaj estis la unua modernisma verko kiu atingis larĝan publikon. Manner verkis plurajn kolektojn de poezio, teatraĵoj kaj prozo, kaj ankaŭ laboris kiel tradukistino. Ŝia poezio enkarnigas klare finnan bildon de naturo, ampleksante lumon, akvon kaj arbarojn, same kiel la bestojn kaj plantojn en la vasteco kaj soleco de Finnlando. Ŝi tradukis verkojn de [[William Shakespeare]], [[Lewis Carroll]], [[Hermann Hesse]] kaj [[Franz Kafka]] en la [[Finna lingvo|finnan lingvon]], inter aliaj.

== Verkaro (elekto) ==

* ''Mustaa ja punaista'' (Nigra kaj Ruĝa), poemoj, 1944
* ''Kuin tuuli tai pilvi'' (Kiel vento aŭ nubo), poemoj, 1949
* ''Tyttö taivaan laiturilla'', 1951
* ''Poltettu oranssi'', 1968kaj publikigita postmorte

* Hevonen minun veljeni. Hevosrunot 1956-1976. (1988)
* Kirkas, hämärä, kirkas. Kootut runot. Toim. Tuula Hökkä. (1999)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/362527/Eeva-Liisa-Manner Britannica Reta Enciklopedio.]
* [http://www.finlit.fi/booksfromfinland/bff/404/Kantokorpi_404.htm Libroj el Finnlando.]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110524000000/https://web.archive.org/web/20110524030556/http://www.finlit.fi/booksfromfinland/bff/404/Kantokorpi_404.htm |date=2011-05-24 }} 
* [https://web.archive.org/web/20080919131439/http://www.kaapeli.fi/nvl/beasts/manner.htm Sorĉaj Bestaĉoj: Antologio de Modernaj Virinaj Poetoj en Finnlando.]
{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Manner, Eeva-Liisa}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>9lgk64thh3y0wlim24ohjb929hc4yrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eeva Tikka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934772</id>
    <revision>
      <id>9479172</id>
      <parentid>9478536</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="4zwzwzks7tvybb2h20cwesfsijzpmyi" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Eeva Tikka''' (naskita la 31-an de julio 1939 en [[Ristiina]]) estas [[Finnlando|finna]] verkistino kiu verkis ''Hiljainen kesä'',&lt;ref&gt;[http://nordicwomensliterature.net/writer/tikka-eeva informoj pri ŝi en la retejo ''Nordic Women's Literature'']&lt;/ref&gt; por kiu ŝi ricevis la [[premio]]n &quot;Dankon pro la Libro&quot; en [[1980]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|title=listigo de la Organizaĵo de la Asocio de Librovendistoj de Finnlando (Kirjakauppalliitto r.y.) en formato [[PDF]]|access-date=2015-06-11|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305002936/http://www.kirjakauppaliitto.fi/data/pdf/file-50ed58c97be1f.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

Ŝi verkas romanojn, novelojn, rakontojn kaj poemojn. En siaj romanoj, ŝi ŝatas priskribi homajn rilatojn kaj naturon. 

Tikka fariĝis magistro pri filozofio en 1968. Ŝi laboris de 1968–1981 kiel instruisto pri biologio kaj geografio en diversaj lernejoj. Ŝi debutis en 1973 per la romano ''Kuin vaahteran lehtä iholla'' kaj de tiam publikigis serion da romanoj kun mitaj trajtoj, ''Tunturisusi'' (1975), ''Punainen härkä'' (1977), ''Hiljainen kesä'' (1979) kaj ''Jyrkänparras'' (1981). En 1984, eldoniĝis ''Aluminikihlat'' la novelaro, en kiu Tikka prezentas homojn alfrontantajn diversajn vivŝanĝajn etapojn, kaj ''Satuja'', rakontojn por infanoj. Inter ŝiaj pli postaj verkoj estas la romanoj ''Aurinkoratsastus'' (1986) kaj ''Pojan paluu'' (1993), kiuj prezentas malfacilajn familiajn situaciojn. En la linio de poeziokolektoj oni povas mencii ''Kalliomaalaas'' (1987), ''Enkeli astuu virtaan'' (1991) kaj ''Odotus ja ilo'' (2003). 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

&lt;!--
== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
--&gt;
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Tikka, Eeva}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>4zwzwzks7tvybb2h20cwesfsijzpmyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sirkka Turkka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934773</id>
    <revision>
      <id>9479168</id>
      <parentid>9360606</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="hli0yn3ngvwm0m4ksori6wao1s7vmue" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Sirkka Annikki TURKKA''' (naskiĝis la 2-an de februaro 1939 en [[Helsinko]]; mortis la 23-an de oktobro 2021 en [[Lohja]]) estis finna poeto kaj verkistino, kiu ricevis multajn premiojn, inter ili la [[Premio Finlandia|Finlandia Premio]] en 1987 kaj la Eino Leino Premio en 2000.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.kustantajat.fi/kirjasaatio/palkinnot/einoleino/ |titolo=Kustantajat.fi |alirdato=2026-02-02 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100130000000/https://web.archive.org/web/20100130161420/http://www.kustantajat.fi/kirjasaatio/palkinnot/einoleino/ |arkivdato=2010-01-30 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=van der Hoeven|first1=Adriaan|title=Sirkka Turkka|url=http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/461/11622/Sirkka-Turkka|archive-url=https://web.archive.org/web/20151202073818/http://www.poetryinternationalweb.net/pi/site/poet/item/461/11622/Sirkka-Turkka|url-status=usurped|archive-date=2 December 2015|website=Poetry International Rotterdam|access-date=9 March 2016}}&lt;/ref&gt;

Ekde la publikigo de ŝia debuta poemaro, ''Huone avaruudessa,'' ŝi okupis gravan lokon en la finna literaturo. Ŝiaj verkoj estis tradukitaj en dek du lingvojn.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Koivuranta|first1=Riitta|title=Finlandia-palkittu runoilija Sirkka Turkka on kuollut|url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000008354769.html|publisher=Helsingin Sanomat|access-date=23 October 2021|language=fi|date=23 October 2021}}&lt;/ref&gt;

== Stilo ==
La verkoj de Sirkka Turkka skuis la finnan poezion, ĉar ili rompis konvenciojn rilate al enhavo, lingvaĵo kaj formo. Ŝi interplektis [[Paganismo|paganajn]] kaj [[Kristanismo|kristanajn]] elementojn, [[Preĝo|preĝlingvaĵon]] kaj seriozajn [[Tanaĥo|bibliajn]] diraĵojn kun parollingvaj frazoj prenitaj el popularaj kantoj, finnajn proverbojn kun vortoj en fremdaj lingvoj, kaj pli, kaj kombinis ilin ĉiujn laŭ originala maniero. Iafoje tia kombinaĵo estas nomata [[Postmodernismo|postmodernisma]] verkado, sed Turkka ne vidis sin kiel tia, kaj ŝi esprimis sian propran unikan voĉon. Tamen, Turkka estis influita de multaj fontoj kaj poetoj, kiel ekzemple [[Federico García Lorca]], [[Fernando Pessoa]], [[Uuno Kailas|Ono Kailas]] kaj [[Eeva-Liisa Manner|Eva-Lisa Männer]], kaj uzis esprimojn, kiuj ne ĉiam estis originalaj.

La temoj de ŝiaj poemoj ne estis fokusitaj, kaj la bildoj en ili moviĝis tre rapide. En siaj poemoj ŝi traktis [[Amo|amon]], [[sopiro|sopiron]], [[Malsano|malsanon]], [[Morto|morton]] kaj perdon. Ŝia verkaro inkluzivis kaj mallongajn [[Naturo|naturpoemojn]] kaj longajn poemojn. La miksado de stiloj kaj enhavoj kaj la miksado de kombinaĵoj kaj ritmoj servis al ŝi por emfazi la interspacon inter la absoluta kaj la relativa, inter la dia kaj la tera, inter morto kaj vivo. La ritmo en ŝiaj poemoj estis percepto rilate al lingvo kaj ĝiaj eblecoj. Alia rimedo, kiun Turka uzus, estis la paralelismo kaj kombinaĵo inter la escepta, la stranga kaj la unika kaj la ĉiutaga, la konata kaj la rutina, ekzemple la kombinaĵo inter [[Hamleto]] kaj banmantelo. [[Antropomorfismo|Personigo]] ankaŭ ripetiĝis en ŝia poezio, kiu malklarigis la limon inter la abstrakta kaj la palpebla.

Ŝian poezion karakterizis persona, socia kaj ekologia protesto, kio kreis por ŝi bildon de strangeco kaj nenormaleco, ĉar male al gravaj nuntempaj finnaj poetoj kiel [[Pentti Saarikoski]] kaj [[Paavo Haavikko|Paavo Havikko]], kiuj esprimis proteston laŭ akceptitaj ŝablonoj, Turkka neniam montris lojalecon al iu ajn ideo krom sia lojaleco al sia interna mondo. Ŝajnas, ke ĉi tiu nenormaleco servis al ŝi por esprimi la unikan lingvon en siaj poemoj.

== Verkaro ==

* ''Huone avaruudessa'' (1973)
* ''Valaan vatsassa'' (1975)
* ''Minä se olen'' (1976)
* ''Yö aukeaa kuin vilja'' (1978)
* ''Mies joka rakasti vaimoaan liikaa'' (1979)
* ''Kaunis hallitsija'' (1981)
* ''Vaikka on kesä'' (1983)
* ''Teokset 1973–1983'' (1985)
* ''Tule takaisin, pikku Sheba'' (1986)
* ''Voiman ääni'' (1989)
* ''Sielun veli'' (1993)
* ''Nousevan auringon talo'' (1997)
* ''Tulin tumman metsän läpi'' (1999)
* ''Niin kovaa se tuuli löi'' (2004)
* ''Runot 1973–2004'' (2005)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Turkka, Sirkka}}
[[Kategorio:Finnaj poetoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>hli0yn3ngvwm0m4ksori6wao1s7vmue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eila Pennanen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934776</id>
    <revision>
      <id>9479082</id>
      <parentid>9300238</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="61vfxkzersd69kmkfbuevw4a0vxae1k" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Säde Eila Talvikki Pennanen''' (naskita la 8-an de februaro 1916 en [[Tampere]], mortis la 23-an de januaro 1994 en la sama loko) estis finna verkistino, tradukistino kaj literatura kritikistino.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eila Pennanen {{!}} Writer|url=https://www.imdb.com/name/nm1398869/|access-date=2024-05-25|website=IMDb|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

Ŝlosila figuro en la evoluo de la finna literaturo, ŝi publikigis ĉirkaŭ dudek romanojn kaj plurajn novelojn kaj teatraĵojn. Ŝi laboris dum 40 jaroj kiel literatura kritikistino kaj verkis eseojn por revuoj. Pennanen tradukis cent librojn, trejnis tradukistojn kaj donis prelegojn.&lt;ref name=&quot;Tarkka&quot;&gt;{{cite news|last=Tarkka|first=Pekka|title=Eila Pennanen|url=http://www.hs.fi/muistot/Eila+Pennanen/a1364356143563|accessdate=1 April 2014|newspaper=Helsinki Times}}&lt;/ref&gt;

Ŝi estis edukita filologo kaj bibliotekistino. &quot;Ŝi estis tre produktiva, verkante ĉirkaŭ 50 librojn kaj tradukante ĉirkaŭ 100. Ŝi estas aparte memorata pro siaj historiaj romanoj pri Birgitta de Vadstena (''Pyhä Birgitta'', 1954) kaj pri la kvakera movado (''Valon lapset'', 1958) kaj la Tampere-trilogio&quot;. Pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj.

== Verkado ==
Pennanen komencis sian literaturan karieron per [[Romano|romanoj]], kiuj kombinis mistikajn elementojn kun psikologia analizo: &quot;Antaŭ la Milito Estis Junularo&quot; (1942), &quot;La Rompitaj Revenintoj&quot; (1944), &quot;Promo Went Out at Night&quot; (1945), &quot;La Nuboj Estas Plenaj&quot; (1947), &quot;Ledda kaj la Cigno&quot; (1948) kaj &quot;La Belvedero&quot; (1950).

En 1952, ŝi publikigis la kolekton de rakontoj &quot;La Turo&quot;. Ekde tiu ĉi kolekto, ŝia verkado karakteriziĝis per fokuso sur la stresaj situacioj, en kiuj la ĉefroluloj troviĝas, kaj per klarigo de iliaj problemoj per realismaj rimedoj. Ĉi tiu aliro esprimiĝis en ŝiaj postaj kolektoj de rakontoj, &quot;Solitaire&quot; (1957) kaj &quot;In the Two&quot; (1961), same kiel en [[Historia romano|la historiaj romanoj]], kiujn ŝi verkis dum tiuj jaroj, kiuj karakteriziĝas per tio, ke iliaj ĉefroluloj luktas kun moralaj kaj religiaj problemoj: &quot;Sankta Birgitta&quot; (1954) kaj &quot;Children of the Light&quot; (1958).

En la 1960-aj jaroj, ŝi publikigis ĉefe romanojn, kiuj fokusiĝis al la problemoj de la familia unuo en la finna socio, kiu spertis rapidajn [[Urbigo|urbiĝoprocezojn]], kiuj influis ĝian internan strukturon. Ŝiaj verkoj traktis, [[Malriĉeco|interalie]], [[Malriĉeco|malriĉecon]], [[Alkoholismo|alkoholismon]], subpremon de virinoj, diskriminacion kontraŭ la kampara loĝantaro, [[Senlaboreco|senlaborecon]] kaj [[Prostituo|prostituadon]] inter adoleskantoj. La romanoj, kiujn ŝi publikigis en tiuj jaroj, estas: &quot;Funebro&quot; (1963), &quot;La Mongoloj&quot; (1966) kaj &quot;Provizora&quot; (1968). Dum tiu periodo, la eseokolekto &quot;Sondado&quot; (1965) kaj la rakontokolekto &quot;Malgranda Amo&quot; (1969) ankaŭ estis publikigitaj.

En la 1970-aj jaroj, ŝi publikigis [[Trilogio|trilogion]] de tri romanoj: &quot;La Amoj de Himo&quot; (1971), &quot;Pro Beleco&quot; (1972), kaj &quot;La Rozĝardeno&quot; (1973). La trilogio rakontas la historion de familio en la urbo Tampere komence de la dudeka jarcento, elstarigante la influon de eksteraj eventoj sur la vivojn de la familianoj, kaj priskribante la percepton de eventoj el virina perspektivo.

== Verkaro (elekto) ==
{{Div col|cols = 3}}
* {{lang|fi|''Ennen sotaa oli nuoruus''}} (1942)
* {{lang|fi|''Kaadetut pihlajat''}} (1944)
* {{lang|fi|''Proomu lähtee yöllä''}} (1945)
* {{lang|fi|''Pilvet vyöryvät''}} (1947)
* {{lang|fi|''Leda ja joutsen''}} (1948)
* {{lang|fi|''Kattoparveke''}} (1950)
* {{lang|fi|''Tornitalo''}} (1952)
* {{lang|fi|''Pyhä Birgitta''}} (1954)
* {{lang|fi|''Tunnussana ystävyys''}} (1956)
* {{lang|fi|''Pasianssi''}} (1957)
* {{lang|fi|''Valon lapset''}} (1958)
* {{lang|fi|''Kylmät kasvot''}} (1960)
* {{lang|fi|''Kaksin''}} (1961)
* {{lang|fi|''Mutta''}} (1963)
* {{lang|fi|''Tunnustelua''}} (1965)
* {{lang|fi|''Mongolit''}} (1966)
* {{lang|fi|''Tilapää''}} (1968)
* {{lang|fi|''Pientä rakkautta''}} (1969)
* {{lang|fi|''Aurinkomatka''}} (1970)
* {{lang|fi|''Kiitos harhaluuloista''}} (1970)
* {{lang|fi|''Himmun rakkaudet''}} (1971)
* {{lang|fi|''Kultaiset leijonankäpälät''}} (1971)
* {{lang|fi|''Koreuden tähden''}} (1972)
* {{lang|fi|''Ruusuköynnös''}} (1973)
* {{lang|fi|''Naisen kunnia''}} (1975)
* {{lang|fi|''Kapakoitten maa''}} (1977)
* {{lang|fi|''Äiti ja poika''}} (1977)
* {{lang|fi|''Mies ja hänen kolme vaimoaan''}} (1978)
* {{lang|fi|''Äiti ja poika ja muita kuunnelmia''}} (1979)
* {{lang|fi|''Lapsuuden lupaus''}} (1979)
* {{lang|fi|''Se pieni ääni''}} (1980)
* {{lang|fi|''Naivistit''}} (1982)
* {{lang|fi|''Santalahden aika''}} (1986)
* {{lang|fi|''Kulmatalon perhe''}} (1988)
* {{lang|fi|''Luettuja, läheistä''}} (1990)
* {{lang|fi|''Tyttölapsi''}} (1992)
{{Div col end}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://375humanistia.helsinki.fi/en/humanists/eila-pennanen Eila Pennanen en 375 humanistoj – 24 aprilo 2015. Fakultato de Arto, Universitato de Helsinko.]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Pennanen, Eila}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>61vfxkzersd69kmkfbuevw4a0vxae1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tapio Nousiainen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936023</id>
    <revision>
      <id>9479181</id>
      <parentid>9478524</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1292" sha1="6vq7ieh8d9afqz9tg3792f05l7s23rh" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo
| loko de naskiĝo = [[Pielavesi]] &lt;!-- laŭ informo de fi.wiki --&gt;
| loko de morto   = [[Kuopio]]    &lt;!-- laŭ informo de fi.wiki --&gt;
}}
'''Tapio NOUSIAINEN''' estis finna [[juristo]] (doktoro) kaj kristana verkisto ([[Libera Eklezio de Finnlando]]), kiu naskiĝis la 7-an de majo 1914 en [[Pielavesi]]
kaj mortis 67-jaraĝa la 30-an de oktobro 1981 en [[Kuopio]]. Li ekkredis malfrue, sed iĝis konata kristana efikanto. Li pensis kristanajn aferojn speciale el finna vidpunkto. Li skribis libron ''Leipää ja suolaa'', kiu estas nova &quot;libro de Psalmoj&quot; laŭ finna vidpunkto en 1973. ''Leipää ja suolaa'', laŭvorte (pano kaj salo) li donas &quot;panon&quot; pri tiuj ne-kredantoj, kiuj ne havas spiritan panon kaj &quot;salon&quot; por tiuj kredantoj, kies spirita vivo lacis, novan salon. En sia libro ''Yksi ainoa elämä'' li provas detale konsili por ekkredi. Tiu libro estas ankaŭ tradukita al la estona kaj al la rusa. Pri li estas biografio ''Hautaan kätketty aarre'' (trezoro kaŝita en tombo). Li klarigis, ke la du plej teruraj &quot;kristanaj&quot; grupoj estas [[mormonoj]] kaj [[atestantoj de Jehovo]], kiuj inkludas belan parolon pri Kristo sed ene teruran eraran instruon. Li apogis la unuecon de la kristanoj.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>6vq7ieh8d9afqz9tg3792f05l7s23rh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>937125</id>
    <revision>
      <id>9479147</id>
      <parentid>9471117</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9479147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3788" sha1="7bj91qiplf80s3w18sv61q8zl37b04s" xml:space="preserve">{{Informkesto pereinta ŝtato
| nomo                          = Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo
| origina nomo                  = Herzogtum Sachsen-Gotha-Altenburg
| jaro de estiĝo                = 1672
| jaro de pereo                 = 1826
| pli antaŭ                     = jes
| antaŭ 1                       = Saksio-Gotao
| antaŭ 1 flago                 = Armoiries Saxe2.svg
| antaŭ 2                       = Saksio-Altenburgo
| antaŭ 2 flago                 = Duchy of Saxe-Altenburg.png
| pli post                      = jes
| post 1                        = duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao
| post 1 flago                  = Flag of the Saxon Duchies (1815-1918).svg
| post 2                        = Saksio-Hildburghausen
| post 2 flago                  = Flag of Saxe-Hildburghausen (until 1815).svg
| post 3                        = Saksio-Altenburgo
| post 3 flago                  = Flag of the Saxon Duchies (1815-1918).svg
| larĝeco de la 1-a kolumno     = 
| flago                         = flag of Sachsen-Gotha-Altenburg.svg
| artikolo pri la flago         = 
| flago grandeco                = 150ra
| blazono                       = Blason Duché de Saxe-Altenbourg.svg &lt;!--Middle Arms of the Duchy of Saxe-Altenburg.svg--&gt;
| artikolo pri la blazono       = 
| blazono grandeco              = 125ra
| kadro blazono                 = 
| mapo                          = Locator Duchy of Saxe-Gotha-Altenburg (1680).svg
| mapo grandeco                 = 275ra
| mapo noto                     = Situo de la duklando en la [[Sankta Romia Imperio]] de germana nacieco (en 1680)
| ĉefurbo                       = [[Gotha]] (Gotao)
| areo                          = 3007
| areo noto                     = en 1800
| nombro de loĝantoj            = 187000
| nombro de loĝantoj noto       = en 1800
| lingvoj                       = germana
| nacieca konsisto              = germanoj
| religio                       = [[luteranismo]]
| ŝtata formo                   = [[duklando]] / [[monarkio]]
| patrina lando                 = ĝis [[1806]] [[Sankta Romia Imperio]]
| monunuo                       = 
| estiĝo                        =  
| pereo                         = 1826 Rearanĝo de [[ernestaj duklandoj]]
}}
'''Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo''', {{Lang-de|Herzogtum Sachsen-Gotha-Altenburg}} {{prononco|HERcoktum ZAKSn-GOta-ALtnburk}}, estis [[duklando]] de la [[Sankta Romia Imperio]] de germana nacieco en la kategorio de [[Ernestaj duklandoj]]. Ĝi ekzistis inter la jaroj [[1672]] (aŭ 1680) kaj [[1826]] en la teritorio de la nuna [[Turingio]]. La reganta monarkia familio apartenis al la [[dinastio Wettin]]. En 1806, Saksio-Gotao-Altenburgo aliĝis al la [[Rejna Federacio]] kaj en 1815 al la [[Germana Federacio]].

La formorto de la dinastio Saksio-Gotao-Altenburgo en 1825 kaŭzis rearanĝo de [[ernestaj duklandoj]] kaj faktan disiĝon de la ĝis-tiama duklando: Saksio-Gotao falis al la [[duklando Saksio-Koburgo kaj Gotao]] (al tio aldoniĝis la areo de antaŭa duklando [[Saksio-Koburgo-Saalfeld]]) kaj [[Saksio-Altenburgo]] venis al la duko de [[Saksio-Hildburghausen]], kiu donis la malgrandan urbon [[Hildburghausen]] al la [[duklando Saksio-Meiningen]] - [[Saksio-Altenburgo]] mem pluekzistis ĝis 1918.
==Vidu ankaŭ==
*[[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], reganto inter 1693-1732
*[[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]], reganto inter 1772-1804, framasono
{{Projektoj}}

{{Landoj de la Germana Federacio}}

{{Ĝermo|geografio|Germanio}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Saksio-Gotao-Altenburgo, Duklando}}
{{Ekzistotempo|1672|1826}}
[[Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj]]
[[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio]]
[[Kategorio:Germanaj duklandoj]]
[[Kategorio:Ernestaj duklandoj]]
[[Kategorio:Historio de Turingio]]</text>
      <sha1>7bj91qiplf80s3w18sv61q8zl37b04s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>J. V. Snellmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>937193</id>
    <revision>
      <id>9479185</id>
      <parentid>9323577</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1924" sha1="lncobr5ttcw83dl3bvyhrauozbse2lh" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Johan Vilhelm SNELLMANN''' (naskita la 12-an de majo 1806 en [[Stokholmo]], mortis la 4-an de julio 1881 en [[Kirkkonummi]]) estis finna filozofo, verkisto, ĵurnalisto kaj ŝtatisto.

Snellman naskiĝis en [[Stokholmo]] en 1806, filo de markapitano. Li lernis en [[Oulu]] kaj komencis siajn studojn ĉe la Akademio de [[Turku]] en 1882. Li diplomiĝis kun bakalaŭro pri filozofio en 1831. Snellman verkis sian doktorIGan disertaĵon ''Dissertatio academica absolutismum systematis Hegeliani defensura'' en 1835, kiu traktis la pensmanieron de [[Friedrich Hegel]]. Li funkciis kiel docento ĉe la [[Universitato de Helsinko]] de 1835 ĝis 1839.

Snellman unue vojaĝis al Svedio en 1839 kaj de tie al [[Tübingen]], Germanio. Li revenis al Finnlando en 1842 kaj jaron poste estis nomumita direktoro en lernejo en [[Kuopio]].

Ekde 1844 li eldonis la svedlingvan semajnrevuon ''Saimaa'' kaj la finnlingvan semajnrevuon ''Maamiehen Ystävä''. Anstataŭ la revuo ''Saimaa'', kiu estis fermita de la aŭtoritatoj en 1846, li fondis la revuon ''Litteraturblad för allmän medborgerlig bildning''.

Snelmann translokiĝis al Helsinko en 1854. Post kiam Aleksandro la 2-a fariĝis Grandduko en 1855, li revenis por esti la redaktoro de ''Litteraturblad''. Sub Aleksandro la 2-a, la kondiĉoj fariĝis pli liberalaj kaj en 1856, al Snellmann oni ofertis la postenon de profesoro pri etiko kaj la sistemo de sciencoj ĉe la Universitato de Helsinko.

Snellman servis kiel senatano de 1863 ĝis 1868. Li havis decidan influon sur la adopto de dekreto pri la rajtoj de la [[finna lingvo]] kaj kompletigis la finnan monreformon kaj TIUKADRE Finnlando ricevis sian propran [[valuto]]n en 1860.

{{vivtempo|Snellmann, J. V.}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj filozofoj]]
[[Kategorio:Finnaj politikistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1806]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1881]]</text>
      <sha1>lncobr5ttcw83dl3bvyhrauozbse2lh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479189</id>
      <parentid>9479185</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="sqa9vu1tqr57x9q1wy80j1nxvn0m9xw" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Johan Vilhelm SNELLMANN''' (naskita la 12-an de majo 1806 en [[Stokholmo]], mortis la 4-an de julio 1881 en [[Kirkkonummi]]) estis finna filozofo, verkisto, ĵurnalisto kaj ŝtatisto.

Snellman naskiĝis en [[Stokholmo]] en 1806, filo de markapitano. Li lernis en [[Oulu]] kaj komencis siajn studojn ĉe la Akademio de [[Turku]] en 1882. Li diplomiĝis kun bakalaŭro pri filozofio en 1831. Snellman verkis sian doktorIGan disertaĵon ''Dissertatio academica absolutismum systematis Hegeliani defensura'' en 1835, kiu traktis la pensmanieron de [[Friedrich Hegel]]. Li funkciis kiel docento ĉe la [[Universitato de Helsinko]] de 1835 ĝis 1839.

Snellman unue vojaĝis al Svedio en 1839 kaj de tie al [[Tübingen]], Germanio. Li revenis al Finnlando en 1842 kaj jaron poste estis nomumita direktoro en lernejo en [[Kuopio]].

Ekde 1844 li eldonis la svedlingvan semajnrevuon ''Saimaa'' (laŭ konata [[Saimaa|finna lago]]) kaj la finnlingvan semajnrevuon ''Maamiehen Ystävä'' (&quot;La amiko de la samlandano&quot;). Anstataŭ la revuo ''Saimaa'', kiu estis fermita de la aŭtoritatoj en 1846, li fondis la revuon ''Litteraturblad för allmän medborgerlig bildning'' ([[svede]]: &quot;Literatura revuo por ĝenerala civitana edukado&quot;).

Snelmann translokiĝis al Helsinko en 1854. Post kiam [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] fariĝis Grandduko en 1855, li revenis por esti la redaktoro de ''Litteraturblad''. Sub Aleksandro la 2-a, la kondiĉoj fariĝis pli liberalaj kaj en 1856, al Snellmann oni ofertis la postenon de profesoro pri etiko kaj la sistemo de sciencoj ĉe la [[Universitato de Helsinko]].

Snellman servis kiel senatano de 1863 ĝis 1868. Li havis decidan influon sur la adopto de dekreto pri la rajtoj de la [[finna lingvo]] kaj kompletigis la finnan monreformon kaj tiukadre Finnlando ricevis sian propran [[valuto]]n en 1860.

{{vivtempo|Snellmann, J. V.}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj filozofoj]]
[[Kategorio:Finnaj politikistoj]]</text>
      <sha1>sqa9vu1tqr57x9q1wy80j1nxvn0m9xw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479190</id>
      <parentid>9479189</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2020" sha1="70x5vrgm1chmlvg6n6xj868g1eqtpus" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Johan Vilhelm SNELLMANN''' (naskita la 12-an de majo 1806 en [[Stokholmo]], mortis la 4-an de julio 1881 en [[Kirkkonummi]]) estis finna filozofo, verkisto, ĵurnalisto kaj ŝtatisto.

Snellman naskiĝis en [[Stokholmo]] en 1806, filo de markapitano. Li lernis en [[Oulu]] kaj komencis siajn studojn ĉe la Akademio de [[Turku]] en 1882. Li diplomiĝis kun bakalaŭro pri filozofio en 1831. Snellman verkis sian doktorigan disertaĵon ''Dissertatio academica absolutismum systematis Hegeliani defensura'' en 1835, kiu traktis la pensmanieron de [[Friedrich Hegel]]. Li funkciis kiel docento ĉe la [[Universitato de Helsinko]] de 1835 ĝis 1839.

Snellman unue vojaĝis al Svedio en 1839 kaj de tie al [[Tübingen]], Germanio. Li revenis al Finnlando en 1842 kaj jaron poste estis nomumita direktoro en lernejo en [[Kuopio]].

Ekde 1844 li eldonis la svedlingvan semajnrevuon ''Saimaa'' (laŭ konata [[Saimaa|finna lago]]) kaj la finnlingvan semajnrevuon ''Maamiehen Ystävä'' (&quot;La amiko de la samlandano&quot;). Anstataŭ la revuo ''Saimaa'', kiu estis fermita de la aŭtoritatoj en 1846, li fondis la revuon ''Litteraturblad för allmän medborgerlig bildning'' ([[svede]]: &quot;Literatura revuo por ĝenerala civitana edukado&quot;).

Snelmann translokiĝis al Helsinko en 1854. Post kiam [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]] fariĝis Grandduko en 1855, li revenis por esti la redaktoro de ''Litteraturblad''. Sub Aleksandro la 2-a, la kondiĉoj fariĝis pli liberalaj kaj en 1856, al Snellmann oni ofertis la postenon de profesoro pri etiko kaj la sistemo de sciencoj ĉe la [[Universitato de Helsinko]].

Snellman servis kiel senatano de 1863 ĝis 1868. Li havis decidan influon sur la adopto de dekreto pri la rajtoj de la [[finna lingvo]] kaj kompletigis la finnan monreformon kaj tiukadre Finnlando ricevis sian propran [[valuto]]n en 1860.

{{vivtempo|Snellmann, J. V.}}

[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Finnaj filozofoj]]
[[Kategorio:Finnaj politikistoj]]</text>
      <sha1>70x5vrgm1chmlvg6n6xj868g1eqtpus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jozefa Instituto (Feldkirch)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>939955</id>
    <revision>
      <id>9479372</id>
      <parentid>9380405</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="0fvbtloyt9fhduwzeyolbya3wa002ce" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AT-8|zomo=13}}
'''Jozefa Instituto''' (germane: ''Institut St. Josef'') estas monaĥinejo de la ''Mizerikordaj fratinoj de la Sankta Kruco'' (SCSC) en [[Feldkirch]] (Aŭstrujo, Ardetzenbergstraße 31). Ĝi situas apud la vitejo de sur [[Ardetzenberg]], kontraŭe al la kastelo ''Schattenburg''. La tuta komplekso estas monumente protektita.

== Historio ==
La fratinoj de SCSC aktivas en Feldkirch en la edukado de 1890, diversdome. En 1891 estis fondita elementa kaj virinprofesia faklernejo, kiu kvin jarojn poste ekĝuis publikan aprobon. En 1910/11 konstruiĝis la nuna fortimpresa domego kiel baroka monumentaĵo kun vostaj gabloj kaj fresko de Sankta [[jozefo de Nazareto|Jozefo]]. Alian freskon ''Senmakula koncipiĝo de Mario'' ĉe la maldekstra flanka alo estis farita en 1911 fare de [[Florus Scheel]]. Inter 1958 kaj 1965 alkonstruaĵon kreis la arĥitekto [[Werner Pfeifer]]; en 1982 pliaj etendiĝoj okazis, laŭ planoj de Markus Ruhm.

=== Historiaj detaloj ===
La lernejaj komencoj de la ''Instituto St. Josef'' devenas el la jaro 1891. Tiutempe la pastro Josef Häusle kaj la vicurbestro de Feldkirch Josef Wegeler fondis privatan popollernejon por knabinoj. La gvidado de la lernejo estis transdonita al svisdevena kongregacio (el [[Ingenbohl]]). Pro la rapida kresko de la lernantaro, la lernejo devis plurfoje translokiĝi:
*Unue la instruado okazis en la domo de s-ro Wegeler mem.
*Jam en 1892 oni translokiĝis al la naskiĝdomo de s-ro Häusle en la strato ''Kreuzgasse 14.''
*En 1902 estis malfermita tie la unua komerca lernejo por knabinoj en [[Vorarlbergo]] kaj Tirolo. La edukado jam tiam estis tre praktika kaj inkludis ekskursojn al regionaj entreprenoj (ekz. al la ĉokoladfabriko ''Suchard'' aŭ la bierfarejo ''Fohrenburg'' en [[Bludenz]]).
Ĉar la ekzistantaj lokoj ne plu sufiĉis, Häusle aĉetis terenon ĉe la strato al la monto Ardetzenberg. en 1909. La arkitekto Franz Herles planis la novan konstruaĵon. Malgraŭ prokrastoj pro inundoj kaj pluvegoj, la konstruaĵo estis finita en 1910. En septembro 1911, la fratinoj kaj lernantinoj finfine translokiĝis al la nova ejo, kiu ricevis la nomon ''Institut St. Josef''.
Dum la [[Unua Mondmilito]] la konstruaĵo estis konfiskita de la militistaro por esti uzata kiel lazareto kaj poste kiel cenzurejo. La fratinoj povis reveni nur en 1919. Dum la intermilita tempo la instituto fariĝis elstara klerigejo en Feldkirch. En 1927 la tiama lernejo ''Bürgerschule'' estis transformita al ĉeflernejo (Hauptschule). En 1938 la [[nazioj]] devigis la fratinojn forlasi la institukonstruaĵon. Ĝis 1945 la konstruaĵo estis uzata por urbaj lernejoj. Post la milito komenciĝis la rekonstruo. En la sekvaj jardekoj la instruoferto estis modernigita. En 1959 estis fondita klerigejo por infanĝardenistinoj. Fine de la 1970-aj jaroj estis fonditaj novaj lernejotipoj kiel la kvinjara Supera lernejo por ekonomiaj profesioj (HLW) kun maturiĝa ekzameno. Samtempe la malnovaj tipoj kiel la popollernejo kaj la komerca lernejo estis fermitaj.
Pro la malkresko de novaj ordenaj fratinoj, okazis restrukturado en 1998.  La gvidado de la internulejo estis transdonita al la Aŭstria Junulargasteja Organizo. La lernejoj mem estis transprenitaj de subtena asocio, kvankam la ordeno daŭre certigas la katolikan orientiĝon de la edukado.

== Instruofertoj ==
* mezlernejo
* faklernejo por elementa pedagogio (BAfEP)
* faklernejo por ekonomiaj profesio (HLW)

== Literaturo ==
* DEHIO-Handbuch. Die Kunstdenkmäler Österreichs: ''Vorarlberg. Feldkirch.'' Bundesdenkmalamt (eld.), Verlag Anton Schroll &amp; Co, Wien 1983, ISBN 3-7031-0585-2, p. 195.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [http://www.institut-st-josef.com/ hejmpaĝo]
* Nicole Ohneberg: [https://www.feldkirch.at/fileadmin/user_upload/document/Stadtarchiv/2010_3-September_100_Jahre_Institut_St._Josef.pdf&quot;Hundert Jahre Institut St. Josef (1911-2011)&quot;] - festbroŝuro (= Feldkirch aktuell, 3/2010; p. 54-57)
{{Bibliotekoj}}
&lt;!--{{Coordinate|article=/|NS=47/14/25.27/N|EW=9/35/44.9/E|type=building|region=AT-8}}--&gt;


[[Kategorio:Feldkirch]]
[[Kategorio:Lernejoj en Aŭstrio|Feldkirch]]
[[Kategorio:Romkatolikaj monaĥejoj en Aŭstrio|Feldkirch]]</text>
      <sha1>0fvbtloyt9fhduwzeyolbya3wa002ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean Jacques Porchat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>940607</id>
    <revision>
      <id>9479328</id>
      <parentid>9439980</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="trczi50mloiushpl8n1c5kv9uapoby6" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
[[Dosiero:Porchat_-_Sub_la_Ne%C4%9Do,_1923,_Borel.pdf|eta|''Sud la Neĝo'', legebla en formato PDF.]]
'''Jean-Jacques PORCHAT-Bressenel''' (naskiĝis la [[20-a de majo|20-an de majo]] [[1800]] apud [[Ĝenevo]], mortis la [[2-a de marto|2-an de marto]] [[1864]] en [[Laŭzano]]) estis svisa verkisto.

Porchat estis [[profesoro]] pri [[Latinlingva literaturo|latina literaturo]] en Laŭzano de 1832 ĝis 1845. Li distingiĝis kiel [[Poeto|fablopoeto]] (''Recueil de fables'' [[1826]], 4a eldono 1854), kaj ankaŭ verkis ''Poésies vaudoises'' (1832), la dramojn ''[[Johana de Arko|Jeanne d'Arc]]'' (1844) kaj ''Winkelried'' (1845), la [[Porjunula literaturo|junularan libron]] ''Trois mois sous la neige'' (Tri Monatoj [[Sub la Neĝo]], 1849), kiu gajnis al li la Premion Montyon de la [[Franca Akademio]] samjare, &quot;aljuĝitan al verkoj plej utilaj al la publika [[moralo]]&quot;.

Li tradukis en la francan, interalie, la [[elegio]]jn de [[Tibulo]] kaj la kolektitajn verkojn de [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] (10 volumoj, 1860–1863).

== En Esperanto aperis ==
[[Sub la Neĝo]] &lt;ref&gt;[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929 : ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4017, paĝo 361 &lt;/ref&gt;, el la franca tradukis [[Jean Borel]], Eldonejo [[Möller &amp; Borel]], Berlino, 144-paĝe unuaeldone en [[1908]], kaj duaeldone en [[1923]]. Ĝi estas numero 29-31 de la serio [[Esperanta Biblioteko Internacia]].{{Citaĵo|Modela stilo, verketo tre uzata kiel unua legaĵo.|''Bibliografio de Internacia Lingvo'', paĝo 361/[[Enciklopedio de Esperanto]]
}}{{citaĵo|Ofte ni aŭdis la plendon ke Esperanto no havas sufiĉe da noveloj aŭ historioj kun enhavo serioza kaj interesa, sed tamen simpla kaj facile komprenebla por komencantoj.
Konsciante pri tiu bezono J. Borel deziris kunlabori por ĝin kontentigi, kaj elektis por tio la ĉi supre cititan verketon de J. J. Borchat, kiu ĉarmis lin dum liaj infanaj jaroj kaj kiu havas grandan moralan kaj literaturai! valoron.
Se la originalo teksto estas altŝatinda, ankaŭ la traduko estas tre laŭdinda; ĝi distingiĝas per klareco, korekteco kaj eleganteco.
Mi estas plene konvinkita ke « Sub la Neĝo » plaĉos al la ĉiam pli multinombraj Esperantistoj dissemitaj tra la tuta mundo : plenaĝuloj kaj infanoj eltiros el ĝi profitan (''sic'').|[[Belga Esperantisto]] n003 (jan 1909)
}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Porchat, Jean-Jacques}}
[[Kategorio:Svisaj verkistoj]]
[[Kategorio:Svisaj dramistoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj al la franca lingvo]]
[[Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo]]
[[Kategorio:Tradukistoj el la latina lingvo]]</text>
      <sha1>trczi50mloiushpl8n1c5kv9uapoby6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walter Klag (naskita 1949)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>940852</id>
    <revision>
      <id>9479245</id>
      <parentid>9395345</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T20:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ebersburger</username>
        <id>118892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nekreble multe da eraroj en la artikolo pri mi (Walter Klag)!!! Mi reskribos!</comment>
      <origin>9479245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3533" sha1="mshs6kp0r89j3iq95wenmuxxw16ktb5" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
{{Nesufiĉaj fontoj|temo =  |dato = junio 2026}}
'''Walter KLAG''' estas aŭstra ĵurnalisto, eldonisto kaj esperanto-aktivulo, naskita en Vieno en 1949. Li instruis en gimnazio fizikon, matematikon kaj ĥemion.&lt;ref&gt;[https://www.linguistik-vs-gendern.de/ &quot;Wissenschafter kritisieren Genderpraxis des ÖRR&quot;] - ĉe: ''linguistik-vs-gendern.de,'' julio 2022&lt;/ref&gt;

Agado en la movado: Klag lernis Esperanton en 1983 (aŭ 1985 laŭ iuj fontoj) kun sia edzino, kaj liaj infanoj estas denaskaj parolantoj de Esperanto.&lt;ref&gt;Mascha Dabić: [https://www.derstandard.at/story/1392687316353/esperanto-ermoeglicht-kommunikation-auf-augenhoehe &quot;Esperanto ermöglicht Kommunikation auf Augenhöhe&quot;] - ĉe: ''Der Standard,'' 6.3.2014&lt;/ref&gt; Li instruas la lingvon al gimnazianoj kaj gvidas kursojn por komencantoj en Vieno.

Li fondis Eldonejo Klag, eldonejon kiu eldonas librojn kaj revuojn en Esperanto. Li estas regula kontribuanto al la internacia esperanta [[revuo Monato]], kie li laboras kiel redaktoro por [[ekonomiko]] kaj [[numismatiko]]. Li antaŭe kontribuis al la esperantaj elsendoj de la Aŭstria Radio, [[ORF]].

Klag estas konata pro sia humura kaj satira stilo. Li verkis originalan prozon, ekz. ''Hospitalo sepetaĝa'' kaj ''Dek rakontoj el Vieno''. Li ankaŭ verkis serion de pamfletoj nomitaj &quot;Sat.iroj el Aŭ.strio&quot; (NE!!! vortludo inter la vorto &quot;satiro&quot; kaj la E-laborista organizaĵo [[SAT]]).

Aliaj interesoj: Klag estas fakulo pri [[numismatiko]] kaj [[filatelio]], kaj eĉ publikigis libron pri la historio de poŝtmarkoj rilataj al Esperanto en Aŭstrio.

== Verkaro ==

* '''Esperanto - Wie ich es sehe''', Personaj vidpunktoj pri Esperanto de longtempa kaj aktiva esperantisto. Vieno 2006, 8 paĝoj ISBN 3901211284
* '''Hospitalo sepetaĝa''', Koŝmara novelo. Vieno, 1991, 16 paĝoj 
* '''[[Peter Altenberg]] - Vivo kaj verkoj''', Dulingva (E, germana) kajero pri la vivo de fama vienano. Vieno, 2006, 16 paĝoj. ISBN 390121125X.
* '''Sat.iroj el Aŭ.strio''', Amuzaj ludoj kaj karikaturoj, ne nepre rilataj al Aŭstrio, plus kelkaj informoj pri Aŭstrio. Vieno, 2006, 16 paĝoj. ISBN 3901211276
* '''Wels, urbo en Supra Aŭstrio''', Vieno, 1991, 24 paĝoj.&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
--&gt;

== Publikaĵoj ==

* [https://www.monato.be/2008/009386.php KUIRARTO: La kukurbo - frukto multvizaĝa] [[Monato (gazeto)]] (2008/03 p.&amp;nbsp;14)
* ''Bombo-bankroto'', ''[[Monato (gazeto)|Monato]]'', numero 2013/06, paĝo 8
* &lt;span&gt;[https://www.monato.be/2004/008451.html AŬSTRIO: Ride resaniĝi]&lt;/span&gt; el [[Monato (gazeto)|Monato]] (2004/11, p. 14)
* Friedensreich Hundertwasser 1928-2000  el Monato (2000/07, p. 12)
* Artikolo &quot;Esperanto-mono&quot; pri [[Stelo (monunuo)|Stelo]] en la gazeto [[Esperanto-revuo|Esperanto]] de UEA, aprilo 2017
*[https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/bitstream/handle/11013/5654/LaBulteneto9-Schopenhauer-Altenberg.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y pri la viena kafejo ''Schopenhauer''] - ''La Bulteneto,'' 9/2018, ISBN 978-3-901211-99=7

== Aliaĵoj ==

* En 2018 aperis nova arĝenta [[monero]] aŭ [[medalo]], ''Esperanto 100 Steloj'', okaze de la 150-a naskiĝdatreveno de [[René de Saussure]]. Ĝi estas pregita de la aŭstria [[monfarejo]] ''Münze Österreich'', eldonkvanto 1000. Informoj: Walter Klag, esperanto [po-signo] chello [punkto] at
==Notoj==
&lt;references/&gt;
{{Ĝermo|esperantisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Klag, Walter}}
[[Kategorio:Aŭstraj esperantistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al ORF]]
[[kategorio:Instruistoj]]</text>
      <sha1>mshs6kp0r89j3iq95wenmuxxw16ktb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arvid Mörne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943478</id>
    <revision>
      <id>9479517</id>
      <parentid>9372083</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3461" sha1="ehaft1zk3xs5hsd2d026qgb9amkxk40" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Arvid MÖRNE''' (naskiĝis la 6-an de majo 1876 en [[Kuopio]] – mortis la 15-an de junio 1946 en [[Kauniainen]]) estis finna verkisto kaj poeto. Li estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] kvar fojojn. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=6575|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}&lt;/ref&gt;

Mörne estas ĉefe konata pro sia konciza kaj mezurita poezio. Ĉefaj motivoj: [[Patriotismo]], [[Svedlingvaj finnlandanoj|finna-sveda]] identeco, [[socia justeco]] kaj amo al la finna naturo. Li havis grandan influon sur la finna-svedaj radikalaj intelektuloj de sia generacio. Mörne verkis la kantotekston de la konata nordia balado ''Båklandets vakre Maja'', kiu estis muzikigita de Hanna Hagbom. (La konata Trondheim-a balado ''Bakklandets vakre Maja'' kun kantoteksto de Arne Pedersen, laŭ la melodio de Hagbom, estas probable inspirita de Mörne.) 

La inspirfontoj de Mörne estis ĉefe la insularo [[Uusimaa]], sed liaj tekstoj ankaŭ estis nuancitaj de liaj politikaj kredoj kiel [[socialisto]]. 

En sia poezio, li esprimis opozicion al manifestiĝoj de kontraŭhumanismo. Li batalis por la rajtoj de la [[Svedlingvaj finnlandanoj|sveda]] [[nacia malplimulto]] en [[Finnlando]]. Liaj rimarkindaj verkoj inkluzivas la poemarojn ''Rytm och rim'' (Ritmo kaj rimo, 1899), ''Ny tid'' (Nova tempo, 1903), kaj la romanon ''Ett liv'' (Unu vivo, 1925). Li ankaŭ verkis novelojn kaj verkojn pri la historio de literaturo. 

== Verkaro (elekto) ==

=== Prozo ===

* ''Den svenska jorden. En nyländsk novell'' (mallonga rakonto) (1913)
* ''Strandbyggaröden 1–3'' (1917)
* ''Den röde våren'' (1917)
* ''Inför havets anlete'' (1921)
* ''Kristina Bjur'' (1922)
* ''Karl-Kristians julnatt'' (1923)
* ''Ett liv'' (1925)
* ''Någon går förbi på vägen'' (1928)
* ''Det förlorade landet och andra berättelser'' (1945)

=== Poezio ===

* ''Rytm och rim'' (1899)
* ''Nya sånger'' (1901)
* ''Ny tid'' (1903)
* ''Döda år'' (1910)
* ''Skärgårdens vår'' (1913)
* ''Sommarnatten'' (1916)
* ''Offer och segrar från Finlands kampår'' (1918)
* ''Höstlig dikt'' (1919)
* ''Samlade dikter 1-9'' (1919)
* ''Vandringen och vägen'' (1924)
* ''Dikter i urval'' (1926)
* ''Mörkret och lågan'' (1926)
* ''Vandringsdagen. Lyrik i urval 1924-1935'' (1936)
* ''Atlantisk bränning'' (1937)
* ''Över havet brann Mars'' (1939)
* ''Sånger i världsskymning'' (1941)
* ''Sfinxen och pyramiden'' (1944)
* ''Solbärgning'' (1946)

=== Teatro ===

* ''Bland bränningarna'' (1903)
* ''Ödemarksdramer I. Den helige Henricus'' (1914)
* ''Fädernearvet'' (1918)
* ''Solens återkomst'' (1920)
* ''Morgonstjärnan'' (1928)
* ''Den förborgade källan'' (1930)
* ''Det ringer kväll'' (1931)
* ''Under vintergatan'' (1934)
* ''Hjärtat och svärdet'' (1935)

=== Nefikcio ===

* ''Alexis Kivi och hans novel &quot;Seitsemän veljestä&quot;'' (1911)
* ''Från &quot;Saima&quot; till &quot;Vikingen&quot;'' (1916)
* ''Sverige och det svenska Finland'' (1918)
* ''Nya Wecksell-studier'' (1920)
* ''Axel Olof Freudenthal och den finlandssvenska nationalitetstanken'' (1927)
* ''Axel Olof Freudenthal. Liv och gärning'' (1936)
* ''Lyriker och berättare. Finlandssvenska studier'' (1939)
* ''Det övergivna samvetet'' (1943)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Moerne, Arvid}}
[[Kategorio:Sved-finnoj]]
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]</text>
      <sha1>ehaft1zk3xs5hsd2d026qgb9amkxk40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maila Talvio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943531</id>
    <revision>
      <id>9479180</id>
      <parentid>9372335</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="ffxr0j4vliom165u1h7wpjftv4nk5x4" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Maila TALVIO''' (naskita '''Winter''', edziniĝinta al '''Mikkola''', naskiĝis la 17-an de oktobro 1871 en [[Hartola]] - mortis la 6-an de januaro 1951 en [[Helsinki]]) estis [[Finnlando|finna]] verkistino kaj tradukisto, socia aktivulo kaj feministino; konata per sia plumnomo ''Maila Talvio.'' Ŝi estis gvidinta finna verkisto pri la demando de [[abstinado]]-[[Senalkohola kulturo|modereco]] kaj pluraj el ŝiaj verkoj estis tradukitaj en la [[Sveda lingvo|svedan]] kaj aliajn lingvojn. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8990|title=Nomuma datenbazo|website=www.nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}&lt;/ref&gt;

Maila Talvio estis ampleksa verkistino, inkluzive de malgrandaj teatraĵoj, paroladoj, noveloj kaj romanoj. Ŝi havis grandan intereson pri politikaj kaj sociaj temoj, precipe la finna ideo kaj la demando pri modereco, kaj ŝi ne hezitis meti sian arton je la servo de la tendenco.

Ŝi verkis realismajn [[Socia romano|sociajn]] kaj moralajn romanojn, interalie rilatajn al la medioj de urbaj kaj kamparaj malriĉuloj.

Ŝi tradukis la verkojn de [[Henryk Sienkiewicz]], [[Eliza Orzeszkowa]], [[Bolesław Prus]], [[Stanisław Przybyszewski]].

Maila Talvios laboris por siaj ideoj ankaŭ kiel ĵurnalistino kaj kiel parolantino; ''Puheita'' (&quot;Parolado&quot;, 1908) estas kolekto de ŝiaj paroladoj. Ŝi ankaŭ laboris kiel tradukistino. En 1947, ŝi donis siajn infanmemoraĵojn sub la titolo ''Rukkaset ja kukkaset''.

== Verkaro ==
{{Div col|cols = 2}}
* ''Haapaniemen keinu'', 1895 
* ''Nähtyä ja tunnettua'', 1896
* ''Aili'', novelo. 1897
* ''Kaksi rakkautta'', novelo. 1898 
* ''Suomesta pois'', 1899
* ''Johan Ludvig Runebeg'', 1900
* ''Kansan seassa'', novelo. 1900
* ''Pimeän pirtin hävitys'', novelo. 1901 
* ''Rumaa ja kaunista'', 1901
* ''Peter Wieselgren'', 1902
* ''Juha Joutsia'', novelo. 1903 
* ''Muuan äiti'', 1904
* ''Savipäiviltä'', 1904
* ''Kauppaneuvoksen kuoltua'', 1905
* ''Louhilinna'', novelo. 1906
* ''Eri teitä'', 1908
* ''Puheita'', 1908
* ''Anna sarkoila'', 1910
* ''Tähtien alla'', novelo. 1910 
* ''Kirjava keto'', 1911
* ''Elinan häät'', 1912
* ''Hämähäkki ja muita kertomuksia'', 1912
* ''Kun meidän kaivosta vesi loppui'', 1913
* ''Talonhuijari'', 1913
* ''Yölintu'', novelo. 1913 
* ''Huhtikuun-manta'', 1914
* ''Elämänleikki ynnä muita puheita maalaisille'', 1915
* ''Lempiäniemen tyttäret'', 1915
* ''Niniven lapset'', novelo. 1915 
* ''Elämän kasvot'', novelo. 1916 
* ''Kultainen lyyra'', 1916
* ''Kootut teokset 1–8'', 1917–26
* ''Silmä yössä'', novelo. 1917 
* ''Näkymätön kirjanpitäjä'', kolekto de mallongaj rakontoj. 1918
* ''Kurjet'', novelo. 1919 
* ''Yötä ja aamua'', 1919
* ''Valkea huvila'', 1920
* ''Kihlasormus'', novelo. 1921 
* ''Kirkonkellot'', novelo. 1922
* ''Viimeinen laiva'', 1922
* ''Opin sauna'', novelo. 1923
* ''Sydämet'', kolekto de mallongaj rakontoj. 1924
* ''Hiljentykäämme'', 1929
* ''Itämeren tytär'', 1929–36 : Kaukaa tullut (1929); Hed-ulla ja hänen kosijansa (1931); Hopealaiva (1936)
* ''Ne 45 000'', 1932
* ''Leipäkulta'', 1934
* ''Millaista parantolassa on'', 1935
* ''Terveisiä'', 1936
* ''Itämeren tytär'', 1940 (trilogio)
* ''Linnoituksen iloiset rouvat'', 1941 
* ''Rukkaset ja kukkaset'', 1947
* ''Lokakuun morsian'', 1948
* ''Juhlavalkeat'', 1948
* ''Rukkaset ja kukkaset'', 1947 
* ''Kootut teokset i-xiii'', 1951 
* ''Valitut teokset'', 1953
* ''Linnoituksen iloiset rouvat'', 1982
{{Div col end}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Gutenberg|id=39128}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Talvio, Maila}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>ffxr0j4vliom165u1h7wpjftv4nk5x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sally Salminen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943533</id>
    <revision>
      <id>9479392</id>
      <parentid>9388973</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>{{orfa|Finnlando}}</comment>
      <origin>9479392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="4erxnqmik2c7kacofx6fgmwzvlzsfxv" xml:space="preserve">{{orfa|Finnlando}}
{{Informkesto verkisto}}
'''Sally Alina Ingeborg SALMINEN''' (ekde 1940 '''Salminen-Dührkop''', naskiĝis la 25-an de aprilo 1906 en [[Vårdö]] – mortis la 18-an de julio 1976 en [[Kopenhago]]), estis finna-sveda verkistino kaj tradukisto el [[Vărgata|Vargata]], la [[Alando|Alando-Insuloj]], [[Finnlando]].

Ŝi estas konsiderata unu el la plej sukcesaj verkistinoj de alanda literaturo kaj estas asociita kun finna-sveda [[modernismo]]. Ŝi estis nomumita por la [[Nobel-premio pri literaturo]] tri fojojn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=8058|title=Nomuma datenbazo|website=nobelprize.org|access-date=2017-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Verkado ==
En 1936, Sally Salminen publikigis sian debutan romanon, ''Katrina''. En ĝi, Salminen rakontas la fikcian vivrakonton de Katrina, filino de farmisto el [[Ostrobotnio]], kiu enamiĝas al la maristo Johan kaj sekvas lin al lia patrujo Alando. Ŝia malfacila vivo kiel dometulino estas prezentita malkaŝe sed ankaŭ senteme, kie Salminen aludas al la sociaj renversiĝoj en Alando fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj kaj kritikas sociajn maljustecojn. La rakonta stilo de la romano memorigas pri la verkoj de [[Knut Hamsun]]. 

''Katrina'' estis presita en granda nombro kaj tradukita en 21 lingvojn kaj tiu verko famigis Salminen en multaj landoj. En la sama jaro kiel la publikigo de ''Katrina'', ŝi ricevis la Svedan-Finnan Literaturan Premion por 1936 ĉe duobla ceremonio en [[Stokholmo]] kaj [[Helsinko]]. Pozitiva recenzo de la dana kritikisto Jørgen Bukdahl estis konsiderata unu el la kialoj de ĝia sukceso. En 1943, la rakonto estis adaptita en filmon fare de Gustaf Edgren. 

La pli postaj romanoj de Salminen ricevis malpli da atento, kvankam ankaŭ ili estis tradukitaj en plurajn lingvojn. 

En 1943, ŝi publikigis la romanon ''Lars Laurila'', kiu prezentas la plenaĝiĝon de la titolrolulo, knabo el finna-sveda geedzeco, sur malgranda insulo en la Alanda insularo de la aĝo de kvin jaroj ĝis lia elmigrado al Svedio je ĉirkaŭ 22 jaroj. Kiel multaj el ŝiaj verkoj'', Lars Laurila'' havis fortajn aŭtobiografiajn elementojn. Ĝi prezentas kiel, sub la kondiĉoj de simpla, intelekte nestimula vivo, la karaktero kaj pensmaniero de scivola junulo disvolviĝas, ĉerpante sian tutan forton el meditema amo por sia Alanda patrujo. ''Lars Laurila'' estis la unua parto de tetralogio, kiu ankaŭ inkluzivis la romanojn ''Nya land'', ''Små världar'' kaj ''Klyftan och stjärnan''. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.mhbibl.aland.fi/forf/index.php?id=105&amp;lang=english Biografio de Sally Salminen, Biblioteko de Mariehamn, Alando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220517074737/http://www.mhbibl.aland.fi/forf/index.php?id=105&amp;lang=english |date=2022-05-17 }} 
* [http://home.aland.net/lindbacken/salminensvanner/index.htm Sällskapet Salminens Vänner rf, nun malfunkcia organizaĵo] ({{Sv}})
* [http://uppslagsverket.fi/sv/view-103684-SalminenSally Salminen, Sally] ĉe ''Uppslagsverket Finnlando'' ({{Sv}})
* [http://www.blf.fi/artikel.php?id=5593 Salminen, Sally] ĉe ''Biografiskt lexikon för'' ''Finland'' ({{Sv}})
* [https://web.archive.org/web/20071007113049/http://www.compuline.fi/ComDocs/Suomi/uushlp/html/fin-12p2.htm Mallongaj biografioj de Ralf Nordgren, Aili Nordgren, Runar Salminen kaj Sally Salminen] ({{Fi}})
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Salminen, Sally}}
[[Kategorio:Finnaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>4erxnqmik2c7kacofx6fgmwzvlzsfxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Safirgorĝa kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>943687</id>
    <revision>
      <id>9479110</id>
      <parentid>9388903</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17599" sha1="l3bi6hq1vbl2s2wbto3kilat1g5yhn8" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Safirgorĝa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Sapphire-throated hummingbird (Lepidopyga coeruleogularis coeruleogularis) male.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo, Panamo
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 =  
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Chrysuronia]]''
|genro aŭtoritato = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850
|specio = '''Safirgorĝa kolibro''' ''C. coeruleogularis''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;BirdLife International. (2016). ''Lepidopyga coeruleogularis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2016. {{doi|10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687414A93150863.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Chrysuronia coeruleogularis''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1851)
|vikispecio = ''Chrysuronia coeruleogularis''
|komunejo = ''Chrysuronia coeruleogularis''
|sinonimo= * ''Sapphironia coeruleogularis''
|mapo de vivoteritorioj = Lepidopyga_coeruleogularis_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Safirgorĝa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Chrysuronia coeruleogularis'', estas brile metalecverda [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek specioj en la genro ''[[Chrysuronia]]''. Ĝi troviĝas en [[Kolombio]] kaj [[Panamo]] kaj lastatempe en [[Kostariko]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.bioone.org/doi/full/10.1676/09-039.1 |title=A new bird species for Costa Rica: sapphire-throated hummingbird (''Lepidopyga coeruleogularis'') |last=Biamonte |first=Esteban |date=2010 |journal=The Wilson Journal of Ornithology |doi=10.1676/09-039.1 |volume=122 |pages=194–195 |issue=1|s2cid=85850956 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; La Safirgorĝa kolibro estas dividita en tri [[subspecio]]j; ''Chrysuronia coeruleogularis coeruleogularis'', ''Chrysuronia coeruleogularis coelina'', kaj ''Chrysuronia coeruleogularis conifis''.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal |title=Sapphire-throated Hummingbird (''Lepidopyga coeruleogularis'') |url=http://www.hbw.com/species/sapphire-throated-hummingbird-lepidopyga-coeruleogularis |publisher=Handbook of the Birds of the World Alive |last1=Schuchmann |first1=KL |first2=P |last2=Boesman |journal=Birds of the World |date=2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ITIS&gt;{{ITIS|id=555129 |taxon=''Lepidopyga coeruleogularis'' |accessdate=30a de Novembro 2016}}&lt;/ref&gt;

Estante 9 cm longa, ĉi tiu kolibro havas klare forkoforman voston, kiu helpas distingi ĝin de aliaj similgrandaj kaj similkoloraj kolibroj. La masklo estas metalecverda ĝenerale, kun violblua gorĝo kaj malhela vosto. La ino havas tute blankajn subajn partojn de la gorĝo ĝis la subpugo kaj distingajn verdajn makuletojn laŭlonge de la brustoflankoj.&lt;ref name=&quot;BOP&quot;&gt;{{cite book |last1=Angehr |first1=George R. |last2=Dean |first2=Robert |date=2010 |title=The Birds of Panama |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=148 |isbn=978-0-8014-7674-7 }}&lt;/ref&gt;

Pro sia vasta hejma teritorio kaj adaptiĝemo al ŝanĝoj en vivejo, la safirgorĝa kolibro estas listigita kiel specio [[malplej zorgiga]] fare de la [[IUCN Ruĝa Listo]]. Ĝi preferas vivi en mangrovoj, veprejoj kaj malpezaj arbaroj, tamen kapablas adaptiĝi se necese.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book |title=Hummingbirds: A life-size Guide to Every Species |last1=Fogden |first1=M |publisher=Ivy Press |year=2014 |isbn=978-0-06-228064-0 |location=East Sussex (UK) |pages=281–283 |last2=Taylor |first2=M |last3=Williamson |first3=SL |first4=P |last4=Dunne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;BirdLife International. (2016). ''Lepidopyga coeruleogularis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2016. {{doi|10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687414A93150863.en}}&lt;/ref&gt;

== Taksonomio ==
Estante parto de la sama genro, la safirgorĝa kolibro estas taksonomie pli proksime parenca al la [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'') ol al la [[Brilverda kolibro]].&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite journal |url=https://devtree.opentreeoflife.org/curator/study/view/2853/?tab=metadata |title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds |last1=McGuire |first1=J |date=2014 |journal=Current Biology |doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 |pmid=24704078 |last2=Witt |first2=CC |issue=8 |volume=24 |pages=910–916 |doi-access=free |bibcode=2014CBio...24..910M }}{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Krome, la safirgorĝa kolibro agas kiel ekstergrupo por kelkaj membroj iam en la genro ''Amazilia'', kiel ekzemple la [[Blankbrusta kolibro]] (''Amazilia brevirostris'', nun ''Chrysuronia brevirostris'') kaj la [[Helventra kolibro]] (''Amazilia leucogaster'', nun ''Chrysuronia brevirostris'').&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Post unua [[specipriskribo|priskribo]] en 1851, oni poste malkovris, ke ekzistas du aliaj subspecioj de la kolibro, bazitaj sur diferenco de distribuo kaj koloraro, laŭ kio la nomiga subspecio estas ''Chrysuronia coeruleogularis coeruleogularis''.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; En 1856, la dua subspecio estis malkovrita pli norde kaj nomita ''Chrysuronia coeruleogularis coelina''. Plej laste en 1932, la tria kaj fina subspecio estis malkovrita pli oriente kaj nomita ''Chrysuronia coeruleogularis conifis''.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=ITIS/&gt;

Tiu specio antaŭe estis lokita en la genron ''Lepidopyga''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Lepidopyga'' estas polifiletika.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; En la reviziita klasifiko por krei monofiletikajn genrojn, la safirgorĝa kolibro estis movita al ''[[Chrysuronia]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=7a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;

== Aspekto ==
La safirgorĝa kolibro havas plenan brilan metalverdan plumaron, escepte de sia pli malhelaj vosto kaj flugiloj. La masklo havas larĝan, brilan blumakulan gorĝon, dum la ino havas blankmakulan gorĝon. La ino ankaŭ havas distingajn verdajn makuletojn laŭlonge de la flankoj de sia brusto.&lt;ref name=&quot;BOP&quot; /&gt; La vosto estas tre noĉoforma kaj kun nigra pinto. La nomiga subspecio ''Lepidopyga coeruleogularis coeruleogularis'' havas pli malhelan gorĝmakulon, dum la ''Chrysuronia coeruleogularis conifis'' havas pli turkisan tonon, kaj la subspecio ''Chrysuronia coeruleogularis coelina'' havas pli helbluan tonon. Malgranda laŭ grandeco, la kolibro estas ĉirkaŭ 8,5–9,5 cm centimetrojn longa kaj 4–4,5 gramojn peze.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; La ​​maskloj havas rektan, mallongan bekon kun la supra [[makzelo]] nigra kaj la [[mandiblo]] kun pli rozkolora tono kaj nigrapinta.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

La safirgorĝa kolibro ofte estas konfuzita kun aliaj membroj de sia genro, kiu inkluzivas la [[Safirventra kolibro|safirventran kolibron]] (''Chrysuronia lilliae'') kaj la [[Brilverda kolibro|brilverdan kolibron]] (''Chrysuronia goudoti''). Male al la safirgorĝa kolibro, la masklo de safirventra kolibro havas pli malhelan, brilbluan koloron sur sia gorĝo, kiu kovras ĝian tutan ventran flankon escepte de la blanka subvosto.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; La ​​brilverda kolibro diferencas per tio, ke ĝi havas tre malmulte aŭ neniun bluan plumaron kompare kun la aliaj du iamaj ''Lepidopyga'' specioj.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Distribuado kaj habitato ==
La safirgorĝa kolibro havas grandan teritorion, kun ĉirkaŭkalkulita distribua grandeco de 88 900 km².&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt; Kvankam la tutmonda populacio ne estis kalkulita, ĝi estas priskribita kiel disa.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt; Ĝenerale, la kolibro troviĝas tra [[Panamo]], [[Kolombio]] kaj plej lastatempe [[Kostariko]]. La nomiga subspecio ''Chrysuronia coeruleogularis coeruleogularis'' troveblas en la pacifika okcidenta Panamo, de [[Ĉirikio]] ĝis la [[Panama Kanalo|Kanala Zono]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; La subspecio ''Chrysuronia coeruleogularis confinis'' troviĝas pli specife sur la kariba deklivaro en orienta Panamo kaj nordokcidenta Kolombio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |title=Sapphire-throated Hummingbirds |url=http://beautyofbirds.com/sapphirethroatedhummingbirds.html |website=AvianWeb: Beauty of Birds |accessdate=2026-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105032610/http://beautyofbirds.com/sapphirethroatedhummingbirds.html |archivedate=2016-01-05 }}&lt;/ref&gt; Dum la subspecio ''Chrysuronia coeruleogularis coelina'' troviĝas pli specife en la nordaj partoj de Kolombio, de norda [[Ĉokoo]] tra [[Ciénaga Grande de Santa Marta]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

La safirgorĝa kolibro plej ofte troviĝas en marbordaj arbaroj, okupante duarangajn arbarojn, arbustajn maldensejojn kaj malpli ofte mangrovajn areetojn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=A guide to the birds of Panama with Costa Rica, Nicaragua and Honduras |last1=Ridgely |first1=RS |date=1989 |publisher=Princeton University Press |last2=Gwynne |first2=JA}}&lt;/ref&gt; Ili preferas helajn arbarojn kaj arbarajn randojn ol densajn arbarojn. La kolibroj estis trovitaj uzantaj modifitajn vivejojn, kiel ekzemple protektitajn areojn kiel la Nacia Natura Parko Tayrona en Kolombio.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ili povas atingi altitudojn de ĝis 100 m super la meza [[marnivelo]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Kutimaro ==
Ĉar ĝi estas specio de Centra kaj Suda Ameriko, la safirgorĝa kolibro ne spertas grandegajn migradojn kiel aliaj nordaj kolibroj kiel ekzemple la [[Rubengorĝa kolibro]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tamen, ili povas sperti lokan altitudan disvastiĝon pro vivejŝanĝo.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Ili vivas solecan vivon, en kiu ili nek vivas nek migras en grupoj.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Dum flugo, kolibroj havas unu el la plej altaj [[metabolo]]j kaj tial bezonas manĝi pli ol sia propra pezo en [[nektaro]] ĉiutage por eviti malsategon.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hummingbird Feeding |url=http://www.hummingbirds.net/hainsworth.html |website=www.hummingbirds.net |last=Hainsworth |first=Reed |date=1993 |publisher=WildBird |access-date=2015-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217190603/http://hummingbirds.net/hainsworth.html |archive-date=2009-02-17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Male al plej multaj birdoj, la kolibroj batetas siajn flugilojn supren anstataŭ malsupren per renversado de siaj flugiloj, kaj tial havas similan mekanismon al insektoj.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Yong|first1=Ed|title=Hummingbird flight has a clever twist|journal=Nature|date=14a de Decembro 2011|doi=10.1038/nature.2011.9639|s2cid=123372162}}&lt;/ref&gt;

=== Reproduktado ===
La safirgorĝa kolibro estas [[poligamio|poligamia]], kaj tial restas solema ĝis la bezono reproduktiĝi. Tipe, nur la maskloj montras multpartnerecon, tamen kelkfoje inoj ankaŭ povas pariĝi kun pluraj maskloj. Por akiri la aprobon de la ino, la masklo faras [[Pariĝa ceremonio|pariĝan ceremonion]] per flugado laŭ U-forma padrono por la ino. Post kiam la ino akceptas la masklon, kaj la [[amoro|kopulacio]] finiĝas, la masklo tuj disiĝas kaj forlasas la inon.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; La maskloj nur partoprenas en pariĝado kaj neglektas kontribui al la elekto de nestoloko, konstruado de la nesto, aŭ idozorgado.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Post kopulacio, la ina kolibro elektas lokon por nesto, tipe en arbusto aŭ arbo. Metita sur malaltan kaj maldikan forkoforman branĉon, ŝi faras la neston en formo de taso kun plantfibroj teksitaj kune kaj kovritaj per [[musko]] kiel formo de [[Kamuflado|kamuflaĵo]]. Por aldoni elastecon kaj forton al la nesta spaco, la ino strategie aldonas molajn plantfibrojn, bestan haron kaj [[lanugo]]n en la neston, kaj fiksas ĝin per [[araneaĵo]]j kaj aliaj gluecaj materialoj.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Ĝenerale la nesto estas malgranda kaj profunda.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Averaĝe, pro sia malgranda korpo, la safirgorĝa kolibro havas ovodemetadon de nur du ovoj.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Post kovado de 15 ĝis 16 tagoj, la idoj eloviĝas sen lanugo kaj sen kapablo flugi aŭ vidi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Entute, la [[elnestiĝo]] okazas post 19 ĝis 22 tagoj.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ĉar la maskloj ne helpas zorgi la idojn, la inoj estas lasitaj protekti kaj nutri la idojn per vomita manĝaĵo. Por nutri la kolibridojn, la ino uzas sian longan bekon por puŝi la vomitajn insektojn rekte en la gorĝon de la idoj.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== Manĝado ===
Ĝenerale, la safirgorĝa kolibro manĝas [[nektaro]]n kaj [[insektoj]]n. Ĉar ĝi estas solema manĝanto, dum la pinta florsezono ili foje povas konstrui malgrandajn hejmajn strukturojn ĉirkaŭ florantaj arboj por defendi siajn nutraĵresursojn. Dum la cetero de la jaro ili ĉefe manĝas malalte kreskantajn florojn.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; La safirgorĝa kolibro tipe manĝas la nektaron de helkoloraj floroj de arboj kaj arbustoj. Por kompensi sian altan [[metabolo]]n, ili preferas florojn kun alta sukerenhavo kiel ekzemple tiujn el la familioj [[Fabacoj]], [[Rubiacoj]] kaj [[Mirtacoj]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Ili manĝas tubformajn florojn etendante sian longan langon por preni la nektaron, samtempe ŝvebante aŭ sidante sur la floro aŭ branĉo.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Dum la procezo, la kolibroj ofte povas kovriĝi per poleno kaj siavice kontribui al la [[polenado]] de plantoj, kreante [[simbiozo|simbiozan]] rilaton inter la planto kaj la birdo.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; En pli hom-establitaj areoj, la safirgorĝa kolibro ankaŭ povas preni sian nektaron el kolibro-manĝujoj lokigitaj de lokuloj.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Kvankam la ĉefa nutraĵfonto por la safirgorĝa kolibro estas nektaro, ĝi ne provizas sufiĉe da proteino por la birdo, precipe dum la [[reprodukta sezono]] kaj la [[elnestiĝo]] de la junuloj.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Tial, la kolibro ankaŭ manĝas [[artikuloj]]n, kiel [[muŝo]]jn kaj [[araneo]]jn.

== Konservado ==
La safirgorĝa kolibro estas nuntempe listigita kiel specio [[malplej zorgiga]] pro ĝia amplekso de ĉeesto pli granda ol 20 000 km², malgraŭ populaciaj malpliiĝoj, habitata detruo kaj habitata ŝanĝo.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt; Kvankam multaj el iliaj vivejoj estis detruitaj en la lastaj jardekoj por agrikulturo kaj aliaj celoj, la safirgorĝa kolibro povas facile adaptiĝi al nova vivejo se necese, kaj tial disiĝas pli norden sen damaĝo al siaj populacioj.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
* del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*{{cite book | last = Hilty | first = Steven L.  | title = Birds of Venezuela | publisher = Christopher Helm | year = 2003 | location = London | isbn = 0-7136-6418-5 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Chrysuronia coeruleogularis}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>l3bi6hq1vbl2s2wbto3kilat1g5yhn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio</title>
    <ns>2</ns>
    <id>944374</id>
    <revision>
      <id>9479295</id>
      <parentid>9392704</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kinsio</username>
        <id>188075</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kinsio movis paĝon [[Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio]] al [[Uzanto:Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio]]: paĝo klare intenciita esti en uzanto-spaco kreita en ĉef-spaco</comment>
      <origin>9392704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4066" sha1="5ohca086lqk1q5zeuk7iwuvire0vqkq" xml:space="preserve">'''Pripensoj pri specialaj trajtoj por tradukoj en Vikipedio'''

Aldone al mia klopodado altigi la nombron de tekstoj en Esperanto por [[Artefarita intelekto|AI]]-trejnaj modeloj mi verkas tekstojn aŭ tradukas ilin al Esperanto en Vikipedio kaj [[Tutmondaj Voĉoj]] (''Global Voices'' - Esperanto). Tial mi prilaboris iom la tekston &quot;''Specialaj trajtoj por tradukoj al Esperanto&quot;''''',''' kiu estis ne malbone legebla en la retejo de la karmemora [[Toon Witkam]], siatempe tradukanto de kolekto de artikoloj el altkvalitaj nederlandaj taggazetoj. - [[Uzanto:Alifono|Alifono]]

La tri ĉi subaj menciitaj proponoj aŭ rekomendoj do celas plialtigi ke ne nur komencantoj sed ankaŭ ne-Esperantistoj almenaŭ­ interesiĝos pri la vivo de [[Konstruita lingvo|artefarita lingvo]] en propra enciklopedio per artikoloj kiuj ne nur pritraktas nuntempajn ekonomiajn kaj politikajn temojn.

'''1) Anglaj vortoj''' en tekstoj

Anglajn terminojn, sloganojn aŭ citaĵojn '''oni prefere lasu''' '''ne-tradukitaj, ankaŭ por certigi pri kio temas la ekvivalentoj.'''

Nuntempe, anglalingvaj terminoj (ankaŭ du- aŭ tri-vortaj), anglaj sloganoj aŭ­ citaĵoj, aperas regule en alilingvaj gazetoj aŭ­ ĵurnaloj. Tio certe estas ekzemple la kazo en nederlandlingvaj tekstoj de altkvalitaj ĵurnaloj kiel ekzemple NRC kaj Volkskrant. Tie ili ofte estas kursivigitaj. Pensu ekzemple pri:

''swing state, top of mind, lame duck, red herring, crowd funding, way of life, leadership, window dressing, bailout, wheel and deal, rating, nerdy, selfie, spin doctors, lone wolves, burnout, doomsday, big data, whizzkids, zero sum game, bestseller, old timers, precariat, expats, track record, comedy club, soul searching, free rider, retrenchment, hardliners, .......''

Cetere, '''eblas aldoni ankaŭ­ Esperantan tradukon (inter krampoj) post la angla termino aŭ inverse''', ekzemple:

'''''braindrain''''' ''(klerul-elmigrado), '''vivlonga okupo''' (life time employment), '''usual suspects''' (kutimaj suspektatoj),   '''la plej bonaj kaj plej brilaj''' (best and brightest),''.........aŭ kelkfoje uzeblas '''[[piednoto]]''' anstataŭe.

Kvankam traduko de tiuj pli-malpli eblas, ili sentradukite kaj ''kursivigite'' tamen bone funkcias kiel elementoj en tutmondiĝanta komunikado. Se tio validas por i.a. nederlandlingvanoj (25 milionoj), kial ne por Esperanto-lingvanoj (eble ne pli ol 100.000)?

'''''Videbligo de Esperanto'''''

Krom tio, ĝuste por apenaŭ­ mondkonata lingvo kiel Esperanto, eblas ankoraŭ­ alia avantaĝo. Kelkaj anglaj vortoj en Esperanto-teksto almenaŭ iom pliigos la ŝancon ke tiu teksto iam aperos (inter la Google-serĉrezultoj) sur la ekrano de ne-Esperantisto. Tiele tiu persono povus interesiĝi pri tiu nekonata lingvo – prava formo de videbligo por Esperanto!

'''2) Majusklojn''' oni ĉiam kaj ĉie uzu por '''adjektivoj de propraj nomoj'''

Por homoj kiuj vidas tekston en malpli aŭ­ tute ne konata lingvo, la daŭ­ra ĉeesto de propraj nomoj povus doni al ili almenaŭ iun ideon pri kiu temas la teksto. Tiucele, propraj nomoj devas okulfrapi, kaj tio okazas pere de komenca majusklo. En Esperanto tamen oni ofte preterlasas la majusklon ĉe adjektivoj de propraj nomoj, ekzemple: orŭela anstataŭ ''Orŭela'' (Orwell), londona anstataŭ ''Londona'' (de Londono), senegala anstataŭ ''Senegala'' (de Senegalo), barata anstataŭ ''Barata'' (de Barato), .....

Por fari Esperanto-tekston iom pli komprenebla al homoj kiuj hazarde vidas ĝin, sed ankaŭ por faciligi la tekston por komencantaj Esperantistoj, oni prefere sisteme apliku majusklojn ĉie ĉe ĉiuj adjektivoj de propraj nomoj: Orŭela, Londona, Senegala, Barata,... Kun majusklo ili estas multe pli okulfrapaj.

'''3) Streketon''' oni metu ene de longaj aŭ ne tuj klare kompreneblaj '''vortkunmetaĵoj'''

Ankaŭ tio iomete klarigas tekston por ne-Esperantistoj aŭ­ komencantoj: konkurenc-malavantaĝo, realigeblo-studo, premiumo-pagantoj, malliberej-punon, parkado-monpunoj, nom-elekto, labor-enspezo. influ-sfero, post-revolucia, kondukt-retoj, tergas-eltiron, ......</text>
      <sha1>5ohca086lqk1q5zeuk7iwuvire0vqkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saul Kripke</title>
    <ns>0</ns>
    <id>946104</id>
    <revision>
      <id>9479197</id>
      <parentid>9430255</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7131" sha1="38l5ux9j43cnw64ltqnup312k0st2hx" xml:space="preserve">{{Informkesto filozofo}}

'''Saul Aaron KRIPKE''' / ˈkrɪpki /; naskiĝis la 13-an de novembro 1940 en Bay Shore, [[Longinsulo]], [[Novjorkio]] - mortis la 15-an de septembro 2022 en Plainsboro, [[Nov-Ĵerzejo]]) estis usona [[Analiza filozofio|analiza]] [[Filozofio|filozofo]] kaj [[logikisto]]. Li faris gravajn kontribuojn al [[logiko]], precipe en la kampo de [[modala logiko]], kaj al la [[filozofio de lingvo]], precipe [[nomteorio]] ([[d:Q2419216]]).

Li estis eminenta profesoro pri filozofio ĉe la Diplomiĝinta Centro de la Urba Universitato de Novjorko kaj emerita profesoro ĉe [[Universitato Princeton]]. De la 1960-aj jaroj ĝis sia morto, li estis centra figuro en pluraj kampoj rilataj al [[Matematika logiko|matematika]] kaj [[modala logiko]], [[filozofio de lingvo]] kaj [[Filozofio de matematiko|matematiko]], [[metafiziko]], [[Sciteorio|epistemologio]] kaj komputebloteorio-rikurteorio ([[d:Q818930]]).

Lia verkaro, esenca referenco en ĉi tiuj areoj, lasis profundan spuron sur nuntempa [[analiza filozofio]]. Multo de lia verkado restas neeldonita, ekzistante nur kiel registradoj kaj manuskriptoj cirkulantaj private.

Kripke faris influajn kaj originalajn kontribuojn al [[logiko]], precipe modala logiko. Lia ĉefa kontribuo estas [[semantiko]] por modala logiko implikanta eblajn mondojn, nun nomata Kripke-semantiko.&lt;ref&gt;Jerry Fodor, &quot;[http://www.lrb.co.uk/v26/n20/jerry-fodor/waters-water-everywhere Water's water everywhere]&quot;, ''London Review of Books'', 21 October 2004&lt;/ref&gt; En 2001, la Reĝa Sveda Akademio aljuĝis al li la Premion Schock en la kampoj de logiko kaj filozofio; ĉi tiu premio estas konsiderata analoga al la [[Nobel-premio]]. Lastatempa enketo vicigas Kripke inter la dek plej gravaj filozofoj de la lastaj ducent jaroj.&lt;ref&gt;Brian Leiter, Leiter Reports: A Philosophy Blog, [http://leiterreports.typepad.com/blog/2009/03/so-who-is-the-most-important-philosopher-of-the-past-200-years.html &quot;So who *is* the most important philosopher of the past 200 years?&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170719024011/http://leiterreports.typepad.com/blog/2009/03/so-who-is-the-most-important-philosopher-of-the-past-200-years.html |date=2017-07-19 }}&lt;/ref&gt; 

Kripke ankaŭ parte respondecis pri la reviviĝo de [[metafiziko]] kaj esencismo post la malkresko de [[Logika empiriismo|logika pozitivismo]], asertante ke neceso estas metafizika nocio aparta de la [[Sciteorio|epistema]] nocio de ''[[A priori kaj a posteriori|a priori]]'', kaj ke ekzistas necesaj veroj konataj ''[[Empirio|a posteriori]]'', kiel ekzemple ke [[akvo]] estas &lt;sub&gt;H₂O&lt;/sub&gt;. Prelegserio de Princeton en 1970, publikigita libroforme en 1980 kiel ''Nomado kaj Neceso'', estas konsiderata unu el la plej gravaj filozofiaj verkoj de la 20-a jarcento. Ĝi enkondukis la koncepton de [[Nomo|nomoj]] kiel rigidaj indikiloj, nomumante (elektante, indikante, referencante al) la saman objekton en ĉiu ebla mondo, kontraste al priskriboj. Ĝi ankaŭ establis la kaŭzan teorion de Kripke pri referenco, disputante la priskribistan teorion trovitan en la koncepto de senco de [[Gottlob Frege]] kaj la teorio de priskriboj de [[Bertrand Russell]]. Kripke ofte videblas en opozicio al la alia granda filozofo de la malfrua 20-a jarcento, kiu evitis logikan pozitivismon: [[Willard Quine|W. V. O. Quine]]. Quine malakceptis esencismon kaj modalan logikon.&lt;ref&gt;[https://ruor.uottawa.ca/bitstream/10393/20002/3/Geelen_Jeremy_2011_thesis.pdf Quine versus Kripke on the Metaphysics of Modality]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1602&amp;context=gc_etds What the Tortoise said to Kripke] by Romina Padro&lt;/ref&gt;

Kripke ankaŭ donis originalan interpreton de [[Ludwig Wittgenstein]], konata kiel &quot; Kripkenstein &quot;, en sia verko ''Wittgenstein on Rules and Private Language''. La verko enhavas lian argumenton pri regul-sekvado, paradokson por [[Skeptikismo|skeptiko]] pri signifo. Multo de lia verko restas neeldonita aŭ ekzistas nur kiel sonbendaj registradoj kaj private cirkulitaj manuskriptoj.

Eble lia plej konata verkaĵo de Kripke estas lia [[monografio]] Identeco kaj Neceso (''Necessity of Identity'', 1971, pri la koncepto vidu [[d:Q28456812]]).

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
* [https://kripkecenter.commons.gc.cuny.edu/papers-and-abstracts/ Artikoloj kaj resumoj de Saul Kripke] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20251116082121/https://kripkecenter.commons.gc.cuny.edu/papers-and-abstracts/ |date=2025-11-16 }}
* [http://web.gc.cuny.edu/philosophy/people/kripke.html Fakultata paĝo de la filozofia fako de CUNY Graduate Center]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090930000000/https://web.archive.org/web/20090930190953/http://web.gc.cuny.edu/Philosophy/people/kripke.html |date=2009-09-30 }} 
* [http://philosophy.commons.gc.cuny.edu/category/faculty/kripke/ La arkivo de Saul Kripke ĉe la CUNY Philosophy Commons]
* [http://philosophy.commons.gc.cuny.edu/john-burgess-kripke-center-lecture-the-origin-of-necessity-and-the-necessity-of-origin/ Dua Ĉiujara Saul Kripke-Prelego fare de John Burgess pri la Neceso de Origino ĉe la CUNY-Diplomiĝinta Centro, la 13-an de novembro 2012]
* [http://goinside.com/2001/02/25/saul-kripke-genius-logician/ &quot;Saul Kripke, Genia Logikisto&quot;], mallonga, neteknika intervjuo de Andreas Saugstad, 25-a de februaro 2001.
* [http://web.gc.cuny.edu/philosophy/events/kripke_conference.htm La konferenco honore al la sesdek-kvina naskiĝtago de Kripke] kun filmeto de lia parolado &quot;La Unua Persono&quot;, 25-26 januaro 2006
* [https://web.archive.org/web/20080922181235/http://www.vanleer.org.il/eng/videoShow.asp?id=317 Video de lia prelego &quot;De la tezo de Church ĝis la teoremo de la algoritmo de la unua ordo&quot;,] la 13-an de junio 2006.
* [http://www1.cuny.edu/portal_ur/news/radio/podcast/lecture_143.mp3 Podkasto de lia prelego &quot;Senrestrikta Eksportado kaj Kelkaj Moraloj por la Filozofio de Lingvo,&quot;]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151125000000/https://web.archive.org/web/20151125182007/http://www1.cuny.edu/portal_ur/news/radio/podcast/lecture_143.mp3 |date=2015-11-25 }} La 21-an de majo 2008.
* [http://www.lrb.co.uk/v26/n20/fodo01_.html Artikolo de Jerry Fodor en la London Review of Books diskutanta la laboron de Kripke]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090416000000/https://web.archive.org/web/20090416131652/http://www.lrb.co.uk/v26/n20/fodo01_.html |date=2009-04-16 }} 
* [http://www.nysun.com/article/26585 Festante la Genian Filozofon de CUNY], de Gary Shapiro, 27-a de januaro 2006, en The New York Sun.
* [https://www.nytimes.com/2006/01/28/books/28krip.html Artikolo de la New York Times pri lia 65-a naskiĝtago]
* [http://hardproblem.ru/events/a-round-table-with-scott-soames-on-argument-on-pain/ Ronda tablo pri la kritiko de Kripke pri menso-korpa identeco kun Scott Soames kiel ĉefa prezentanto] la 26-an de majo 2010.
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kripke, Saul}}
[[Kategorio:Aroteoriistoj]]
[[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]]
[[Kategorio:Usonaj logikistoj]]
[[Kategorio:Analizaj filozofoj]]
[[Kategorio:Filozofoj pri lingvo]]</text>
      <sha1>38l5ux9j43cnw64ltqnup312k0st2hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>György Schöpflin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>947167</id>
    <revision>
      <id>9479388</id>
      <parentid>9405940</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="ns2h2odsutex4cfqpgxt2t0cpu23o7x" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = {{Paĝonomo}}
|naskonomo            = 
}}
'''[[Georgo|György]] Schöpflin''' [djordj ŝopflin], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Schöpflin György [[Andreo|András]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], [[politologo]], [[politikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia [[avo]] estis [[Aladár Schöpflin]]; lia patro estis [[Gyula Schöpflin]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM98368;jsessionid=4CF4785E34BA830FAF32AC83D99C2E18 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=690192&amp;date=2026-06-18 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1939|11|24}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2021|11|19}}.

== Biografio ==
Familio de {{Paĝonomo}} migris al [[Britio]] en 1950, la juna György akiris juran diplomon en [[Universitato de Glasgovo]] en [[1962]], poste li studis jaron en [[Kolegio de Eŭropo]]. Post siaj studoj li laboris en esplorinstituto pri internaciaj rilatoj [[:en:Chatham House]], inter 1967 kaj 1976 li estis ĵurnalisto de [[BBC]], poste li instruis en [[London School of Economics]], ekde 1994 en [[:en:UCL School of Slavonic and East European Studies]]. Lia esplorkampo estis la naciismo kaj nacia identeco, same kiel la problemoj kaj rilatoj de naciaj malplimultoj. Li aliĝis al [[Fidesz]] en 2003, jaron poste li hejmenvenis al Hungario. Samtempe li estis elektita membro de [[Eŭropa Parlamento]], kiun li tenis ĝis 2019. Lia edzino naskis tri filinojn. Li ricevis premiojn inter 1996-2019.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''The Soviet Union and Eastern Europe: A Handbook'' (redaktoro, 1970)
* ''Hungary between Prosperity and Crisis'' (1982)
* ''Politics in Eastern Europe 1945-1992'' (1993)
* ''A modern nemzet'' (2003)
* ''Politika, illúziók, téveszmék'' (2015)
* ''The European polis'' (2021, hungare jam en 2020)

== Fontoj ==
* [https://ma7.sk/hethatar/meghalt-schopflin-gyorgy biografio hungare kun foto]
* [https://ejkk.uni-nke.hu/hirek/2021/11/21/elhunyt-schopflin-gyorgy biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Schopflin Gyorgy}}

[[Kategorio:Hungaraj historiistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj politologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj politikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
[[Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Hungario]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>ns2h2odsutex4cfqpgxt2t0cpu23o7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simon Vouet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>947916</id>
    <revision>
      <id>9479253</id>
      <parentid>9462128</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T21:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9479253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17547" sha1="kej8cg25hdc32gxcjmv53m73ksxz479" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto|priskribo=Memportreto, 1626 aŭ 1627}}

'''Simon VOUET''', franclingva prononco [simɔ̃ vwɛ] (naskiĝis la 9-an de januaro 1590 en [[Parizo]] – mortis la 30-an de junio 1649 samloke) estis [[Franca lingvo|franca]] pentristo, kiu studis kaj famiĝis en Italio antaŭ ol esti alvokita de [[Ludoviko la 13-a (Francio)|Ludoviko la 13-a]] por servi kiel [[Unua pentristo de la Reĝo|Premier peintre du Roy]] (do [[unua pentristo de la reĝo]]) en [[Francio]]. Li kaj lia studio de artistoj kreis religiajn kaj mitologiajn pentraĵojn, portretojn, freskojn, tapiŝojn kaj grandegajn ornamajn skemojn por la reĝo kaj por riĉaj mecenatoj, inkluzive de [[Armand Jean du Plessis de Richelieu|Kardinalo Richelieu]]. Dum ĉi tiu tempo, &quot;Vouet estis nediskuteble la ĉefa artisto en Parizo,&quot; &lt;ref name=&quot;Posner2&quot;&gt;Posner, Donald. &quot;''The Paintings of Simon Vouet'' &quot; (book review), ''The Art Bulletin'', Vol. 45, No. 3 (Sept., 1963), pp. 286–291.&lt;/ref&gt; kaj estis grandege influa en la enkonduko de la itala [[Baroka pentrarto|baroka stilo de pentrado]] al Francio. Li ankaŭ estis, laŭ Pierre Rosenberg, &quot;sendube unu el la elstaraj desegnistoj de la deksepa jarcento, egala al [[Annibale Carracci]] kaj [[Giovanni Lanfranco|Lanfranco]].&quot; &lt;ref&gt;Rosenberg, Pierre.&quot;''Musée du Louvre, Cabinet des Dessins, Inventaire général des dessins, École française, Dessins de Simon Vouet 1590–1649'' by Barbara Brejon de Lavergnée&quot; (book review). ''Master Drawings'', Vol. 25, No. 4 (Winter, 1987), p. 414.&lt;/ref&gt;

Granda internacia ekspozicio de la verkoj de Vouet estas planita por 2027, kunorganizita de la [[Malgranda Palaco (Parizo)|Musée du Petit Palais]] en Parizo kaj la muzeo Legio de Honoro en San-Francisko. &lt;ref&gt;St. Germain, Danielle, &quot;A Vision of the Future of the Legion of Honor,&quot; ''Fine Arts'', Fall 2025, p. 37.&lt;/ref&gt;

Kiel aliaj eŭropaj pentristoj trejnitaj en Italio komence de la 17-a jarcento, en sia frua periodo li evoluigis naturalismon en la stilo de Karavageskismo, kaj poste evoluis al klasikisma baroka stilo por konveni al la gustoj de sia klientaro.
[[Dosiero:Virginia_da_Vezzo,_the_Artist's_Wife,_as_the_Magdalen_LACMA_M.83.201.jpg|dekstra|eta|335x335ra|''Virginia da Vezzo, la edzino de la artisto, kiel la [[Magdalena]]'' (ĉ. 1627), [[Los-Anĝeles-Kantona Muzeo de Arto|LACMA]]]]
[[Dosiero:Simon_Vouet_-_David_with_the_Head_of_Goliath_-_Google_Art_Project.jpg|eta|337x337ra|[http://www.museidigenova.it/it/content/david-con-la-testa-di-golia-1620-1622 ''Davido kun la kapo de Goliato''] (1620–1622), Palazzo Bianco, Ĝenovo]]
[[Dosiero:Giuditta_e_Oloferne_-_Vezzi.png|dekstra|eta|340x340ra|''Judit kun la kapo de Holofernes'' (ĉ. 1624–1626) pentrita de Virginia da Vezzo, la unua edzino de Simon Vouet, ĉe la Musée des Beaux-Arts de Nantes]]
[[Dosiero:Vouet--St_Francis_of_Paola_resuscitating_a_child--1648--Quebec--_église-Saint-Henri-de-Lévis.jpg|eta|446x446ra|[[Francisko de Paola|''Sankta Francisko de Paŭlo'']] ''Revivigante Infanon'' (1648), L'église-Saint-Henri de Lévis, Kebekio, &quot;la apogeo de franca deksepa-jarcenta pentrado.&quot;]]

== Aprezo ==
[[//de.wikipedia.org/wiki/Datei:Simon_vouet,_toeletta_di_venere,_1629.jpg|ligilo=https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Simon_vouet,_toeletta_di_venere,_1629.jpg|eta|''La Necesejo de Venuso'', 1630-aj jaroj, Arta Muzeo de Cincinnati]]
Simon Vouet estis unu el la unuaj francaj pentristoj, kiuj iris al [[Italio]] por plilongigita periodo kaj ricevis detalan trejnadon en pentrado.&lt;ref name=&quot;Bousquet2872&quot;&gt;Jacques Bousquet: ''Documents sur le séjour de Simon Vouet à Rome'', in: ''Mélanges de l‘école francaise de Rome, Année 1952, 64'', S. 287–300, hier: S. 287, online auf [https://www.persee.fr/doc/mefr_0223-4874_1952_num_64_1_7379 Persée.fr] (französisch; Abruf am 13. Juni 2020)&lt;/ref&gt; Lia stila evoluo estas ekstreme larĝa, intervalante de la [[tenebrismo]] de la [[Caravaggio|Karavagistoj]] en lia frua itala verko ĝis klasika malfrua stilo. Eĉ en Romo, li kombinis sian [[Klaroskuro|klaroskuron]] kun la elegantaj formoj de pentristoj kiel [[Guido Reni]], [[Domenichino]], Lanfranco, kaj ankaŭ Massimo Stanzione. En la 1620-aj jaroj, la paletro de Vouet iom post iom heliĝis kaj fariĝis pli diferencigita kaj rafinita laŭ koloro.

En Francio, li enkondukis gravajn novigojn en la stilo de ital-stila baroko kaj ludis centran pioniran rolon en la klasike influita, eleganta franca gusto en arto, pavimante la vojon por sia lernanto [[Charles Le Brun]]. &lt;ref name=&quot;Bousquet2872&quot; /&gt; Simon Vouet estas konsiderata la vera fondinto de franca pentrarto en la senco de [[Baroko|baroka]] [[klasikismo]]. &lt;ref name=&quot;Bousquet300&quot;&gt;Jacques Bousquet: ''Documents sur le séjour de Simon Vouet à Rome'', in: ''Mélanges de l‘école francaise de Rome, Année 1952, 64'', S. 287–300, hier: S. 299–300, online auf [https://www.persee.fr/doc/mefr_0223-4874_1952_num_64_1_7379 Persée.fr] (französisch; Abruf am 13. Juni 2020)&lt;/ref&gt; Lia arto atingis sian zeniton inter 1625 ĝis 1640. Stile, li nun preskaŭ tute forlasis la ombran tenebrismon - kun esceptoj kiel la ''Entombigo de Kristo'' (Musée André Malraux, Havro ) - kaj evoluigis dekoracian kaj riĉe dinamikan barokan elegantecon de luma kaj kromate diferencigita splendo. Kelkaj aŭtoroj vidas pliigitan influon de [[Veronese]]. En liaj pli postaj verkoj, kiel ekzemple &amp;nbsp;la ''Prezento en la Templo'' en la Luvro, Vouet fariĝis pli kaj pli klasika, lia paletro pli modera kaj pli malvarmeta. &lt;ref name=&quot;Présentation&quot;&gt;Jean-Gilles Berizzi: ''Simon Vouet: La Présentation au Temple'', Artikel auf der Website des [https://www.louvre.fr/oeuvre-notices/la-presentation-au-temple Louvre]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (französisch (oder englisch); Abruf am 13. Juni 2020)&lt;/ref&gt; Ankaŭ, la implikiĝo de la metiejo ŝajnas pliiĝi en la pli posta periodo kaj foje difektas la kvaliton.

== Galerio de pentraĵoj (kronologie ordigitaj) ==
&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Dosiero:Simon_Vouet_-_St._Catherine_-_Google_Art_Project.jpg|''Sankta Catherine'' (s.d.), [[Nacia Muzeo de Okcidenta Arto]], Tokio
Dosiero:Simon_Vouet_-_Magdalene_-_WGA25347.jpg|''Mary Magdalen'' (1614–1615), [[Kvirinala palaco]], Romo
Dosiero:Amanti_-_Vouet.jpg|''Amantoj'' (1614–1618), [[Ŝtata Muzeo de Belartoj Puŝkin]], Moscow
Dosiero:Saint_Agnes_by_Simon_Vouet,_Paris,_c._1615,_oil_on_canvas_-_Blanton_Museum_of_Art_-_Austin,_Texas_-_DSC07774.jpg|Sankta Agnes (ĉ. 1615), Blanton Museum of Art
Dosiero:Woman_Playing_a_Guitar_MET_DP-12928-001.jpg|''Virino ludanta gitaron'' (ĉ.&amp;nbsp;1618), [[Metropola Muzeo de Arto]]
Dosiero:'The_Halberdier'_by_Simon_Vouet,_Dayton_Art_Institute.JPG|''La Halberdier'' (ĉ. 1615–1620), Dayton Art Institute
Dosiero:Angelo_con_dadi_e_tunica_-_Vouet.jpg|''Anĝelo kun ĵetkuboj kaj tuniko'' (1615–1625), [[Muzeo Kapodimonte]], Napolo
Dosiero:Angelo_con_la_lancia_della_Passione_-_Vouet.jpg|''Angel with Spear of the Passion'' (1615–1625), [[Muzeo Kapodimonte]], Napolo
Dosiero:Vouet_Portrait_of_a_Gentleman.tif|''Portreto de ĝentlemano'' (ĉ. 1620), Blanton Museum of Art
Dosiero:Saint_Jerome_(c.347–420)_(kwf00534).jpg|''Sankta Ĵeromo'' (ĉ.&amp;nbsp;1620), [[Nacia biblioteko de Kimrio]], [[Aberystwyth]]
Dosiero:Simon_Vouet_-_The_Fortune_Teller_-_WGA25350.jpg|''La aŭguristo'' (ĉ. 1620), [[Nacia Galerio de Kanado]]
Dosiero:Vouet_Vanitas.JPG|''La mis-agordita paro (Vanitas)'' (ĉ. 1621), [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo]], [[Varsovio]]
Dosiero:SimonVouet.JudithHolofernes01.jpg|''Judito'' (1620–1622), [[Muzeo de Arthistorio de Vieno]], Vieno
Dosiero:Circoncisione_di_Gesù_-_Vouet.jpg|''Cirkumcido de Jesuo'' (1622), [[Muzeo Kapodimonte]], Napolo
Dosiero:Vouet_-_Judith.JPG|''Judito'' (ĉ.&amp;nbsp;1620–1625), [[Malnova Pinakoteko]], Munkeno
Dosiero:Simon_Vouet--Saint_Luke--1622-1625--Philadelphia_Museum_of_Art.jpg|''Sankta Luko'' (1622–1625), [[Filadelfia Artomuzeo]]
Dosiero:Simon_Vouet--Saint_John--1622-1625--Philadelphia_Museum_of_Art.jpg|''Sankta Johano'' (1622–1625), [[Filadelfia Artomuzeo]]
Dosiero:Simon_Vouet,_Saint_Jerome_and_the_Angel,_c._1622-1625,_NGA_46151.jpg|''Sankta Ĵeromo kaj la anĝelo'' (ĉ. 1622–1625), [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono
Dosiero:Vouet-guillaume-louvre.jpg|''Sankta'' Vilhelmo de Akvitanio (1622–1627), Luvro
Dosiero:Simon_Vouet_-_Sophonisba_Receiving_the_Poisoned_Chalice_-_WGA25358.jpg|''Sofonisba ricevanta la venenigitan kalikon'' (ĉ. 1623), [[Gemäldegalerie Alte Meister]]
Dosiero:Portrait_of_Artemisia_Lomi_Gentileschi_by_Simon_Vouet_ca._1623-1626.jpg|''Portreto de [[Artemisia Gentileschi]] kun pentriloj'' (ĉ. 1623–1625), privata kolekto
Dosiero:Vouet-Anges-instruments_de_la_passion-Besançon.jpg|Anĝeloj portantaj Instrumentojn de la Pasio (1625), Musée des Beaux-Arts et d'Archéologie de Besançon
Dosiero:Sant'Agata_in_carcere_visitata_da_San_Pietro_-_Vouet.jpg|''La vizio de Sankta Petro en malliberejo fare de Sankta Agata'' (ĉ. 1625), Palazzo Abatellis, Palermo
Dosiero:Simon_Vouet_-_Saint_Sebastian_-_1990.5_-_Museum_of_Fine_Arts.jpg|''Sankta Sebastiano'' (ĉ. 1625), Museum of Fine Arts, Houston
Dosiero:Vouet,_Simon_-_Saint_Cecilia_-_c._1626.jpg|''Sankta Cecilia'' (ĉ. 1626), Blanton Museum of Art
Dosiero:The_Holy_Family_by_Simon_Vouet,_California_Palace_of_the_Legion_of_Honor.JPG|''La Sankta Familio kun la bebo Sankta Johano la Baptisto'' (1626), Legion of Honor, San Francisco
Dosiero:Simon_Vouet--Salome--1626-1627--Crocker_Art_Museum--Sacramento.jpg|''Salome'' (1626–1627), Crocker Art Museum, Sacramento
Dosiero:Vouet-Psyché-Lyon.jpg|''Kupido kaj Psiĥo'' (1626–1629), Musée des Beaux-Arts de Lyon
Dosiero:Simon_Vouet_-_Angels_with_Attributes_of_the_Passion_Angel_Holding_the_Vessel_and_Towel_for_washing_the_hands_of_Pontius_Pilate_-_69.36.1_-_Minneapolis_Institute_of_Arts.jpg|''Anĝelo tenanta la vazon kaj mantukon por lavi la manojn de Pontio Pilato'' (1627), Minneapolis Institute of Arts
Dosiero:Simon_Vouet_-_Angels_with_Attributes_of_the_Passion,_the_Superscription_from_the_Cross_-_69.36.2_-_Minneapolis_Institute_of_Arts.jpg|''Anĝelo kun la superskribo de la Kruco'' (1627), Minneapolis Institute of Arts
Dosiero:Vouet,_Simon_-_Father_Time_Overcome_by_Love,_Hope_and_Beauty_-_1627.jpg|''Tempo venkita de amo, beleco kaj espero'' (1627), [[Prado-Muzeo|Prado]]
Dosiero:Simon_vouet,_natività_della_vergine,_1620_ca._04.jpg|''Naskiĝo de la Virgulino'' (ĉ. 1629), San Francesco a Ripa, Romo
Dosiero:Simon_Vouet_-_Saint_Mary_Magdalen_-_1988.108_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif|''Sankta Maria Magdalena'' (ĉ. 1630), [[Klevlanda Muzeo de Arto]]
Dosiero:Simon_Vouet--Neptune_and_Amphitrite--Hearst_Castle--1630s.jpg|''Neptuno kaj Amfitrito'' (16300-aj) Hearst Castle
Dosiero:Simon_Vouet--Woman_wearing_a_white_veil--Louvre.jpg|''Virino portanta blankan vualon'' (1630-aj), Luvro
Dosiero:Simon_Vouet,_Madonna_and_Child,_1633,_NGA_206070.jpg|''Madono kaj infano'' (1633), [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono.
Dosiero:Loth_and_his_daughters_mg_0028.jpg|Lot kaj liaj filinoj (1633), Musée des Beaux-Arts de Strasbourg
Dosiero:Simon_Vouet--portrait_of_a_man_of_75--1634.jpg|Portreto de viro en aĝo de 75 (1634), kreto, paŝtelo kaj inko sur papero, privata kolekto
Dosiero:Simon_Vouet_-_The_Muses_Urania_and_Calliope.JPG| ''La Muzoj Uranio kaj Kaliopo'' (1634), [[Nacia Galerio de Arto]], Vaŝingtono
Dosiero:Cérès_foulant_aux_pieds_les_attributs_de_la_guerre,_Vouet.jpg|''Cereso subtretante la atributojn de Milito'' (1635), Musée des Beaux-arts Thomas Henry, Cherbourg-Octeville
Dosiero:Aeneas_and_his_Father_Fleeing_Troy_by_Simon_Vouet,_San_Diego_Museum_of_Art.JPG|''Eneo kaj lia patro fuĝantaj de Trojo'' (ĉ. 1635), San Diego Museum of Art
Dosiero:Simon_Vouet--Deposition_of_Christ--c_1635--Le_Havre--Musée_Malraux.jpg|''Deponiĝo de Kristo'' (ĉ.&amp;nbsp;1635), [http://www.muma-lehavre.fr/en Musée d'art moderne André Malraux], [[Le Havre]]
Dosiero:Simon_Vouet_001.jpg|''Alegorio de riĉeco'' (ĉ.&amp;nbsp;1635–1640), Luvro
Dosiero:Simon_Vouet_(1590-1649)_-_Diana_-_RCIN_403930_-_Hampton_Court_Palace.jpg|''Diana'' (1637), Cumberland Gallery, [[Hampton Court|Hampton Court Palace]]
Dosiero:Simon_Vouet_-_Sleeping_Venus_-_WGA25370.jpg|''Domanta Venuso'' (1630–1640), [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)|Belarta Muzeo]], Budapeŝto
Dosiero:Simon_Vouet_-_Heavenly_Charity_-_WGA25376.jpg|''Ĉiela karitato'' (ĉ. 1640), Luvro
Dosiero:Simon_Vouet--The_Toilet_of_Venus--1640--Carnegie_Museum_of_Art--Pittsburgh.jpg|''La necesejo deVenuso'' (ĉ. 1640), Carnegie Museum of Art, Pittsburgh
Dosiero:Simon_Vouet--The_Death-of-Dido--c_1641.jpg|''La morto de Dido'' (ĉ. 1641), Musée des Beaux-Arts de Dole
Dosiero:Artemisia_Building_the_Mausolaeum_(Simon_Vouet)_-_Nationalmuseum_-_22229.tif|Artemisia konstruas la maŭzoleon (fruaj 1640-aj jaroj), [[Sveda Nacia Muzeo|Nacia Muzeo]], Stokholmo
Dosiero:Simon_Vouet_(French_-_Venus_and_Adonis_-_Google_Art_Project.jpg|''Venuso kaj Adoniso'' (1642), [[J. Paul Getty Museum]]
Dosiero:Louis_XIII_by_Vouet_Louvre_INV_8506)_n01.jpg|''Portreto de Ludoviko la 13-a'' (1643), Luvro
Dosiero:Vouet_Simon_Vierge_Hesselin.jpg|''Hesselin Madonna'' aŭ ''Madonna de la Kverka Tondado'' (ĉ.&amp;nbsp;1640–1645), Luvro
Dosiero:Simon_Vouet_Time_Vanquished_by_Love_Venus_and_Hope.jpg|''Tempo venkita de amo, venuso kaj espero'' (1640–1645), Musée des Arts Décoratifs, Bourges
Dosiero:VouetDraguignan_(cropped).jpg|Alegorio de karitato (1640–1645; eble studia verko), Muzeo de Arto kaj Historio de [[Draguignan]]
Dosiero:Simon_vouet--portrait_dhomme_de_profil_tourne_vers_la_gauche.jpg|Portreto de viro en profilo, turnita maldekstren, sendata, privata kolekto.
Dosiero:Simon_vouet_portrait_du_cardinal_jules_mazarin.jpg|Portreto de Kardinalo [[Jules Mazarin]], n.d., privata kolekto
Dosiero:Cabinet,_attributed_to_Pierre_Gole,_Paris,_c._1650,_ebony,_pine,_interior_applied_with_rosewood,_tulipwood,_oak,_stained_ivory,_gilt_bronze,_mirror_-_California_Palace_of_the_Legion_of_Honor_-_DSC07720.JPG|Kabineto atribuita al Pierre Gole &lt;ref&gt;&quot;The carvings on the exterior doors may derive from Simon Vouet,&quot; according to Renée Dreyfus, ''Legion of Honor: Selected Works'', Fine Arts Museums of San Francisco: 2007, p. 51.&lt;/ref&gt; (ĉ. 1620–1684), Legio de Honoro, San-Francisko
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Dosiero:Simon_Vouet_-_Parnassus_or_Apollo_and_the_Muses_-_WGA25372.jpg|alternative=Parnassus, or Apollo and the Muses (c. 1640), Museum of Fine Arts, Budapest| ''Parnaso, aŭ Apolono kaj la Muzoj'' (ĉ. 1640), [[Belarta Muzeo (Budapeŝto)|Muzeo de Belartoj]], Budapeŝto
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.christies.com/features/Simon-Vouet-portraits-made-for-King-Louis-XIII-10343-1.aspx Tri portretoj de la artisto, kiu instruis al Ludoviko la 13-a desegni] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220303192827/https://www.christies.com/features/Simon-Vouet-portraits-made-for-King-Louis-XIII-10343-1.aspx |date=2022-03-03 }}, [https://www.christies.com/lotfinder/print_sale.aspx?saleid=28435&amp;lid=1 aŭkciitaj ĉe Christie's la 27-an de majo 2020]
* [https://artsandculture.google.com/entity/%2Fm%2F03d8f_ Simon Vouet] ĉe Google Artoj kaj Kulturo 
* [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/v/vouet/ Laboras] ĉe WGA
* Pentraĵoj de Simon Vouet ĉe la [http://hearstcastle.org/history-behind-hearst-castle/art/pieces/neptune/ Kastelo Hearst] en Kalifornio
* [http://utw10658.utweb.utexas.edu/items/show/2887 Sankta Agnes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191010074736/http://utw10658.utweb.utexas.edu/items/show/2887 |date=2019-10-10 }}, [http://utw10658.utweb.utexas.edu/items/show/2880 Sankta Cecilia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191026111107/http://utw10658.utweb.utexas.edu/items/show/2880 |date=2019-10-26 }}, kaj [http://utw10658.utweb.utexas.edu/items/show/2949 Portreto de Sinjoro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200117131051/http://utw10658.utweb.utexas.edu/items/show/2949 |date=2020-01-17 }} de Simon Vouet ĉe la Blanton Muzeo de Arto
* [http://www.getty.edu/art/collection/artists/221/simon-vouet-french-1590-1649/ Simon Vouet] ĉe la [[J. Paul Getty Museum|J. Paul Getty Muzeo]]
* [http://artemoda.unibg.it/page.asp?menu1=3&amp;cerca=1&amp;aut=104&amp;mac=0&amp;sog=0 Memportreto de Vouet, kun modnotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221011100927/http://artemoda.unibg.it/page.asp?menu1=3&amp;cerca=1&amp;aut=104&amp;mac=0&amp;sog=0 |date=2022-10-11 }} ĉe Arte|Moda Archive, Universitato de Bergamo
* [https://www.storiedellarte.com/2015/02/quando-il-matrimonio-e-darte-simon-vouet-virginia-da-vezzo-e-la-sua-giuditta-con-la-testa-di-oloferne.html Artikolo pri Vouet kaj lia edzino kaj kolega pentristino Virginia da Vezzo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221011100921/https://www.storiedellarte.com/2015/02/quando-il-matrimonio-e-darte-simon-vouet-virginia-da-vezzo-e-la-sua-giuditta-con-la-testa-di-oloferne.html |date=2022-10-11 }} ({{It}})
* [http://www.dhistoire-et-dart.com/Fortunecritique/VouetEffigiesItalie.html Sylvain Kerspern pri portretoj prezentantaj Simon Vouet] ({{Fr}})
* [https://france3-regions.francetvinfo.fr/normandie/calvados/caen/homme-figue-simon-vouet-sens-cache-tableau-du-musee-beaux-arts-caen-1683220.html ''L'homme à la figue (Viro kun figoj)''], rigardo al la kodita seksa signifo de la pentraĵo de Vouet ĉe Caen ({{Fr}})
{{Ĝermo|Pentristo}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Vouet, Simon}}
[[Kategorio:Francaj pentristoj de la 17-a jarcento]]
[[Kategorio:Francaj desegnistoj]]</text>
      <sha1>kej8cg25hdc32gxcjmv53m73ksxz479</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Demando pri Alando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>952132</id>
    <revision>
      <id>9479287</id>
      <parentid>9467205</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="tqfesjighuch2wu0edkuu07cwi3u4aa" xml:space="preserve">{{polurinda|la nuna teksto postulas lingvan plibonigon|listigi=ne}}
[[dosiero:Åland Islands dispute painting.jpg|eta|300ra|{{centre|Kunveno pri la afero en [[Ĝenevo]] 1921-06-27. Maldekstre parolas la japana diplomato [[Nitobe Inazō]]. Meze de la bildo (la 11-a de maldekstre) estas la finna reprezentanto, [[Carl Enckell]].}}]]
La '''demando pri Alando''' estis la demando, ĉu [[Alando]] devus aparteni al [[Finnlando]] aŭ al [[Svedio]]. Kiam Finnlando apartenis al Svedio, Alando estis unu el tiuj svedaj provincoj (la aliaj estis [[Ostrobotnio]], [[Satakunta]], [[Tavastio]], [[Savonio]], [[Karelio]], [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]]), kiuj neoficiale formis la orientan parton de Svedio, Finnlandon. Tamen ĝia loĝantaro estis ne nur lingve, sed ankaŭ laŭ identeco plejparte sveda. Finnlingvanoj estis tamen vere malmulte. Aliflanke Alando apartenis al la regiono regata de la episkopo de [[Turku]] kaj al la sama gubernio kiel ekzemple Turku. Kiam en 1809 Svedio pro milito devis cedi Finnlandon, estiĝis disputo pri Alando. Rusio prenis Alandon sub sian kontrolon kaj integrigis ĝin en la aŭtonoman Finnlandon. En la 1920-aj jaroj, baldaŭ post la sendependiĝo de Finnlando, iĝis nova disputo pri la afero. La plimulto de la alandanoj volis aliĝi al Svedio. La Ligo de Nacioj faris kompromison: Alando restis ĉe Finnlando, sed ricevis vastan aŭtonomion. Japanio apogis Finnlandon en la afero. Ĝi uzis tian argumenton, ke Alando estas parto de pli vasta sudokcidentfinnlanda insularo. Kiel principo estis starigita, ke la aŭtonomio povas esti vastigita, sed neniam ĝis la punkto de tute sendependeco. Post tio la demando, al kiu lando Alando devus aparteni, tute malaperis en la fonon. La plimulto de la alandanoj subtenas la daŭrigon de la nuna aŭtonomio. Parto subtenas sendependecon, sed tiuj alandanoj estas klara malplimulto.{{mankas fonto}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.finlex.fi/fi/sopimukset/sopsteksti/1922/19220001 Ahvenanmaan sopimusten teksti FINLEX-sivustolla]


[[Kategorio:Alando]]
[[Kategorio:Historio de Svedio]]
[[kategorio:Historio de Finnlando]]</text>
      <sha1>tqfesjighuch2wu0edkuu07cwi3u4aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479290</id>
      <parentid>9479287</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="bcye80q9z9i02d0wkvd6bykp8w3x4ic" xml:space="preserve">{{polurinda|la nuna teksto postulas lingvan plibonigon|listigi=ne}}
[[dosiero:Åland Islands dispute painting.jpg|eta|300ra|{{centre|Kunveno pri la afero en [[Ĝenevo]] 1921-06-27. Maldekstre parolas la japana diplomato [[Nitobe Inazō]]. Meze de la bildo (la 11-a de maldekstre) estas la finna reprezentanto, [[Carl Enckell]].}}]]
La '''demando pri Alando''' estis la demando, ĉu [[Alando]] devus aparteni al [[Finnlando]] aŭ al [[Svedio]]. Kiam Finnlando apartenis al Svedio, Alando estis unu el tiuj svedaj provincoj (la aliaj estis [[Ostrobotnio]], [[Satakunta]], [[Tavastio]], [[Savonio]], [[Karelio]], [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]]), kiuj neoficiale formis la orientan parton de Svedio, Finnlandon. Tamen ĝia loĝantaro estis ne nur lingve, sed ankaŭ laŭ identeco plejparte sveda. Finnlingvanoj estis tamen vere malmulte. Aliflanke Alando apartenis al la regiono regata de la episkopo de [[Turku]] kaj al la sama gubernio kiel ekzemple Turku. Kiam en 1809 Svedio pro milito devis cedi Finnlandon, estiĝis disputo pri Alando. Rusio prenis Alandon sub sian kontrolon kaj integrigis ĝin en la aŭtonoman Finnlandon. En la 1920-aj jaroj, baldaŭ post la sendependiĝo de Finnlando, iĝis nova disputo pri la afero. La plimulto de la alandanoj volis aliĝi al Svedio. La Ligo de Nacioj faris kompromison: Alando restis ĉe Finnlando, sed ricevis vastan aŭtonomion. Japanio apogis Finnlandon en la afero. Ĝi uzis tian argumenton, ke Alando estas parto de pli vasta sudokcidentfinnlanda insularo. Kiel principo estis starigita, ke la aŭtonomio povas esti vastigita, sed neniam ĝis la punkto de tute sendependeco. Post tio la demando, ĉu Alando apartenas al Finnlando aŭ Svedio, baldaŭ tute malaperis en la fonon. Ĝi ne nuntempe peras problemojn al amikaj, trankvilaj rilatoj inter Finnlando kaj Svedio. La plimulto de la alandanoj subtenas la daŭrigon de la nuna aŭtonomio. Parto subtenas sendependecon, sed tiuj alandanoj estas klara malplimulto.{{mankas fonto}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.finlex.fi/fi/sopimukset/sopsteksti/1922/19220001 Ahvenanmaan sopimusten teksti FINLEX-sivustolla]


[[Kategorio:Alando]]
[[Kategorio:Historio de Svedio]]
[[kategorio:Historio de Finnlando]]</text>
      <sha1>bcye80q9z9i02d0wkvd6bykp8w3x4ic</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479291</id>
      <parentid>9479290</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2310" sha1="crv6pw2isfsyzhvt1ppyv4uj4z6ftw4" xml:space="preserve">{{polurinda|la nuna teksto postulas lingvan plibonigon|listigi=ne}}
[[dosiero:Åland Islands dispute painting.jpg|eta|300ra|{{centre|Kunveno pri la afero en [[Ĝenevo]] 1921-06-27. Maldekstre parolas la japana diplomato [[Nitobe Inazō]]. Meze de la bildo (la 11-a de maldekstre) estas la finna reprezentanto, [[Carl Enckell]].}}]]
La '''demando pri Alando''' estis la demando, ĉu [[Alando]] devus aparteni al [[Finnlando]] aŭ al [[Svedio]]. Kiam Finnlando apartenis al Svedio, Alando estis unu el tiuj svedaj provincoj (la aliaj estis [[Ostrobotnio]], [[Satakunta]], [[Tavastio]], [[Savonio]], [[Karelio]], [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]]), kiuj neoficiale formis la orientan parton de Svedio, Finnlandon. Tamen ĝia loĝantaro estis ne nur lingve, sed ankaŭ laŭ identeco plejparte sveda. Finnlingvanoj estis tamen vere malmulte. Aliflanke Alando apartenis al la regiono regata de la episkopo de [[Turku]] kaj al la sama gubernio kiel ekzemple Turku. Kiam en 1809 Svedio pro milito devis cedi Finnlandon, estiĝis disputo pri Alando. Rusio prenis Alandon sub sian kontrolon kaj integrigis ĝin en la aŭtonoman Finnlandon. En la 1920-aj jaroj, baldaŭ post la sendependiĝo de Finnlando, iĝis nova disputo pri la afero. La plimulto de la alandanoj volis aliĝi al Svedio. La [[Ligo de Nacioj]] faris kompromison: Alando restis ĉe Finnlando, sed ricevis vastan aŭtonomion. Japanio apogis Finnlandon en la afero. Ĝi uzis tian argumenton, ke Alando estas parto de pli vasta sudokcidentfinnlanda insularo. Kiel principo estis starigita, ke la aŭtonomio povas esti vastigita, sed neniam ĝis la punkto de tute sendependeco. La demando pri Alando estis la unua granda politika demando, kiun solvis la Ligo de Nacioj. Post tio la demando, ĉu Alando apartenas al Finnlando aŭ Svedio, baldaŭ tute malaperis en la fonon. Ĝi ne nuntempe peras problemojn al amikaj, trankvilaj rilatoj inter Finnlando kaj Svedio. La plimulto de la alandanoj subtenas la daŭrigon de la nuna aŭtonomio. Parto subtenas sendependecon, sed tiuj alandanoj estas klara malplimulto.{{mankas fonto}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.finlex.fi/fi/sopimukset/sopsteksti/1922/19220001 Ahvenanmaan sopimusten teksti FINLEX-sivustolla]


[[Kategorio:Alando]]
[[Kategorio:Historio de Svedio]]
[[kategorio:Historio de Finnlando]]</text>
      <sha1>crv6pw2isfsyzhvt1ppyv4uj4z6ftw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479292</id>
      <parentid>9479291</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2348" sha1="cnf6fi09qwr5fgp1bf95ehimcpc39ce" xml:space="preserve">{{polurinda|la nuna teksto postulas lingvan plibonigon|listigi=ne}}
[[dosiero:Åland Islands dispute painting.jpg|eta|300ra|{{centre|Kunveno pri la afero en [[Ĝenevo]] 1921-06-27. Maldekstre parolas la japana diplomato [[Nitobe Inazō]]. Meze de la bildo (la 11-a de maldekstre) estas la finna reprezentanto, [[Carl Enckell]]. La bildon pentris Frederik Rackwitsz.}}]]
La '''demando pri Alando''' estis la demando, ĉu [[Alando]] devus aparteni al [[Finnlando]] aŭ al [[Svedio]]. Kiam Finnlando apartenis al Svedio, Alando estis unu el tiuj svedaj provincoj (la aliaj estis [[Ostrobotnio]], [[Satakunta]], [[Tavastio]], [[Savonio]], [[Karelio]], [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]]), kiuj neoficiale formis la orientan parton de Svedio, Finnlandon. Tamen ĝia loĝantaro estis ne nur lingve, sed ankaŭ laŭ identeco plejparte sveda. Finnlingvanoj estis tamen vere malmulte. Aliflanke Alando apartenis al la regiono regata de la episkopo de [[Turku]] kaj al la sama gubernio kiel ekzemple Turku. Kiam en 1809 Svedio pro milito devis cedi Finnlandon, estiĝis disputo pri Alando. Rusio prenis Alandon sub sian kontrolon kaj integrigis ĝin en la aŭtonoman Finnlandon. En la 1920-aj jaroj, baldaŭ post la sendependiĝo de Finnlando, iĝis nova disputo pri la afero. La plimulto de la alandanoj volis aliĝi al Svedio. La [[Ligo de Nacioj]] faris kompromison: Alando restis ĉe Finnlando, sed ricevis vastan aŭtonomion. Japanio apogis Finnlandon en la afero. Ĝi uzis tian argumenton, ke Alando estas parto de pli vasta sudokcidentfinnlanda insularo. Kiel principo estis starigita, ke la aŭtonomio povas esti vastigita, sed neniam ĝis la punkto de tute sendependeco. La demando pri Alando estis la unua granda politika demando, kiun solvis la Ligo de Nacioj. Post tio la demando, ĉu Alando apartenas al Finnlando aŭ Svedio, baldaŭ tute malaperis en la fonon. Ĝi ne nuntempe peras problemojn al amikaj, trankvilaj rilatoj inter Finnlando kaj Svedio. La plimulto de la alandanoj subtenas la daŭrigon de la nuna aŭtonomio. Parto subtenas sendependecon, sed tiuj alandanoj estas klara malplimulto.{{mankas fonto}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.finlex.fi/fi/sopimukset/sopsteksti/1922/19220001 Ahvenanmaan sopimusten teksti FINLEX-sivustolla]


[[Kategorio:Alando]]
[[Kategorio:Historio de Svedio]]
[[kategorio:Historio de Finnlando]]</text>
      <sha1>cnf6fi09qwr5fgp1bf95ehimcpc39ce</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479293</id>
      <parentid>9479292</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50835-38</username>
        <id>263657</id>
      </contributor>
      <origin>9479293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="h9qmor9vyjbx9ldyxwn6www0eqyogn6" xml:space="preserve">{{polurinda|la nuna teksto postulas lingvan plibonigon|listigi=ne}}
[[dosiero:Åland Islands dispute painting.jpg|eta|300ra|{{centre|Kunveno pri la afero en [[Ĝenevo]] 1921-06-27. Maldekstre parolas la japana diplomato [[Nitobe Inazō]]. Meze de la bildo (la 11-a de maldekstre) estas la finna reprezentanto, [[Carl Enckell]]. La bildon pentris Frederik Rackwitsz.}}]]
La '''demando pri Alando''' estis la demando, ĉu [[Alando]] devus aparteni al [[Finnlando]] aŭ al [[Svedio]]. La demando estis aktuala speciale en 1808–1809 kaj denove baldaŭ post la sendependiĝo (1917) de Finnlando. Nuntempe ĝi estas praktike sengraveca. Kiam Finnlando apartenis al Svedio, Alando estis unu el tiuj svedaj provincoj (la aliaj estis [[Ostrobotnio]], [[Satakunta]], [[Tavastio]], [[Savonio]], [[Karelio]], [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]]), kiuj neoficiale formis la orientan parton de Svedio, Finnlandon. Tamen ĝia loĝantaro estis ne nur lingve, sed ankaŭ laŭ identeco plejparte sveda. Finnlingvanoj estis tamen vere malmulte. Aliflanke Alando apartenis al la regiono regata de la episkopo de [[Turku]] kaj al la sama gubernio kiel ekzemple Turku. Kiam en 1809 Svedio pro milito devis cedi Finnlandon, estiĝis disputo pri Alando. Rusio prenis Alandon sub sian kontrolon kaj integrigis ĝin en la aŭtonoman Finnlandon. En la 1920-aj jaroj, baldaŭ post la sendependiĝo de Finnlando, iĝis nova disputo pri la afero. La plimulto de la alandanoj volis aliĝi al Svedio. La [[Ligo de Nacioj]] faris kompromison: Alando restis ĉe Finnlando, sed ricevis vastan aŭtonomion. Japanio apogis Finnlandon en la afero. Ĝi uzis tian argumenton, ke Alando estas parto de pli vasta sudokcidentfinnlanda insularo. Kiel principo estis starigita, ke la aŭtonomio povas esti vastigita, sed neniam ĝis la punkto de tute sendependeco. La demando pri Alando estis la unua granda politika demando, kiun solvis la Ligo de Nacioj. Post tio la demando, ĉu Alando apartenas al Finnlando aŭ Svedio, baldaŭ tute malaperis en la fonon. Ĝi ne nuntempe peras problemojn al amikaj, trankvilaj rilatoj inter Finnlando kaj Svedio. La plimulto de la alandanoj subtenas la daŭrigon de la nuna aŭtonomio. Parto subtenas sendependecon, sed tiuj alandanoj estas klara malplimulto.{{mankas fonto}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.finlex.fi/fi/sopimukset/sopsteksti/1922/19220001 Ahvenanmaan sopimusten teksti FINLEX-sivustolla]


[[Kategorio:Alando]]
[[Kategorio:Historio de Svedio]]
[[kategorio:Historio de Finnlando]]</text>
      <sha1>h9qmor9vyjbx9ldyxwn6www0eqyogn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verketo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>952692</id>
    <revision>
      <id>9479284</id>
      <parentid>9466975</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:22:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Roberto</username>
        <id>609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9479284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="ek9li77mih8g4teu6lkf9tof94ygzga" xml:space="preserve">'''Verketo''', laŭ [[PIV]], aŭ ''opuskulo'', estas mallonga aŭ malgrava verko. Ĝi estas presita kun limigita paĝnombro (8/16 formato, maksimume 100 paĝoj), eldonita nur en [[broŝuro]] kaj kun ekonomia redakcia vesto. Tradicie, ĝi estas destinita por la prilaborado de ununura specifa argumento aŭ por malgranda literaturaĵo kiel malgrandaj teatraĵoj, poemoj, operaj scenaroj ([[libreto]]).

== Vidu ankaŭ ==
* [[Broŝuro]]
* [[Flugfolio]]
* [[Prospekto]]
* [[Kajero]]
* [[Poŝlibro]]
* [[Libro]]

[[Kategorio:Libroj laŭ tipoj]]
[[it:opuscolo]]</text>
      <sha1>ek9li77mih8g4teu6lkf9tof94ygzga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479288</id>
      <parentid>9479284</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Roberto</username>
        <id>609</id>
      </contributor>
      <origin>9479288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="836" sha1="ojn5jtr2yzpg9qi83j82gkm6eojucis" xml:space="preserve">'''Verketo''', laŭ [[PIV]], aŭ ''opuskulo'', estas mallonga aŭ malgrava verko. Ĝi estas presita kun limigita paĝnombro (8/16 formato, maksimume 100 paĝoj), eldonita nur en [[broŝuro]] kaj kun ekonomia redakcia vesto. Tradicie, ĝi estas destinita por la prilaborado de ununura specifa argumento aŭ por malgranda literaturaĵo kiel malgrandaj teatraĵoj, poemoj, operaj scenaroj ([[libreto]]). Ekzemplo de verketo estas &quot;[[Gerda Malaperis]]&quot; aŭ eĉ la ''[[Unua libro]]'', do la vorto ne havas pejorativan signifon.

Ĝi malsamas al [[panfleto]] ne nur ĉar tiu ĉi enhavas, ĝenerale, malpli da paĝojn, kaj alie panfleto, ĝenerale, havas reklaman aŭ propagandan celon. 

== Vidu ankaŭ ==
* [[Broŝuro]]
* [[Flugfolio]]
* [[Prospekto]]
* [[Kajero]]
* [[Poŝlibro]]
* [[Libro]]

[[Kategorio:Libroj laŭ tipoj]]
[[it:opuscolo]]</text>
      <sha1>ojn5jtr2yzpg9qi83j82gkm6eojucis</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Verketo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953010</id>
    <revision>
      <id>9479283</id>
      <parentid>9470928</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T03:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Roberto</username>
        <id>609</id>
      </contributor>
      <comment>/* Demando */ Respondo</comment>
      <origin>9479283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1461" sha1="howx8evp3u7xxi8b9srmjzreysytyve" xml:space="preserve">== Demando ==

Saltuon @[[Uzanto:Roberto|Roberto]]. Mi kontektigis la artikolon kun [[d:Q190399]] kiu en multaj lingvoj estas nomata pamfleto (https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2p.html#pamfle.0o). 

ĉu tio estas la intenca signifo de la artikolo? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 20:23, 6 sep. 2026 (UTC)

:Ne, panfleto enhavas malmultajn, unu aŭ du paĝojn aŭ eĉ kvin paĝoj, per &quot;verketo&quot; mi celas tiun, kiun latinidaj lingvoj nomas &quot;opusculum&quot; (kaj variaĵoj), tio estas, libroforma verko, kiu enhavas malpli ol 50 paĝojn, ekzemple [[Gerda malaperis]]. Alie &quot;panfleto&quot; ofte estas reklamaj aŭ propagandaj, verketoj malpli ofte. [[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 12:06, 7 sep. 2026 (UTC)
::Dankon, mi denove forigis la interlingvajn ligilojn. Mi ne trovis taŭgan alian artikolon en aliaj lingvojn, precipe nenion kiu nomiĝas &quot;opusculum&quot;. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 18:24, 7 sep. 2026 (UTC)
:::Estas en la ITALA, kiu estas ligvo de Italio, parolata en Eŭropo la articolo [[it:Opuscolo]], opuscolo estas itala formo de opusculum, ĉar ĝenerale, en la itala, lingvo parolata de italoj, la finaĵo -um de la latina lingvo iĝas -o. Ĉu vi povas kontroli ĝin, en itala vikipedio en la paĝo https://it.wikipedia.org/wiki/Opuscolo. Ĉu ne?[[Uzanto:Roberto|Roberto]] ([[Uzanto-Diskuto:Roberto|diskuto]]) 03:21, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>howx8evp3u7xxi8b9srmjzreysytyve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ludwig Christian Lichtenberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953042</id>
    <revision>
      <id>9479313</id>
      <parentid>9475131</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4979" sha1="cbrhdpvu5ji0ue9fip6zpcesoh3k1np" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|dosiero=250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png
|priskribo=[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992}}
'''Ludwig Christian LICHTENBERG''' (naskiĝinta la {{daton|15|1|1737}}&lt;ref&gt;Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', p. 81, Rhino-Verlag, ISBN 3-932081-37-4, duea eldono 2006&lt;/ref&gt; je [[Ober-Ramstadt]], mortinta la {{daton|29|3|1812}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] fizikisto kaj eldonisto kaj frato de la filozofo [[Georg Christoph Lichtenberg]].

== Vivo ==

Lichtenberg studis teologion je [[Halle (Saale)]] kaj [[Göttingen]], i.a. ĉe [[Johann Christoph Gatterer]] kaj [[Johann Stephan Pütter]], kaj ellaboris leksikono de la [[romia Imperio|romia]] [[stenografio|stenografia]] sistemo ''Notae tironianae''. Li fariĝis sekretario kaj sekreta konsilisto ĉe la kortego de [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Estante amatoro li respondecis pri la fizikkabineto de [[Kastelo Friedenstein]] kiun li pligrandigis per kolekto de fizikaj iloj. Finfine Gotao havis pli da aparatoj ol Göttingen!

Tasko de Lichtenberg estis ankaŭ klerigi la korteganojn pri novaj sciencaj evoluoj. Por tio li faris eksperimentajn prelegojn kaj publikigis novaĵojn. Kiel lia frato en Göttingen li enkondukis [[fulmoŝirmilo]]jn en Gotao. Tial la famo de Gotao estanta kvazaŭ ''scienca [[Vajmara klasiko|Vajmaro]]'' eĉ pli grandis.

Li eldonis inter 1781-99 la fakgazeton ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'' por kiu li ankaŭ mem kontribuadis. Lia frato Georg Christoph daŭre ludis gravan rolon kaj financis multajn ideojn de li. Kun la gotaa gimnaziinstruisto Ludwig Christian Lichtenberg eldonis la unuan kompletan verkkolekton de la frato (inter 1800-06 ĉe Diederich en Göttingen: la volumoj I kaj II enhavas la aforismaron ''Sudelbücher'' kiu estas fama).

Lichenberg neniam edziĝis. En 1786 li fariĝis koresponda membro de la Akademio de Göttingen.&lt;ref&gt;Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, serio 3, vol. 246). Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 150.&lt;/ref&gt;

== Skribaĵoj == 
[[File:Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte 1781 Titel.jpg|eta|maldekstre|''Magazin für das Neuste aus der Physik und Naturgeschichte'' (1781; eldonisto: Lichtenberg)]]
* ''Verhaltungsregeln bei nahen Donnerwettern nebst den Mitteln sich gegen die schädlichen Wirkungen des Blitzes in Sicherheit zu setzen''. Ettinger, Gotao 1774
* ''Georg Christoph Lichtenberg's vermischte Schriften.'' Eldonis Ludwig Christian Lichtenberg kaj Friedrich Kries. 9 volumoj, Dieterichsche Buchhandlung, Göttingen 1800-1806. 
* ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''. Eldonis L.C. Lichtenberg kaj [[Johann Heinrich Voigt|J. H. Voigt]], Gotha, vol. 1.1781/83-12.1799 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/aufkl/magneuphynat/magneuphynat.htm interrete, universitata biblioteko je Bielefeld]) ([https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ enhava superridardo])
* [[Ulrich Joost]] (eld.): '' Der Briefwechsel zwischen Johann Christian Dieterich und Ludwig Christian Lichtenberg''. Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 1984

== Literaturo ==  
* Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Lichtenberg, Ludwig Christian.'' Ĉe Roob/Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono. RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 81-82.
* Otto Weber: ''... der seltsamste Knauser. Ludwig Christian Lichtenberg - Geheimer Assistenz-Rath in Göttingen'', ĉe: Otto Weber (eld.): ''Lichtenberg - Spuren einer Familie : Begleitbuch zur Ausstellung vom 27. Juni bis 16. August 1992 in der Stadthalle Ober-Ramstadt''. Ober-Ramstadt: Verein für Heimatgeschichte, 1992, p. 164–167.
* Otto Weber: ''Das Los des älteren Bruders - Anmerkungen zum 250. Geburtstag von Ludwig Christian Lichtenberg'', ĉe: ''Lichtenberg-Jahrbuch''. 1988, p. 105–129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* {{DNB-Portal|118728105}}
*[https://de.wikisource.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg Vikifontaro] 
*[https://projekt-gutenberg.org/authors/georg-christoph-lichtenberg/ verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg.org'']
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118572628 ligiloj ĉe DDB]
* [https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ Inhaltserschließung des ''Magazins für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'']  
*[https://www.youtube.com/playlist?list=PLgoiCMgV-zrc8cZtSkN977NhU2q75Ym1Y prelegoj pri Lichtenberg] (2017, altlernejo de Göttingen)

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Lichtenberg, Ludwig Christian}}
[[Kategorio:Germanaj fizikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj eldonistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1737]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1812]]</text>
      <sha1>cbrhdpvu5ji0ue9fip6zpcesoh3k1np</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479314</id>
      <parentid>9479313</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="cufnljl1v9fenu79fonvt3efh6282uu" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|dosiero=250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png
|priskribo=[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992}}
'''Ludwig Christian LICHTENBERG''' (naskiĝinta la {{daton|15|1|1737}}&lt;ref&gt;Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', p. 81, Rhino-Verlag, ISBN 3-932081-37-4, duea eldono 2006&lt;/ref&gt; je [[Ober-Ramstadt]], mortinta la {{daton|29|3|1812}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] fizikisto kaj eldonisto kaj frato de la filozofo [[Georg Christoph Lichtenberg]].

== Vivo ==

Lichtenberg studis teologion je [[Halle (Saale)]] kaj [[Göttingen]], i.a. ĉe [[Johann Christoph Gatterer]] kaj [[Johann Stephan Pütter]], kaj ellaboris leksikono de la [[romia Imperio|romia]] [[stenografio|stenografia]] sistemo ''Notae tironianae''. Li fariĝis sekretario kaj sekreta konsilisto ĉe la kortego de [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Estante amatoro li respondecis pri la fizikkabineto de [[Kastelo Friedenstein]] kiun li pligrandigis per kolekto de fizikaj iloj. Finfine Gotao havis pli da aparatoj ol Göttingen!

Tasko de Lichtenberg estis ankaŭ klerigi la korteganojn pri novaj sciencaj evoluoj. Por tio li faris eksperimentajn prelegojn kaj publikigis novaĵojn. Kiel lia frato en Göttingen li enkondukis [[fulmoŝirmilo]]jn en Gotao. Tial la famo de Gotao estanta kvazaŭ ''scienca [[Vajmara klasiko|Vajmaro]]'' eĉ pli grandis.

Li eldonis inter 1781-99 la fakgazeton ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'' por kiu li ankaŭ mem kontribuadis. Lia frato Georg Christoph daŭre ludis gravan rolon kaj financis multajn ideojn de li. Kun la gotaa gimnaziinstruisto Ludwig Christian Lichtenberg eldonis la unuan kompletan verkkolekton de la frato (inter 1800-06 ĉe Diederich en Göttingen: la volumoj I kaj II enhavas la aforismaron ''Sudelbücher'' kiu estas fama).

Lichenberg neniam edziĝis. En 1786 li fariĝis koresponda membro de la Akademio de Göttingen.&lt;ref&gt;Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, serio 3, vol. 246). Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 150.&lt;/ref&gt;

== Skribaĵoj == 
[[File:Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte 1781 Titel.jpg|eta|''Magazin für das Neuste aus der Physik und Naturgeschichte'' (1781; eldonisto: Lichtenberg)]]
* ''Verhaltungsregeln bei nahen Donnerwettern nebst den Mitteln sich gegen die schädlichen Wirkungen des Blitzes in Sicherheit zu setzen''. Ettinger, Gotao 1774
* ''Georg Christoph Lichtenberg's vermischte Schriften.'' Eldonis Ludwig Christian Lichtenberg kaj Friedrich Kries. 9 volumoj, Dieterichsche Buchhandlung, Göttingen 1800-1806. 
* ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''. Eldonis L.C. Lichtenberg kaj [[Johann Heinrich Voigt|J. H. Voigt]], Gotha, vol. 1.1781/83-12.1799 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/aufkl/magneuphynat/magneuphynat.htm interrete, universitata biblioteko je Bielefeld]) ([https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ enhava superridardo])
* [[Ulrich Joost]] (eld.): '' Der Briefwechsel zwischen Johann Christian Dieterich und Ludwig Christian Lichtenberg''. Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 1984

== Literaturo ==  
* Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Lichtenberg, Ludwig Christian.'' Ĉe Roob/Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono. RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 81-82.
* Otto Weber: ''... der seltsamste Knauser. Ludwig Christian Lichtenberg - Geheimer Assistenz-Rath in Göttingen'', ĉe: Otto Weber (eld.): ''Lichtenberg - Spuren einer Familie : Begleitbuch zur Ausstellung vom 27. Juni bis 16. August 1992 in der Stadthalle Ober-Ramstadt''. Ober-Ramstadt: Verein für Heimatgeschichte, 1992, p. 164–167.
* Otto Weber: ''Das Los des älteren Bruders - Anmerkungen zum 250. Geburtstag von Ludwig Christian Lichtenberg'', ĉe: ''Lichtenberg-Jahrbuch''. 1988, p. 105–129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* {{DNB-Portal|118728105}}
*[https://de.wikisource.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg Vikifontaro] 
*[https://projekt-gutenberg.org/authors/georg-christoph-lichtenberg/ verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg.org'']
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118572628 ligiloj ĉe DDB]
* [https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ Inhaltserschließung des ''Magazins für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'']  
*[https://www.youtube.com/playlist?list=PLgoiCMgV-zrc8cZtSkN977NhU2q75Ym1Y prelegoj pri Lichtenberg] (2017, altlernejo de Göttingen)

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Lichtenberg, Ludwig Christian}}
[[Kategorio:Germanaj fizikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj eldonistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1737]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1812]]</text>
      <sha1>cufnljl1v9fenu79fonvt3efh6282uu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479315</id>
      <parentid>9479314</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4968" sha1="j6ew4iptp9h9g4mitiufxqw4lzibp4t" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|dosiero=250. Geburtstag Georg Christoph Lichtenberg 1992.png
|priskribo=[[poŝtmarko]] pri Georg Christoph Lichtenberg, 1992}}
[[File:Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte 1781 Titel.jpg|eta|''Magazin für das Neuste aus der Physik und Naturgeschichte'' (1781; eldonisto: Lichtenberg)]]
'''Ludwig Christian LICHTENBERG''' (naskiĝinta la {{daton|15|1|1737}}&lt;ref&gt;Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten'', p. 81, Rhino-Verlag, ISBN 3-932081-37-4, duea eldono 2006&lt;/ref&gt; je [[Ober-Ramstadt]], mortinta la {{daton|29|3|1812}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] fizikisto kaj eldonisto kaj frato de la filozofo [[Georg Christoph Lichtenberg]].

== Vivo ==

Lichtenberg studis teologion je [[Halle (Saale)]] kaj [[Göttingen]], i.a. ĉe [[Johann Christoph Gatterer]] kaj [[Johann Stephan Pütter]], kaj ellaboris leksikono de la [[romia Imperio|romia]] [[stenografio|stenografia]] sistemo ''Notae tironianae''. Li fariĝis sekretario kaj sekreta konsilisto ĉe la kortego de [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotha-Altenburg)]]. Estante amatoro li respondecis pri la fizikkabineto de [[Kastelo Friedenstein]] kiun li pligrandigis per kolekto de fizikaj iloj. Finfine Gotao havis pli da aparatoj ol Göttingen!

Tasko de Lichtenberg estis ankaŭ klerigi la korteganojn pri novaj sciencaj evoluoj. Por tio li faris eksperimentajn prelegojn kaj publikigis novaĵojn. Kiel lia frato en Göttingen li enkondukis [[fulmoŝirmilo]]jn en Gotao. Tial la famo de Gotao estanta kvazaŭ ''scienca [[Vajmara klasiko|Vajmaro]]'' eĉ pli grandis.

Li eldonis inter 1781-99 la fakgazeton ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'' por kiu li ankaŭ mem kontribuadis. Lia frato Georg Christoph daŭre ludis gravan rolon kaj financis multajn ideojn de li. Kun la gotaa gimnaziinstruisto Ludwig Christian Lichtenberg eldonis la unuan kompletan verkkolekton de la frato (inter 1800-06 ĉe Diederich en Göttingen: la volumoj I kaj II enhavas la aforismaron ''Sudelbücher'' kiu estas fama).

Lichenberg neniam edziĝis. En 1786 li fariĝis koresponda membro de la Akademio de Göttingen.&lt;ref&gt;Holger Krahnke: ''Die Mitglieder der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen 1751–2001'' (=Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen, Philologisch-Historische Klasse, serio 3, vol. 246). Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 2001, ISBN 3-525-82516-1, p. 150.&lt;/ref&gt;

== Skribaĵoj == 
* ''Verhaltungsregeln bei nahen Donnerwettern nebst den Mitteln sich gegen die schädlichen Wirkungen des Blitzes in Sicherheit zu setzen''. Ettinger, Gotao 1774
* ''Georg Christoph Lichtenberg's vermischte Schriften.'' Eldonis Ludwig Christian Lichtenberg kaj Friedrich Kries. 9 volumoj, Dieterichsche Buchhandlung, Göttingen 1800-1806. 
* ''Magazin für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte''. Eldonis L.C. Lichtenberg kaj [[Johann Heinrich Voigt|J. H. Voigt]], Gotha, vol. 1.1781/83-12.1799 ([http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/aufkl/magneuphynat/magneuphynat.htm interrete, universitata biblioteko je Bielefeld]) ([https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ enhava superridardo])
* [[Ulrich Joost]] (eld.): '' Der Briefwechsel zwischen Johann Christian Dieterich und Ludwig Christian Lichtenberg''. Vandenhoeck &amp; Ruprecht, Göttingen 1984

== Literaturo ==  
* Helmut Roob, Günter Scheffler: ''Lichtenberg, Ludwig Christian.'' Ĉe Roob/Scheffler: ''Gothaer Persönlichkeiten. Taschenlexikon''. Dua eldono. RhinoVerlag, Ilmenau 2006, ISBN 3-932081-37-4, p. 81-82.
* Otto Weber: ''... der seltsamste Knauser. Ludwig Christian Lichtenberg - Geheimer Assistenz-Rath in Göttingen'', ĉe: Otto Weber (eld.): ''Lichtenberg - Spuren einer Familie : Begleitbuch zur Ausstellung vom 27. Juni bis 16. August 1992 in der Stadthalle Ober-Ramstadt''. Ober-Ramstadt: Verein für Heimatgeschichte, 1992, p. 164–167.
* Otto Weber: ''Das Los des älteren Bruders - Anmerkungen zum 250. Geburtstag von Ludwig Christian Lichtenberg'', ĉe: ''Lichtenberg-Jahrbuch''. 1988, p. 105–129.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* {{DNB-Portal|118728105}}
*[https://de.wikisource.org/wiki/Georg_Christoph_Lichtenberg Vikifontaro] 
*[https://projekt-gutenberg.org/authors/georg-christoph-lichtenberg/ verkoj ĉe ''Projekt-Gutenberg.org'']
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/118572628 ligiloj ĉe DDB]
* [https://adw-goe.de/gjz18/zeitschriften/id/001915762/ Inhaltserschließung des ''Magazins für das Neueste aus der Physik und Naturgeschichte'']  
*[https://www.youtube.com/playlist?list=PLgoiCMgV-zrc8cZtSkN977NhU2q75Ym1Y prelegoj pri Lichtenberg] (2017, altlernejo de Göttingen)

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Lichtenberg, Ludwig Christian}}
[[Kategorio:Germanaj fizikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj eldonistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1737]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1812]]</text>
      <sha1>j6ew4iptp9h9g4mitiufxqw4lzibp4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Lang-yrk</title>
    <ns>10</ns>
    <id>953093</id>
    <revision>
      <id>9479608</id>
      <parentid>9471364</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281" sha1="tltklifl051lf4u5ahj9okr7x1bnip2" xml:space="preserve">{{#invoke:Lingvonomo|lang|yrk|{{{1&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{Dok/komenco|Ŝablono:Lingva adverbo}}
{{Lingva adverbo|ekzemplo=таня|a1=L-yrk|a2=L-nenece}}
{{Dok/fino|dok=Ŝablono:Lingva adverbo}}
[[Kategorio:Ŝablono:Lingvonomo kun lang-x|Yrk]]
&lt;/noinclude&gt;
\</text>
      <sha1>tltklifl051lf4u5ahj9okr7x1bnip2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479609</id>
      <parentid>9479608</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="lx6wskipi3dpf0han117ucmghvd2mn1" xml:space="preserve">{{#invoke:Lingvonomo|lang|yrk|{{{1&lt;includeonly&gt;|&lt;/includeonly&gt;}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{Dok/komenco|Ŝablono:Lingva adverbo}}
{{Lingva adverbo|ekzemplo=таня|a1=L-yrk|a2=L-nenece}}
{{Dok/fino|dok=Ŝablono:Lingva adverbo}}
[[Kategorio:Ŝablono:Lingvonomo kun lang-x|Yrk]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lx6wskipi3dpf0han117ucmghvd2mn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tjumeno dum la Dua mondmilito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953126</id>
    <revision>
      <id>9479406</id>
      <parentid>9477762</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Militkaptitoj */</comment>
      <origin>9479406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68961" sha1="c84iym3da9lp24nuymybyz5ycmc043w" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}}
'''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro &lt;sup&gt;[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105
| titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести»
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2023-03-17
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2021-05-21
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Urbestro de Tjumeno
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2 = 
| lingvo3 = &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105
| arkivdato = 2023-03-17
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo.

== Hospitaloj ==

Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Давиденко
|unua         = А. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 13–16
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Hospitalo
! Situo
! Periodo
! Tipo
! Estro
! Litoj
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
|1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840
|-
|2475 || strato Ĥoĥrjakov 54&lt;/br&gt;strato Krasnodonskaja 61&lt;/br&gt;strato Pervomajskaja 12&lt;/br&gt;strato Respubliko 3&lt;/br&gt;strato la 25-a de Oktobro&lt;/br&gt;strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700
|-
|1498 || strato Respubliko 17&lt;/br&gt;strato Semakov 10&lt;/br&gt;strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin&lt;/br&gt;Izelson || 700
|-
|3330 || strato Pervomajskaja 8&lt;/br&gt;strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700
|-
|3352 || strato Krasniĥ Zor 5&lt;/br&gt;strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia&lt;/br&gt;makzela&lt;/br&gt;psikoneŭrologia || Zelenskij || 700
|-
|3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov&lt;/br&gt;Boĉerikov || 200
|-
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot; class=&quot;sortbottom&quot;
|}

En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Давиденко
|unua         = А. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 18
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]&lt;/sup&gt;.

== Militkaptitoj ==
{{Ĉefartikolo|Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)}}
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en [[Okcidenta Siberi]]o&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio estis la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]] militkaptitejo. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

Malgraŭ striktaj instrukcioj kaj reguloj, la sepultado okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ &lt;sup&gt;[[:ru:Мотревич, Владимир Павлович|ru]]&lt;/sup&gt;, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. 

Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Placo de Memoro (Tjumeno)]]
* [[Historia placo (Tjumeno)]]
* [[Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito| ]]</text>
      <sha1>c84iym3da9lp24nuymybyz5ycmc043w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479457</id>
      <parentid>9479406</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Militkaptitoj */</comment>
      <origin>9479457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71663" sha1="g6gp5vvunbtgq149x40s5p9hql9ucy5" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}}
'''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro &lt;sup&gt;[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105
| titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести»
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2023-03-17
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2021-05-21
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Urbestro de Tjumeno
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2 = 
| lingvo3 = &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105
| arkivdato = 2023-03-17
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo.

== Hospitaloj ==

Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Давиденко
|unua         = А. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 13–16
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Hospitalo
! Situo
! Periodo
! Tipo
! Estro
! Litoj
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
|1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840
|-
|2475 || strato Ĥoĥrjakov 54&lt;/br&gt;strato Krasnodonskaja 61&lt;/br&gt;strato Pervomajskaja 12&lt;/br&gt;strato Respubliko 3&lt;/br&gt;strato la 25-a de Oktobro&lt;/br&gt;strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700
|-
|1498 || strato Respubliko 17&lt;/br&gt;strato Semakov 10&lt;/br&gt;strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin&lt;/br&gt;Izelson || 700
|-
|3330 || strato Pervomajskaja 8&lt;/br&gt;strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700
|-
|3352 || strato Krasniĥ Zor 5&lt;/br&gt;strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia&lt;/br&gt;makzela&lt;/br&gt;psikoneŭrologia || Zelenskij || 700
|-
|3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov&lt;/br&gt;Boĉerikov || 200
|-
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot; class=&quot;sortbottom&quot;
|}

En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Давиденко
|unua         = А. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 18
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]&lt;/sup&gt;.

== Militkaptitoj ==
{{Ĉefartikolo|Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)}}

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en [[Okcidenta Siberi]]o&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio estis la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]] militkaptitejo. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 05.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

Malgraŭ striktaj instrukcioj kaj reguloj, la sepultado okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945) tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ &lt;sup&gt;[[:ru:Мотревич, Владимир Павлович|ru]]&lt;/sup&gt;, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.


Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 05.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. 

Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Placo de Memoro (Tjumeno)]]
* [[Historia placo (Tjumeno)]]
* [[Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito| ]]</text>
      <sha1>g6gp5vvunbtgq149x40s5p9hql9ucy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479475</id>
      <parentid>9479457</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Militkaptitoj */</comment>
      <origin>9479475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71663" sha1="ppi7gd7ytpibrmn5abivk65gsuk5pfe" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:13, 9 sep. 2026 (UTC)}}
'''Tjumeno dum la [[Dua mondmilito]]''' grave kontribuis al la venko kontraŭ faŝismo, sendinte rekrutojn, produktante armilojn, nutraĵojn kaj teknikaĵojn, akceptante malsanulojn, evakuitojn, militkaptitojn kaj ekzilitojn. Ĝis la {{dato|14|8|1944}} la urbo estis parto de [[Omska provinco]] ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]), poste ĝi iĝis centro de la establita [[Tjumena provinco]]. La {{daton|20|5|2021}} laŭ ukazo de la [[prezidanto de Rusio]] N 304 Tjumeno ricevis statuson de la Urbo de Labora Gloro &lt;sup&gt;[[:ru:Город трудовой доблести|ru]]&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105
| titolo = Тюмени присвоено почетное звание «Город трудовой доблести»
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2023-03-17
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = 
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2021-05-21
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Urbestro de Tjumeno
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2 = 
| lingvo3 = &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20230317093351/https://glava.tyumen-city.ru/activity/?view=1105
| arkivdato = 2023-03-17
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. En la urbo ekzistas pluraj monumentoj dediĉitaj al la homoj kaj eventoj de tiu ĉi periodo.

== Hospitaloj ==

Kelkajn tagojn post komenco de la [[Granda patriota milito]] en la urbo estis establitaj hospitaloj N 1498, 1499 kaj 1500, po 200 litoj en ĉiu. En aŭgusto 1941 aperis hospitaloj N 2475 kaj 3318. Ĉe la fervoja administracio estis kreitaj milita prokurorejo, nutrejo ({{l-ru|продпункт}}), agitejo ({{l-ru|агитпункт}}), bara komandejo ({{l-ru|заградительная комендатура}}). En lernejo ĉe [[Tjumeno (stacidomo)|fervojstacio Tjumeno]] aperis hospitalo je 50–70 litoj. En aŭgusto 1941 oni aprobis planon pri kreado de {{unuo|3200|litoj}}. Tiutempe venis hospitaloj, translokitaj de [[Ĥarkovo]] kaj [[Dnepropetrovsko]]. Ne eblis trovi por ili pliajn ejojn, do ili okupis tiujn destinitajn por lokaj hospitaloj, malfermotaj laŭ antaŭa plano. La {{daton|15|3|1942}} en Tjumeno funkciis 6 hospitaloj kun {{unuo|3840|litoj}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Давиденко
|unua         = А. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 13–16
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Hospitalo
! Situo
! Periodo
! Tipo
! Estro
! Litoj
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
|1500 || strato Lunaĉarskij 2a || junio 1941 — februaro 1943 || ĉefa, klasifika || Karelin || 840
|-
|2475 || strato Ĥoĥrjakov 54&lt;/br&gt;strato Krasnodonskaja 61&lt;/br&gt;strato Pervomajskaja 12&lt;/br&gt;strato Respubliko 3&lt;/br&gt;strato la 25-a de Oktobro&lt;/br&gt;strato Respubliko 2 || aŭgusto 1941 — novembro 1944 || kirurgia, terapia || Koĵanov || 700
|-
|1498 || strato Respubliko 17&lt;/br&gt;strato Semakov 10&lt;/br&gt;strato Semakov 17 || junio 1941 — vintro 1942 || ĝenerala kirurgio || Ĉernomirdin&lt;/br&gt;Izelson || 700
|-
|3330 || strato Pervomajskaja 8&lt;/br&gt;strato Volodarskij 42 || la {{dato|8|10|1941}} — la {{dato|16|2|1943}} || ĝenerala kirurgio || Novickij || 700
|-
|3352 || strato Krasniĥ Zor 5&lt;/br&gt;strato Respubliko 36 || la {{dato|8|10|1941}} — aprilo 1944 || neŭrokirurgia&lt;/br&gt;makzela&lt;/br&gt;psikoneŭrologia || Zelenskij || 700
|-
|3518 || ripozejo en parko Olovjannikov || la {{dato|10|8|1942}} — la {{dato|10|8|1946}} || rehabilita || Telkov&lt;/br&gt;Boĉerikov || 200
|-
|- style=&quot; font-weight:bold; &quot; class=&quot;sortbottom&quot;
|}

En 1943 la urbon vizitis la ĉefa kirurgo de la [[Ruĝa Armeo]] [[Nikolaj Burdenko]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюмень — город-госпиталь // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Давиденко
|unua         = А. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 18
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:Бурденко, Николай Нилович|ru]]&lt;/sup&gt;.

== Militkaptitoj ==
{{Ĉefartikolo|Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)}}

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en [[Okcidenta Siberio]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio estis la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]] militkaptitejo. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 05.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

Malgraŭ striktaj instrukcioj kaj reguloj, la sepultado okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945) tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ &lt;sup&gt;[[:ru:Мотревич, Владимир Павлович|ru]]&lt;/sup&gt;, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.


Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 05.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. 

Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Placo de Memoro (Tjumeno)]]
* [[Historia placo (Tjumeno)]]
* [[Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito| ]]</text>
      <sha1>ppi7gd7ytpibrmn5abivk65gsuk5pfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grigorij Indenbaum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953168</id>
    <revision>
      <id>9479611</id>
      <parentid>9476037</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58507" sha1="o1b6qkdy6295sldw79cec2ul71h3bqm" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:10, 9 sep. 2026 (UTC)}}
{{Informkesto politikisto
 |honora titolo       =
 |nomo                = Grigorij Indenbaum
 |honora sufikso      =
 |dosiero             = 
 |grandeco de dosiero =
 |malgranda dosiero   =
 |priskribo           =
 |partio              = [[bolŝevistoj]]

&lt;!-- personaj informoj --&gt;
 |dato de naskiĝo      = 1895
 |loko de naskiĝo      = la Rusia imperio
 |dato de morto        = 1921
 |loko de morto        = [[Tjumeno]], [[Tjumena gubernio]], [[Rusio]]
 |nacieco              = judo
 |edzo/ino             = 
 |rilatoj              = 
 |infanoj              = 
 |sidejo               =
 |alma_mater           = 
 |okupo                = revoluciulo&lt;br/&gt;nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio
 |profesio             = 
 |religio              = 
 |subskribo            =
 |ttt                  =
 |notoj                =
}}
'''Grigorij Samojloviĉ Indenbaum''' (1895, vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mogilova gubernio]], la [[Rusia imperio]] — 1921, Tobolska distrikto, [[Tjumena gubernio]], RSFSR; {{l-ru|Григорий Самойлович Инденбаум}}, denaske '''Girŝ Samuiloviĉ Indenbaum''', {{l-ru|Гирш Самуилович Инденбаум}}) estis rusia [[bolŝevisto]], nutraĵa komisaro de [[Tjumena gubernio]]. Li estis inter la unuaj viktimoj de la [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]], grandparte provokita de lia agado kadre de rigora plenumado de la plano pri rekvizicioj de nutraĵoj, lano kaj aliaj produktoj ĉe lokaj kamparanoj.

== Revolucia agado ==

Grigorij Indenbaum naskiĝis en vilaĝo vilaĝo Cerkoviŝĉe, [[Mogilova gubernio]] en juda kamparana familio. Li finis mezlernejon kaj edukiĝis kiel teknikisto-mekanikisto.  Post komenco de la Unua mondmilito li estis rekrutigita kaj servis en la 8-a grenadista regimento. Li asertis ke tie, en 1915 li aliiĝis al la [[bolŝevistoj]]. En marto 1916 pro kontraŭmilita propagando li estis sendita al fronto, kie daŭrigis subteran politikan agadon. Li estis malsupera suboficiro &lt;sup&gt;[[:ru:Подпрапорщик|ru]]&lt;/sup&gt;. Post la [[Februara revolucio]] li estis membro de regimenta, korpusa kaj armea soldataj komitatoj en la Okcidenta Fronto. Post la [[Oktobra revolucio]] li servis en Minsko kiel vic-mokisaro pri provizado de la Okcidenta provinco kaj Okcidenta Fronto, estis membro de la Minska Provinca Ekzekutiva Komitato de Sovetoj (mallonge {{l-ru|Облискомзап}}). Printempe 1918 plejparto de Minska provinco estis okupita de germanoj, do li iĝis prezidanto de la Smolenska Distrikta Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, membro de distrikta bolŝevista komitato. En novembro 1918 li estis prezidanto de la Roslavla Ekzekutiva Komitato de Sovetoj, distrikta nutraĵa komisaro&lt;ref name=&quot;ШишкинИнденбаум97&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Двадцать первый. Красная весна: Антология архивных и исследовательских материалов о Западно-Сибирском восстании 1921 года
|lasta        = Шишкин
|unua         = В. И.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Г. А. Крамор
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2021
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ишимский музейный комплекс им. П. П. Ершова
|loko         = Ишим
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-85383-8864
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 97
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Post restarigo de la sovetia potenco en Mogilovo, Grigorij Indenbaum estis prezidanto de provina kaj nutraĵa komitatoj. Post okupo de Homelo, li estis membro de la Homela Gubernia Partia Komitato kaj la Gubernia Ekzekutiva Komitato, membro de la prezidio de tiu lasta. En decembro 1919 li estis nomumita estro de la administracio de civilaj nutraĵaj organoj de la Popola Komisariato pri Nutraĵoj de Ukrainio. En februaro 1920, post forpelo de la Deninikin-armeo de Odeso, li iĝis prezidanto de la speciala nutraĵa komitato de Odesa gubernio, membro de la prezidio de la Odesa Gubernia Ekzekutiva Komitato de Sovetoj. Laŭ iuj datumoj li estis delegato de la 5-a Tutlanda Kongreso de la Sovetoj.
membro de la prezidio&lt;ref name=&quot;ШишкинИнденбаум97&quot;/&gt;.

== Nutraĵa komisaro de Tjumena gubernio ==

La {{daton|31|8|1920}} estis eldonita ordono de la nutraĵa komitato de Tjumena gubernio ({{l-ru|Тюменский губпродком}}) pri nomumo de Grigorij Indenbaum kiel gubernia nutraĵa komisaro. Post veni al Tjumeno li ekloĝis en domo N 15 en strato Tomskaja (nun Osipenko). Al Tjumena gubernio estis ordonite provizi al Eŭropa Rusio grandan kvanon da nutraĵoj, do necesis apliki urĝajn kaj striktajn rimedojn. Indenbaum akcentis je forigado de personaro per partiaj, sovetiaj kaj sindikataj aktivuloj kaj altigo de ilia aŭtoritato. La {{daton|2|9}} dum kunsido de lokaj aŭtoritatoj li aprobigis oficialan malpermeson de &quot;ĉikanado de nutraĵistoj&quot; ({{l-ru|травля продработников}}). Al la partiaj kaj sovetiaj organizaĵoj estis sendita ordono helpi al la nutraĵistoj ({{l-ru|продработник}}) kun samtempa malpermeso iel ajn enmiksiĝi je ilia laboro. La ĉefa laboro en la gubernio estis oficiale agnoskita nutraĵa laboro ({{l-ru|продовольственная работа}}). La {{daton|19|10}} estis eldonita cirkulero de la Kasacia Tribunalo de la [[Tutrusia Centra Ekzekutiva Komitato]] (TCEK), kiu verdiktis ke punenda estas ĉiu kiu enmiksiĝas je nutraĵista laboro, evitas partopreni en ĝi, kreas por ĝi obstaklojn, ne plenumas nutraĵistajn ordonojn. Fakte la nutraĵistoj ricevis juran imunecon, eĉ la gubernia [[ĈK]] ne rajtis aresti aŭ puni la nutraĵistojn sen permeso de Grigorij Indenbaum. Prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov oponis tian limigon de sia potenco, sed povis fari nenion&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 35–36
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|25|8}} Lenin sendis al Pjotr Koganoviĉ, la nutraĵa komisaro de Siberio, telegramon &quot;pri kolektado de nutraĵoj&quot;, en kiu estis ordonite aŭtune, ĝis la novjaro plenumi resprktivan planon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g
| titolo = Телеграмма В. И. Ленина продовольственному комиссару Сибири о проведении заготовки продуктов. 25 августа 1920 г.
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2026-09-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = [[Lenin]]
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 1920-08-25
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Elektronika Biblioteko de Historiaj Dokumentoj
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20230717110449/https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/152167-telegramma-v-i-lenina-prodovolstvennomu-komissaru-sibiri-o-provedenii-zagotovki-produktov-25-avgusta-1920-g
| arkivdato = 2023-07-17
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Dum septembro Siberio devus ĉiutage sendi al stokejoj de la Popola Komisariato pri Nutrado (PKN) po 5 kaj en oktobro po 8 karavanoj da nutraĵoj, sed en oktobro oni sendis nur duonon. Pjotr Koganoviĉ postulis plenumi la taskon per plej ferocaj metodoj: &quot;Greno, greno kaj greno [...] Ĉio malhelpas al ĝia plenumo devas esti malaperigita de sur la tero&quot; (){{l-ru|Хлеб, хлеб и хлеб. [...] Всё, что мешает её выполнению, должно быть стёрто с лица земли}})&lt;ref name=&quot;Инденбаум37&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 37
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En Tjumena gubernio novembro estis deklarita &quot;streĉa nutraĵmonato&quot; ({{l-ru|ударный продовольственный месячник}}). Meze de oktobro Indenbaum ordonis aresti prezidantojn de lokaj sovetoj kaj ekzekutivaj komitatoj, en kies areoj la rekvizicioj estas plenumitaj je malpli ol 60%&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Телеграмма советского руководства Тюменской губернии всем продовольственным конторам [середина октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 12–13
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|21|10}} li konstatis ke ĝis nun preskaŭ tute ne venis greno, krudaj materialoj kaj brutaro. Klarigojn de kamparanoj ke ankoraŭ mankas draŝita greno li malaperobis kiel senbazajn kaj ordonis plenumi ĝis la {{dato|10|11}} almenaŭ 60% de la plano kaj ĝis la {{dato|1|12}} — 100%. Lokaj respondeculoj ne plenumintaj tiujn ĉi normojn estis arestendaj. Li alvokis siajn subulojn esti &quot;kruelaj kaj senkompataj&quot; ({{l-ru|будьте жестокими и беспощадными}}) al lokaj aŭtoritatoj, kiuj malhelpas ilin: &quot;ekstermu per fera mano ĉiujn bremsojn, malorganizantajn vian laboron&quot; ({{l-ru|уничтожайте железной рукой все тормозы, дезорганизующие Вашу работу}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Телеграмма советского руководства всем уездным комитетам РКП(б), исполкомам советов, продкомам и продконторам [21 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 14–15
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|28|10}} Indenbaum denove memorigas ke referencoj al la ankoraŭ ne okazinta draŝado estas rifuzataj, la greno devas esti rekviziciita tuj. Krome li insistas je apliko de ne ekonomiaj, sed klasaj kriterioj, kaj postulas en 48 horoj klasifiki ĉiujn kamparanojn je kulakoj, mezuloj kaj malriĉuloj. Unue devas trapasi rekviziciojn kulakoj, poste mezuloj kaj nur en esceptaj kazoj malriĉuloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Обязательное постановление Тюменского губисполкома советов и Губпродкома [28 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 15–16
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen la {{daton|17|11}} li konstatas ke plejparto de lokaj aŭtoritatoj kaj kamparanoj kontraŭas tiun ĉi principon, do ĝi estu aplikata perforte&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума члену коллегии Наркомпрода Л. М. Хинчуку. [г. Тюмень]. 17 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202?query=инденбаум#mode/inspect/page/1/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20–21
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|30|10}} Indenbaum postulas ke nutraĵistoj en ĉiu vilaĝu havu sekretan agenton el lokaj kamparanoj, kiuj spuru agadon de kulakoj kaj raportu pri iliaj provoj kaŝi grenon subtere aŭ en arbaroj. Tiaj kaŝitaĵoj estu konfiskendaj, same kiel la tuta posedaĵo de respektiva kamparano, li mem estas arestenda&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Приказ № 1 Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума Ишимскому уездному продкому и продконторам уезда [30 октября 1920 года] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 18
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tian humoron subtenis raportoj de liaj nutraĵistoj, kiujn dum priserĉadoj trovis multe da greno kaj aliaj varoj ĉe homoj, kiuj asertis ke ili havas nenion por ddoni al la ŝtato, inkluzive ĉe lokaj sovetestroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Доклад Ильинского райпродкомиссара Ишимского уезда Д. Д. Пятижерцева Тюменскому губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Б.м. [Начало декабря 1920 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 31–32
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Reference al la ordono de TCEK de la {{dato|27|9|1920}} kaj telegramo de PKN, la {{daton|22|10}} ordonis militstaton en la gubernia nutraĵkomitato. Rompo de la disciplino estis traktata kiel sabotado.

Li iniciatis establon de nutraĵtribunaloj, kies tasko estis puni kamparanojn, sabotintajn la rekviziciojn. En novembro 1920 la nutraĵtribunalo aranĝis kunsidojn en ĉiuj distriktaj centroj de Tjumena gubernio&lt;ref name=&quot;Инденбаум37&quot;/&gt;.

Inter la nutraĵistoj estis homoj, antaŭe akuzitaj pri rompoj de reguloj kaj trouzoj, tamen foje ili estis revenigitaj kiel taŭgaj por plenumi de tiu ĉi tasko. Matvej Lauris dum la nutraĵa kampanjo en 1919–1920 plurfoje rompis la leĝon, do estis akuzita de la Iŝima Revolucia Komitato, sed ties prezidanto Osvald Grjunberg kaj prezidanto de Iŝima Distrikta Nutraĵa Komitato Ivan Guskov ({{l-ru|Иван Гуськов}}) diris ke iu simple deziras kvitigi personajn kontojn kun Lauris dum efektive li &quot;montris enorman energion&quot; dum la rekvizicioj. La akuzoj estis nuligitaj, la proceso ĉesigita kadre de amnestio okaze de la {{dato|1|5|1920}}. Lauris iĝis konfidulo de Indenbaum kaj estis sendata de li je plej konfliktaj areoj de Iŝima distrikto, kie li plu agis arbitre kaj rezolute&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 37–38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1920 kiel nutraĵistoj estis mobilizitaj 25% de la partiaj aktivuloj de Tjumena gubernio, tamen la nutraĵistoj plu malsufiĉis, la plano pri nutraĵoj estis plenumita je 13%. Origine la nutraĵistoj klopodis admoni, ekde novembro ili transiris al amasa apliko de perforto. Ĉiu kamparano, rifuzinta fordoni la nutraĵojn kontraŭ ŝtataj prezoj, estis konsiderata [[kulako]] kaj traktata respektive kiel klasa malamiko. Komence de decembro 1920 la plano estis plenumita je 23%. Oni longigis la nutraĵkampanjon ĝis la {{dato|20|12}}, poste ĝis la {{dato|1|1|1921}}. Oni aplikis jam plej severajn rimedojn. La {{daton|10|12}} Grigorij Indenbaum per sekreta telegramo al la gubernia plenrajtigito pri nutraĵoj Arĥip Krestjannikov permesis al li apliki plej severajn rimedojn, inkluzive preni en Belova subdistrikto (Iŝima distrikto) po 10 ostaĝojn en ĉiu vilaĝo kaj sendi ilin al devigaj laboroj. Li tamen kontraŭis rekviziciojn de semoj, kio foje okazis. En decembro 1920, dum la 3-a gubernia partia konferenco, oni forte kritikis Indenbaum kaj liajn metodojn. Li responde citis la vortojn de popola komisaro pri nutraĵoj diritajn al la nutraĵistoj: &quot;Vi prenas viajn aĵojn kaj iras al VĈK aŭ vi efektivigas ĉiujn rekviziciojn&quot; ({{l-ru|Или вы собираете вещи и отправляетесь в ВЧК, или вы проводите все развёрстки}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 38–39
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen li plu insistis ke &quot;Aplikado de la armita forto ne devas esti enkondukata kiel sistemo. Necesas fari drastan efektan baton por ke la sono aŭdiĝu tra la tuta distrikto&quot; ({{l-ru|Применение вооруженной силы не должно вводиться как система. Следует производить резкий эффектный удар, чтобы звук раздался по всему району или уезду}}), postulante uzi perforton nur por kaŭzi ŝokon en pli granda areo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Протокол № 53 заседания коллегии Тюменского Губпродкома. [г. Тюмень]. 10 ноября 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463177#mode/inspect/page/2/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La gubernia ĈK malkontente observis agadon de Grigorij Indenbaum kaj ties subuloj, konsiderante ĝin eksterleĝa kaj danĝera pro ekstrema premo kontraŭ la kamparanoj. La {{daton|4|12}} prezidanto de la gubernia kontrola-inspekta komisiono pri efektivigo de nutraĵaj rekvizicioj Arĥip Krestjannikov, membroj de lia komisiono Matvej Lauris kaj Miĥail Gurmin raportis al Grigorij Indenbaum kaj samtempe al la prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj sekretario de la gubernia partia komitato Koĉiŝ ke al vilaĝo Kamenskoj (Iŝima distrikto) venis plenrajtigito de la gubernia ĈK Nikolaj Kuznecov, kolektina plurajn akuzojn kontraŭ ili pro apliko de troa perforto al la kamparanoj, arbitraĵoj, kruda traktado de loĝantaro. Ili postulis protekti ilin de tiaj enmiksiĝoj kaj akuzoj, minacante alikaze ĉesigi sian laboron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Рапорт губернской контрольно-инспекторской комиссии по проведению продразверсток в Ишимском уезде председателю Тюменского губисполкома советов С. А. Новоселову, секретарю губкома РКП(б) Н. Э. Кочишу и губпродкомиссару Г. С. Инденбауму. Каменская волость 4 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463201?query=инденбаум#mode/inspect/page/2/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Kamarado Kuznecov akuzas nin ke ni tro kruele kaj krude traktas la kamparanojn, tio estas ni postulas de ili plenumi la ŝtatrekviziciojn, ne agitas la kamparanojn por plenumi la ŝtatrekviziciojn. Laŭ lia konkludo, niaj agoj estas pli malbonaj ol la fiagado de [[Kolĉak]]. Krome li havas materialojn, ke la komisiono skurĝas kamparanojn kaj postulas por si de la kamparanoj por nutrado rostitan anseraĵon. [...] Ni nun troviĝas inter du fajroj. Unuflanke, al ni oni preskribas kaj ordonas esti senkompataj al ĉiuj, ne plenumantaj ŝtatajn rekviziciojn, kaj la rekvizicioj devas esti senkondiĉe pplenumitaj. Aliflanke, post ni sin trenas la vosto kun stakoj da enketaj materialoj, akuzantaj nin je prirabado de la kamparana greno, krueleco kaj krudeco. Eĉ plenrajtigito de la Iŝima Politburoo kamarado Ĵukov [M. I.] [ersone ĉeeste de ruĝarmeano Prokopjev nomis la taĉmenton Kolĉak-bando.
|aŭtoro = prezidanto de la gubernia kontrola-inspekta komisiono pri efektivigo de nutraĵaj rekvizicioj Arĥip Krestjannikov, membroj de lia komisiono Matvej Lauris kaj Miĥail Gurmin
|verko = Raporto al Grigorij Indenbaum, la prezidanto de la gubernia ekzekutiva komitato Stepan Novosjolov kaj sekretario de la gubernia partia komitato Koĉiŝ
|origina teksto = Тов. Кузнецов обвиняет нас в том, что мы слишком жестоко и грубо обращаемся с крестьянами, т.е. требуем от них выполнить госразверстки, а не агитируем среди
крестьян за выполнение госразверсток. По его заключению, наши поступки хуже колчаковщины. Кроме того, у него имеется материал, что комиссия дерет крестьян плетями и требует себе от крестьян на продовольствие жареной гусятины. [...] Мы теперь находимся между двух огней. С одной стороны, нам предписывают и приказывают быть беспощадными ко всем, не исполняющим государственной разверстки, и разверстка безоговорочно должна быть выполнена. С другой стороны, за нами волочится хвост с кипами следственного материала, обвиняющего нас в ограблении крестьян хлебом*, жестокости и грубости. Даже уполномоченный Ишимского политбюро тов. Жуков [М.И.] лично при красноармейце Прокопьеве обозвал отряд колчаковской бандой.
}}

La {{daton|8|12}} okazis komuna kunsido de la estroj de ĉiuj ĉi institucioj dum kiu ili konkludis ke Kuznecov trouzis la plenpovon, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov diris ke li estos punita. Novosjolov nur petis Indenbaum ke li donu instrukciojn al la nutraĵtaĉmentoj kaj &quot;forte tenu ilin en la manoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Протокол № 57 расширенного заседания Тюменского губернского продовольственного совещания. [г. Тюмень] 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463202#mode/inspect/page/1/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 39–40
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En la sama tago prezidanto de la Berdjugina Subdistrikta Partia Ĉelo Pjotr Rusin rakontis kiel, taskigita de sia partia ĉelo la {{daton|2|12}}, li admonis Indenbaum, argumentante ke postulata nombro de nutraĵoj estas nerealisma kaj aplikataj tiucele rimedoj tro krudaj. Kiel tekstas respektiva protokolo: &quot;al la demando, ĉu estas permeseble meti civitanojn je malvarmaj stokejoj, [Indenbaum] deklaris ke kvankam de la vidpunkto de komunismo tio estas ne permesebla, tamen tio ebligas plenumi nutraĵajn rekviziciojn&quot;({{l-ru|допустимо ли садить граждан в холодные амбары, заявил, хотя это с точки зрения коммунизма недопустимо, но [за]то дает возможность выполнить разверстку}}). Al la riproĉo ke la nutraĵistoj agas same kiel antaŭaj Kolĉak-taĉmentoj, skurĝante kamparanojn, Indenbaum respondis ke ĉiuj liaj subuloj estas komunistoj dum eksaj oficiroj de la Kolĉak-armeoj haveblas inter la sovetiaj altranguloj. Plendoj pri tio ke nutraĵistoj forprenis de kamparanoj surstrate armean uniformon, uzatan kiel vestoj, ankaŭ estis ignoritaj. Al la peto lasi almenaŭ po 13,5 pudoj por persono jare, kiel tion preskribas la normoj, Indenbaum respondis ke neniuj normoj aplikeblas nun, gravas nur plenumi la rekviziciojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Выписка из протокол № 52 общего собрания Бердюжской волостной ячейки РКП(б) Ишимского уезда. Б.м. 8 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463204#mode/inspect/page/2/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 40–41
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ekstrema premo sur la kamparanojn daŭris kaj kreskis. La {{daton|13|12|}} milicano de Teplodubrava subdistrikto Kankov raportis al la estro de la 5-a areo de Iŝima distrikto ke en ilia subdistrikto Indenbaum ordonis meti ĉiujn membrojn de loka soveto al malvarma stokejo, forpreninte de ili feltbotojn dum la frosto atingis 35 gradojn sub nulo. Nutraĵistoj konfiskis ĉe loĝantaro ĉiujn lanajn vestojn, inkluzive ŝtrumpojn, feltbotojn kaj pantalonojn, striglis ŝafajn peltojn ktp, reference al neplenumita plano pri rekvizicio de lano&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Заявление милиционера Теплодубровской волости начальнику 5-го района Ишимского уезда. Б.м. 13 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463211?query=инденбаум#mode/inspect/page/1/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 47–48
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Viculo de Indenbaum, Jakov Majers en decembro 1920 agnoskis ke en Iŝima distrikto, kie la rekviziciojn gvidis li mem, estis rekviziciita la tuta greno, inkluzive la semojn tiel ke la kamparanoj ne povos semi kaj &quot;tio estas netolereble&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463236?query=инденбаум#mode/inspect/page/1/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 63–64
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Nur la {{daton|20|12}}, kiam la plano estis plejparte jam plenumita, dum kunsido de prezidio de la gubernia partia komitato, prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev reference al pluraj atestoj diris ke la agado de la nutraĵkomitato estis malĝusta kaj ke ĝia aprobo fare de la 3-a gubernia partia kongreso estis eraro. Responde al tio Grigorij Indenbaum agnoskis ke okazis certaj eraroj kaj trouzoj, kiuj estas esplorindaj, la kulpuloj estas punindaj. La aliaj subtenis lin, inkluzive prezidanton de la gubernia ĈK Pjotr Studitov. Sed efektive sekvis nenio. Neniu estis punita kaj kiam laborista-kamparana inspekto de Iŝima distrikto sendis sian reprezentanton al Moskvo por raporti pri la okazaĵoj, li estis arestita de la guberniaj aŭtoritatoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Протокол № 4 заседания президиума Тюменского губкома РКП(б). г. Тюмень 20 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463222?query=инденбаум#mode/inspect/page/2/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 54–56
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|30|12}} Indenbaum mem atentigas siajn subulojn ke la semoj ne devas esti rekviziciitaj, kvankam oni raportis al ili ke foje tion faras lokaj sovetoj &quot;por faciligi sian laboron&quot;, kaj avertas ke tio estas la ekstrema rimedo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Приказ № 57 Тюменского губисполкома и губпродкома. г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 67
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Samtage aperas komuna ordono de la ekzekutiva, partia kaj nutraĵa komitatoj, en kiu oni atentigas ke la arestoj kaj konfiskado dum la rekvizicioj estas la plej severaj rimedoj aplikeblaj en ekstremaj situacioj dum  bati la kamparanojn estas strikte malpermesite&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Приказ № 58 Тюменского губисполкома, губпродкома и губкома РКП(б). г. Тюмень 30 декабря 1920 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 67
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence de decembro 1920 dum la 2-a Tjumena Gubernia Kongreso de la Sovetoj li estis elektita kiel membro de la Tjumena Gubernia Ekzekutiva Komitato, la {{daton|14|12}} li iĝis membro de ties prezidio.

La {{daton|6|1|1921}} oni raportis ke Tjumena gubernio liveris 6,6 milionojn da [[pudo]]j da greno ({{unuo|108108|tunoj}}), plenuminte la grenan planon je 102%, tiun pri oleaj semoj je 150%&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума руководству Наркомпрода. г. Тюмень. 7 января 1921. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 78–79
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kamparanoj estis ekstreme malkontentaj, en januaro komenciĝis protestoj kaj tumultoj, do Grigorij Indenbaum, prezidanto de la gubernia ĈK Pjotr Studitov kaj prezidanto de la gubernia laborista-kamparana inspekto Nikolaj Ĉertiŝĉev kune veturis al Lokta subdistrikto (Iŝima distrikto) kie laŭdire komenciĝis ribelo. Ili ne trovis la ribelulojn, sed vidis plurajn ĉarojn kun rekviziciitaj nutraĵoj, do konkludis ke ĉio daŭras laŭplane. En januaro 1921 komenciĝis rekvizicioj de semoj ({{l-ru|семенная продразвёрстка}}), kiun Indenbaum proponis efektivigi &quot;milite, kun ĉiuj rimedoj de devigado&quot; ({{l-ru|по-военному, со всеми мерами принуждения}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 39–40
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Meze de januaro 1921 aperis ordono fordoni ankaŭ la tutan semaron kaj stoki ĝin je komunaj stokejoj por pli efika kaj egala distribuado dum la semado&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Приказ № 2 Тюменского губкомитета по расширению посевной площади. г. Тюмень. [Середина января 1921 г.] // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 91–92
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|26|1|1921}} Grigorij Indenbaum sendis telegramon al [[Lenin]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Телеграмма Тюменского губпродкомиссара Г. С. Инденбаума председателю Совнаркома В. И. Ленину. [г. Тюмень] 26 января 1921 г. // Сибирская Вандея: [В 2 кн.]
|lasta        = &lt;!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --&gt;
|unua         = &lt;!-- resta de la nomo: L. L. --&gt;
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = А. Н. Яковлев, В. И. Шишкин
|aliaj        = Т. Эммонс
|url          = https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/463286#mode/inspect/page/1/zoom/4
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Россия. XX век. Документы
|volumo       = 2
|dato         = 2001
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Международный фонд «Демократия»
|loko         = Москва
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-85646-045-6
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 91–92
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Vian bataltasskon pri kargado de greno je dekkvin nutraĵitineroj al Jekaterinburgo, adreso: distribuejo de popolkomisariato pri nutrado estas plenumita. Mi komencis al kargado de la dua bataltasko de la greno {{unuo|250000|[[pudo]]j}} [{{unuo|4095,12|tunoj}}] al Moskvo, popolkomisariato pri nutrado. Kargadon de viando je ok nutraĵitineroj mi estas finanta. Fortigu salsendon de vagonoj al linio [[Omsko]] — [[Ĉelabinsko]].
|aŭtoro = Grigorij Indenbaum
|verko = Telegramo de la Tjumena gubnutraĵkomisaro G. S. Indenbaum al prezidanto de la Konsilio de Popolaj Komisaroj V. I. Lenin [la {{dato|26|1|1921}}]
|origina teksto = Ваше боевое задание по погрузке хлеба в количестве пятнадцати продмаршрутов в Екатеринбург, адрес: распредбаза наркомпрода, — выполнено. Приступил к погрузке второго боевого задания хлеба* [в] 250 000 пудов в Москву, наркомпрод. Погрузку мяса в счет восьми продмаршрутов на этих днях заканчиваю. Усильте подачу вагонов на линию Омск — Челябинск.
}}

Komence de februaro 1921 Grigorij Indenbaum estas nomumita prezidanto de la Malsupra Oba-Irtiŝa Provinca Administracio pri Fiŝindustrio ({{l-ru|Низовое Обь-Иртышское областное управление рыбными промыслами}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 39
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum inspekta vojaĝo al vilaĝo Karaĉino (Tobolska distrikto), kie Indenbaum planis rakonti al la kamparanoj pri la sema rekvizicio, li estis kaptita de ribeluloj, kruele batita, kaj murdita 3 [[versto]]jn ({{unuo|3,2|km}}) for de la vilaĝo. Vundita poŝtisto venis al Tobolsko por raporti tion. Taĉmento subestre de Avraamij Demjanov, prezidanto de la Tobolska Distrikta Ekzekutiva Komitato kaj Jevdokim Trostinskij, estro de la 3-a bataliona distrikto de la Tjumena Regimenta Distrikto de la Eksterordinaraj Trupoj ({{l-ru|части особого назначения}}) eekveturis al Karaĉino, sed en vilaĝo Ŝiŝkovo ĝi estis atakita de ribeluloj kaj retiriĝis&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Тюменский губпродкомиссар Г. С. Инденбаум // Возрождение исторического центра г. Тюмени. Тюмень в прошлом, настоящем и будущем. Тезисы докладов и сообщений научно-практической конференции
|lasta        = Ильдер
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = Московкин В. В.
|redaktinto   = В. В. Московкин
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2002
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5881312597
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 40
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

== Vidu ankaŭ ==
* [[Militkomunismo]]
* [[Okcidentsiberia kamparana ribelo]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
{{Projektoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Indenbaum, Grigorij}}

[[Kategorio:Rusiaj judoj]]
[[Kategorio:Politikistoj de Tjumeno]]
[[Kategorio:Okcidentsiberia kamparana ribelo]]
[[Kategorio:Bolŝevikoj]]
[[Kategorio:Judaj socialistoj]]
[[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio]]
[[Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]]
[[Kategorio:Rusia Enlanda milito en Tjumena (Tobolska) gubernio]]</text>
      <sha1>o1b6qkdy6295sldw79cec2ul71h3bqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Celeus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953398</id>
    <revision>
      <id>9479261</id>
      <parentid>9474613</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28019" sha1="nua3hl2fdnyx0zqvghwlqubxkus359i" xml:space="preserve">{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Celeus''
|koloro = pink
|dosiero = Flickr - Rainbirder - Chestnut Woodpecker (Celeus elegans).jpg
|dosiero larĝo=240px
|priskribo de dosiero = [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans'')
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Pegedoj]] ''Picidae''
|genro = '''''Celeus'''''
|genro aŭtoritato = [[Friedrich Boie|F. Boie]], 1831
|specioj de subdivizio = genroj
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

'''''Celeus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko, kie ili troviĝas en tropikaj kaj subtropikaj arbaroj. La genro enhavas 13 nuntempajn speciojn. Unu, la [[Brazila pego]]  (''C. obrieni''), estis konsiderita [[formortinta]] ĝis oni kaptis specimenon en 2006.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite journal|year=2006|title=''Celeus obrieni''. 80 anos depois|journal=Atualidades Ornitologicas|volume=134|issue=Ivaipora-PR Brasil|last1=Prado|first1=A.D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal | last1=Leite | first1=G.A| last2=Pinheiro| first2=R.T.|last3=Marcdino| first3=D.G.| last4=Figueira| first4=J.E.C|last5=Delabie|first5=J.H.C|year=2013|title=Foraging behaviour of Kaempfer's woodpecker ''(Celeus obrieni)'' a bamboo specialist| journal=The Condor| volume=115| issue=2| pages=221–229| doi=10.1525/cond.2013.120062| s2cid=84327719| doi-access=free}}{{open access}}&lt;/ref&gt;

La specioj de tiu genro estas mezgrandaj, kun longo de 19–32 cm (la [[Eleganta pego]] (''Celeus elegans''), estas la plej longa), kaj pezas inter 63 kaj 172 g. Ilia plumaro havas limigitan gamon da koloroj, kaj la kapo kaj kresto estas plejparte pli helaj. La piedoj, vosto, lango kaj beko de tiuj birdoj estas adaptitaj al la specialigitaj rimedoj necesaj por ilia supervivado kaj reproduktado (ekzemple nestlokoj kaj grandaj manĝoprovizoj). Ili estas konstantaj loĝantoj kaj ne migras. Ili estas ĝenerale insektovoraj, sed manĝas ankaŭ semojn kaj fruktojn. La birdoj estas monogamaj, kaj ambaŭ seksoj kunhavas la respondecon pri la nesto kaj la [[kovado]]. Iuj specioj nestas komunume. Multaj vivas proksime de homoj, sed estas konsiderataj damaĝaj en agrikulturaj areoj.&lt;ref name=&quot;Winkler&quot;&gt;{{cite book|last1=Winkler|first1=H|last2=Christie|first2=D|last3=Nurney|first3=D|title=Woodpeckers A Guide to the Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World|year=1995|publisher=Russel Friedman Books|location=South Africa | isbn=978-0-9583223-7-9 |pages=7–13, 326–336 |edition=1st}}&lt;/ref&gt;
[[File:Celeus obrieni.jpg|thumb|[[Brazila pego]] (''Celeus obrieni'')]]

== Taksonomio==
La genron ''Celeus'' enkondukis la germana zoologo [[Friedrich Boie]] en 1831.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last=Boie  | first=Friedrich  | author-link=Friedrich Boie | year=1831 | title=Bemerkungen über Species und einige ornithologische Familien und Sippen | journal=Isis von Oken | volume=1831 | language=de  | at=Cols 538–548 [542]| url=https://biodiversitylibrary.org/page/27512958 }}&lt;/ref&gt; La [[tipa specio|tipan specion]] poste difinis la angla zoologo [[George Robert Gray]] en 1840 kiel la [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'').&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1840 | title=A List of the Genera of Birds: with an Indication of the Typical Species of Each Genus | place=London | publisher=R. and J.E. Taylor | page=55 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/13668972 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-list of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=122 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/14477555 }}&lt;/ref&gt; La ​​genronomo devenas de la malnovgreka vorto ''keleos'', kiu signifas &quot;verda pego&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n96 96] }}&lt;/ref&gt; Ĝi koincidas kun la latina nomo de [[Keleo]], reĝo en la [[helena mitologio]].

Ĉi tiu genro apartenas al la tribo ''Picini'' en la [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' de la familio de pegoj, Pegedoj aŭ ''[[Picidae]]''.&lt;ref name=shakya&gt;{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}&lt;/ref&gt; La plej multaj el la 13 specioj de ''Celeus'' estas plurtipaj; esceptoj estas la monotipaj specioj ''C. castaneus'', ''C. galeatus'' kaj ''C. obrieni''. Markoj sur la kapo estis la ĉefa diagnoza trajto por la taksonomio, ĝis lastatempaj analizoj pri [[molekula filogenetiko]] kaŭzis ŝanĝojn en la specilisto. En sia DNA-analizo de ĉi tiu genro, Benz kaj Robbins (2011) identigis la speciojn ''C. loricatus - C. torquatus'' kiel bazajn taksonojn.&lt;ref name=&quot;Molec&quot;&gt;{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|title=Molecular phylogenetics, vocalizations, and species limits in ''Celeus'' woodpeckers (Aves: Picidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2011 | volume=61|issue=1|pages=29–44|doi=10.1016/j.ympev.2011.05.001|pmid=21596145|bibcode=2011MolPE..61...29B }}&lt;/ref&gt; Lastatempa DNA-analizo reklasifikis la rufan pegon, kiun oni antaŭe supozis aparteni al ''Celeus'', kiel ''Micropternus brachyurus''.&lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Micropternus brachyurus'' |volume=2016 |article-number=e.T22681314A92901215 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681314A92901215.en |access-date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2018 |title=''Celeus obrieni'' |volume=2018 |article-number=e.T22731646A131330745 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22731646A131330745.en |access-date=12a de Novembro 2021}}&lt;/ref&gt; Individuo de la subspecio Kaatinga pego (''C. spectabilis obrieni'') (antaŭe supozata formortinta) estis kaptita per nebulreto fare de A.D. Prado en [[Tocantins]] en 2006, kaj en 2008 ĝi estis levita al la rango de aparta specio, nome la pego de Kaempfer aŭ [[Brazila pego]] (''C. obrieni'').&lt;ref name=&quot;Cheklist&quot;&gt;{{cite web|last1=Clements Checklist|title=Cornell lab of Ornithology|url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/overview-august-2015/|website=Cornell lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}&lt;/ref&gt; La sudazia [[Rufa pego]] (''Micropternus brachyurus'') estas kurioza aparta specio, kiu antaŭe ankaŭ estis klasifikita en ''Celeus''. Tamen, ĝia simileco ŝajnas esti rezulto de [[konverĝa evoluo]], ĉar ĝi eĉ ne ŝajnas aparteni al la sama tribo de ''Picinae'' kiel ''Celeus''.

La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=10a de Aŭgusto 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo  !! Distribuado
|-
|[[File:Cinnamon woodpecker (Celeus loricatus mentalis) female making hole in tree.jpg|120px]] ||[[Cinama pego]] || ''Celeus loricatus'' ||Kolombio, Kostariko, Ekvadoro, Nikaragvo kaj Panamo
|-
|[[File:Celeus undatus - Waved woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Onda pego]] || ''Celeus undatus'' || Surinamo; Brazilo inkluzive de insulo Marajo, Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Franca Gujano, Peruo, kaj Venezuelo.
|-
|[[File:Chestnut-coloured Woodpecker.jpg|120px]] || [[Kaŝtana pego]] || ''Celeus castaneus'' || Belizo, Kostariko, Gvatemalo, Honduro, Meksiko, Nikaragvo kaj Panamo.
|-
|[[File:Celeus elegans Chestnut Woodpecker.jpg|120px]] ||[[Eleganta pego]] || ''Celeus elegans'' || Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj suden ĝis Ekvadoro, Bolivio kaj norda kaj okcidenta Brazilo, kaj sur Trinidado.
|-
|[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|120px]] ||[[Palkresta pego]] || ''Celeus lugubris'' ||centra Bolivio kaj la regiono Pantanalo en sudokcidenta Brazilo; ankaŭ en centra Paragvajo kaj la limregiono de norda Argentino. 
|-
|[[File:Celeus flavescens -Horto Florestal, Sao Paulo, Brazil -male-8.jpg|120px]] || [[Blondkresta pego]] || ''Celeus flavescens'' ||Brazilo, sudorienta Paragvajo kaj ekstrema nordorienta Argentino. 
|-
|[[File:Celeus ochraceus - Ochre-backed Woodpecker (male); Arari; Maranhão, Brazil.jpg|120px]] || [[Okra pego]] || ''Celeus ochraceus'' ||orienta Brazilo.
|-
|[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|120px]]  || [[Kremkolora pego]] || ''Celeus flavus'' ||Kolombio, Venezuelo kaj la Gujanoj ĝis Peruo, Bolivio kaj la orienta parto de Brazilo
|-
|[[File:Celeus spectabilis.jpg|120px]] || [[Rufkapa pego]] || ''Celeus spectabilis'' ||okcidenta baseno de Amazono en norda Bolivio, malproksima sudokcidenta Brazilo (Acre), orienta Ekvadoro kaj orienta Peruo.
|-
|[[File:Celeus obrieni.jpg|120px]] || [[Brazila pego]] || ''Celeus obrieni'' ||Brazilo.
|-
|[[File:Celeus torquatus - Ringed woodpecker (male).jpg|120px]] || [[Nigrabrusta pego]] || ''Celeus torquatus'' ||norda Brazilo, Franca Gujano, Gujano, Surinamo kaj okcidenta Venezuelo.
|-
|[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|120px]] || [[Kaska pego]] || ''Celeus galeatus'' ||nordorienta Argentino, sudorienta Brazilo kaj orienta Paragvajo.
|-
|}
La reta eldono de ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' disigis la specion [[Nigrabrusta pego|Nigrabrustan pegon]], kreante du pliajn speciojn: la amazonan nigrabrustan pegon (''Celeus occidentalis'') kaj la atlantikan nigrabrustan pegon (''Celeus tinnunculus''). Neniu el tiuj disigoj estis subtenata de la rezultoj de molekul-genetikaj studoj.&lt;ref&gt;{{cite web | last1=del Hoyo  | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Amazonian Black-breasted Woodpecker (''Celeus occidentalis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467479 | access-date=10 August 2019 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last1=del Hoyo  | first1=J. | last2=Collar | first2=N. | last3=Sharpe | first3=C.J. | last4=Christie | first4=D.A. | year=2019 | title=Atlantic Black-breasted Woodpecker (''Celeus tinnunculus'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J. | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | work=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | url=https://www.hbw.com/node/467480 | access-date=10a de Aŭgusto 2019 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; Tiuj disigoj ne estis adoptitaj de la reta eldono de ''[[The Clements Checklist of Birds of the World|Clements Checklist of Birds of the World]]'', prizorgata de ornitologoj ĉe la [[Universitato Cornell]],&lt;ref&gt;{{ cite web | title=Clements Checklist | url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/ | publisher=Cornell Lab of Ornithology | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}&lt;/ref&gt; nek en la listoj prizorgataj de la [[Usona Ornitologia Societo]].&lt;ref&gt;{{ cite web | title=Checklist of North and Middle American Birds | publisher=American Ornithological Society | url=http://checklist.aou.org/ | access-date=9a de Aŭgusto 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite web | title=A Classification of the Bird Species of South America: Part 5. Trogoniformes to Psittaciformes | publisher=American Ornithological Society | url=http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline05.htm | access-date=9a de Aŭgusto 2019 }}&lt;/ref&gt;

==Aspekto==
[[File:Dryocopus galeatus - Helmeted Woodpecker (female).JPG|thumb|Ino de [[Kaska  pego]] iam ''(Dryocopus galeatus)'' - nun ''(Celeus galeatus)'']]
La birdoj de la genro ''Celeus'' ĝenerale pezas inter 63 kaj 172 g; la plej peza de tiu genro estas la subspecio skvambrusta pego (''C. undatus grammicus''). La longo, de la pinto de la beko ĝis la pinto de la vosto, estas inter 19 kaj 32 cm. Ili ĝenerale ne montras [[seksa duformismo|seksan duformismon]] kaj evoluigis specialigitan morfologion konforman al sia unika vivmaniero.&lt;ref name= Winkler /&gt;

La beko diferencas de tiu de aliaj pegoj pro tio, ke ĝi estas ĉefe kurba, ne longa, kaj sen plumoj ĉe la naztruoj. Kiel ĉe aliaj pegoj, ĝia beko havas tranĉeĝon similan al [[ĉizilo]]. Fortika ramfoteko&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rhamphotheca|url=http://www.britannica.com/topic/rhamphotheca|website=Encyclopædia Britannica|access-date=15a de Marto 2016}}&lt;/ref&gt; kaj kompleksaj mikrostrukturoj plifortigas la bekon por frapado kaj borado.&lt;ref name=Winkler /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal| last1=Wang| first1=LiZhen| last2=Lu| first2=Shan| last3=Liu| first3=XiaoYu|last4=Niu|first4=XuFeng|last5=Wang|first5=Chao|last6=Ni|first6=YiKun|last7=Zhao|first7=MeiYa|last8=Feng|first8=ChengLong|last9=Zhang|first9=Ming|last10=Fan|first10=YuBo|title=Biomechanism of impact resistance in the woodpecker's head and its application| journal=Science China | year=2013 | volume=56 | issue=8| pages=715–719|doi=10.1007/s11427-013-4523-z| pmid=23838811|doi-access=free}}{{open access}}&lt;/ref&gt; La vosto evoluis por subteno, alkroĉiĝo kaj grimpado, funkciante kiel tria gambo aŭ tripiedo. La [[pigostilo]] (vostaj vertebroj) estas pli granda por ebligi la ligon de fortaj vostmuskoloj, kaj ĝi estas pli-malpli rigida. Ekzistas ses paroj da vostoplumoj, el kiuj la mezaj havas fortajn centrajn tigojn por kroma subteno.&lt;ref name= Winkler /&gt; La piedoj estas [[daktileco|zigodaktilaj]], kun kapabloj por [[Surarba moviĝemo|arbogrimpado]], kaj tial adaptitaj ankaŭ al grimpado sur vertikalaj surfacoj; tamen, ili ne estas tiom specialigitaj por tiu celo kiel tiuj de aliaj pegoj. La unua fingro estas mallonga, dum la kvara fingro estas pli mallonga ol la ceteraj du fingroj aŭ havas egalan longon al ili. La plej multaj specioj en tiu genro moviĝas per [[Dupiedulo|dupieda saltado]] sur vertikalaj kaj horizontalaj surfacoj. La ungegoj evoluis por grimpado.&lt;ref name=Winkler /&gt;
[[File:Celeus castaneus -Costa Rica -male-8.jpg|thumb|left|Masklo de [[Kaŝtana pego]] ''(Celeus castaneus)'', Kostariko]]

Specioj de la genro ''Celeus'' uzas sian [[lango]]n por kapti manĝaĵon. La lango estas longa kaj kapabla je flankaj movoj. Pro sia longo, la lango ne havas la kutiman retraktan muskolon troveblan ĉe la plej multaj birdoj; anstataŭe, ekzistas longa langomuskolo (la ''Branchiomandibularis'') kune kun ostoj de la hioida korno, kiuj ebligas pli grandan antaŭenpuŝon de la lango.&lt;ref name=&quot;Funct&quot;&gt;{{cite journal|last1=Bock|first1=Walter J.|title=Functional and evolutionary morphology of woodpeckers | journal=Ostrich|year=1999|volume=70|issue=1|pages=23–31|doi=10.1080/00306525.1999.9639746|bibcode=1999Ostri..70...23B }}&lt;/ref&gt; Dum la retirado, tiu longa lango povas envolviĝi ĉirkaŭ la okulkavo, inter la kranio kaj la haŭto.&lt;ref name= Winkler /&gt;
&lt;ref name=&quot;Cornell&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.birds.cornell.edu/wp_about/biology.html|title=Cornell Lab of Ornithology|website=Cornell Lab of Ornithology|access-date=12a de Marto 2016}}&lt;/ref&gt;

La krestoj estas tufaj, malglataj aŭ pintaj laŭ tipa pegeca maniero; kune kun la flugil- kaj korpo-plumoj, ili montras kaŝtanbrunajn, nigrajn kaj kremkolorajn nuancojn (kelkaj preskaŭ flavaj). Ekzistas diversgrada transversa strieco (strioj de plumkoloro), kaj la markoj de [[seksa duformismo]] troviĝas ĉefe inter la beko, la okulo kaj la mentono ĉe la maskloj. Tiuj seksaj markoj estas kutime ruĝaj. La oleoglando estas aparte granda ĉe tiu genro.&lt;ref name=Winkler /&gt; Oni observis konverĝon de plumaro ĉe diverĝaj genlinioj, eble kiel formon de teritoria [[kamuflimito]], sed ĝis nun oni ne atingis definitivajn konkludojn.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Benz|first1=Brett W.|last2=Robbins|first2=Mark B.|last3=Peterson|first3=A. Townsend|title=Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year= 2006| volume=40| issue=2|pages=389–399|doi=10.1016/j.ympev.2006.02.021|pmid=16635580|bibcode=2006MolPE..40..389B }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;strike&quot;&gt;{{cite journal|last1=Lammertink|first1=Martjan|last2=Kopuchian|first2=Cecilia|last3=Brandl|first3=Hanja B.|last4=Tubaro|first4=Pablo L.|last5=Winkler|first5=Hans|title=A striking case of deceptive woodpecker colouration: the threatened Helmeted Woodpecker ''Dryocopus galeatus'' belongs in the genus ''Celeus''|journal=Journal of Ornithology|year=2015| volume=157| issue=1| pages=109–116| doi=10.1007/s10336-015-1254-x|s2cid=18767414|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-2-cd46zsnmh5gy6|hdl=11336/27098|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Distribuado kaj habitato ==
[[File:Celeus lugubris Pale-crested Woodpecker.JPG|thumb|dekstre|[[Palkresta pego]] (''Celeus lugubris'')]]
La Nigrabrusta pego (''Celeus torquatus''), la Eleganta pego (''Celeus elegans'') kaj la Kremkolora pego (''Celeus flavus'') estas vaste disvastigitaj tra norda Sud-Ameriko, dum la ceteraj specioj havas pli limigitajn areojn, etendiĝantajn de Mez-, Sud- kaj Orient-Ameriko ĝis okcidenta Panamo. La [[baseno de Amazono]] gastigas la plej grandan specian diversecon de la genro ''Celeus''.&lt;ref name=Molec /&gt; Specioj de ''Celeus'' loĝas en diversaj mediaj regionoj kaj kondiĉoj, ekde humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj arbarrandoj, marĉoj kaj forte degraditaj arbaraj areoj ĝis [[savano]]j, kie troveblas iuj specioj.&lt;ref name=Molec /&gt;&lt;ref name=Winkler /&gt; Rimarkindas, ke la Palkresta pego (''Celeus lugubris'') preferas la sekajn arbarojn de [[Ĉako]], duon-kadukiĝintajn arbarojn kaj la arbarojn de ''[[Cerrado]]'', dum la Rufkapa pego (''Celeus spectabilis'') kaj la Pego de Kaempfer (''Celeus obrieni'') preferas bambuajn arbarojn. La specioj troviĝas de marnivelo ĝis alteco de 1 100 m.&lt;ref name=Winkler /&gt;

== Kutimaro kaj ekologio==
=== Manĝado===
La genro ''Celeus'' okupas [[ekologia niĉo|ekologian niĉon]] de manĝoserĉado (precipe formikoj kaj termitoj).&lt;ref name= Molec /&gt; La plej multaj specioj serĉas manĝaĵon dumtage, dum la kaska pego (''C. galeatus'') estas konata kiel [[krepuskema]].&lt;ref name=strike /&gt; La dieto varias inter la specioj, sed povas inkluzivi artikulojn, larvojn de ligno-borantaj insektoj, formikojn kaj termitojn, plantmaterialon, fruktojn kaj berojn, nektaron kaj [[sevo]]n. Iuj specioj de ''Celeus'' serĉas manĝaĵon simpatrie kun aliaj specioj, ĉar la konkurenco pri manĝaĵo estas limigita pro iliaj specialigitaj strategioj de manĝoserĉado.&lt;ref name=Winkler /&gt;&lt;ref name=strike/&gt; La rufkapa pego (''C. spectabilis'') kaj la Brazila pego (''C. obrieni'') manĝas formikojn el bambuaj tigoj.&lt;ref name=strike /&gt; Ili trovas predon per vidado aŭ per sonoj produktataj de esploraj frapetoj. La birdoj de la genro ''Celeus'' similas al aliaj genroj de la familio ''Picidae'' pro sia uzado de &quot;[[amboso]]j&quot; kaj iloj por la pretigo de manĝaĵo. Arbo-forkoj (ambosoj) estas uzataj de tiu genro por teni manĝaĵon dum la pretigo, ekzemple por forigi ŝtonetojn el beroj. Iuj specioj stokas manĝaĵon en la areo de la amboso.&lt;ref name=Winkler /&gt;

Manĝomanovroj inkluzivas sondadon per la beko kaj lango, bekadon por esplorado kaj elfosado, ĉizadon, spionadon aŭ levilon por akiri manĝaĵon. ''Celeus'' uzas korpajn manovrojn kiel ekzemple kolektado, etendiĝo kaj pendumado por atingi manĝaĵon. Martelado aŭ kontinua bekado povas esti asociitaj kun manĝotrovado. Veterprotektitaj kavaj ripozejoj kaj stabila provizo de formikoj kaj ŝelinsektoj ebligas manĝadon dum la tuta jaro.&lt;ref name=&quot;For&quot;&gt;{{cite journal|last1=Askins|first1=Robert A.|title=Foraging ecology of temperate-zone and tropical woodpeckers| journal=Ecology|year=1983|volume=64|issue=4|pages=945–956|doi=10.2307/1937215|jstor=1937215|bibcode=1983Ecol...64..945A |url=https://digitalcommons.conncoll.edu/biofacpub/7|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Kelkaj ''Celeus''-oj manĝas surtere kaj tio estas konsiderata sekundara evolua adaptiĝo.&lt;ref name=For /&gt; Fekaĵoj estas tipe hokformaj. ''Celeus''-oj estas oftaj trinkantoj, akirante akvon ĉefe el malgrandaj flakoj en arboforkoj, sed ankaŭ estas konataj pro tio, ke ili iras surgrunden por akvo.&lt;ref name=Winkler /&gt;

=== Reproduktado ===
[[File:Celeus flavus, Cream-colored Woodpecker.jpg|thumb|maldekstre|[[Kremkolora pego]] (''Celeus flavus'')]]
Ĉe la genro ''Celeus'', la inoj iniciatas la pariĝan ceremonion, kiu kutime okazas proksime de la nesto. Tiu ceremonio povas komenciĝi antaŭ la finkonstruo de la nesto; la [[reprodukta sezono]] (kiu rimarkeble varias inter la specioj) povas daŭri inter 2 kaj 6 monatojn.&lt;ref name=Winkler /&gt; Birdoj de la genro ''Celeus'' estas nedeterminitaj ovodemetantoj. La kontribuo de la masklo al la nestokonstruado kaj idozorgado malfaciligas plurnestan [[poligamio]]n por tiu genro, kiu estas esence monogama. Iuj specioj de ''Celeus'' konstruas siajn nestojn ene de la nestoj de arbaj insektoj.

La ovoj estas kutime blankaj, demetataj ĉiutage, kaj povas esti longformaj aŭ sferaj. La ŝeloj de iuj specioj estas pli maldikaj ol tiuj de aliaj. La ovaro konsistas el 2 ĝis 7 ovoj; la idoj eloviĝas blindaj kaj senplumaj. La maskloj kutime zorgas pri la idoj dum la nokto, dum ambaŭ gepatroj kunhavas la zorgadon dum la tagaj horoj. La kovado estas mallonga, kutime 15–20 tagojn longa, kaj la idoj povas resti en la nesto ĝis 30 tagojn post la eloviĝo.&lt;ref name=Winkler /&gt; Oni ne povas distingi la sekson de la idoj de tiuj specioj.&lt;ref name=&quot;paleon&quot;&gt; Manegold, Albrecht; Louchart, Antoine (2012). &quot;Biogeographic and paleoenvironmental implications of a new woodpecker species (Aves, Picidae) from the early Pliocene of South Africa&quot;. ''Journal of Vertebrate Paleontology''. 32 (4): 926–938. Bibcode:2012JVPal..32..926M. doi:10.1080/02724634.2012.664597. S2CID 85421020.&lt;/ref&gt; La ​​idoj restas kun la gepatroj ĝis la reprodukta sezono de la sekva jaro; iuj restas por helpi pri la nova idaro.

=== Truoj kaj nestoj ===
La plej multaj birdoj de la genro ''Celeus'', kiel aliaj membroj de la familio de pegedoj, havas la karakterizan kapablon elfosi nestotruon en vivantaj aŭ freŝe mortintaj arboj, kiuj havas malmolan eksteran lignon kaj molan internon.&lt;ref name=&quot;nests&quot;&gt;{{cite journal|last1=Kratter|first1=Andrew W.|title=The nests of two bamboo specialists: ''C. spectabilis'' and ''Cercomacra manu''|journal=Journal of Field Ornithology | year=1998 | volume=69 |issue=1|pages=37–44|access-date=14a de Marto 2016 | url=https://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/jfo/v069n01/p0037-p0044.pdf }}&lt;/ref&gt; Tiu procezo povas daŭri ĝis du semajnoj. Iuj specioj elfosas truojn en [[bambuo]], dum aliaj nestas en arbaj nestoj de formikoj aŭ termitoj.&lt;ref name=nests/&gt; Oni elektas arbojn konsiderante la lokon, la habitaton kaj la vetercirkonstancojn. La laboro komenciĝas per elfosado de la malmola ekstera ligno, sekvata de la forigado de pecetoj el la mola interna ligno por krei cilindran kavon. La lignopecoj estas aŭ forigataj el la interno de la arbo aŭ lasataj kiel nestmaterialo, kiu estas forigata laŭbezone kiam ĝi malpuriĝas.&lt;ref name=Winkler/&gt; Jam ekzistantaj nestoj estas reuzataj por nestado aŭ kiel rifuĝejo. Informoj pri la dimensioj de la nestoj estas limigitaj, sed oni raportis pri truo kun diametro de 50 mm kaj kavo kun profundo de 150–300 mm.&lt;ref name=nests /&gt; Oni registris nestojn je altoj inter 0,9 m kaj 30 m.&lt;ref name=Winkler /&gt;

=== Memmontrado kaj plumaranĝado ===
''Celeus''-birdoj montras delokiĝajn movojn kiel frapado, bekado kaj tamburado, intencajn movadmonstraĵojn (ekz. rigardante flanken antaŭ ol formoviĝi) kaj teritoriajn kaj seksajn montrojn.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=De Kiriline Lawrence|first1=Louise|title=A Comparative Life-History Study of Four Species of Woodpeckers|journal=Ornithological Monographs| year=1967| issue=5| pages=1–156|doi=10.2307/40166747 | jstor=40166747 }}&lt;/ref&gt; [[Surarba moviĝemo|Arbara ripozo]] kaj uzo de nestotruoj por retiriĝo estas oftaj. Akvobanado kaj sunbanado estis observitaj, sed polvobanado estas malofta. ''Celeus''-birdoj ŝvebas plumojn dum dormado. Oni faras plumaranĝadon ĉiutage per oleo uzata de la [[Uropiga glando|oleglando]] por veterprotekti plumojn kaj protekti kontraŭ haŭto kaj plum-[[akaro]]j. Piedfingroj estas flegataj, kaj arboj estas uzataj por bekopurigado. Pasiva kaj aktiva [[formikumo]] estis rimarkita ĉe kelkaj specioj.&lt;ref name=Winkler /&gt;

== Rilato kun homoj ==
[[File:Celeus flavescens - Blond-crested Woodpecker (male).JPG|thumb|right|Masklo de [[blondkresta pego]] (''Celeus flavescens'')]]
Pegoj kutime estas amikemaj ĉe homoj, adaptiĝante al homfaritaj medioj ĉefe por nestado kaj manĝado. Ili povas esti konsiderataj ĝenaĵo kiam nestagadoj implikas agrikulturajn damaĝojn. Elektrostangoj, loĝejizolado, lignaj kabanoj, lignaj domoj kaj ŝutroj estas uzataj de ĉi tiu genro ofte rezultante en struktura damaĝo. Homoj havis grandan efikon sur ĉi tiu genro per ampleksa vivejaj degenero kaj perdo kaj fruaj specimenkolektoj, kiuj eble kondukis al malkreskantaj populacioj.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gorman|first1=Gerard|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|year=2014|publisher=Bloomsbury|isbn=978-1-4081-4716-0}}&lt;/ref&gt; Havigo de nestokestoj por ĉi tiu specio malsukcesis.&lt;ref name=Winkler /&gt;

== Statuso ==
Kvar specioj de la genro troviĝas en la [[Ruĝa Listo de IUCN]], kio reprezentas 27 % de la familio de pegedoj.&lt;ref name=strike /&gt; La specioj en la Ruĝa Listo estas ''C. torquatus'', ''C. obrieni'', ''C. tinnunculus'' kaj ''C. galeatus''. Ĉiuj estas minacataj pro [[senarbarigo]], degradado de vivejo kaj fragmentiĝo.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Farming is destroying the Brazilian cerrado—one of the world's richest savannas|url=http://www.birdlife.org/datazone/sowb/casestudy/132|website=Birdlife International|access-date=15a de Marto 2016}}&lt;/ref&gt; Konservaj agoj limiĝas al esploroj kaj iom da protektado de vivejoj. La kaska pego (''C. galeatus'') estas leĝe protektata kaj servas kiel [[flagospecio]] aŭ emblema specio por edukado de lernejanoj.&lt;ref name=&quot;bird&quot;&gt;{{cite web|title=Helmeted Woodpecker ''Hylatomus galeatus''|url=http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=702|website=Birdlife International|access-date=15a de Marto 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|title=Threatened Birds of the Americas|url=http://www.birdlife.org/datazone/userfiles/file/Species/AmRDBPDFs/Dryocopus_galeatus_eng.pdf|website=Birdlife International|access-date=15a de Marto 2016}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
*{{Cite book
 | last = ffrench&lt;!--this name should not be capitalized--&gt;
 | first = Richard
 | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago
 | edition = 2nd
 | year = 1991
 | publisher = Comstock Publishing
 | isbn = 978-0-8014-9792-6 }}
*{{Cite book
 | last = Hilty
 | first = Steven L
 | title = Birds of Venezuela
 | publisher = Christopher Helm
 | year = 2003
 | location = London
 | isbn = 978-0-7136-6418-8 }}
* Stiles kaj Skutch,  ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}}


{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Pegedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]</text>
      <sha1>nua3hl2fdnyx0zqvghwlqubxkus359i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Escolinha do Professor Raimundo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953449</id>
    <revision>
      <id>9479614</id>
      <parentid>9475170</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="8lgrwu2kwtyjcavckj95tb8lxb0ziay" xml:space="preserve">{{polurinda}}
{{Informkesto televida serio}}
'''Escolinha do Professor Raimundo''' estas komiksaĵo [[televida serio]] de [[Brazilo]]. Unuafoje montrata de [[1957]] ĝis [[1995]] per la [[Rede Globo]] kaj tio estas [[televida kanalo]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120326094617/http://natelinha.uol.com.br/noticias/2012/03/25/globo-reprisa-a-escolinha-do-professor-raimundo-para-homenagear-chico-anysio-001625.php Globo reprisa &quot;A Escolinha do Professor Raimundo&quot; para homenagear Chico Anysio]&lt;/ref&gt;; &lt;ref&gt;[https://redeglobo.globo.com/novidades/noticia/2012/03/chico-anysio-globo-reapresenta-escolinha-do-professor-raimundo.html Chico Anysio: Globo reapresenta Escolinha do Professor Raimundo]&lt;/ref&gt;

La serio havas protagonistojn profesoron kaj diversajn studentojn, kiuj enkarnigas ĉiujn karikaturojn de la averaĝa civitano.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090130065803/http://memoriaglobo.globo.com/Memoriaglobo/0,27723,GYN0-5273-257953,00.html Escolinha do Professor Raimundo]&lt;/ref&gt;

== Teknikaj partoprenantoj ==

* [[Reĝisoro]]: Cininha de Paula kaj Paulo Ghelli
* [[Muziko]]: Tim Rescala

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0315002/ Escolinha do Professor Raimundo en IMDB]

{{bibliotekoj}}

{{Ĝermo}}

[[Kategorio:Brazilaj televidaj programoj‎]]
[[Kategorio:Brazilaj televidaj serioj]]</text>
      <sha1>8lgrwu2kwtyjcavckj95tb8lxb0ziay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altaro de la Bona Sorto (Vajmaro)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953457</id>
    <revision>
      <id>9479615</id>
      <parentid>9475334</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="2ifzz15yb5loahp9o9lu4upol92f4yx" xml:space="preserve">[[file:Goethes Gartenhaus 3.jpg|eta|''Altaro de la Bona Sorto'' (Vajmare)]] 
[[file:SteinGutenGluecks.jpg|eta|vido disde la Ĝardena domo en la direkto de la monumento]]
[[file:Weimar Goethe Gartenhaus 1900.jpg|eta|la Ĝardendomo ĉ. 1900]]

La '''Ŝtono de la bona sorto''' (germane: ''Stein des guten Glücks'' aŭ ''Altar der Agathé Týche'') estas memorigilo je [[Vajmaro]] (Germanujo) kiun starigis [[Johann Wolfgang von Goethe]] en proksimeco de la [[goeta ĝardendomo|Ĝardena domo]] je [[Ilm-parko]]. 

Temas pri globo kuŝanta sur [[kubo]] kaj pri unu el la unuaj nefiguraj monumentoj en Germanujo. Goethe kontaktis sian [[lepsiko|lepsikan]] instruiston [[Adam Friedrich Oeser]] invitante al kunlaborado.  Per tiu simbolo li imitis jam ekzistintajn tradiciojn. Dume kubo signifu stabilecon, la globo simbolas por la nekonstanto kaj ŝanceliĝanto. Eĉ la kuno de ili ambaŭ arthistorie ne novis.&lt;ref&gt;Donat de Chapeaurouge:  ''Einführung in die Geschichte der christlichen Symbole'' (=Die Kunstwissenschaft), Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1991, ISBN 3-534-01831-1, p. 115&lt;/ref&gt; [[Tikeo]] povas esti signo kaj de bona kaj de malbona sortofrapo. Ĉi tie tamen la kubo igu la ŝanceleman diinon trankvila. 

Lau Timo John estis ĉi monumento ankaŭ esprimilo de la amo de Goethe por  [[Charlotte von Stein]]. Krome ĝi estu signo de feliĉo por la domo kaj la ĉirkaŭanta ĝardeno kaj de dankemo por tioma bonstato. 

== Eksteraj ligiloj ==
* Timo John: [https://web.archive.org/web/20181201221544/http://www.goethezeitportal.de/digitale-bibliothek/forschungsbeitraege/autoren-kuenstler-denker/oeser-adam-friedrich/john-oeser/john-oeser-denkmale.html  &quot;IX. Oesers Denkmale im Dienst der bürgerlichen Aufklärung&quot;] - ĉe: ''Goethezeitportal''
==Notoj==
&lt;references/&gt; 
{{bibliotekoj}}
{{Coordinate|NS=50.97661|EW=11.33645|type=landmark|region=DE-TH}}

[[Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro]] 
[[Kategorio:Skulptaĵoj]] 
[[kategorio:Aperis en 1777]]
[[kategorio:Ilm-parko]]</text>
      <sha1>2ifzz15yb5loahp9o9lu4upol92f4yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Indikilo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953478</id>
    <revision>
      <id>9479183</id>
      <parentid>9478991</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <origin>9479183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="ecshj6xq2muusvqnvo05wynpk9nmjwl" xml:space="preserve">==Temŝanĝo==
{{re|Piet-c}} Ĉi tiu artikolo estas markita kiel ĝermo pri ekonomiko. Ŝajnas al mi ke la enhavo funkcias pli kiel apartigilo pri diversaj sencoj de la vorto &quot;indikilo&quot;, kiuj ne nepre rilatas al ekonomiko, sed apartigilo ne necesas ĉar ni ne havas artikolojn pri tiuj temoj. 

Mi volas fari artikolon pri &quot;indikilo&quot; en la senco de ''indicator'' angle, t.e. &quot;eco, kiun oni mezuras, por taksi malpli facile observeblan econ, kiun oni supozas rilata,&quot; do pli-malpli kiel Michele Gazzola uzas &quot;indikilo&quot; en [https://www.verkoj.com/dn/IKU/IKU2021.pdf IKU 2021]. Tio inkludas la ekonomikan sencon de &quot;indikilo&quot; sed estas pli ĝenerala. Ŝajnas al mi ke estus plej taŭge fari tion en ĉi tiu artikolo, anstataŭigante la nunan kvazaŭ-alidirektilon per la nova enhavo. Tamen tio ja estus radikala ŝanĝo de la artikoltemo, do mi volas demandi ĉu vi konsentas aŭ volus proponi alian agmanieron. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:05, 14 sep. 2026 (UTC)

:Tion, kion oni mezuras (la datumon) mi nomus ne «indikilo», sed «indikaĵo», aŭ eventuale pli abstrakte «indiko». Ĝi ne estas ilo, ĝi estas simptomo, objektiva realaĵo kiun oni povas uzi por ion diagnozi.—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 03:50, 15 sep. 2026 (UTC)
::{{re|Sergio}} Ĉu &quot;indikaĵo&quot; uziĝas en citeblaj fontoj simile ofte kiel &quot;indikilo&quot; en la senco de ''indicator''? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:22, 17 sep. 2026 (UTC)
:::Por mi pli gravas ne ofteco, sed la lingva logiko. En iuj grupoj lingva eraro povas esti pli ofta ol la formo ĝusta. Ruĝa lampeto povas esti indikilo de alarmo, ĝia blinkado estus indik(aĵ)o de alarmo. «La komparo de la malneta enlanda produkto (MEP) de diversaj landoj inter 1989 kaj 1999 restas la sola plej certa '''indikaĵo''' de progreso aŭ de ties manko» (Artikolo el ''Monato'' laŭ la Tekstaro).—[[Uzanto:Sergio|Sergio]] ([[Uzanto-Diskuto:Sergio|diskuto]]) 10:30, 20 sep. 2026 (UTC)
{{re|Sergio}} Fakte mia komenca demando estis: ĉu estas en ordo ŝanĝi la ''temon'' de la artikolo, por ke ĝi estu pri ecoj, kiujn oni mezuras por taksi malpli facile observeblan econ, kiun oni supozas rilata. (Pli ĝuste mi devus diri &quot;malpli facile observeblan aŭ malpli precize difinitan&quot;.) Tiu demando ŝajnas al mi sendependa de la demando, ĉu tiu koncepto prefere nomiĝu &quot;indikilo&quot; aŭ &quot;indikaĵo.&quot; Ĉu vi havas opinion pri ĝi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:53, 20 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ecshj6xq2muusvqnvo05wynpk9nmjwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Karsu Dönmez</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953639</id>
    <revision>
      <id>9479231</id>
      <parentid>9477649</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Verdulo</username>
        <id>1002</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Respondo</comment>
      <origin>9479231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="g94m0i3rghgt87kq1dro1uwxeqda6yp" xml:space="preserve">Laŭ kiuj informfontoj entute kreiĝis la asertoj de tiu teksto??? Ekzemple la memcerta aserto 
::Ŝia antaŭnomo rilatas al [[Karsuköyü]],&lt;sup&gt;&lt;small&gt;vikipedie nekonata loko&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; la naskiĝloko de ŝiaj gepatroj.{{mankas fonto}}
ŝajnas al mi tre dubinda. Alilingvaj paĝoj nur informas ke ŝia familio devenas el [[provinco Hatay]], sed eĉ la turka vikipedio ne konas iun vilaĝon [[Karsuköyü]]. Se ni ĉi tie arogas al ni koni vilaĝon de Turkio pli bone ol la turka vikipedio, mi almenaŭ postulas ekstervikipedian referencon, kiu klarigas la informfonton kaj kredigas la aserton.  [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:24, 17 sep. 2026 (UTC)

{{re|Verdulo}} Eble vi povas helpi klarigi vian tekston, kiun vi plantis en septembro 2021... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:26, 17 sep. 2026 (UTC)

:Als wij in het dorp Karsuköyü zijn, waar mijn ouders vandaankomen, gaan we altijd de bergen in. Mijn oom neemt lamsvlees, tomaten en pepers mee.
:Traduko: Kiam ni estas en la vilaĝo Karsuköyüy, kie devenas miaj gepatroj, ni ĉiam eniras la montaron. Mia onklo kunportas ŝafidaĵon, tomatojn kaj piprojn. (Laŭ teksto de ŝi en kuirlibro) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:21, 17 sep. 2026 (UTC)
::24kitchen.nl [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:30, 17 sep. 2026 (UTC)
:Also in 2012, the documentary ‘Karsu, I hide a secret ‘, by director Mercedes Stalenhoef, featured at the IDFA documentary festival in Amsterdam. Stalenhoef followed Karsu over a period of 5 years: during her last year in high school, in the Turkish village of her parents Karsuköyü, untill her performance at Carnegie Hall in New York. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:30, 18 sep. 2026 (UTC)
:Ankaŭ en 2012, la dokumentario  &quot;Karsu, I hide a secret&quot; , de reĝisoro Mercedes Stalenhoef, estis prezentita ĉe la IDFA-dokumentara festivalo en Amsterdamo. Stalenhoef sekvis Karsu dum 5 jaroj: dum ŝia lasta jaro en mezlernejo, en la turka vilaĝo de ŝiaj gepatroj Karsuköyü, ĝis ŝia prezento en Carnegie Hall en New York. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:36, 18 sep. 2026 (UTC)
::De vrouwen uit Karsuköyü zijn blij met de naai- &amp; borduurmachines die ze hebben gekregen van BTF &amp; Karsu Foundation, met inzet van YUVA. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 19:33, 20 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>g94m0i3rghgt87kq1dro1uwxeqda6yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479232</id>
      <parentid>9479231</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T19:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Verdulo</username>
        <id>1002</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Respondo</comment>
      <origin>9479232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="9rosjj4197o14e15imscmhizfkyvcb4" xml:space="preserve">Laŭ kiuj informfontoj entute kreiĝis la asertoj de tiu teksto??? Ekzemple la memcerta aserto 
::Ŝia antaŭnomo rilatas al [[Karsuköyü]],&lt;sup&gt;&lt;small&gt;vikipedie nekonata loko&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; la naskiĝloko de ŝiaj gepatroj.{{mankas fonto}}
ŝajnas al mi tre dubinda. Alilingvaj paĝoj nur informas ke ŝia familio devenas el [[provinco Hatay]], sed eĉ la turka vikipedio ne konas iun vilaĝon [[Karsuköyü]]. Se ni ĉi tie arogas al ni koni vilaĝon de Turkio pli bone ol la turka vikipedio, mi almenaŭ postulas ekstervikipedian referencon, kiu klarigas la informfonton kaj kredigas la aserton.  [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:24, 17 sep. 2026 (UTC)

{{re|Verdulo}} Eble vi povas helpi klarigi vian tekston, kiun vi plantis en septembro 2021... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:26, 17 sep. 2026 (UTC)

:Als wij in het dorp Karsuköyü zijn, waar mijn ouders vandaankomen, gaan we altijd de bergen in. Mijn oom neemt lamsvlees, tomaten en pepers mee.
:Traduko: Kiam ni estas en la vilaĝo Karsuköyüy, kie devenas miaj gepatroj, ni ĉiam eniras la montaron. Mia onklo kunportas ŝafidaĵon, tomatojn kaj piprojn. (Laŭ teksto de ŝi en kuirlibro) [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:21, 17 sep. 2026 (UTC)
::24kitchen.nl [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:30, 17 sep. 2026 (UTC)
:Also in 2012, the documentary ‘Karsu, I hide a secret ‘, by director Mercedes Stalenhoef, featured at the IDFA documentary festival in Amsterdam. Stalenhoef followed Karsu over a period of 5 years: during her last year in high school, in the Turkish village of her parents Karsuköyü, untill her performance at Carnegie Hall in New York. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:30, 18 sep. 2026 (UTC)
:Ankaŭ en 2012, la dokumentario  &quot;Karsu, I hide a secret&quot; , de reĝisoro Mercedes Stalenhoef, estis prezentita ĉe la IDFA-dokumentara festivalo en Amsterdamo. Stalenhoef sekvis Karsu dum 5 jaroj: dum ŝia lasta jaro en mezlernejo, en la turka vilaĝo de ŝiaj gepatroj Karsuköyü, ĝis ŝia prezento en Carnegie Hall en New York. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 12:36, 18 sep. 2026 (UTC)
::De vrouwen uit Karsuköyü zijn blij met de naai- &amp; borduurmachines die ze hebben gekregen van BTF &amp; Karsu Foundation, met inzet van YUVA. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 19:33, 20 sep. 2026 (UTC)
:::La virinoj de Karsuköyü ĝojas pri la kudromaŝinoj kaj brodmaŝinoj, kiujn ili ricevis de BTF &amp; Karsu Foundation, kun la helpo de YUVA.
:::Laŭ mi mi menciis nun sufiĉajn fontojn. Bonvulu forigi la indikon pri ne sufiĉaj fontoj. [[Uzanto:Verdulo|Verdulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Verdulo|diskuto]]) 19:38, 20 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9rosjj4197o14e15imscmhizfkyvcb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cruzar el Danubio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953642</id>
    <revision>
      <id>9479478</id>
      <parentid>9477117</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="tcre53mozjpflz5c0ieopaku7ajmb21" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto libro}}
'''''Cruzar el Danubio''''' (Trairi [[Danubo]]n) estas romano de [[Ignacio Carrión Hernández]]. 

Ĝi estis meritinto de la [[Premio Nadal]] en 1995. Ĝi celas esti krítika cerbumado ĉefe pri tiama (kaj eĉ aplikebla al la nuna) hispana [[ĵurnalismo]]. Ignacio Carrión meditas pri tio kaj pri ĉio pere de tio kio okazis al li dum tri dek jaroj, en diversaj mondopartoj.&lt;ref&gt;[https://algunoslibrosbuenos.com/premio-nadal-1995-ignacio-carrion Premio Nadal 1995, Cruzar el Danubio de Ignacio Carrión] alirita en 22-12-2022&lt;/ref&gt; Fakte la romano sekvas la strukturon de serio da sonregistraĵoj kiujn faras la ĉefrolulo dum atendas sian amatinon Berta en hotelo Domgasse de [[Vieno]].

Pri la verko diris Carrión mem: &quot;La intrigo rakontas la historion de [[ĵurnalisto]], iel malmulte konvinkita pri la nobleco de la metio en si mem, kiu laboras kun la konvinko ke ĉio estas iom fraŭda, tiel ke ĉiuj situacioj estas montritaj iom [[sarkasmo|sarkasme]].&quot; &lt;ref&gt;[https://www.you-books.com/book/I-Carrion/Cruzar-el-Danubio Cruzar el Danubio, Ignacio Carrión] alirita en 22-12-2022&lt;/ref&gt;

==Intrigo==
{{Intrigo}}
* Juan atendas sian amatinon Berta en hotelo. Pri ŝtelado de buterŝmirilo.
* Juan kun sia edzino Pansy. Pri aĉetoklopodo de arĝenta tekruĉeto en hotelo. Iu klopodis ŝteli [[savveŝto]]n en aviadilo.
* Troigoj fare de ĵurnalistoj en [[Iraka  milito]].
* Gazetestro mendas raporton pri nigrulo ekzekutota per [[elektra seĝo]].
* Mendoj por la ekkariero de ĵurnalisto. Pri falsaj leteroj al direktoro.
* Vizito en [[prizono]] al nigrulo ekzekutota. Pri [[mortopuno]]. La gazeto bezonas ekzekuton por ĵurnalisma sukceso.
* Pri [[furzo]]j de Pansy. Pri liaj gepatroj.
* Malsukceso por taŭge pisi kaj [[ĉuro|ĉuri]] por specimenoj en kontrolhospitalo.
* Pri pagataj kaj nepagataj [[nekrologo]]j en gazeto.
* Pri diversaj [[organo]]j de [[homa korpo]]. Lia patrino plendegis ke lia patro [[Anusa seksumado|anusfikas]] ŝin. Ŝiaj frenezaj kvereloj. Oni elektroŝokas ŝin.
* Lia patro. Joe, la patro de Pansy.
* Hundoj en Vieno, en hotelo, anasoj en hotelo de [[Memphis]]. Homoj kaj bestoj en Hispanio. Kritiko de ĵurnalismo, gazetestroj, kolumnistoj ktp.
* Juan mantremas kaj vizitas doktoron Frankle en Vieno.
* Laŭ doktora rekomendo li lernas danci. Pri harfrizistoj, ĝibuloj, nanoj ktp.
* Memoroj pri iu iama koramikino Inge.
* Al Inge li rakontas la amhistorion  kun Pansy. 
* Sesio de grupa terapio de pacientoj.
* La doktoroj ne konsideras lian misordon mantremi.
* Lia  patro rakontas pri la [[Hispana Enlanda Milito|enlanda milito]].
* Sor Teresa rakontas pri la  morto de [[Alfonso la 13-a]].
* En [[Kalkato]] [[Patrino Teresa]] devigas lin viziti mortantojn, konfesi kaj komunii.
* En [[Belfast]] ĝuste antaŭ la morto de  [[Bobby Sands]]. Li rakontas ĉion al radiraportisto, kiu uzas la informon el sia hotelo, kaj post jaroj iĝis direktoro.
* Mensogoj de ĵurnalistoj.
* [[Fallas]]. Fibestaĉoj en aviadilo kaj gazetfotistoj. [[Taŭrludado|Taŭrluda]] ĵurnalismo.
* [[Seksa fantasmo]] de Berta.
* Promenado tra Vielo. Pri [[Joseph Brodsky]] kaj pri [[Homo sen ecoj]] de [[Robert Musil]]. Pri aŭtoroj.
* Pri pisado kaj fekado, [[konstipo]] ktp.
* La patrino de Juan kondutas neakcepteble en restoracio, pri [[kelnero]]j kaj vienaj [[kafejo]]j.
* Pri [[eŭtanazio]], plu pri vienaj kafejoj, pri [[incesto]].
* Pri usonanoj, pri [[Rilke]] kaj [[fotopiedo]]j.
* Pri vienaj gravuloj kaj la domo de [[Sigmund Freud]].
* Imagopovo pri edzino Pansy kaj lia ĉina amatino Diu Tsit kaj dum [[amtriopo]].
* Pri [[memmortigo]]j, murdoj kaj mortoj.
{{Intrigofino}}

== Kritiko ==
La literatura kritikisto Ángel Amador opiniis, ke &quot;Ignacio Carrión troigas en siaj malakceptoj kaj en sia rigardo kinikisma kaj eĉ koroda de la ĵurnalisma mondo. Multaj ĉapitroj estas senesencaj kaj eĉ malagrablaj, kiel tiu dediĉita al memoro pri intervjuo al [[Patrino Teresa]]. La stilo estas troa ripetema kaj la konstante fiksa strukturo nuligas la intrigajn eblojn. Per ioma diskursa reteno, la romano estus almenaŭ originala.&quot; &lt;ref&gt;[https://www.aceprensa.com/resenas-libros/cruzar-el-danubio/ Cruzar el Danubio] alirita en 22-12-2022 en retejo Aceprensa&lt;/ref&gt;

Kvankam pluraj kritikistoj centriĝis al la kritiko de ĵurnalismo en tiu ĉi verko, fakte la celo de la mondorigardo estas ege ampleksa kaj tute rompas tiun limigon. Oni parolas pri 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Trad|es|Cruzar el Danubio|175399189}}
{{Bibliotekoj}}</text>
      <sha1>tcre53mozjpflz5c0ieopaku7ajmb21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479479</id>
      <parentid>9479478</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kritiko */</comment>
      <origin>9479479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4944" sha1="pwh9qp3cf22p2al8o68dqis8q97894s" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto libro}}
'''''Cruzar el Danubio''''' (Trairi [[Danubo]]n) estas romano de [[Ignacio Carrión Hernández]]. 

Ĝi estis meritinto de la [[Premio Nadal]] en 1995. Ĝi celas esti krítika cerbumado ĉefe pri tiama (kaj eĉ aplikebla al la nuna) hispana [[ĵurnalismo]]. Ignacio Carrión meditas pri tio kaj pri ĉio pere de tio kio okazis al li dum tri dek jaroj, en diversaj mondopartoj.&lt;ref&gt;[https://algunoslibrosbuenos.com/premio-nadal-1995-ignacio-carrion Premio Nadal 1995, Cruzar el Danubio de Ignacio Carrión] alirita en 22-12-2022&lt;/ref&gt; Fakte la romano sekvas la strukturon de serio da sonregistraĵoj kiujn faras la ĉefrolulo dum atendas sian amatinon Berta en hotelo Domgasse de [[Vieno]].

Pri la verko diris Carrión mem: &quot;La intrigo rakontas la historion de [[ĵurnalisto]], iel malmulte konvinkita pri la nobleco de la metio en si mem, kiu laboras kun la konvinko ke ĉio estas iom fraŭda, tiel ke ĉiuj situacioj estas montritaj iom [[sarkasmo|sarkasme]].&quot; &lt;ref&gt;[https://www.you-books.com/book/I-Carrion/Cruzar-el-Danubio Cruzar el Danubio, Ignacio Carrión] alirita en 22-12-2022&lt;/ref&gt;

==Intrigo==
{{Intrigo}}
* Juan atendas sian amatinon Berta en hotelo. Pri ŝtelado de buterŝmirilo.
* Juan kun sia edzino Pansy. Pri aĉetoklopodo de arĝenta tekruĉeto en hotelo. Iu klopodis ŝteli [[savveŝto]]n en aviadilo.
* Troigoj fare de ĵurnalistoj en [[Iraka  milito]].
* Gazetestro mendas raporton pri nigrulo ekzekutota per [[elektra seĝo]].
* Mendoj por la ekkariero de ĵurnalisto. Pri falsaj leteroj al direktoro.
* Vizito en [[prizono]] al nigrulo ekzekutota. Pri [[mortopuno]]. La gazeto bezonas ekzekuton por ĵurnalisma sukceso.
* Pri [[furzo]]j de Pansy. Pri liaj gepatroj.
* Malsukceso por taŭge pisi kaj [[ĉuro|ĉuri]] por specimenoj en kontrolhospitalo.
* Pri pagataj kaj nepagataj [[nekrologo]]j en gazeto.
* Pri diversaj [[organo]]j de [[homa korpo]]. Lia patrino plendegis ke lia patro [[Anusa seksumado|anusfikas]] ŝin. Ŝiaj frenezaj kvereloj. Oni elektroŝokas ŝin.
* Lia patro. Joe, la patro de Pansy.
* Hundoj en Vieno, en hotelo, anasoj en hotelo de [[Memphis]]. Homoj kaj bestoj en Hispanio. Kritiko de ĵurnalismo, gazetestroj, kolumnistoj ktp.
* Juan mantremas kaj vizitas doktoron Frankle en Vieno.
* Laŭ doktora rekomendo li lernas danci. Pri harfrizistoj, ĝibuloj, nanoj ktp.
* Memoroj pri iu iama koramikino Inge.
* Al Inge li rakontas la amhistorion  kun Pansy. 
* Sesio de grupa terapio de pacientoj.
* La doktoroj ne konsideras lian misordon mantremi.
* Lia  patro rakontas pri la [[Hispana Enlanda Milito|enlanda milito]].
* Sor Teresa rakontas pri la  morto de [[Alfonso la 13-a]].
* En [[Kalkato]] [[Patrino Teresa]] devigas lin viziti mortantojn, konfesi kaj komunii.
* En [[Belfast]] ĝuste antaŭ la morto de  [[Bobby Sands]]. Li rakontas ĉion al radiraportisto, kiu uzas la informon el sia hotelo, kaj post jaroj iĝis direktoro.
* Mensogoj de ĵurnalistoj.
* [[Fallas]]. Fibestaĉoj en aviadilo kaj gazetfotistoj. [[Taŭrludado|Taŭrluda]] ĵurnalismo.
* [[Seksa fantasmo]] de Berta.
* Promenado tra Vielo. Pri [[Joseph Brodsky]] kaj pri [[Homo sen ecoj]] de [[Robert Musil]]. Pri aŭtoroj.
* Pri pisado kaj fekado, [[konstipo]] ktp.
* La patrino de Juan kondutas neakcepteble en restoracio, pri [[kelnero]]j kaj vienaj [[kafejo]]j.
* Pri [[eŭtanazio]], plu pri vienaj kafejoj, pri [[incesto]].
* Pri usonanoj, pri [[Rilke]] kaj [[fotopiedo]]j.
* Pri vienaj gravuloj kaj la domo de [[Sigmund Freud]].
* Imagopovo pri edzino Pansy kaj lia ĉina amatino Diu Tsit kaj dum [[amtriopo]].
* Pri [[memmortigo]]j, murdoj kaj mortoj.
{{Intrigofino}}

== Kritiko ==
La literatura kritikisto Ángel Amador opiniis, ke &quot;Ignacio Carrión troigas en siaj malakceptoj kaj en sia rigardo kinikisma kaj eĉ koroda de la ĵurnalisma mondo. Multaj ĉapitroj estas senesencaj kaj eĉ malagrablaj, kiel tiu dediĉita al memoro pri intervjuo al [[Patrino Teresa]]. La stilo estas troa ripetema kaj la konstante fiksa strukturo nuligas la intrigajn eblojn. Per ioma diskursa reteno, la romano estus almenaŭ originala.&quot; &lt;ref&gt;[https://www.aceprensa.com/resenas-libros/cruzar-el-danubio/ Cruzar el Danubio] alirita en 22-12-2022 en retejo Aceprensa&lt;/ref&gt;

Kvankam pluraj kritikistoj centriĝis al la kritiko de ĵurnalismo en tiu ĉi verko, fakte la celo de la mondorigardo estas ege ampleksa kaj tute rompas tiun limigon. Oni parolas, kaj multe, ankaŭ pri hoteloj, sekso, homa konduto, familiaj aferoj, personaj misordoj, politiko, famuloj, ktp., tiel ke la materialo pri ĵurnalismo apenaŭ atingas la duonon de la esea enhavo. Tiukadre la akra kritiko de la verkisto kuŝas sur ĝeneralismo, tio estas, li parolas pri vienanoj, ĵurnalistoj, kelneroj, hispanoj, doktoroj, katolikaj monaĥinoj, verkistoj, ktp., kvazaŭ ĉiuj membroj de ĉiu kategorio kondutas same.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Trad|es|Cruzar el Danubio|175399189}}
{{Bibliotekoj}}</text>
      <sha1>pwh9qp3cf22p2al8o68dqis8q97894s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479481</id>
      <parentid>9479479</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4930" sha1="8sf4ii6t7bhh71l5fi1cwrvo81eeri3" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto libro}}
'''''Cruzar el Danubio''''' (Trairi [[Danubo]]n) estas romano de [[Ignacio Carrión Hernández]]. 

Ĝi estis meritinto de la [[Premio Nadal]] en 1995. Ĝi celas esti krítika cerbumado ĉefe pri tiama (kaj eĉ aplikebla al la nuna) hispana [[ĵurnalismo]]. Ignacio Carrión meditas pri tio kaj pri ĉio pere de tio kio okazis al li dum tri dek jaroj, en diversaj mondopartoj.&lt;ref&gt;[https://algunoslibrosbuenos.com/premio-nadal-1995-ignacio-carrion Premio Nadal 1995, Cruzar el Danubio de Ignacio Carrión] alirita en 22-12-2022&lt;/ref&gt; Fakte la romano sekvas la strukturon de serio da sonregistraĵoj kiujn faras la ĉefrolulo dum atendas sian amatinon Berta en hotelo Domgasse de [[Vieno]].

Pri la verko diris Carrión mem: &quot;La intrigo rakontas la historion de [[ĵurnalisto]], iel malmulte konvinkita pri la nobleco de la metio en si mem, kiu laboras kun la konvinko ke ĉio estas iom fraŭda, tiel ke ĉiuj situacioj estas montritaj iom [[sarkasmo|sarkasme]].&quot; &lt;ref&gt;[https://www.you-books.com/book/I-Carrion/Cruzar-el-Danubio Cruzar el Danubio, Ignacio Carrión] alirita en 22-12-2022&lt;/ref&gt;

==Intrigo==
{{Intrigo}}
* Juan atendas sian amatinon Berta en hotelo. Pri ŝtelado de buterŝmirilo.
* Juan kun sia edzino Pansy. Pri aĉetoklopodo de arĝenta tekruĉeto en hotelo. Iu klopodis ŝteli [[savveŝto]]n en aviadilo.
* Troigoj fare de ĵurnalistoj en [[Iraka  milito]].
* Gazetestro mendas raporton pri nigrulo ekzekutota per [[elektra seĝo]].
* Mendoj por la ekkariero de ĵurnalisto. Pri falsaj leteroj al direktoro.
* Vizito en [[prizono]] al nigrulo ekzekutota. Pri [[mortopuno]]. La gazeto bezonas ekzekuton por ĵurnalisma sukceso.
* Pri [[furzo]]j de Pansy. Pri liaj gepatroj.
* Malsukceso por taŭge pisi kaj [[ĉuro|ĉuri]] por specimenoj en kontrolhospitalo.
* Pri pagataj kaj nepagataj [[nekrologo]]j en gazeto.
* Pri diversaj [[organo]]j de [[homa korpo]]. Lia patrino plendegis ke lia patro [[Anusa seksumado|anusfikas]] ŝin. Ŝiaj frenezaj kvereloj. Oni elektroŝokas ŝin.
* Lia patro. Joe, la patro de Pansy.
* Hundoj en Vieno, en hotelo, anasoj en hotelo de [[Memphis]]. Homoj kaj bestoj en Hispanio. Kritiko de ĵurnalismo, gazetestroj, kolumnistoj ktp.
* Juan mantremas kaj vizitas doktoron Frankle en Vieno.
* Laŭ doktora rekomendo li lernas danci. Pri harfrizistoj, ĝibuloj, nanoj ktp.
* Memoroj pri iu iama koramikino Inge.
* Al Inge li rakontas la amhistorion  kun Pansy. 
* Sesio de grupa terapio de pacientoj.
* La doktoroj ne konsideras lian misordon mantremi.
* Lia  patro rakontas pri la [[Hispana Enlanda Milito|enlanda milito]].
* Sor Teresa rakontas pri la  morto de [[Alfonso la 13-a]].
* En [[Kalkato]] [[Patrino Teresa]] devigas lin viziti mortantojn, konfesi kaj komunii.
* En [[Belfast]] ĝuste antaŭ la morto de  [[Bobby Sands]]. Li rakontas ĉion al radiraportisto, kiu uzas la informon el sia hotelo, kaj post jaroj iĝis direktoro.
* Mensogoj de ĵurnalistoj.
* [[Fallas]]. Fibestaĉoj en aviadilo kaj gazetfotistoj. [[Taŭrludado|Taŭrluda]] ĵurnalismo.
* [[Seksa fantasmo]] de Berta.
* Promenado tra Vielo. Pri [[Joseph Brodsky]] kaj pri [[Homo sen ecoj]] de [[Robert Musil]]. Pri aŭtoroj.
* Pri pisado kaj fekado, [[konstipo]] ktp.
* La patrino de Juan kondutas neakcepteble en restoracio, pri [[kelnero]]j kaj vienaj [[kafejo]]j.
* Pri [[eŭtanazio]], plu pri vienaj kafejoj, pri [[incesto]].
* Pri usonanoj, pri [[Rilke]] kaj [[fotopiedo]]j.
* Pri vienaj gravuloj kaj la domo de [[Sigmund Freud]].
* Imagopovo pri edzino Pansy kaj lia ĉina amatino Diu Tsit kaj dum [[amtriopo]].
* Pri [[memmortigo]]j, murdoj kaj mortoj.
{{Intrigofino}}

== Kritiko ==
La literatura kritikisto Ángel Amador opiniis, ke &quot;Ignacio Carrión troigas en siaj malakceptoj kaj en sia rigardo kinikisma kaj eĉ koroda de la ĵurnalisma mondo. Multaj ĉapitroj estas senesencaj kaj eĉ malagrablaj, kiel tiu dediĉita al memoro pri intervjuo al [[Patrino Teresa]]. La stilo estas troa ripetema kaj la konstante fiksa strukturo nuligas la intrigajn eblojn. Per ioma diskursa reteno, la romano estus almenaŭ originala.&quot; &lt;ref&gt;[https://www.aceprensa.com/resenas-libros/cruzar-el-danubio/ Cruzar el Danubio] alirita en 22-12-2022 en retejo Aceprensa&lt;/ref&gt;

Kvankam pluraj kritikistoj centriĝis al la kritiko de ĵurnalismo en tiu ĉi verko, fakte la celo de la mondorigardo estas ege ampleksa kaj tute rompas tiun limigon. Oni parolas, kaj multe, ankaŭ pri hoteloj, sekso, homa konduto, familiaj aferoj, personaj misordoj, politiko, famuloj, ktp., tiel ke la materialo pri ĵurnalismo apenaŭ atingas la duonon de la esea enhavo. Tiukadre la akra kritiko de la verkisto kuŝas sur ĝeneralismo, tio estas, li parolas pri vienanoj, ĵurnalistoj, kelneroj, hispanoj, doktoroj, katolikaj monaĥinoj, verkistoj, ktp., kvazaŭ ĉiuj membroj de ĉiu kategorio kondutas same.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Trad|es|Cruzar el Danubio|175399189}}
{{Bibliotekoj}}</text>
      <sha1>8sf4ii6t7bhh71l5fi1cwrvo81eeri3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Militkaptitejo N 93 (Tjumeno)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953708</id>
    <revision>
      <id>9479051</id>
      <parentid>9479044</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T11:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97696" sha1="n0nxu0wi18af29ka4jbes46m9arazwp" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}}

{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = 
| bildo_priskribo   = 
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejo. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de Rumanio kaj Germanio.

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo aperis en [[Novosibirska provinco]] nur en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post invado al Sovetunio komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigi la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ naciaj kriterioj. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejon estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

== Establo ==

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en Tjumeno, destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene triŝtupajn tabullitojn kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabulbarilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesaj areoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio. Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakado ĉe [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis dungita de la militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al spechospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte ili mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo la militkaptitoj suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de ftizo, do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj ala speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la spechospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Zorgoj de la militkaptiteja administracio rilate la militkaptitojn kaŭzis indignon de produktestroj, kiuj plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabrikon — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze d ekiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 tio finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri fuŝo de laboro de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrucio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis direktivo de NKVD N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsipren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (malsupre). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje neregistritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==

Plejparte ili laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}) kien ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de la stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomo N 45 en strato Respubliko. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, rezervis fojnon por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed postan konstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

== Reĝimo ==

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por riicevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni po ĝis 200 rublojn monate. Alkvalifikitaj fakuloj povus ricevi ĝis 500 rubloj monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne ĉie haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj areoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejon, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de Germanio&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj ĝis marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝisma komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj (foje ĝis 70) en la militkaptitejo draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejo&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en Sankt-Peterburgo, poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, kune kun helpotrupo, do subgarde de aliaj militkaptitoj, perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per morto de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 sovetiajn germanojn, kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis ordono de NKVD de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj spechospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj poloj, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ ordono de NKVD de USSR N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al Rumanio. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis sendita per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. La {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

La {{daton|22|5|1995}} aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Baldaŭ ili aperis. En 2002 aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>n0nxu0wi18af29ka4jbes46m9arazwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479132</id>
      <parentid>9479051</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99566" sha1="e72derg29yl21pa3jf53f7niruhraou" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}}
{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo en la 1990-aj jaroj estis trovita tereno kun tomboj de militkaptitoj. Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas.

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Baldaŭ ili aperis. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>e72derg29yl21pa3jf53f7niruhraou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479133</id>
      <parentid>9479132</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Laboro */</comment>
      <origin>9479133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99673" sha1="duf3h0vi1epzirawrgt09clsxp7kgv3" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}}
{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo en la 1990-aj jaroj estis trovita tereno kun tomboj de militkaptitoj. Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas.

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Baldaŭ ili aperis. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>duf3h0vi1epzirawrgt09clsxp7kgv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479134</id>
      <parentid>9479133</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Establo */</comment>
      <origin>9479134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99828" sha1="qu565uvyvkfs7xmew3mbekhojom8dv1" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}}
{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]

Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo en la 1990-aj jaroj estis trovita tereno kun tomboj de militkaptitoj. Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas.

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Baldaŭ ili aperis. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>qu565uvyvkfs7xmew3mbekhojom8dv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479139</id>
      <parentid>9479134</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104728" sha1="5vsdidxifh8fp0j5bzp3xl2wfrzslfj" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}}
{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]

Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>5vsdidxifh8fp0j5bzp3xl2wfrzslfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479140</id>
      <parentid>9479139</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104802" sha1="m2g1ykylxlivx7js0cvk5h25k5jylee" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:03, 18 sep. 2026 (UTC)}}
{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]

Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ &lt;sup&gt;[[:ru:Мотревич, Владимир Павлович|ru]]&lt;/sup&gt;, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>m2g1ykylxlivx7js0cvk5h25k5jylee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479391</id>
      <parentid>9479140</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T07:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9479391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104707" sha1="hyhp60fahwqdzv9o9dgotsqrn8hvbpb" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]

Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ &lt;sup&gt;[[:ru:Мотревич, Владимир Павлович|ru]]&lt;/sup&gt;, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>hyhp60fahwqdzv9o9dgotsqrn8hvbpb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479413</id>
      <parentid>9479391</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reĝimo */</comment>
      <origin>9479413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104849" sha1="ad74zfbv03gnygfgr7wewb7y2tm524a" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
| nomo              = {{l-ru|лагерь военнопленных № 93}}
| eonomo            = Militkaptitejo N 93
| emblemo           =
| bildo             = Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 03.jpg
| bildo_priskribo   = Tombejo de militkaptitoj en Tjumeno, 2026
| grandeco de bildo = 
| tipo              = militkaptitejo
| celo              = detenado kaj laborigo de militkaptitoj de la [[Dua mondmilito]]
| moto              = 
| agareo            = 
| agmetodo          = 
| fondodato         = {{dato|28|11|1942}}
| malfondodato      = {{dato|3|12|1948}}
| latitudo = 57/09/49.42/N
| longitudo= 65/31/52.54/E
| regiono-ISO       = RU-TYU
| situo sur mapo=Tjumeno (urba areo)
| mapo              = 
| mteksto           = 
| sidejo            = [[Tjumeno]], [[RSFSR]], [[Sovetunio]]
| estro             = militkaptitejestro
| estro1            = Dmitrij Kabanov
| estro1_tipo       = 1942–1943
| estro2            = Ivan Bolŝakov
| estro2_tipo       = 1944–1949
| fondintoj         = 
| elstaruloj        = 
| buĝeto            = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| buĝetfonto        = 
| dungitaro         = &lt;!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --&gt;
| lingvoj           = 
| TTT-ejo           = 
| twitter           = 
| notoj             = 
| ĝisdatigo         = 
| Mapo en angulo    = 
| angula mapo       = 
| aldono            = 
| dosiero           = 
| stilo             = 
| angulo            = 
| angula stilo      = 
| angula larĝo      = 
}}
'''Militkaptitejo N 93''' troviĝis en Tjumeno ([[RSFSR]], [[Sovetunio]]) kaj havis sekciojn en proksimaj setlejoj. Ĝi funkciis en 1942–1948 kaj akceptis sume {{unuo|5058}} militkaptitojn, plejparte de [[Rumanio]] kaj [[Germanio]].

Specifaj trajtoj de la militkaptitejo N 93 estis ĝia frua apero (sekva militkaptitejo en Siberio aperis en [[Novosibirska provinco]] en septembro 1944), relativa malgrandeco (en [[Kemerova provinco]] nombro de la militkaptitoj kaj internigitoj estis dekoble pli granda), granda ĉeesto de rumanoj, kaj laborigo de la militkaptitoj plejparte je ligna industrio dum en la aliaj regionoj de [[Okcidenta Siberio]] ili laboris en konstruado, karbominado kaj militindustrio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Antaŭhistorio ==

Komence de la [[Granda patriota milito]], do post [[Operaco Barbaroso|invado al Sovetunio]] komenciĝinta la {{daton|22|6|1941}}, la sovetia registaro deklaris ke ĝi traktos la militkaptitojn laŭe al la Konvercioj de Hago de 1899 kaj 1907 &lt;sup&gt;[[:en:Hague Conventions of 1899 and 1907|en]]&lt;/sup&gt; kaj la Konvencio de Ĝenevo de 1929 &lt;sup&gt;[[:en:Geneva Convention on Prisoners of War|en]]&lt;/sup&gt;. La {{daton|1|7|1941}} la [[Konsilio de Popolaj Komisaroj de Sovetunio]] aprobis &quot;La regularon pri la militkaptitoj&quot;, kiu garantiis al ili la vivon, medicinan helpon, nutradon, malpermesis molesti kaj mistrakti la militkaptitojn. Nutraĵaj normoj por la militkaptitoj superis tiujn de laboristoj de militindustrio. La militkaptitoj en laborejoj estis grupigitaj je brigadoj. En aprilo 1945 oni anstataŭigis la brigadojn per grupoj, plotonoj, rotoj kaj batalionoj, formitaj laŭ nacia kriterio. Kiel komandestroj estis nomumitaj oficiroj kaj suboficiroj. La militkaptitejojn estris la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI; {{l-ru|ГУПВИ}})&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt; &lt;sup&gt;[[:ru:ГУПВИ|ru]]&lt;/sup&gt;. 

== Establo ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E0406-0022-011, Russland, deutscher Kriegsgefangener.jpg|200ra|eta|maldekstre|Germana militkaptito en Stalingrado, 1943]]

Dum la fina etapo de la [[batalo de Stalingrado]] estis kaptitaj dekmiloj da germanoj, rumanoj kaj italoj. [[Stalingrado]] kaj apudaj areoj estis komplete detruitaj, do estiĝis urĝa bezono transloki la militkaptitojn al pli foraj areoj.

La {{daton|28|11|1942}} aperis ordono de NKVD de USSR N 002597 pri establo de la militkaptitejo N 93 ({{l-ru|лагерь военнопленных}}) en [[Tjumeno]], destinita por {{unuo|4000|homoj}}. Kiel estro estis nomumita la kapitano de ŝtatsekureco Dmitrij Kabanov, kiu en 1939 laboris kiel inspektisto en la militkaptitejo en [[Kozelsko]] &lt;sup&gt;[[:ru:Козельский лагерь|ru]]&lt;/sup&gt;, kie li gvidis laboron pri registrado de la polaj militkaptitoj, sekvan jaron [[Masakro de Katin|mortpafitaj en Katin]]. La {{daton|19|1|1943}} okazis komuna kunsido de la buroo de la Tjumena Urba Partia Komitato kaj de la Tjumena Urba Ekzekutiva Komitato, kiu aprobis laborplanon de kreado de la militkaptitejo, taskiginte lokajn organizaĵojn kaj entreprenojn konstrui ĝin, provizi per transporto, vintraj vestoj kaj ŝuoj, ktp. En 1944–1949 la estro estis kolonelo Ivan Vasiljeviĉ Bolŝakov ({{l-ru|Иван Васильевич Большаков}}; 1907–1957)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 169–170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Kiel bazo estis uzata eksa punkolonio, kies malliberuloj laboris en entreprenoj de ligna industrio. Oni konstruis 13 barakojn el traboj, kies komuna areo estis {{unuo|5973|m|2}}, instalis ene trinivelajn [[tabullito]]jn &lt;sup&gt;[[:ru:Нары|ru]]&lt;/sup&gt; kaj fornojn. Ĉiu sekcio havis banejon, vestolavejon, desinfektejon. Tio estis la plej bone ekipita militkaptitejo en Okcidenta Siberio&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉirkaŭ ĉiu sekcio staris tabula barilo {{unuo|2,5|m}} alta, super kiu etendiĝis 5 vicoj da pikdrato. Antaŭ kaj post la barilo etendiĝis malpermesitaj zonoj, baritaj per 7 vicoj da pikdrato. Ĉe anguloj staris gvatoruroj kun gardistoj, ekipitaj de telefonoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Немецкие военнопленные в Сибири: труд, быт и человеческие судьбы // История и этнография немцев в Сибири: коллективная монография
|lasta        = Букин 
|unua         = С. С.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = П. П. Вибе
|aliaj        = 
|url          = https://www.elibrary.ru/item.asp?id=29013965
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2009
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Омский государственный историко-краеведческий музей
|loko         = Омск 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-9901296-2-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 491
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tiel aperis la militkaptitejo N 93, la unua en [[Siberio]] kaj la sola en [[Tjumena provinco]]. En februaro 1942 tie jam laboris kuracistoj. Origine oni planis loki tie proksimume {{unuo|6000|militkaptitojn}}, sed sume en 1943–1948 ĝi akceptis ne pli ol {{unuo|5058}}&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217–218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Sekcioj ==

En la unua duono de 1943 estis kreitaj 6 sekcioj&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn       = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 217
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La 1-a sekcio ({{l-ru|лагерный участок № 1}}) troviĝis en la tavolligna fabriko. Tie funkciis ankaŭ la administracio kaj la centra hospitalo. La 2-a sekcio troviĝis en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. Ĝi estis destinita por {{unuo|1150|homoj}} kaj havis hospitalon por 200 litoj, kiu troviĝis ĉe fabriko &quot;Respublikano&quot;. La 3-a sekcio troviĝis en la bombokanona kaj motorcikla fabrikoj kaj estis destinita por {{unuo|1000|homoj}}. La 4-a sekcio funkciis ĉe torfejo en vilaĝo [[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovskij]] (tiutempe — Borovoje) kaj estis destinita por {{unuo|1300|homoj}} (en novembro transformita je la 3-a sekcio). Efektive nombro de la sekcioj estis pli granda kaj en 1945 atingis 8. Situo de ĉiuj sekcioj estas konata nur parte kaj proksimume. Printempe 1945 la 3-a sekcio troviĝis ĉe lignostokejo en vilaĝo [[Vinzili]] (likvidita en oktobro), la 5-a sekcio en mekanizita forstejo en vilaĝo [[Lebedjovka (Tjumena provinco)|Lebedjovka]] (likvidita en novembro), la 8-a en la Jalutorovska Lignofabriko (same). La militkaptitejo havis 2 sekciojn-agrikulturejojn, kiuj troviĝis en vilaĝoj [[Ĉerviŝevo]], [[Goroŝinka]] kaj [[Posoĥovo]]&lt;ref name=&quot;Темплинг102&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 102–103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Sekcioj de la militkaptitejo N 93'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Sekcioj'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Situo'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Nombro de la militkaptitoj (la {{daton|31|7|1946}})''' 
|-
! Plano 
! Efektive
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Likvidita'''
|-
|1-a || tavolligna fabriko N 15  (Tjumeno) || 850 || 819 || de la {{dato|12|11}} ĝis la {{dato|12|11|1948}}
|-
|2-a || lignofabriko &quot;Ruga Oktobro&quot; (Tjumeno) || 850 || 633 || la {{daton|1|4|1948}}
|-
|3-a || torfejo ([[Borovskij (Tjumena provinco)|Borovoje]]) || 500 || 480 || oktobro — novembro 1946 (aŭ septembro 1947)
|-
|4-a || lignofabriko en [[Vinzili]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|5-a || lignofabriko en [[Jalutorovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|-
|6-a || arboĥakejo apud [[Zavodoukovsko]] || — || — || inter la {{dato|1|9|1945}} kaj la {{dato|1|1|1946}}
|}

La unua grupo venis al la militkaptitejo la {{daton|27|5|1943}} kaj ekloĝis en la 1-a sekcio&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. La 28-an de majo estis eldonita la unua mortatestilo pri italo Alfredo Giuseppe Columbo, kiu mortis pro [[kaĥeksio]], [[skorbuto]] kaj [[pelagro]] kaj estis sepultita en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}})&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 103
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La militkaptitoj estis venantaj al Tjumeno per fervojo kaj elvagoniĝis je [[Tjumeno (stacidomo)|stacioj Tjumeno]] kaj Tura (haveno). Tie okazis ilia sanitara pritraktado kaj distribuado al la sekcioj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 104
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Kvaranteno daŭris 3 semajnojn, en tiu periodo ili ne laboris, dormis unu horon pli kaj loĝis en apartaj barakoj. Samtempe okazis ilia klasifikado laŭ sanstato kaj laborkapablo, registrado de profesioj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;.

== Morteco ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 07.jpg|200ra|eta|Simbolaj krucoj sur tomboj de militkaptitoj, 2026]]

La militkaptitejo N 93 estis konsiderata la plej bona en Okcidenta Siberio de la sanitara vidpunkto. En ĝi neniam okazis epidemioj. Funkciis hospitalo je 180 litoj, kies nombro en 1945–1946 kreskis ĝis 230. Haveblis necesaj medicinaj iloj kaj mebloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 143
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 50% de la medicina personaro estis militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/mediko-sanitarnoe-obespechenie-inostrannyh-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-lageryah-i-rabochih-batalonah-zapadnoy-sibiri-1943-1950-gg
| titolo       = Медико-санитарное обеспечение иностранных военнопленных и интернированных в лагерях и рабочих батальонах Западной Сибири: 1943-1950 гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Омского университета
| volumo       = 
| numero       = 3
| paĝoj        = 144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tamen en Tjumeno, same kiel tra la lando ĝenerale, ege malsufiĉis la manĝaĵoj, lokanoj mem malsatis, do ankaŭ la militkaptitoj suferis tion. En 1942–1943 nombro de malsanaj militkaptitoj iĝis tiom granda, ke en marto 1943 aperis speciala ordono de NKVD pri malŝarĝo de la frontaj militkaptitejoj per forportado de malsanaj militkaptitoj al specialaj hospitaloj kaj militkaptitejoj for de la fronto. En majo 1943 la militkaptitejo N 93 akceptis la unuan grandan grupon senditan el la militkaptitejo N 188 ĉe la fervojstacio Rada &lt;sup&gt;[[:ru:Рада (станция)|Рада]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-stanovleniya-lechebnogo-dela-v-spetsgospitalyah-narodnogo-komissariata-vnutrennih-del-ministerstva-vnutrennih-del-sssr
| titolo       = История становления лечебного дела в спецгоспиталях Народного комиссариата внутренних дел — Министерства внутренних дел СССР Западной Сибири: 1942–1950-е гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 166
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La morteco estis sufiĉe alta, ĉar la vivkondiĉoj estis malbonaj. Plejparte la militkaptitoj mortis pro malbona nutrado. Dum malvarma periodo ili suferis malsufiĉon de varmaj vestoj, ofte grave malsaniĝante pro tio. Oni klopodis redukti la mortecon, ordonante laborigi nur sufiĉe sanajn militkaptitojn, kreante el malfortuloj resanigajn teamojn (la 2-a kategorio), kies membroj prizorgis nur la tendaron mem aŭ ricevis malpli pezajn labortaskojn kaj pli bonan nutradon. Estis tute malpermesite laborigi la plej malfortajn militkaptitojn (la 3-a kategorio). En 1944–1945 la vintro estis speciale severa, aperis pluraj kazoj de [[ftizo]], do oni petis helpon de la provinca sanservo, la 2-a sekcio estis nutrata per legomoj kaj grioj. La {{daton|27|1|1945}} aperis ordono N 10 de NKVD de USSR &quot;Pri reguloj rilate laborigon de la militkaptitoj dum vintra periodo&quot;, kiu malpermesis laborojn sen varmaj vestoj ktp. Ftizuloj estis sendataj al speciala hospitalo N 2494 en [[Novosibirsko]], kie ili trapasis plurmonatan kuracadon&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. De majo 1943 ĝis la {{dato|1|9|1944}} en [[Slavgorodo]] ([[Altaja regiono]]) funkciis la speciala hospitalo N 1512, kie trapasis la kuracadon plejparte malsanuloj kaj vunditoj el la militkaptitejo N 93&lt;ref name=&quot;История становления лечебного дела166&quot;/&gt;.

Estroj de lokaj entreprenoj ofte plendis pri malsufiĉo de laborfortoj kaj malalta produktiveco de la militkaptitoj, kaŭzita de ilia malforteco. En aŭgusto kaj oktobro 1943 direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; plendis&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 221–222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;:

{{Citaĵo
|teksto = [...] la militkaptitejo konstante forprenas laborfortojn, per tio malordigante elriverigon de la traboj [...] La militkaptitoj estas tre malfortiĝintaj, multe da malsanuloj kaj frostvunditoj, ili laboras malbone. Kontrolo super ili tute mankas. La militkaptitejo ne klopodas altigi produktivecon kaj resanigi la ularon. Ofte laboro haltas pro la kulpo de la militkaptitejo [...] La militkaptitejo kulpigas la fabrikon, la fabriko — la militkaptitejon [...] Situacio de la fabriko estas tre malfacila dum la militkaptiteja estraro ne komprenas tion [...] Rilatoj kun la militkaptitejo estas nenormalaj, ĉio koncentriĝas sole je komercaj aferoj.
|aŭtoro = Direktoro de la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;
|verko = 
|origina teksto = [...] лагерь военнопленных постоянно рабсилу снимает, тем самым срывает выкатку леса [...] Военнопленные сильно ослаблены, много больных и обмороженных, работают плохо. Надзора за ними нет никакого. Лагерь мер к повышению производительности труда и оздоровлению контингента не принимает. Частые простои по вине лагеря [...] Лагерь сваливает вину на комбинат, комбинат на лагерь [...] Положение комбината очень тяжелое, а лагерное руководство этого не понимает [...] Взаимоотношения с лагерем ненормальные, все сводится к коммерческим делам.
}}

La esprimo &quot;komercaj aferoj&quot; aludas al kontraktoj inter la militkaptitejo kaj entreprenoj, surbaze de kiuj okazis laborigo de la militkaptitoj (laŭe al la NKVD-ordono N 00675 de la {{dato|6|4|1943}}). Origine oni planis akcepti en Tjumeno ĝis {{unuo|6000}} militkaptitojn, tiucele estis establitaj 7 sekcioj kaj subskribitaj kontraktoj kun pluraj entreprenoj. Sed efektive venis duono de tiu ĉi nombro, do oni malestablis la sekciojn kaj nuligis la kontraktojn, lasinte nur tiujn kun la tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/dogovornye-otnosheniya-mezhdu-predpriyatiyami-i-lageryami-voennoplennyh-i-internirovannyh-na-materiale-zapadnoy-sibiri-1940-h-gg
| titolo       = Договорные отношения между предприятиями и лагерями военнопленных и интернированных (на материале Западной Сибири 1940-х гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Орлов
| persona nomo = М. А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 52–53
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2007
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En decembro 1943 la konflikto finiĝis per persona enketado ({{l-ru|персональное дело}}) de la militkaptiteja estro, akuzita pri misfunkciigo de la militfabrikoj de la Bombokanona ministerio, tavolligna fabriko kaj la lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-meditsinskogo-kontrolya-za-trudovym-ispolzovaniem-inostrannyh-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-posle-okonchaniya-vtoroy
| titolo       = Организация медицинского контроля за трудовым использованием иностранных военнопленных в Западной Сибири после окончания второй мировой войны
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Кемеровского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 1
| paĝoj        = 222
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Aparta problemo estis ŝtelado de nutraĵoj, kion faris la personaro kaj la militkaptitoj mem. Sume mortis proksimume 300 militkaptitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105–107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Citaĵo
|teksto = Ni, la rusa popolo, estas tre humanaj homoj. Tie, kie nun troviĝas la provinca administracio de la Ministerio pri Internaj Aferoj, antaŭe estis stadiono &quot;Spartak&quot;. Mi lernis en la dua lernejo, apude. Tiutempe tie en barako loĝis militkaptitaj germanoj. Jen oni iras al la lernejo, ili ekpendis sur la bariloj, kun longaj haroj, ĉirkaŭvolvitaj je litkovriloj, kaj almozpetas. Kaj oni eksentis grandan kompaton al ili. Nutraĵoj mankis, ni mem manĝis [[rekremento]]n, per kiu oni nutris bovinojn. Ni manĝis fortranĉitajn terpomajn ŝelojn, sekigitan panon. Oni prenas kun si rekrementon en la poŝon kaj tamen oni donos. Kaj ne nur knaboj estis donantaj, sed ankaŭ plenkreskuloj.
|aŭtoro = Boris Miŝatin&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;
|verko = 
|origina teksto = Мы, русский народ, — очень гуманные люди. Там, где сейчас областное управление МВД, раньше был стадион &quot;Спартак&quot;. А я учился во второй школе, рядышком. В то время там в бараке жили пленные немцы. Вот идешь в школу, они на заборах нависли, обросшие все, в одеяла закутанные, и просят подаяния. И становилось их так жаль. Питания не было — жмыхом питались, которым коров кормили. Ели очистки от картофеля, сухари. Возьмешь с собой жмых в карман и все равно подашь. И не только мальчишки подавали, но и взрослые.
}}

Historiisto Miĥail Orlov ([[Kemerovo]]) prezentis jenajn datumojn&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;/&gt;:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Nombro de la militkaptitoj'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''La 1-an de januaro'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Averaĝe'''
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Venis''' 
! colspan=&quot;3&quot; |'''Foriris''' 
|-
! Sume
! Mortis
!% de la mortintoj de averaĝa nombro
|-
|1943 || —  || mankas datumoj || {{unuo|2373}} || 991 || 70 || mankas datumoj
|-
|1944 || {{unuo|1382}} || {{unuo|1929}}|| 575 || 651 || 27 || 1,4 
|-
|1945 || {{unuo|1306}} || {{unuo|2711}} || {{unuo|2105}} || {{unuo|1231}} || 126 || 4,6 
|-
|1946 || {{unuo|2180}} || {{unuo|1955}} || — || {{unuo|287}} || 71 || 3,6 
|-
|1947 || {{unuo|1893}} || {{unuo|1711}} || — || {{unuo|384}} || 18 || 1,1 
|-
|1948 || {{unuo|1509}} || {{unuo|762}} || 5 || {{unuo|1514}} || 6 || 0,8
|}

Historiisto Vladimir Templing (Tjumeno) pli frue publikigis iom aliajn datumojn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
! Jaroj
! 1943
! 1944
! 1945
! 1946
! 1947
! 1948
|-style=&quot;background:#eee;&quot;
|-
| Mortoj || align=&quot;right&quot; | 50 || align=&quot;right&quot; | 31 || 118 || 81 || 19 || 6
|}

La morteco estis draste altiĝanta dum malvarmaj sezonoj. 28 militkaptitoj pereis pro incidentoj, el kiuj la plej granda okazis la {{daton|14|11|1946}}, kiam kamiono kun militkaptitoj koliziis kontraŭ trajno je [[traknivela pasejo]] — pereis 14 homoj, ĉiuj estis sepultitaj en Borovoje. Krome 2 militkaptitoj dronis, 3 estis venenitaj je dukloroetano (evidente je [[1,2-Dukloroetano]]), 6 pereis en produktejoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Tomboj ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 06.jpg|200ra|eta|Monumento omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]

La {{daton|7|8|1941}} aperis &quot;Instrukcio pri tenado de la militkaptitoj en la NKVD-tendaroj&quot;, kiu interalie ordonis ke ĉiu tombo havu signon kun indiko de matrikula numero kaj numero de persona dosierujo. La {{daton|13|8|1943}} aperis NKVD-direktivo N 413 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;, kiu preskribis registri ĉiun mortinton en 10 diversaj listoj. La {{daton|24|8|1944}} estis eldonita la direktivo N 28/2/23 de la Ĉefa Administracio pri Aferoj de la Militkaptitoj kaj Internigitoj de NKVD de USSR (ĈAAMI) &quot;Pri tomboj de la militkaptitoj&quot;, kies apendico estis la NKVD-ordono N 0139 de la {{dato|4|6|1944}}. La du lastaj dokumentoj enkondukis unuecan formon de la militkaptitaj tombejoj. Tio estu terenoj apud la militkaptitejo aŭ ties hospitalo, ĉirkaŭbaritaj per pikdrato. Ĉiu tombejo estu dividita je kvadratoj, en ĉiu kvadrato estu po 25 tomboj (5 tomboj x 5 vicoj). La vicoj etendiĝu de supre malsupren, de maldekstre dekstren. Sur ĉiu tombo estu fosteto kun tabulo, sur kiu per neforviŝebla farbo estu indikita tombonumero (super horizontala linio) kaj numero de la kvadrato (sub ĝi). Skribi personan kaj familian nomojn estis malpermesite, sed foje oni faris tion. La soldatoj estu entombigataj en subvestoj, la oficiroj en subvestoj kaj supraj vestoj. Estis ordonite krei tombejajn librojn kun desegnita skemo de la tombejo kaj alfabetajn registrojn. La {{daton|7|12|1945}} aperis la ĈAAMI-direktivo N 28/74 &quot;Pri registrado de la mortintaj militkaptitoj&quot;. Ĝi konstatis ke la direktivo de 1944 estis neglektita, do oni establis specialajn NKVD-komisionojn por revizii la aferon. Estis malpermesite sepulti la militkaptitojn je amastomboj kaj sen subvestoj. La {{daton|14|11|1945}} aperis la NKVD-direktivo N 201 &quot;Pri la entombigo de la kadavroj de la militkaptitaj japanoj&quot;, kiu preskribis enterigi ilin, ne bruligi laŭe al la japanaj tradicioj, kaj tio devis okazi en apartaj terenoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Лагеря ГУПВИ НКВД СССР и захоронения военнопленных Второй мировой войны на территории Молотовской области: 1942-1950 годы // ГУЛАГ в годы Великой Отечественной войны: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции с международным участием, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне, 19-20 марта 2015 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/handle/10995/108891
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2015
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Пермский институт ФСИН России
|loko         = Пермь
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-905976-58-2
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 52–53
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Tamen efektive la sepultado plu okazis ĥaose, same kiel la mortoregistrado. Militkaptitoj ofte venis tre malfortaj kaj malsanaj, iuj mortis laŭvoje kaj ne estis dumvoje registritaj. Sepultoj okazis en hazarde elektitaj apudaj terenoj, sen iu ajn markado. Tiuj terenoj baldaŭ estis prikonstruataj aŭ plugataj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/problemy-sohraneniya-i-vosstanovleniya-inostrannyh-voinskih-zahoroneniy-vtoroy-mirovoy-voyny-v-zapadnoy-sibiri-1943-1990-e-gg
| titolo       = Проблемы сохранения и восстановления иностранных воинских захоронений Второй мировой войны в Западной Сибири: 1943-1990-е гг
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Алтайского государственного университета
| volumo       = 64
| numero       = 4/1
| paĝoj        = 141–144
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Ĝis novembro 1944 ne ekzistis speciala tombejo por militkaptitoj, do ili estis sepultataj en la sekcioj aŭ apude. Somere kaj aŭtune 1943 ili estis sepultataj interalie en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}) kaj la [[Tekutjev-tombejo]]. En novembro 1944&lt;ref name=&quot;Темплинг103&quot;/&gt; (laŭ aliaj datumoj, ekde januaro 1945)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt; tiucele estis donita speciala tereno en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo, kies registro mencias 226 militkaptitojn. En vilaĝo Borovskij estis sepultitaj 17 militkaptitoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Laŭ iuj datumoj sepultoj okazis ankaŭ en la Tekutjev-tombejo kaj la islama tombejo de vilaĝo [[Nov-Jurtoj (Tjumeno)|Nov-Jurtoj]]. Ĝis nun estas identigita kaj markita per monumentoj nur la tereno en la Transrivereja tombejo&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2012/02/07/tyumenskoe-eho-stalingrada/
| titolo       = Тюменское эхо Сталинграда
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Иваненко
| persona nomo = А.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 3280
| numero       = 20
| paĝoj        = 3
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012-02-07
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Vladimir Motreviĉ &lt;sup&gt;[[:ru:Мотревич, Владимир Павлович|ru]]&lt;/sup&gt;, historiisto de [[Jekaterinburgo]], asertas ke en la militkaptitejo N 93 mortis kaj estis sepultitaj en 2 apartaj tombejoj 154 homoj, el kiuj 138 (137 germanoj kaj 1 aŭstro) estis sepultitaj en la Transrivereja (Parfjonova) tombejo. Plia tombejo estis kreita en februaro 1946 en vilaĝo Borovskij, kie aperis ĉirkaŭfosita tereno kun 17 tomboj de germanaj militkaptitoj, ĉiu kun signo. Sed jam en aprilo 1959 speciala komisiono konstatis ke la tereno estis uzata por stoki turfon, kaj poste kiel parkumejo de torfofosaj maŝinoj. En 2007 tie troviĝis stokejo de loka entrepreno ({{l-ru|Боровский ОРС}}), iuj ajn spuroj de la tomboj mankis. Li trovis ankaŭ ke el 221 italoj en la militkaptitejo mortis 56, sed ili estis sepultitaj en la urba plantejo ({{l-ru|питомник}}), do ĉe okcidenta urborando, situo de la tombejo ne estis malkovrita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–180
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Nacia konsisto ==

Plejparto de la militkaptitoj estis rumanoj kaj germanoj. La {{daton|5|12|1943}} en la militkaptitejo troviĝis {{unuo|1324}} rumanoj, 139 germanoj, 118 italoj kaj 3 hungaroj. Komence de septembro 1945 tie estis ne malpli ol 750 rumanoj. Sume la tendaro akceptis ne malpli ol {{unuo|1523}} rumanojn, do ne malpli ol 30,1% de la militkaptitoj estis rumanoj. Azianoj (japanoj ks) tute mankis&lt;ref name=&quot;Орлов219&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Estis registritaj ankaŭ aŭstroj, italoj, hungaroj, kroatoj, slovakoj, serboj, jugoslavoj, poloj, judoj. Inter la mortintoj estis norvego Ŝ. G. Åsnordet (aŭ Aasnordet), naskiĝinta en 1926 kaj mortinta en februaro 1945. Italoj jam komence de aŭtuno 1943 estis forsenditaj al la fervojstacio Sirdarja ([[Uzbeka SSR]]). Ilin sekvis la hungaroj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Tamen iom da italoj evidente restis, ĉar en oktobro 1943 estis registritaj mortoj de kelkaj italoj. En januaro 1944 la urba partia komitato prikonsideris instalon de radioriceviloj por aŭdigi programojn en la germana, hungara, rumana kaj itala lingvoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 111
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Laboro ==
[[Dosiero:Tyumen Police headquarters (May 2026).jpg|200ra|eta|La eks-sidejo de la provinca milica administracio, 2026]]
[[Dosiero:Domo N 45 en strato Respubliko (Tjumeno) 02.jpg|200ra|eta|Domo N 45 en strato Respubliko, 2021]]

Plejparte la militkaptitoj laboris en lignaj entreprenoj. En la tavolligna fabriko estis lokita la unua grupo, la {{daton|1|3|1944}} tie laboris 414 militkaptitoj, la {{daton|10|5|1945}} — {{unuo|1500}} (17 brigadoj), la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|560}}. Parto de ili laboris ĉe lignostokejo ({{l-ru|лесная биржа}}), kie ili portis trabojn flosigitajn laŭ rivero. Laboro estis malfacila: elpreni de rivero flosigitajn trabojn, ruligi ilin surloken, stoki, segi ktp. Lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot; uzis militkaptitojn je produktado de skioj kaj skibastonoj. La {{daton|1|3|1944}} tie laboris 457 militkaptitoj, la {{daton|31|7|1946}} — ne malpli ol {{unuo|360}}. La Tjumena Motorcikla Fabriko ricevis ĝis 500 militkaptitojn, sed evidente ne uzis ilin, ĉar jam en 1943 ĝi estis likvidita, la maŝinaro kaj la personaro estis translokitaj al [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]]. Militkaptitoj laboris en la fabriko Meĥanik kaj en la fabriko Galle-Ĉenoj ({{l-ru|Цепи Галя}}). La {{daton|31|7|1946}} en la fabriko Galle-Ĉenoj laboris 50 militkaptitoj de la 1-a sekcio, en la Tjumena Akumulila Fabriko laboris 100 militkaptitoj de la 2-a sekcio. Militkaptitoj laboris ankaŭ je konstruejoj kaj prizorgado de la urbo, en torfejo Borovoje&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 219–220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Apud vilaĝo Vinzili, proksime al la Ĉerviŝeva landvojo loĝis grupo da militkaptitoj, kiuj provizis per ligno ŝpalfabrikon en Vinzili&lt;ref name=&quot;Тюменское эхо Сталинграда&quot;/&gt;. 

En Tjumeno estas vaste diskonigita legendo, ke germanaj militkaptitoj konstruis sidejon de la provinca partia komitato, sed tio estas nura fabelo. Ili partoprenis nur pavimadon de stratoj, ekkonstruis sidejon de la provinca milica administracio kaj loĝdomon N 45 en [[Strato Respubliko (Tjumeno)|strato Respubliko]]. Ĉe la partia ĉefsidejo laboris interalie deportitaj germanoj de Volgio, kio eble kaŭzis tiun ĉi legendon&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url = https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| titolo = Миф и реальность
| titolo-aldono = К 70-летию образования Тюменской области
| alirdato = 2026-09-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = Смирнова М.
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2014-07-17
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = Tjumenskaja Oblast Segodnja
| paĝoj = 
| lingvo = ru
| lingvo2=
| lingvo3= &lt;!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --&gt;
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20221005090443/https://tumentoday.ru/2014/07/17/миф-и-реальность/
| arkivdato = 2022-10-05
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;. Post la fino de la milito oni uzis militkaptitojn por ekkonstrui sidejojn de la provinca partia komitato kaj provinca milica administracio, loĝdomojn apude, domojn en la fervojista kvartalo, sed ilian finkonstruadon plenumis jam lokanoj, ĉar la militkaptitoj estis forsenditaj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Iuj laboris en agrikulturejoj de la militkaptitejo. En 1944 ili kultivis sur 100 hektaroj terpomojn, betojn, karotojn, avenon, pizon, brasikon, karotojn, tritikon, falĉis herbojn por ĉevaloj, ŝafoj kaj bovinoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Tio ebligis memstare provizi 40% de la nutraĵoj. En la agrikulturejoj laboris malfortuloj kaj aktivuloj, la laborojn kontrolis la kontraŭfaŝisma komitato. Tamen foje okazis fuĝoj. Sufiĉe ofte militkaptitoj manĝis venenajn herbojn, do oni malpermesis manĝi nekonatajn plantojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/materialno-bytovye-problemy-lagerey-nkvd-mvd-sssr-dlya-voennoplennyh-v-zapadnoy-sibiri-i-puti-ih-razresheniya
| titolo       = Материально-бытовые проблемы лагерей НКВД-МВД СССР для военнопленных в Западной Сибири и пути их разрешения
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Саратовского университета
| volumo       = 12
| numero       = 4
| paĝoj        = 112
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2012
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Reĝimo ==
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 05.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la germanaj militkaptitoj, 2026]]
[[Dosiero:Tombejo de militkaptitoj de la Dua mondmilito en Tjumeno 04.jpg|200ra|eta|Marmora plato omaĝe al la hungaraj militkaptitoj, 2026]]

En la militkaptitejo troviĝis soldatoj kaj suboficiroj dum oficiroj aperis tre malofte (0,4%)&lt;ref name=&quot;Южаков2014-169&quot;/&gt;. Foje militkaptitoj prezentis sin kiel oficirojn por ricevi pli bonajn vivkondiĉojn kaj manĝaĵojn, tiu trompo estis punenda per kelktaga aresto&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;.

Ĉiutage je la 6-a matene la militkaptitoj vekiĝis, sekvis 15 minutoj por ordigi sin, 30 minutoj por matena revizio, plia duonhoro por matenmanĝo kaj 45 minutoj por atingi laborlokon. Labortago daŭris de la 8-a matene ĝis la 6-a vespere. De 18-30 ĝis 20-30 okazis politika kaj socia aktivadoj. Je la 8-a vespere komenciĝis duonhora vespermanĝo, sekvis duonhora revizio kaj je la 10-a okazis enlitiĝo. Monate estis 3 ripoztagoj&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Krom fabrikoj la militkaptitoj laboris en metiejoj kaj riparejoj ene de la militkaptitejo&lt;ref name=&quot;Темплинг104&quot;/&gt;. Militkaptitoj, plenumintaj normojn, povus gajni ĝis 200 rublojn monate. Altkvalifikitaj fakuloj povis ricevi ĝis 500 rublojn monate. Ĝenerale la militkaptitoj estis ricevantaj 50% de la normala salajro de lokaj kunlaborantoj&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence la disciplino kaj reĝimo ne estis striktaj: la militkaptitoj kontaktis lokanojn, havis aliron al pikiloj kaj tranĉiloj, ne en ĉiuj sekcioj haveblis arestejoj, mankis strikta markado. En julio 1943 pro alveno al malpermesitaj zonoj estis mortpafitaj de gardistoj rumano kaj italo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 105
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Al manko de kontrolado kontribuis malsufiĉo de kontrolantoj. Komence de majo 1943 en la militkaptiteja administracio anstataŭ 84 kunlaborantoj, preskribitaj de ties statuto, haveblis 53, en 7 sekcioj anstataŭ 368 kunlaborantoj estis 260&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 74
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En laborejoj la militkaptitojn gardis soldatoj de la 239-a garda regimento de la Ministerio pri Internaj Aferoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 94
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Poste la reĝimo iĝis pli strikta, sed fine de la milito ĝi mildiĝis denove. Ekde januaro 1945 oni permesis al bonkondutaj militkatitoj iri sengarde eksteren (unue oni aplikis tion sole al rumanoj). Militkaptitoj promenis surstrate, vizitis kinejojn, ricevis sendaĵojn kaj leterojn de [[Germanio]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. Somere 1945 el militkaptitoj formiĝis gardistaj helpotrupoj, kiuj gardis militkaptitojn dum eksteraj laboroj. Iliaj membroj loĝis en apartaj ejoj, ne laboris, havis pli bonajn uniformojn. Por distingi la militkaptitojn ekster la tendaro oni kreis galonojn: flavajn (por ĉiuj) kaj blankajn (por helpotrupoj). La galonojn ne portis la kontraŭfaŝistoj, finintaj kontraŭfaŝistan lernejon, kaj plenrajtigitoj de la [[Nacia Komitato por Libera Germanio]]. Paŝon post paŝo militkaptitoj okupis postenojn de kuracistoj kaj en marto 1948 la militkaptitoj komplete prizorgis la tendaron&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 107
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fine de la milito la militkaptitoj komencis konduti malpli akurate, esperante baldaŭan finon de sia mallibero. Okazis faŝisma agitado, sabotado kaj intenca sinvundado, draste falis produktiveco, iuj rifuzis labori&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;. La unuaj kazoj de sabotado ([[Maso (elektro)|alterigo de elektraj kabloj]], metado de ŝtalaj hokoj sub segilojn, detruado de laboriloj) estis registritaj en novembro 1943 en lignostokejo&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 80
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Dum baloto je kontraŭfaŝista komitato, estis malkovrita grupo de oficiroj, inĝenieroj kaj kuracistoj, kiuj konsideris sin membroj de la [[Komunista Partio de Germanio]] kaj klopodis influi la baloton, diskonigante flugfoliojn kun alvoko &quot;instrui demokration al la rusoj&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/o-spetsifike-agenturnoy-operativnoy-i-sledstvennoy-raboty-v-zapadnosibirskih-lageryah-nkvd-mvd-sssr-1943-1950
| titolo       = О специфике агентурной, оперативной и следственной работы в западносибирских лагерях НКВД МВД СССР (1943 1950)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук, т. , №6, 
| volumo       = 12
| numero       = 6
| paĝoj        = 108
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2010
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En aŭgusto 1945 la estraro devis apliki severajn rimedojn: estis enkondukita 10-hora labortago kaj labornormoj. Militkaptitoj, ne plenumintaj tiujn ĉi normojn, devis labori pliajn 2 horojn. En ĉiuj sekcioj aperis punejoj ({{l-ru|штрафные подразделения}}), kien estis senditaj simulantoj, laborrifuzantoj, ŝtelistoj, diboĉuloj, fuĝintoj. En la punejoj oni laboris po 12 horojn tage en pli foraj kaj komplikaj lokoj, sen aldonaj nutraĵoj. Al la punejoj oni sendis por ĝis 3 monatoj. Se militkaptito plurfoje kaj grave rompis la regulojn kaj leĝojn, li povus esti juĝita. Puntendaroj por militkaptitoj-krimuloj troviĝis en [[Sverdlovska provinco]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 108–109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1946 germana soldato Nissler ŝtelis 5 kg da salo kaj manĝis ĝin abunde, kaŭzinte edemojn por tiel ŝajnigi malsanulon kaj pli rapide reveni hejmen. Milita tribunalo de NKVD kondamnis lin al 5-jara malliberigo, post kio nombro de malsanuloj en la militkaptitejo, foje atinginta 70, draste falis&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Sume okazis 17 fuĝoj (laŭ aliaj datumoj 13)&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/lagernyy-personal-i-ohrana-inostrannyh-voennoplennyh-v-lageryah-zapadnoy-sibiri-1945-1949-gg
| titolo       = Лагерный персонал и охрана иностранных военнопленных в лагерях Западной Сибири (1945-1949 гг. )
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Гуманитарные науки в Сибири
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 95
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2008
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, inkluzive 47,8% dum la fuĝintoj estis gardataj, 2 fuĝoj okazis per trarompo de barilo, 5 de agrikulturejoj&lt;ref name=&quot;Маркдорф2008-95&quot;/&gt;. Ekzemple la {{daton|1|6|1947}} 25 militkaptitoj estis kondukitaj al agrikulturejo de unusola gardisto, kiu forlasis sian postenon, kion profitis militkrimulo, [[SS (organizaĵo)|SS]]-ano Adolf Leopoldoviĉ Kebel, naskiĝinta en [[Sankt-Peterburgo]] kaj poste elmigrinta kun siaj gepatroj. Li ne estis kaptita. La estraro tamen ne striktigis la gardadon, do jam en julio 1947 grupo el 20 militkaptitoj, senditaj de la 2-a sekcio al arbaro apud la Ĉerviŝeva landvojo por falĉado, subgarde de helpotrupo (do aliaj militkaptitoj), perdis la vojon. Je destinita tempo al la sekcio ne revenis 4 germanoj, el kiuj 2 estis trovitaj 6 km for dum la militkaptito Hans Gustav ne estis trovita. Foje fuĝoj finiĝis per mortoj de fuĝintoj. Por serĉado de la fuĝintoj en Tjumena provinco estis kreitaj 17 helpobrigadoj ({{l-ru|бригада содействия}}), al kiuj aliĝis 79 homoj (72,2% aktivuloj, 27,9% komunistoj aŭ kandidatoj)&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/organizatsiya-ohrany-i-rezhim-soderzhaniya-voennoplennyh-i-internirovannyh-v-sibirskih-lageryah-v-1945-1950-gg
| titolo       = Организация охраны и режим содержания военнопленных и интернированных в сибирских лагерях в 1945-1950 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Развитие территорий
| volumo       = 17
| numero       = 3
| paĝoj        = 78–79
| doi          = 10.32324/2412-8945-2019-3-73-83
| dato         = 2019
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Iuj militkaptitoj havis amrilatojn kun lokaj virinoj. Fojfoje oni malkovris tion kaj punis la rilatajn personojn ambaŭflanke. La {{daton|17|10|1945}} germana militkaptito Jakob Kohl sin mortigis post kiam estis malkovrita lia amrilato kun la tendara helpkuracistino V. A. Morozova. Ŝi estis arestita por 10 tagoj kaj maldungita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Por plibonigi la komunikadon oni dungis 12 [[Rusiaj germanoj|sovetiajn germanojn]], kiuj laboris kiel interpretistoj, sanitaro, estro de legomejo ks&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/ispolzovanie-truda-voennoplennyh-na-predpriyatiyah-tyumenskoy-oblasti-v-1943-1955-gg?ysclid=mu70n1wic134718120
| titolo       = Использование труда военнопленных на предприятиях Тюменской области в 1943–1955 гг.
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Южаков
| persona nomo = В. П.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Вестник Брянского государственного университета
| volumo       = 
| numero       = 2
| paĝoj        = 170
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2014
| alirdato     = 2026-09-18
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Malestablo ==

La {{daton|24|2|1943}} aperis la NKVD-ordono de USSR N 00368 pri malestablo de kelkaj militkaptitejoj, inkluzive tiun en Tjumeno, sed efektive tio ne okazis&lt;ref name=&quot;Орлов217&quot;/&gt;. 

En novembro 1943, 199 volontuloj estis senditaj por aliĝo al la divizio de Tudor Vladimirescu &lt;sup&gt;[[:en:Tudor Vladimirescu Division|en]]&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 164
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|13|8|1945}} aperis la NKVD-ordono N 00955 &quot;Pri liberigo de parto de la militkaptitoj el militkaptitejoj de NKVD kaj specialaj hospitaloj&quot;, kiu preskribis komenci repatrujigon la {{daton|15|8}} kaj fini la {{daton|15|10}}. Estis ordonite unuavice repatrujigi rumanojn, hungarojn, aŭstrojn kaj polojn, kaj el ili soldatojn kaj suboficirojn. Prioritaton havis militkaptitoj ne uzataj en plej gravaj industrioj, el militkaptitejoj situiantaj en lokoj kun malbona klimato, sen bonaj loĝejoj. Sume temis pri {{unuo|4159}} homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://cyberleninka.ru/article/n/vozvraschenie-inostrannyh-voennoplennyh-iz-lagerey-mvd-zapadnoy-sibiri-na-rodinu-obschesoyuznye-i-regionalnye-aspekty-1945-1950-e-gody
| titolo       = Возвращение иностранных военнопленных из лагерей МВД Западной Сибири на родину: общесоюзные и региональные аспекты (1945 - 1950-е годы)
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Маркдорф
| persona nomo = Н. М.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Известия Самарского научного центра Российской академии наук
| volumo       = 11
| numero       = 2 (28)
| paĝoj        = 163
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2009
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭ NKVD-ordono N 001035 de la {{dato|11|9|1945}}, oni devis inter la {{dato|15|9}} kaj la {{dato|10|10}} liberigi 40 mil rumanojn, inkluzive 750 el la militkaptitejo N 93. Komenciĝis repatrujigo, kiu daŭris ĝis 1948. Sume estis senditaj hejmen {{unuo|2194}} homoj, do ne malpli ol 43,4%. Plejparto foriris en 1945.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; | '''Repatrujigitaj militkaptitoj'''&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''Jaroj'''
! colspan=&quot;2&quot; |'''Kvaronjaroj''' 
|-
! I
! II
! III
! IV
! rowspan=&quot;1&quot; |'''Sume'''
|-
|1945 || —  || 156 || 924 || — || {{unuo|1080}}
|-
|1946 || —  || 9 || 88 || — || 97
|-
|1947 || —  || — || 250 || — || 250
|-
|1948 || —  || 373 || 95 || 299 || 767
|}

La unua grupo estis sendita al Germanio en junio 1945, tio estis handikapuloj, ftizuloj kaj [[Distrofio|distrofiuloj]]&lt;ref name=&quot;Южаков2014-170&quot;/&gt;.

Foje oni sendis plenajn trajnojn da militkaptitoj, foje temis pri grupetoj. Ilia fina destinejo estis stacioj [[Ungheni]], [[Sighetu Marmației]] ([[Rumanio]]), [[Frankfurto ĉe Odro]] ([[Germanio]]), ka. Ili ĝustatempe ricevadis dokumentojn kaj bonajn uniformojn. Dum la repatrujigo en 4 jaroj mortis laŭvoje 2 homoj, 4 aliaj estis enhospitaligitaj en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы»: сборник материалов IV Региональной молодёжной научной конференции
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = Р. Е. Романов
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Ин-т истории СО РАН
|loko         = Новосибирск 
|lingvo       = ru
|isbn        = 978-5-98901-082-0
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 220–221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Oni klopodis transporti la militkaptitojn dum varma sezono por eviti elspezojn rilate la vestojn kaj hejtado&lt;ref name=&quot;Возвращение иностранных военнопленных164&quot;/&gt;.

Somere kaj aŭtune 1945 plejparto de la rumanaj militkaptitoj estis senditaj al [[Rumanio]]. En julio 1948 la lastaj rumanoj estis transportitaj al la fervojstacio Revda &lt;sup&gt;[[:ru:Ревда (станция)|ru]]&lt;/sup&gt; de la [[Sverdlovska Fervojo]]. En septembro 1947 estis likvidita la 3-a sekcio en vilaĝo Borovoje. En junio 1948 (laŭ aliaj datumoj, la {{daton|1|4|1948}}) estis malfondita la 2-a sekcio en lignofabriko &quot;Ruĝa Oktobro&quot;. En oktobro 1948 plejparto de la militkaptitoj estis senditaj per trajno okcidenten. La {{daton|10|11|1948}} la lastaj 48 militkaptitoj estis senditaj al la militkaptitejo N 314 ĉe fervostacio Asbest de la Sverdlovska Fervojo. Laŭ aliaj datumoj, la {{daton|12|11}} la lastaj 45 militkaptitoj estis forveturigitaj tien. Ordono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de USSR N 001431 de la {{dato|3|12|1948}} likvidis la grupon pri aferoj de militkaptitoj kaj internigitoj en Tjumena provinco. La militkaptitejo N 93 estis likvidita, ĝia lasta sekcio (la 1-a) estis malestablita&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Иностранные военнопленные в Тюменской области (1943–1948 гг.) // Исторические исследования в Сибири: проблемы и перспективы
|lasta        = Орлов
|unua         = М. А.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = http://www.history.nsc.ru/website/history-institute/var/custom/File/4RNMK/037_Orlov.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2010
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = &lt;!-- nur se estas eldonejo; ebla vikiligilo: [[Parizo]] --&gt;
|lingvo       = ru
|isbn        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 218, 221
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Военнопленные Второй мировой войны в Тюмени // Ежегодник Тюменского областного краеведческого музея: 1999
|lasta        = Темплинг
|unua         = В. Я.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = В. П. Петрова
|aliaj        = Т. М. Исламова, Л. А. Типикина, Н. В. Яблонская
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2000
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = ИПП «Тюмень»
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 109–110
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Memoro ==

En la 1990-aj jaroj, historiisto Vladimir Motreviĉ trovis en la ne plu funkcianta Transrivereja (Parfjonova) tombejo terenon kun tomboj de militkaptitoj (laŭ lia takso proksimume 15). Iuj ajn signoj mankis, sed videblis vicoj da tomboj. La tereno estas proksimume 20 x 40 metrojn granda kaj situas ĉe sud-orienta rando de la tombejo, apud ties barilo. Dum konstruado de garaĝoj trans la barilo kaj digo dum elbordiĝo de la rivero Turo apude, oni damaĝis la terenon, sed plejparto de ĝi plu ekzistas&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

La {{daton|22|5|1995}} laŭ iniciato de la tjumena ĵurnalisto kaj redaktoro de la ĵurnalo &quot;Tjumenskij Kurier&quot; (Tjumena Kuriero) Rafael Goldberg, tie aperis marmora plato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Покойтесь в мире}} kaj {{l-de|Ruhet Sie in Frieden}} (Restu en paco) kaj aldono malsupre {{l-de|Den Deuchsen Kriegsgefangenen}} (Al germanaj militkaptitoj). Ĝian kreadon kaj instaladon financis prezidanto de Sibneftebank (Sibnaftobanko) Leokadija Kin&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920071535/https://tm-courier.ru/1995/05/23/pokojtes-v-mire/
| titolo       = Покойтесь в мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 223
| numero       = 58
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-23
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La {{daton|25|5|1995}} la monumenton vizitis germanaj delegacioj&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240805070626/https://tm-courier.ru/1995/05/27/chas-kogda-vse-dumayut-o-mire/
| titolo       = Час, когда все думают о мире
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Гольдберг
| persona nomo = Р.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 225
| numero       = 60
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1995-05-27
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 1999 vandaloj damaĝis la platon&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20260920072322/https://tm-courier.ru/1999/06/29/parfenovskie-geroi-voyuyut-s-mertvymi-nemczami/
| titolo       = Парфеновские «герои» воюют с мертвыми немцами
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 838
| numero       = 73
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-06-29
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Laŭ peto de la redakcio de &quot;Tjumenskij Kurier&quot; ĝis oktobro 1999 Nikolaj Skrjabin, direktoro de la kompanio Sibmonument, restaŭris la monumenton&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://web.archive.org/web/20240811161737/https://tm-courier.ru/1999/10/09/pamyatnik-voennoplennym-vosstanovlen/
| titolo       = Памятник военнопленным восстановлен
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 882
| numero       = 117
| paĝoj        = 1
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 1999-10-09
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En junio 2000 oni anoncis ke la Tjumena Societo de Germana Kulturo ''Wiedergeburt'' planas ĉirkaŭbari la terenon, instali grandan krucon kaj 3 malpli grandajn&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = https://tm-courier.ru/2000/07/13/parfenovskij-memorial/
| titolo       = Парфеновский мемориал
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Tjumenskij Kurier
| volumo       = 993
| numero       = 78
| paĝoj        = 2
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = 2000-07-13
| alirdato     = 2026-09-20
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La [[Germana milittombeja komisiono]] instalis tie grandan brunan krucon kaj tri etajn krucojn, ĉirkaŭbarinte la terenon&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Германские воинские кладбища в городе Тюмени // Урал индустриальный. Бакунинские чтения: материалы VIII Всероссийской научной конференции, [г. Екатеринбург], 27–28 апреля 2007 г.
|lasta        = Мотревич 
|unua         = В. П.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://elar.urfu.ru/bitstream/10995/39449/1/uibch_2007_02_48.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = 2
|dato         = АМБ
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Екатеринбург 
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-8057-0594-7
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 178–179
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 2002 sur la sama tereno aperis ankaŭ vertikala marmorplato kun dulingva surskribo: {{l-ru|Здесь покоятся венгерские военнопленные, погибшие во Второй мировой войне}} kaj {{l-hu|Itt a II világháborúban elhunyt magyar hadifoglyok nyugszanak}} (Ĉi tie kuŝas hungaraj militkaptitoj, pereintaj dum la Dua mondmilito).

== Vidu ankaŭ ==

* [[Transpolusa Fervojo]]
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tjumeno dum la Dua mondmilito]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Tjumeno dum la Dua mondmilito]]
[[Kategorio:Rilatoj de Germanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Hungario kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Rumanio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Italio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Rilatoj de Aŭstrio kaj Sovetunio]]
[[Kategorio:Militkaptitejoj de la Dua Mondmilito|Tjumeno]]
[[Kategorio:1943 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1944 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1945 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1946 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1947 en Sovetunio]]
[[Kategorio:1948 en Sovetunio]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1942]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1948]]</text>
      <sha1>ad74zfbv03gnygfgr7wewb7y2tm524a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Johannes Linnankoski</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953726</id>
    <revision>
      <id>9479175</id>
      <parentid>9478511</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2227" sha1="7ov7m5l00rjc5b9dtxmkufbaweh97pw" xml:space="preserve">Pri la persona nomo &quot;Jussi&quot; de la tradukisto ĉi tie nur nomita &quot;J. Jäntti&quot; vidu la liston de kunlaborantoj de gazeto ''[[Esperantolehti]]'' en [[CDELI]]: https://www.cdeli.org/CDELI-periodajhoj/E/Li-ESP-05.htm - bv. aparte atenti la rubrikojn pri 1968, 1969, 1972 kaj 1973. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 18 sep. 2026 (UTC)

{{re|Moldur|Mirmal|Roberto}} Mi ne havas ideon, de kie preni informojn por plenigo de la ruĝaj ligiloj [[Finna Biblioteko Esperanta]] (libroserio) kaj [[Finna Esperanto-Librejo]] (eldonejo). Ĉu iu el vi havas materialon, aŭ havas ideon kiun esperantiston, verŝajne plej bone en Finnlando mem, oni povus demandi? Se vi havas ideon, kiun (plej bone eĉ konatulon) eblus demandi, mi petus vin demandi mem, ne nur sendi al mi telefonnumeron aŭ poŝtadreson, per kiu mi povus aŭ devus kontakti, ĉar mi supozas ke tion mi ne sukcesus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 18 sep. 2026 (UTC)
:Kara {{u|ThomasPusch}} - mi bedaŭras, mi havas tute neniujn kontaktojn tie. Cetere mi nun estas en vikipaŭzo ekde ĉi-monate. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:36, 19 sep. 2026 (UTC)
::La laŭdira [[Finna Esperanto-Librejo]] laŭ nia vikipedio ekzakte respondecu pri unu sola libreto, en kies titolpaĝo (vidu la retpaĝon en la UEA-libroservo) pruve aperas la mallongigo &quot;FEL&quot;, kio povus signifi kion ajn. Mi tute ne scias, ĉu tiu &quot;Finna Esperanto-Librejo&quot; entute iam ekzistis kiel memstara libroeldonejo, aŭ ĉu eble nur temis pri efemera nom-inventaĵo de iu komisiono en [[Esperanto-Asocio de Finnlando]] aŭ nur de unu esperantisto. Ĉiukaze eĉ la la UEA-libroservo ne konfirmas nomon de la eldonejo, nur montras la titolpaĝon kun la tri literoj &quot;FEL&quot;... Povas esti ke la tuta kultura kaj komerca sukceso de la eldonejo simple ne sukcesis atingi la interreton kaj aparte Vikipedion, sed ĉiukaze la ruĝa ligilo al la vikipedia neekzista paĝo [[Finna Esperanto-Librejo]] nur estas en la teksto pri [[Johannes Linnankoski]], nenie alie... Tio suspektigas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:38, 19 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7ov7m5l00rjc5b9dtxmkufbaweh97pw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479176</id>
      <parentid>9479175</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="ly8mijdvk1ulj0bezvn1smkzshcu56t" xml:space="preserve">Pri la persona nomo &quot;Jussi&quot; de la tradukisto ĉi tie nur nomita &quot;J. Jäntti&quot; vidu la liston de kunlaborantoj de gazeto ''[[Esperantolehti]]'' en [[CDELI]]: https://www.cdeli.org/CDELI-periodajhoj/E/Li-ESP-05.htm - bv. aparte atenti la rubrikojn pri 1968, 1969, 1972 kaj 1973. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 18 sep. 2026 (UTC)

{{re|Moldur|Mirmal|Roberto}} Mi ne havas ideon, de kie preni informojn por plenigo de la ruĝaj ligiloj [[Finna Biblioteko Esperanta]] (libroserio) kaj [[Finna Esperanto-Librejo]] (eldonejo). Ĉu iu el vi havas materialon, aŭ havas ideon kiun esperantiston, verŝajne plej bone en Finnlando mem, oni povus demandi? Se vi havas ideon, kiun (plej bone eĉ konatulon) eblus demandi, mi petus vin demandi mem, ne nur sendi al mi telefonnumeron aŭ poŝtadreson, per kiu mi povus aŭ devus kontakti, ĉar mi supozas ke tion mi ne sukcesus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 18 sep. 2026 (UTC)
:Kara {{u|ThomasPusch}} - mi bedaŭras, mi havas tute neniujn kontaktojn tie. Cetere mi nun estas en vikipaŭzo ekde ĉi-monate. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:36, 19 sep. 2026 (UTC)
::La laŭdira [[Finna Esperanto-Librejo]] laŭ nia vikipedio ekzakte respondecu pri unu sola libreto, en kies titolpaĝo (vidu la retpaĝon en la UEA-libroservo) pruve aperas la mallongigo &quot;FEL&quot;, kio povus signifi kion ajn. Mi tute ne scias, ĉu tiu &quot;Finna Esperanto-Librejo&quot; entute iam ekzistis kiel memstara libroeldonejo, aŭ ĉu eble nur temis pri efemera nom-inventaĵo de iu komisiono en [[Esperanto-Asocio de Finnlando]] aŭ eĉ nur de unusola privata esperantisto. Ĉiukaze eĉ la la UEA-libroservo ne konfirmas nomon de la eldonejo, nur montras la titolpaĝon kun la tri literoj &quot;FEL&quot;... Povas esti ke la tuta kultura kaj komerca sukceso de la eldonejo simple ne sukcesis atingi la interreton kaj aparte Vikipedion, sed ĉiukaze la ruĝa ligilo al la vikipedia neekzista paĝo [[Finna Esperanto-Librejo]] nur estas en la teksto pri [[Johannes Linnankoski]], nenie alie... Tio suspektigas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:38, 19 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ly8mijdvk1ulj0bezvn1smkzshcu56t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479177</id>
      <parentid>9479176</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9479177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="har7k6mfmibqtf1myl8ibsytq440mg1" xml:space="preserve">Pri la persona nomo &quot;Jussi&quot; de la tradukisto ĉi tie nur nomita &quot;J. Jäntti&quot; vidu la liston de kunlaborantoj de gazeto ''[[Esperantolehti]]'' en [[CDELI]]: https://www.cdeli.org/CDELI-periodajhoj/E/Li-ESP-05.htm - bv. aparte atenti la rubrikojn pri 1968, 1969, 1972 kaj 1973. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:51, 18 sep. 2026 (UTC)

{{re|Moldur|Mirmal|Roberto}} Mi ne havas ideon, de kie preni informojn por plenigo de la ruĝaj ligiloj [[Finna Biblioteko Esperanta]] (libroserio) kaj [[Finna Esperanto-Librejo]] (eldonejo). Ĉu iu el vi havas materialon, aŭ havas ideon kiun esperantiston, verŝajne plej bone en Finnlando mem, oni povus demandi? Se vi havas ideon, kiun (plej bone eĉ konatulon) eblus demandi, mi petus vin demandi mem, ne nur sendi al mi telefonnumeron aŭ poŝtadreson, per kiu mi povus aŭ devus kontakti, ĉar mi supozas ke tion mi ne sukcesus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:58, 18 sep. 2026 (UTC)
:Kara {{u|ThomasPusch}} - mi bedaŭras, mi havas tute neniujn kontaktojn tie. Cetere mi nun estas en vikipaŭzo ekde ĉi-monate. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:36, 19 sep. 2026 (UTC)
::La laŭdira [[Finna Esperanto-Librejo]] laŭ nia vikipedio ekzakte respondecu pri unu sola libreto, en kies titolpaĝo (vidu la retpaĝon en la UEA-libroservo) pruve aperas la mallongigo &quot;FEL&quot;, kio povus signifi kion ajn. Mi tute ne scias, ĉu tiu &quot;Finna Esperanto-Librejo&quot; entute iam ekzistis kiel memstara libroeldonejo, aŭ ĉu eble nur temis pri efemera nom-inventaĵo de iu komisiono en [[Esperanto-Asocio de Finnlando]] aŭ eĉ nur de unusola privata esperantisto. Ĉiukaze eĉ la UEA-libroservo ne konfirmas nomon de la eldonejo, nur montras la titolpaĝon kun la tri literoj &quot;FEL&quot;... Povas esti ke la tuta kultura kaj komerca sukceso de la eldonejo simple ne sukcesis atingi la interreton kaj aparte Vikipedion, sed ĉiukaze la ruĝa ligilo al la vikipedia neekzista paĝo [[Finna Esperanto-Librejo]] nur estas en la teksto pri [[Johannes Linnankoski]], nenie alie... Tio suspektigas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:38, 19 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>har7k6mfmibqtf1myl8ibsytq440mg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bajbajeno</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953780</id>
    <revision>
      <id>9479063</id>
      <parentid>9478679</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="631ayx0k4on05v9pxv24djv61xdzbtz" xml:space="preserve">[[Dosiero:Sulat Tagalog sample.svg|eta]]
'''Bajbajeno''' (Bajbajena: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) aŭ '''Alibato''', estas indiĝena [[skribsistemo]] de filipinaj manuskriptoj kiu estis vaste uzita en Luzono dum kaj antaŭ la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Estis utiligite ĉefe por skribi en la tagaloga, kaj laŭ pli malgranda mezuro, [[Bisaja lingvo]], [[Pampanga lingvo|Pampanga]], [[Iloka lingvo|Iloka]], kaj pluraj aliaj filipinaj lingvoj.
{{Ĝermo}}
[[Kategorio:Skribsistemoj]]</text>
      <sha1>631ayx0k4on05v9pxv24djv61xdzbtz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479064</id>
      <parentid>9479063</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="464" sha1="rvrf28q8rnym0mgfayaxsypgoeo7sf4" xml:space="preserve">[[Dosiero:Sulat Tagalog sample.svg|eta]]
'''Bajbajeno''' (Bajbajena: ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔) aŭ '''Alibato''', estas indiĝena [[skribsistemo]] de filipinaj manuskriptoj kiu estis vaste uzita en Luzono dum kaj antaŭ la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Estis utiligite ĉefe por skribi en la tagaloga, kaj laŭ pli malgranda mezuro, Bisaja, [[Pampanga lingvo|Pampanga]], [[Iloka lingvo|Iloka]], kaj pluraj aliaj filipinaj lingvoj.
{{Ĝermo}}
[[Kategorio:Skribsistemoj]]</text>
      <sha1>rvrf28q8rnym0mgfayaxsypgoeo7sf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paola Nogales-Azcarrunz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953797</id>
    <revision>
      <id>9479058</id>
      <parentid>9479028</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kani movis paĝon [[Nogales-Azcarrunz, Paola]] al [[Paola Nogales-Azcarrunz]]: vikipedia kutimo</comment>
      <origin>9479028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1645" sha1="s1e1jn0bsks2r6j9cha68x7l103huya" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}'''Paola Nogales-Azcarrunz''' ('''{{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}''') estas [[Bolivio|bolivia]] [[Biologio|biologino]] kaj esploristino, kiu kontribuas al [[National Geographic]] ekde 2023. Ŝia esplorado fokusiĝas ĉefe al la konservado [[Karnomanĝuloj|de karnovoraj mamuloj]] .

== Frua vivo kaj edukado ==
Paola Noagles-Azcarrunz studis biologion ĉe [[Universidad Mayor de San Andrés|la Supera Universitato de San Andreo]] en [[La-Pazo]]. Ŝi ricevis [[Magistro|sian magistran diplomon]] en [[Reĝino Maria Universitato de Londono]] en 2019&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://owsd.net/person/paola-nogales|titolo=Ms. Paola Nogales-Ascarrunz}}&lt;/ref&gt; .

La esplorado de Nogales-Azcarrunz fokusiĝas al boliviaj sovaĝaj katoj. Ŝi gvidas [[Programa de Investigación de Félidos Bolivia|la Programan de Investigación de Félidos Bolivia]] (Programo de Esploro de Boliviaj [[Felisedoj|Katoj]])&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://explorers.nationalgeographic.org/directory/paola-m-nogales-ascarrunz|titolo=Paola M. Nogales Ascarrunz}}&lt;/ref&gt;. Ĝiaj konservadaj klopodoj fokusiĝas al [[Jaguaro|jaguaroj]], [[Oceloto|ocelotoj]], [[Margajo|longvostaj katoj]], [[Salmarĉa oncifeliso|Ĝofroy-katoj]], [[Pampo-kato|pampaj katoj]] kaj [[tilkajoj]], kaj inkluzivas [[Ŝtelĉasado|kontraŭŝtelĉasajn]] mezurojn.

Ŝi gvidis la esploradon por identigi la tilkajon kiel novan specion&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://www.cnn.com/2026/09/17/americas/new-tiny-wild-cat-intl-latam |titolo=Meet the tiny wild cat that’s new to science}}&lt;/ref&gt; .

== Notoj ==
{{Referencoj}}

*
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]</text>
      <sha1>s1e1jn0bsks2r6j9cha68x7l103huya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479061</id>
      <parentid>9479058</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="qnbsa77zdcoepl2kuur87op1qme6b7f" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Paola NOGALES-AZCARRUNZ''' ('''{{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}''') estas [[Bolivio|bolivia]] [[Biologio|biologino]] kaj esploristino, kiu kontribuas al [[National Geographic]] ekde 2023. Ŝia esplorado fokusiĝas ĉefe al la konservado de [[Karnomanĝuloj|karnovoraj mamuloj]] .

== Frua vivo kaj edukado ==
Paola Noagles-Azcarrunz studis biologion ĉe la [[Universidad Mayor de San Andrés|Supera Universitato de San Andreo]] en [[La-Pazo]]. Ŝi ricevis [[Magistro|sian magistrIGan diplomon]] en [[Reĝino Maria Universitato de Londono]] en 2019&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://owsd.net/person/paola-nogales|titolo=Ms. Paola Nogales-Ascarrunz}}&lt;/ref&gt; .

La esplorado de Nogales-Azcarrunz fokusiĝas al boliviaj sovaĝaj katoj. Ŝi gvidas la ''Programa de Investigación de Félidos Bolivia'' (Programo de Esploro de Boliviaj [[Felisedoj|Katoj]])&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://explorers.nationalgeographic.org/directory/paola-m-nogales-ascarrunz|titolo=Paola M. Nogales Ascarrunz}}&lt;/ref&gt;. Ĝiaj konservoklopodoj fokusiĝas al [[Jaguaro|jaguaroj]], [[Oceloto|ocelotoj]], [[Margajo|longvostaj katoj]], [[Salmarĉa oncifeliso|Ĝofroy-katoj]], [[Pampo-kato|pampaj katoj]] kaj [[tilkajo]]j, kaj inkluzivas [[Ŝtelĉasado|kontraŭŝtelĉasajn]] politikojn.

Ŝi gvidis la esploradon por identigi la tilkajon kiel novan specion&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://www.cnn.com/2026/09/17/americas/new-tiny-wild-cat-intl-latam |titolo=Meet the tiny wild cat that’s new to science}}&lt;/ref&gt;.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Konservistoj]]
[[Kategorio:Biologoj]]
[[Kategorio:Bolivianoj]]</text>
      <sha1>qnbsa77zdcoepl2kuur87op1qme6b7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479096</id>
      <parentid>9479061</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gufido</username>
        <id>14928</id>
      </contributor>
      <comment>/* Frua vivo kaj edukado */</comment>
      <origin>9479096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1654" sha1="0r4ygxh7dpcsjfiuqf28dig312gaykb" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Paola NOGALES-AZCARRUNZ''' ('''{{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}''') estas [[Bolivio|bolivia]] [[Biologio|biologino]] kaj esploristino, kiu kontribuas al [[National Geographic]] ekde 2023. Ŝia esplorado fokusiĝas ĉefe al la konservado de [[Karnomanĝuloj|karnovoraj mamuloj]] .

== Frua vivo kaj edukado ==
Paola Noagles-Azcarrunz studis biologion ĉe la [[Universidad Mayor de San Andrés|Supera Universitato de San Andreo]] en [[La-Pazo]]. Ŝi ricevis [[Magistro|sian magistrIGan diplomon]] en [[Reĝino Maria Universitato de Londono]] en 2019&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://owsd.net/person/paola-nogales|titolo=Ms. Paola Nogales-Ascarrunz}}&lt;/ref&gt; .

La esplorado de Nogales-Azcarrunz fokusiĝas al boliviaj sovaĝaj katoj. Ŝi gvidas la ''Programa de Investigación de Félidos Bolivia'' (Programo de Esploro de Boliviaj [[Felisedoj|Katoj]])&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://explorers.nationalgeographic.org/directory/paola-m-nogales-ascarrunz|titolo=Paola M. Nogales Ascarrunz}}&lt;/ref&gt;. Ĝiaj konservoklopodoj fokusiĝas al [[Jaguaro|jaguaroj]], [[Oceloto|ocelotoj]], [[Margajo|margajoj]], [[Salmarĉa oncifeliso|Ĝofroy-oncifelisoj]], [[Pampo-kato|pampo-katoj]] kaj [[tilkajo]]j, kaj inkluzivas [[Ŝtelĉasado|kontraŭŝtelĉasajn]] politikojn.

Ŝi gvidis la esploradon por identigi la tilkajon kiel novan specion&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto 
| url =https://www.cnn.com/2026/09/17/americas/new-tiny-wild-cat-intl-latam |titolo=Meet the tiny wild cat that’s new to science}}&lt;/ref&gt;.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Konservistoj]]
[[Kategorio:Biologoj]]
[[Kategorio:Bolivianoj]]</text>
      <sha1>0r4ygxh7dpcsjfiuqf28dig312gaykb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Subsektoro 2./XI. Hevlín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953806</id>
    <revision>
      <id>9479052</id>
      <parentid>9479050</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4427" sha1="dnxqzhg5q2mbemzwwqu1f2ake0qsd3j" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
'''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18-an de majo 1938. Konsisto de la sektoro estis 14 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], el kiuj Konstruktiva sukcesis ĝis komenco de oktobro de 1938 betonigi du objektojn.

== Bazaj indikoj ==
La konstruado de la linio estis komisiita la 18-an de majo 1938 al konstrufirmao Konstruktiva, a. s., Praha II, por sumo 19 184 988,70 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]], kiu devis fini ĝin dum 250 tagoj. La unua labortago fariĝis la 18-a de junio de la sama jaro. Komandanto de la subsektoro fariĝis ĉefleŭtenanto de pioniraro Ing. Václav Hanzlík, konstrulokestro ĉefleŭtenanto de konstruado Ing. Stanislav Kmoníček.

La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la 2./X. gardoroto el [[Hrušovany nad Jevišovkou]] subgvide de ĉefleŭtenanto de inafnaterio Jiří Kopřiva, kiu estis establita la 1-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro 1938. Ĝi estis konsisto de la gardobataliono X.

== Paso de la linio ==
La linio konstruata kiel la dua subsektoro de PGK XI devis ligi sude de [[Dyjákovice]] per objekto MJ-S 15 al la konstrua [[subsektoro 1./XI. Šatov]], kiu finis per objekto MJ-S 14 sude de [[Hrádek (distrikto Znojmo)|Hrádek]]. La objekto MJ-S 16 troviĝas ĉe terlango de la aŭstria teritorio malantaŭ [[Dijo]] ĉe [[Hevlín]], pluaj objektoj jam situas sur bordo de Dijo. La linio devis plu daŭrigi sur la bordo de la rivero ĝis municipo [[Jevišovka]], kie ĝi devis turniĝi al [[Fervojlinio Břeclav–Znojmo|fervojlinio Znojmo – Břeclav]], laŭ kiu ĝi devis konduki ĝis spaco inter [[Březí (distrikto Břeclav)|Březí]] kaj [[Mikulov]], kie ĝi devis fini per infanteria fuorto MJ-S 28.

== Listo de objektoj ==
'''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Foto !! Pluaj&lt;br /&gt;fotoj !! Markigo !! Nomo !! Laŭ projekto !! Rezistkapablo !! Stato en 1938&lt;br /&gt;(dato de betonado) !! Enmeto de kloŝoj !! Lokigo !! Notoj
|-
| [[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|100px|MJ-S 15 Závora]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 15 Závora casemate}} || MJ-S 15 || Závora || OP-S 41 || II || 18-a–27-a de aŭgusto 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7472297|16.3070156|regiono=CZ}} || muzeo
|-
| [[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 11).jpg|100px|MJ-S 16 Výběžek]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 16 Výběžek casemate}} || MJ-S 16 || Výběžek || OP-S 9 || II || 6-a–13-a de septembro 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7464303|16.3416911|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 17 || Brod || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7407286|16.3659719|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 18 || Pískoviště || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7524414|16.4033978|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 19 || Les || OP-S 41 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.7849366|16.431035|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 20 || Bažina || N-S 63 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.8013136|16.4511086|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 21 || Louka || OP-S 9 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.813125|16.466697|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 22 || Výhybka || OP-S 21 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8230697|16.49343|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 23 || Vinice || N-S 47 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8289123|16.5030753|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 24 || Hliník || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8245156|16.5232022|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 25 || Sklepy || N-S 84 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8191106|16.5342572|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 26 || Stanice || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8117658|16.5521200|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 27 || Domek || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8086167|16.57335|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 28 || Zářez || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8085192|16.5896597|regiono=CZ}} || 
|}

{{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}}</text>
      <sha1>dnxqzhg5q2mbemzwwqu1f2ake0qsd3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479066</id>
      <parentid>9479052</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6447" sha1="eu6b61xf5sbpt0i0yd2279artli18t5" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
'''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18-an de majo 1938. Konsisto de la sektoro estis 14 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], el kiuj Konstruktiva sukcesis ĝis komenco de oktobro de 1938 betonigi du objektojn.

== Bazaj indikoj ==
La konstruado de la linio estis komisiita la 18-an de majo 1938 al konstrufirmao Konstruktiva, a. s., Praha II, por sumo 19 184 988,70 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]], kiu devis fini ĝin dum 250 tagoj. La unua labortago fariĝis la 18-a de junio de la sama jaro. Komandanto de la subsektoro fariĝis ĉefleŭtenanto de pioniraro Ing. Václav Hanzlík, konstrulokestro ĉefleŭtenanto de konstruado Ing. Stanislav Kmoníček.

La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la 2./X. gardoroto el [[Hrušovany nad Jevišovkou]] subgvide de ĉefleŭtenanto de inafnaterio Jiří Kopřiva, kiu estis establita la 1-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro 1938. Ĝi estis konsisto de la gardobataliono X.

== Paso de la linio ==
La linio konstruata kiel la dua subsektoro de PGK XI devis ligi sude de [[Dyjákovice]] per objekto MJ-S 15 al la konstrua [[subsektoro 1./XI. Šatov]], kiu finis per objekto MJ-S 14 sude de [[Hrádek (distrikto Znojmo)|Hrádek]]. La objekto MJ-S 16 troviĝas ĉe terlango de la aŭstria teritorio malantaŭ [[Dijo]] ĉe [[Hevlín]], pluaj objektoj jam situas sur bordo de Dijo. La linio devis plu daŭrigi sur la bordo de la rivero ĝis municipo [[Jevišovka]], kie ĝi devis turniĝi al [[Fervojlinio Břeclav–Znojmo|fervojlinio Znojmo – Břeclav]], laŭ kiu ĝi devis konduki ĝis spaco inter [[Březí (distrikto Břeclav)|Březí]] kaj [[Mikulov]], kie ĝi devis fini per infanteria fuorto MJ-S 28.

== Listo de objektoj ==
'''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Foto !! Pluaj&lt;br /&gt;fotoj !! Markigo !! Nomo !! Laŭ projekto !! Rezistkapablo !! Stato en 1938&lt;br /&gt;(dato de betonado) !! Enmeto de kloŝoj !! Lokigo !! Notoj
|-
| [[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|100px|MJ-S 15 Závora]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 15 Závora casemate}} || MJ-S 15 || Závora || OP-S 41 || II || 18-a–27-a de aŭgusto 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7472297|16.3070156|regiono=CZ}} || muzeo
|-
| [[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 11).jpg|100px|MJ-S 16 Výběžek]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 16 Výběžek casemate}} || MJ-S 16 || Výběžek || OP-S 9 || II || 6-a–13-a de septembro 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7464303|16.3416911|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 17 || Brod || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7407286|16.3659719|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 18 || Pískoviště || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7524414|16.4033978|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 19 || Les || OP-S 41 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.7849366|16.431035|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 20 || Bažina || N-S 63 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.8013136|16.4511086|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 21 || Louka || OP-S 9 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.813125|16.466697|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 22 || Výhybka || OP-S 21 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8230697|16.49343|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 23 || Vinice || N-S 47 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8289123|16.5030753|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 24 || Hliník || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8245156|16.5232022|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 25 || Sklepy || N-S 84 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8191106|16.5342572|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 26 || Stanice || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8117658|16.5521200|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 27 || Domek || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8086167|16.57335|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 28 || Zářez || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8085192|16.5896597|regiono=CZ}} || 
|}

== Priskribo de objektoj ==

=== MJ-S 15 &quot;Závora&quot; ===
[[Dosiero:MJ-S 15.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
La fuorto MJ-S 15 estis konstruita laŭ projekto de [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|opava]] objekto OP-S 41, laŭ kiu estis konstruitaj ankaŭ sudmoraviaj fuortoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3 ĉe [[Šatov]]. Temas do pri izolita infanteria fuorto ambaŭflanka duala en la II-a grado de rezistkapablo. La objekto devis esti ekipita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj mod. 36]] kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (la tn. armilo L1) kaj du ĝemeloj de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (armilo M). Pluan armilaron devis krei kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] por defendi la perimetran obstaklon. La samajn armilojn devis havi je dispono ankaŭ gvatistoj en du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La garnizonon devis krei 37 viroj.

La objekto MJ-S 15 estis betonigita kiel la unua el la subsektoro 2./XI., la betonado okazis en la 18-a ĝis la 27-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito de betono faris 1431 m³. [[Munkena interkonsento]] kaj rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] al Germanio atingis la objekton en stadio de vulgara konstruaĵo, ne estis enmetitaj kloŝoj, ne estis faritaj teraj reguligoj, ktp. Ĝi estis finita en la jaro [[1948]] fare de [[Znojmo|znojma]] firmao Ing. Růžička, la enmetitaj kloŝoj estis fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]] nur post la milito. En la jaroj [[1959]] kaj [[1960]] la objekto estis armigita per [[85mm kanono mod. 44/59|kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis speciale reguligita por uzo en la sudmoraviaj kaj la [[Subsektoro Bratislavo|bratislavaj]] pezaj objektoj. La fuorto servis al la armeo ĝis la jaro [[1999]], kiam ĝi estis forlasita. Hodiaŭ zorgas pri la objekto civitana asociiĝo  Klubo de soldata historio MJ S 15, kiu rekonstruas ĝin iom post iom kaj dum kelkaj ŝtatsolenoj ĝi alirebligas ĝin al publiko.

{{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}}</text>
      <sha1>eu6b61xf5sbpt0i0yd2279artli18t5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479092</id>
      <parentid>9479066</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="7avpm9b3fugtc3ic6cbxg96jp004j08" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
'''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18-an de majo 1938. Konsisto de la sektoro estis 14 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], el kiuj Konstruktiva sukcesis ĝis komenco de oktobro de 1938 betonigi du objektojn.

== Bazaj indikoj ==
La konstruado de la linio estis komisiita la 18-an de majo 1938 al konstrufirmao Konstruktiva, a. s., Praha II, por sumo 19 184 988,70 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]], kiu devis fini ĝin dum 250 tagoj. La unua labortago fariĝis la 18-a de junio de la sama jaro. Komandanto de la subsektoro fariĝis ĉefleŭtenanto de pioniraro Ing. Václav Hanzlík, konstrulokestro ĉefleŭtenanto de konstruado Ing. Stanislav Kmoníček.

La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la 2./X. gardoroto el [[Hrušovany nad Jevišovkou]] subgvide de ĉefleŭtenanto de inafnaterio Jiří Kopřiva, kiu estis establita la 1-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro 1938. Ĝi estis konsisto de la gardobataliono X.

== Paso de la linio ==
La linio konstruata kiel la dua subsektoro de PGK XI devis ligi sude de [[Dyjákovice]] per objekto MJ-S 15 al la konstrua [[subsektoro 1./XI. Šatov]], kiu finis per objekto MJ-S 14 sude de [[Hrádek (distrikto Znojmo)|Hrádek]]. La objekto MJ-S 16 troviĝas ĉe terlango de la aŭstria teritorio malantaŭ [[Dijo]] ĉe [[Hevlín]], pluaj objektoj jam situas sur bordo de Dijo. La linio devis plu daŭrigi sur la bordo de la rivero ĝis municipo [[Jevišovka]], kie ĝi devis turniĝi al [[Fervojlinio Břeclav–Znojmo|fervojlinio Znojmo – Břeclav]], laŭ kiu ĝi devis konduki ĝis spaco inter [[Březí (distrikto Břeclav)|Březí]] kaj [[Mikulov]], kie ĝi devis fini per infanteria fuorto MJ-S 28.

== Listo de objektoj ==
'''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Foto !! Pluaj&lt;br /&gt;fotoj !! Markigo !! Nomo !! Laŭ projekto !! Rezistkapablo !! Stato en 1938&lt;br /&gt;(dato de betonado) !! Enmeto de kloŝoj !! Lokigo !! Notoj
|-
| [[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|100px|MJ-S 15 Závora]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 15 Závora casemate}} || MJ-S 15 || Závora || OP-S 41 || II || 18-a–27-a de aŭgusto 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7472297|16.3070156|regiono=CZ}} || muzeo
|-
| [[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 11).jpg|100px|MJ-S 16 Výběžek]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 16 Výběžek casemate}} || MJ-S 16 || Výběžek || OP-S 9 || II || 6-a–13-a de septembro 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7464303|16.3416911|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 17 || Brod || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7407286|16.3659719|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 18 || Pískoviště || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7524414|16.4033978|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 19 || Les || OP-S 41 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.7849366|16.431035|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 20 || Bažina || N-S 63 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.8013136|16.4511086|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 21 || Louka || OP-S 9 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.813125|16.466697|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 22 || Výhybka || OP-S 21 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8230697|16.49343|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 23 || Vinice || N-S 47 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8289123|16.5030753|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 24 || Hliník || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8245156|16.5232022|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 25 || Sklepy || N-S 84 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8191106|16.5342572|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 26 || Stanice || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8117658|16.5521200|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 27 || Domek || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8086167|16.57335|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 28 || Zářez || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8085192|16.5896597|regiono=CZ}} || 
|}

== Priskribo de objektoj ==

=== MJ-S 15 &quot;Závora&quot; ===
[[Dosiero:MJ-S 15.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
La fuorto MJ-S 15 estis konstruita laŭ projekto de [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|opava]] objekto OP-S 41, laŭ kiu estis konstruitaj ankaŭ sudmoraviaj fuortoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3 ĉe [[Šatov]]. Temas do pri izolita infanteria fuorto ambaŭflanka duala en la II-a grado de rezistkapablo. La objekto devis esti ekipita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj mod. 36]] kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (la tn. armilo L1) kaj du ĝemeloj de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (armilo M). Pluan armilaron devis krei kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] por defendi la perimetran obstaklon. La samajn armilojn devis havi je dispono ankaŭ gvatistoj en du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La garnizonon devis krei 37 viroj.

La objekto MJ-S 15 estis betonigita kiel la unua el la subsektoro 2./XI., la betonado okazis en la 18-a ĝis la 27-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito de betono faris 1431 m³. [[Munkena interkonsento]] kaj rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] al Germanio atingis la objekton en stadio de vulgara konstruaĵo, ne estis enmetitaj kloŝoj, ne estis faritaj teraj reguligoj, ktp. Ĝi estis finita en la jaro [[1948]] fare de [[Znojmo|znojma]] firmao Ing. Růžička, la enmetitaj kloŝoj estis fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]] nur post la milito. En la jaroj [[1959]] kaj [[1960]] la objekto estis armigita per [[85mm kanono mod. 44/59|kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis speciale reguligita por uzo en la sudmoraviaj kaj la [[Subsektoro Bratislavo|bratislavaj]] pezaj objektoj. La fuorto servis al la armeo ĝis la jaro [[1999]], kiam ĝi estis forlasita. Hodiaŭ zorgas pri la objekto civitana asociiĝo  Klubo de soldata historio MJ S 15, kiu rekonstruas ĝin iom post iom kaj dum kelkaj ŝtatsolenoj ĝi alirebligas ĝin al publiko.

=== MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot; ===
[[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 07).jpg|thumb|La maldekstra alo de objekto MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot;]]
La infanteria fuorto MJ-S 16 estas unuetaĝa objekto (en absoluta plimulto la infanteriaj fuortoj havas du etaĝojn, la suba kun loĝigejoj, maŝinejo, filtrilejo ks. kaj la batalan supran), kiu estis ĉi tie proponita pro kaŭzoj de alta surfaco de subtera akvo. La fuorto troviĝas proksimume 10 m de la ŝtatlimo kun [[Aŭstrio]], kies teritorio ĉi tie dank' al terlango trafas proksimume 1 km malantaŭ la rivero Dijo.

La objekto MJ-S 16 en la II-a grado de rezistkapablo estis konstruita laŭ projekto de opava fuorto OP-S 9 proksime de [[Opava]]. La armilaro devis esti identa kun la fuorto MJ-S 15. La ĉefaj armiloj devis esti du armiloj L1 (kanono kunigita kun peza maŝinpafilo) kaj du armiloj M (ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj), por la proksiman defendon devis servi kvar armiloj N (malpeza maŝinpafilo) kaj pluaj du identaj armiloj en blendaj kloŝoj. La garnizonon devis krei 35 viroj.

La betonado de la fuorto okazis en la 6-a ĝis la 13-a de septembro 1938, kuba kapacito de betono faris 1660 m³. Dum la rezigni pri la limregiono do ĝi ekzistis kiel granda ferbetona monolito sen ia ajn armilaro kaj ekipaĵaro. Pluaj sortoj estas identaj kun la najbara objekto MJ-S 15. Ĝi estis finita post la dua mondmilito (inkluzive de enmeto de la kloŝoj: unu estis nove fabrikita en ferfabriko Vítkovice, la dua devenas el la infanteria fuorto [[Ko-S 1]] en [[Komárno]]) kaj armigita. En la jaroj 1959 kaj 1960 estis enmetitaj du kontraŭtankaj kanonoj mod. 44/59. La enkonservitan objekton uzis la armeo ĝis la jaro [[1999]], poste estis ĉiu ekipaĵaro forveturigita kaj la fuorto estis forlasita.

En la jaro 2010 la infanteria fuoerto estis vendita fare de la armeo por sumo 276 000 Kč,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | aŭtoro = ČT Brno | titolo = Hraniční bunkr v Hevlíně má kupce. Jak s ním naloží, to se zatím neví | url = http://www.ceskatelevize.cz/ct24/regiony/jihomoravsky-kraj/110978-hranicni-bunkr-v-hevline-ma-kupce-jak-s-nim-nalozi-to-se-zatim-nevi/ | eldondato = 2010-12-27 | alirdato = 2012-4-19 | eldoninto = Ceskatelevize.cz}}&lt;/ref&gt; la devenan prezon 2,5 miliono da kronoj neniu akceptis.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | familia nomo = Smola | persona nomo = Vojtěch | titolo = Armáda prodává bunkry, zájem kupců je však zatím malý | url = http://brno.idnes.cz/armada-prodava-bunkry-zajem-kupcu-je-vsak-zatim-maly-f9d-/brno-zpravy.aspx?c=A100106_1313952_brno_dmk | eldondato = 2010-1-10 | alirdato = 2012-4-19 | eldoninto = Idnes.cz}}&lt;/ref&gt;

== Ligiloj ==
=== Referencoj ===
&lt;references /&gt;

{{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}}</text>
      <sha1>7avpm9b3fugtc3ic6cbxg96jp004j08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479094</id>
      <parentid>9479092</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9770" sha1="jdhpum6h62mbrewnij1ghacaokh9mta" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
'''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18-an de majo 1938. Konsisto de la sektoro estis 14 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], el kiuj Konstruktiva sukcesis ĝis komenco de oktobro de 1938 betonigi du objektojn.

== Bazaj indikoj ==
La konstruado de la linio estis komisiita la 18-an de majo 1938 al konstrufirmao Konstruktiva, a. s., Praha II, por sumo 19 184 988,70 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]], kiu devis fini ĝin dum 250 tagoj. La unua labortago fariĝis la 18-a de junio de la sama jaro. Komandanto de la subsektoro fariĝis ĉefleŭtenanto de pioniraro Ing. Václav Hanzlík, konstrulokestro ĉefleŭtenanto de konstruado Ing. Stanislav Kmoníček.

La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la 2./X. gardoroto el [[Hrušovany nad Jevišovkou]] subgvide de ĉefleŭtenanto de inafnaterio Jiří Kopřiva, kiu estis establita la 1-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro 1938. Ĝi estis konsisto de la gardobataliono X.

== Paso de la linio ==
La linio konstruata kiel la dua subsektoro de PGK XI devis ligi sude de [[Dyjákovice]] per objekto MJ-S 15 al la konstrua [[subsektoro 1./XI. Šatov]], kiu finis per objekto MJ-S 14 sude de [[Hrádek (distrikto Znojmo)|Hrádek]]. La objekto MJ-S 16 troviĝas ĉe terlango de la aŭstria teritorio malantaŭ [[Dijo]] ĉe [[Hevlín]], pluaj objektoj jam situas sur bordo de Dijo. La linio devis plu daŭrigi sur la bordo de la rivero ĝis municipo [[Jevišovka]], kie ĝi devis turniĝi al [[Fervojlinio Břeclav–Znojmo|fervojlinio Znojmo – Břeclav]], laŭ kiu ĝi devis konduki ĝis spaco inter [[Březí (distrikto Břeclav)|Březí]] kaj [[Mikulov]], kie ĝi devis fini per infanteria fuorto MJ-S 28.

== Listo de objektoj ==
'''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Foto !! Pluaj&lt;br /&gt;fotoj !! Markigo !! Nomo !! Laŭ projekto !! Rezistkapablo !! Stato en 1938&lt;br /&gt;(dato de betonado) !! Enmeto de kloŝoj !! Lokigo !! Notoj
|-
| [[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|100px|MJ-S 15 Závora]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 15 Závora casemate}} || MJ-S 15 || Závora || OP-S 41 || II || 18-a–27-a de aŭgusto 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7472297|16.3070156|regiono=CZ}} || muzeo
|-
| [[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 11).jpg|100px|MJ-S 16 Výběžek]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 16 Výběžek casemate}} || MJ-S 16 || Výběžek || OP-S 9 || II || 6-a–13-a de septembro 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7464303|16.3416911|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 17 || Brod || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7407286|16.3659719|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 18 || Pískoviště || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7524414|16.4033978|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 19 || Les || OP-S 41 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.7849366|16.431035|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 20 || Bažina || N-S 63 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.8013136|16.4511086|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 21 || Louka || OP-S 9 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.813125|16.466697|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 22 || Výhybka || OP-S 21 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8230697|16.49343|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 23 || Vinice || N-S 47 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8289123|16.5030753|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 24 || Hliník || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8245156|16.5232022|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 25 || Sklepy || N-S 84 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8191106|16.5342572|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 26 || Stanice || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8117658|16.5521200|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 27 || Domek || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8086167|16.57335|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 28 || Zářez || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8085192|16.5896597|regiono=CZ}} || 
|}

== Priskribo de objektoj ==

=== MJ-S 15 &quot;Závora&quot; ===
[[Dosiero:MJ-S 15.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
La fuorto MJ-S 15 estis konstruita laŭ projekto de [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|opava]] objekto OP-S 41, laŭ kiu estis konstruitaj ankaŭ sudmoraviaj fuortoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3 ĉe [[Šatov]]. Temas do pri izolita infanteria fuorto ambaŭflanka duala en la II-a grado de rezistkapablo. La objekto devis esti ekipita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj mod. 36]] kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (la tn. armilo L1) kaj du ĝemeloj de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (armilo M). Pluan armilaron devis krei kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] por defendi la perimetran obstaklon. La samajn armilojn devis havi je dispono ankaŭ gvatistoj en du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La garnizonon devis krei 37 viroj.

La objekto MJ-S 15 estis betonigita kiel la unua el la subsektoro 2./XI., la betonado okazis en la 18-a ĝis la 27-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito de betono faris 1431 m³. [[Munkena interkonsento]] kaj rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] al Germanio atingis la objekton en stadio de vulgara konstruaĵo, ne estis enmetitaj kloŝoj, ne estis faritaj teraj reguligoj, ktp. Ĝi estis finita en la jaro [[1948]] fare de [[Znojmo|znojma]] firmao Ing. Růžička, la enmetitaj kloŝoj estis fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]] nur post la milito. En la jaroj [[1959]] kaj [[1960]] la objekto estis armigita per [[85mm kanono mod. 44/59|kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis speciale reguligita por uzo en la sudmoraviaj kaj la [[Subsektoro Bratislavo|bratislavaj]] pezaj objektoj. La fuorto servis al la armeo ĝis la jaro [[1999]], kiam ĝi estis forlasita. Hodiaŭ zorgas pri la objekto civitana asociiĝo  Klubo de soldata historio MJ S 15, kiu rekonstruas ĝin iom post iom kaj dum kelkaj ŝtatsolenoj ĝi alirebligas ĝin al publiko.

=== MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot; ===
[[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 07).jpg|thumb|La maldekstra alo de objekto MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot;]]
La infanteria fuorto MJ-S 16 estas unuetaĝa objekto (en absoluta plimulto la infanteriaj fuortoj havas du etaĝojn, la suba kun loĝigejoj, maŝinejo, filtrilejo ks. kaj la batalan supran), kiu estis ĉi tie proponita pro kaŭzoj de alta surfaco de subtera akvo. La fuorto troviĝas proksimume 100 m de la ŝtatlimo kun [[Aŭstrio]], kies teritorio ĉi tie dank' al terlango trafas proksimume 1 km malantaŭ la rivero Dijo.

La objekto MJ-S 16 en la II-a grado de rezistkapablo estis konstruita laŭ projekto de opava fuorto OP-S 9 proksime de [[Opava]]. La armilaro devis esti identa kun la fuorto MJ-S 15. La ĉefaj armiloj devis esti du armiloj L1 (kanono kunigita kun peza maŝinpafilo) kaj du armiloj M (ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj), por la proksiman defendon devis servi kvar armiloj N (malpeza maŝinpafilo) kaj pluaj du identaj armiloj en blendaj kloŝoj. La garnizonon devis krei 35 viroj.

La betonado de la fuorto okazis en la 6-a ĝis la 13-a de septembro 1938, kuba kapacito de betono faris 1660 m³. Dum la rezigni pri la limregiono do ĝi ekzistis kiel granda ferbetona monolito sen ia ajn armilaro kaj ekipaĵaro. Pluaj sortoj estas identaj kun la najbara objekto MJ-S 15. Ĝi estis finita post la dua mondmilito (inkluzive de enmeto de la kloŝoj: unu estis nove fabrikita en ferfabriko Vítkovice, la dua devenas el la infanteria fuorto [[Ko-S 1]] en [[Komárno]]) kaj armigita. En la jaroj 1959 kaj 1960 estis enmetitaj du kontraŭtankaj kanonoj mod. 44/59. La enkonservitan objekton uzis la armeo ĝis la jaro [[1999]], poste estis ĉiu ekipaĵaro forveturigita kaj la fuorto estis forlasita.

En la jaro 2010 la infanteria fuoerto estis vendita fare de la armeo por sumo 276 000 Kč,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | aŭtoro = ČT Brno | titolo = Hraniční bunkr v Hevlíně má kupce. Jak s ním naloží, to se zatím neví | url = http://www.ceskatelevize.cz/ct24/regiony/jihomoravsky-kraj/110978-hranicni-bunkr-v-hevline-ma-kupce-jak-s-nim-nalozi-to-se-zatim-nevi/ | eldondato = 2010-12-27 | alirdato = 2012-4-19 | eldoninto = Ceskatelevize.cz}}&lt;/ref&gt; la devenan prezon 2,5 miliono da kronoj neniu akceptis.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | familia nomo = Smola | persona nomo = Vojtěch | titolo = Armáda prodává bunkry, zájem kupců je však zatím malý | url = http://brno.idnes.cz/armada-prodava-bunkry-zajem-kupcu-je-vsak-zatim-maly-f9d-/brno-zpravy.aspx?c=A100106_1313952_brno_dmk | eldondato = 2010-1-10 | alirdato = 2012-4-19 | eldoninto = Idnes.cz}}&lt;/ref&gt;

=== Ceteraj objektoj ===
La ceteraj komisiitaj infanteriaj fuortoj MJ-S 17 ĝis MJ-S 28 ne estis ĝis Munkena interkonsento konstruitaj. Plej proksime al la finigo havis objektoj MJ-S 17 kaj MJ-S 18, kiuj estis preparitaj al la betonado. La objektoj MJ-S 19 kaj MJ-S 20 troviĝis en diversa grado ekkonstrua fazo, la konstruado de ceteraj fuortoj entute ne estis komencita.

Ĉiukaze devis temi pri infanteriaj fuortoj de la II-a grado de rezistkapablo, kun duopoj de armiloj L1 kaj M, pluaj tri ĝis kvar malpezaj maŝinpafiloj por la proksima defendo kaj du blendaj observaj kloŝoj. La fuortoj MJ-S 21, 22 kaj 25 estis projektitaj kiel unuetaĝaj.

== Ligiloj ==
=== Referencoj ===
&lt;references /&gt;

{{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}}</text>
      <sha1>jdhpum6h62mbrewnij1ghacaokh9mta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479097</id>
      <parentid>9479094</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Petr Tomasovsky</username>
        <id>678</id>
      </contributor>
      <origin>9479097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10740" sha1="6wosdkuyptbdt93o88gua5p3re3km0x" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
'''Konstrua subsektoro 2./XI. Hevlín''' estis konsisto de linio [[Ĉeĥoslovakaj pezaj fortikaĵoj|pezaj fortikaĵoj]], kiu estis konstruata enkadre de [[Pionirara grupa komandantejo XI Hrušovany nad Jevišovkou|PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]] en la jaro [[1938]] en la suda Moravio. La subsektoron devis konstrui firmao Konstruktiva, la konstruado estis komisiita la 18-an de majo 1938. Konsisto de la sektoro estis 14 [[infanteria fuorto|infanteriaj fuortoj]], el kiuj Konstruktiva sukcesis ĝis komenco de oktobro de 1938 betonigi du objektojn.

== Bazaj indikoj ==
La konstruado de la linio estis komisiita la 18-an de majo 1938 al konstrufirmao Konstruktiva, a. s., Praha II, por sumo 19 184 988,70 [[krono ĉeĥoslovaka|Kč]], kiu devis fini ĝin dum 250 tagoj. La unua labortago fariĝis la 18-a de junio de la sama jaro. Komandanto de la subsektoro fariĝis ĉefleŭtenanto de pioniraro Ing. Václav Hanzlík, konstrulokestro ĉefleŭtenanto de konstruado Ing. Stanislav Kmoníček.

La gardadon de la konstruataj objektoj sekurigis la 2./X. gardoroto el [[Hrušovany nad Jevišovkou]] subgvide de ĉefleŭtenanto de inafnaterio Jiří Kopřiva, kiu estis establita la 1-an de julio 1938 kaj nuligita la 30-an de novembro 1938. Ĝi estis konsisto de la gardobataliono X.

== Paso de la linio ==
La linio konstruata kiel la dua subsektoro de PGK XI devis ligi sude de [[Dyjákovice]] per objekto MJ-S 15 al la konstrua [[subsektoro 1./XI. Šatov]], kiu finis per objekto MJ-S 14 sude de [[Hrádek (distrikto Znojmo)|Hrádek]]. La objekto MJ-S 16 troviĝas ĉe terlango de la aŭstria teritorio malantaŭ [[Dijo]] ĉe [[Hevlín]], pluaj objektoj jam situas sur bordo de Dijo. La linio devis plu daŭrigi sur la bordo de la rivero ĝis municipo [[Jevišovka]], kie ĝi devis turniĝi al [[Fervojlinio Břeclav–Znojmo|fervojlinio Znojmo – Břeclav]], laŭ kiu ĝi devis konduki ĝis spaco inter [[Březí (distrikto Břeclav)|Březí]] kaj [[Mikulov]], kie ĝi devis fini per infanteria fuorto MJ-S 28.

== Listo de objektoj ==
'''Noto''': La objektoj estas vicigitaj de okcidento al oriento.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Foto !! Pluaj&lt;br /&gt;fotoj !! Markigo !! Nomo !! Laŭ projekto !! Rezistkapablo !! Stato en 1938&lt;br /&gt;(dato de betonado) !! Enmeto de kloŝoj !! Lokigo !! Notoj
|-
| [[Dosiero:Dyjákovice, MJ-S 15 (rok 2010; 01).jpg|100px|MJ-S 15 Závora]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 15 Závora casemate}} || MJ-S 15 || Závora || OP-S 41 || II || 18-a–27-a de aŭgusto 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7472297|16.3070156|regiono=CZ}} || muzeo
|-
| [[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 11).jpg|100px|MJ-S 16 Výběžek]] || {{Commonscat en tabelo|MJ-S 16 Výběžek casemate}} || MJ-S 16 || Výběžek || OP-S 9 || II || 6-a–13-a de septembro 1938 || 1949/1950 || {{Koord|48.7464303|16.3416911|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 17 || Brod || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7407286|16.3659719|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 18 || Pískoviště || OP-S 41 || II || konstruita ŝelaĵo || — || {{Koord|48.7524414|16.4033978|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 19 || Les || OP-S 41 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.7849366|16.431035|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 20 || Bažina || N-S 63 || II || elfosaĵo || — || {{Koord|48.8013136|16.4511086|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 21 || Louka || OP-S 9 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.813125|16.466697|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 22 || Výhybka || OP-S 21 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8230697|16.49343|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 23 || Vinice || N-S 47 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8289123|16.5030753|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 24 || Hliník || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8245156|16.5232022|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 25 || Sklepy || N-S 84 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8191106|16.5342572|regiono=CZ}} || unuetaĝa
|-
| || || MJ-S 26 || Stanice || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8117658|16.5521200|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 27 || Domek || OP-S 41 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8086167|16.57335|regiono=CZ}} || 
|-
| || || MJ-S 28 || Zářez || OP-S 12 || II || nerealigita || — || {{Koord|48.8085192|16.5896597|regiono=CZ}} || 
|}

== Priskribo de objektoj ==

=== MJ-S 15 &quot;Závora&quot; ===
[[Dosiero:MJ-S 15.JPG|thumb|Infanteria fuorto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]]
La fuorto MJ-S 15 estis konstruita laŭ projekto de [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|opava]] objekto OP-S 41, laŭ kiu estis konstruitaj ankaŭ sudmoraviaj fuortoj MJ-S 2 kaj MJ-S 3 ĉe [[Šatov]]. Temas do pri izolita infanteria fuorto ambaŭflanka duala en la II-a grado de rezistkapablo. La objekto devis esti ekipita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj mod. 36]] kunigitaj kun [[peza maŝinpafilo mod. 37]] (la tn. armilo L1) kaj du ĝemeloj de pezaj maŝinpafiloj mod. 37 (armilo M). Pluan armilaron devis krei kvar [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpezaj maŝinpafiloj mod. 26]] por defendi la perimetran obstaklon. La samajn armilojn devis havi je dispono ankaŭ gvatistoj en du [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|blendaj kloŝoj]]. La garnizonon devis krei 37 viroj.

La objekto MJ-S 15 estis betonigita kiel la unua el la subsektoro 2./XI., la betonado okazis en la 18-a ĝis la 27-a de aŭgusto 1938, kuba kapacito de betono faris 1431 m³. [[Munkena interkonsento]] kaj rezigno pri la [[Sudetio|limregiono]] al Germanio atingis la objekton en stadio de vulgara konstruaĵo, ne estis enmetitaj kloŝoj, ne estis faritaj teraj reguligoj, ktp. Ĝi estis finita en la jaro [[1948]] fare de [[Znojmo|znojma]] firmao Ing. Růžička, la enmetitaj kloŝoj estis fabrikitaj en [[Vítkovice (ferfabriko)|Ferfabriko Vítkovice]] nur post la milito. En la jaroj [[1959]] kaj [[1960]] la objekto estis armigita per [[85mm kanono mod. 44/59|kontraŭtanka kanono mod. 44/59]], kiu estis speciale reguligita por uzo en la sudmoraviaj kaj la [[Subsektoro Bratislavo|bratislavaj]] pezaj objektoj. La fuorto servis al la armeo ĝis la jaro [[1999]], kiam ĝi estis forlasita. Hodiaŭ zorgas pri la objekto civitana asociiĝo  Klubo de soldata historio MJ S 15, kiu rekonstruas ĝin iom post iom kaj dum kelkaj ŝtatsolenoj ĝi alirebligas ĝin al publiko.

=== MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot; ===
[[Dosiero:Hevlín, MJ-S 16 (rok 2010; 07).jpg|thumb|La maldekstra alo de objekto MJ-S 16 &quot;Výběžek&quot;]]
La infanteria fuorto MJ-S 16 estas unuetaĝa objekto (en absoluta plimulto la infanteriaj fuortoj havas du etaĝojn, la suba kun loĝigejoj, maŝinejo, filtrilejo ks. kaj la batalan supran), kiu estis ĉi tie proponita pro kaŭzoj de alta surfaco de subtera akvo. La fuorto troviĝas proksimume 100 m de la ŝtatlimo kun [[Aŭstrio]], kies teritorio ĉi tie dank' al terlango trafas proksimume 1 km malantaŭ la rivero Dijo.

La objekto MJ-S 16 en la II-a grado de rezistkapablo estis konstruita laŭ projekto de opava fuorto OP-S 9 proksime de [[Opava]]. La armilaro devis esti identa kun la fuorto MJ-S 15. La ĉefaj armiloj devis esti du armiloj L1 (kanono kunigita kun peza maŝinpafilo) kaj du armiloj M (ĝemelo de pezaj maŝinpafiloj), por la proksiman defendon devis servi kvar armiloj N (malpeza maŝinpafilo) kaj pluaj du identaj armiloj en blendaj kloŝoj. La garnizonon devis krei 35 viroj.

La betonado de la fuorto okazis en la 6-a ĝis la 13-a de septembro 1938, kuba kapacito de betono faris 1660 m³. Dum la rezigni pri la limregiono do ĝi ekzistis kiel granda ferbetona monolito sen ia ajn armilaro kaj ekipaĵaro. Pluaj sortoj estas identaj kun la najbara objekto MJ-S 15. Ĝi estis finita post la dua mondmilito (inkluzive de enmeto de la kloŝoj: unu estis nove fabrikita en ferfabriko Vítkovice, la dua devenas el la infanteria fuorto [[Subsektoro Komárno#Ko-S 1 &quot;Nová Stráž&quot;|Ko-S 1]] en [[Komárno]]) kaj armigita. En la jaroj 1959 kaj 1960 estis enmetitaj du kontraŭtankaj kanonoj mod. 44/59. La enkonservitan objekton uzis la armeo ĝis la jaro [[1999]], poste estis ĉiu ekipaĵaro forveturigita kaj la fuorto estis forlasita.

En la jaro 2010 la infanteria fuoerto estis vendita fare de la armeo por sumo 276 000 Kč,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | aŭtoro = ČT Brno | titolo = Hraniční bunkr v Hevlíně má kupce. Jak s ním naloží, to se zatím neví | url = http://www.ceskatelevize.cz/ct24/regiony/jihomoravsky-kraj/110978-hranicni-bunkr-v-hevline-ma-kupce-jak-s-nim-nalozi-to-se-zatim-nevi/ | eldondato = 2010-12-27 | alirdato = 2012-4-19 | eldoninto = Ceskatelevize.cz}}&lt;/ref&gt; la devenan prezon 2,5 miliono da kronoj neniu akceptis.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto | familia nomo = Smola | persona nomo = Vojtěch | titolo = Armáda prodává bunkry, zájem kupců je však zatím malý | url = http://brno.idnes.cz/armada-prodava-bunkry-zajem-kupcu-je-vsak-zatim-maly-f9d-/brno-zpravy.aspx?c=A100106_1313952_brno_dmk | eldondato = 2010-1-10 | alirdato = 2012-4-19 | eldoninto = Idnes.cz}}&lt;/ref&gt;

=== Ceteraj objektoj ===
La ceteraj komisiitaj infanteriaj fuortoj MJ-S 17 ĝis MJ-S 28 ne estis ĝis Munkena interkonsento konstruitaj. Plej proksime al la finigo havis objektoj MJ-S 17 kaj MJ-S 18, kiuj estis preparitaj al la betonado. La objektoj MJ-S 19 kaj MJ-S 20 troviĝis en diversa grado ekkonstrua fazo, la konstruado de ceteraj fuortoj entute ne estis komencita.

Ĉiukaze devis temi pri infanteriaj fuortoj de la II-a grado de rezistkapablo, kun duopoj de armiloj L1 kaj M, pluaj tri ĝis kvar malpezaj maŝinpafiloj por la proksima defendo kaj du blendaj observaj kloŝoj. La fuortoj MJ-S 21, 22 kaj 25 estis projektitaj kiel unuetaĝaj.

== Ligiloj ==
=== Referencoj ===
&lt;references /&gt;

=== Literaturo ===
* {{Citaĵo el libro
 | familia nomo = Stehlík
 | persona nomo = Eduard
 | odkaz na autora = Eduard Stehlík
 | kunaŭtoroj = a kol.
 | jaro = 2010
 | titolo = Lexikon těžkých objektů československého opevnění z let 1935–38
 | eldoninto = Ing. Jan Škoda – Fortprint
 | loko = Dvůr Králové nad Labem
 | nombro de paĝoj = 304
 | isbn = 978-80-86011-41-7
}}
* {{Citaĵo el libro
 | familia nomo = Fic
 | persona nomo = Tomáš
 | kunaŭtoro = a kol.
 | jaro = 2003
 | titolo = Utajené pevnosti
 | eldoninto = Spolek přátel československého opevnění Brno
 | loko = Brno
 | isbn = 80-86463-12-5
}}

=== Eksteraj ligiloj ===
* {{Commonscat linio}}
* [http://www.mjs15.cz/ Paĝoj de objekto MJ-S 15 &quot;Závora&quot;]

{{PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou}}

[[Kategorio:PGK XI Hrušovany nad Jevišovkou]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Znojmo]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Břeclav]]
[[Kategorio:Dija-svratka valego]]</text>
      <sha1>6wosdkuyptbdt93o88gua5p3re3km0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nogales-Azcarrunz, Paola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953807</id>
    <redirect title="Paola Nogales-Azcarrunz" />
    <revision>
      <id>9479059</id>
      <timestamp>2026-09-20T12:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kani movis paĝon [[Nogales-Azcarrunz, Paola]] al [[Paola Nogales-Azcarrunz]]: vikipedia kutimo</comment>
      <origin>9479059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="9ekfw6k5zbl4rlvvqbe8bsmtub22iex" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Paola Nogales-Azcarrunz]]</text>
      <sha1>9ekfw6k5zbl4rlvvqbe8bsmtub22iex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internacia matematikolimpiado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953808</id>
    <redirect title="Internacia Matematika Olimpiado" />
    <revision>
      <id>9479075</id>
      <timestamp>2026-09-20T12:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Internacia Matematika Olimpiado]]</comment>
      <origin>9479075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="p75q37km2gvh3oc7nqcv5vk9geef4kd" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Internacia Matematika Olimpiado]]</text>
      <sha1>p75q37km2gvh3oc7nqcv5vk9geef4kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilkajo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953809</id>
    <revision>
      <id>9479093</id>
      <timestamp>2026-09-20T13:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gufido</username>
        <id>14928</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:ru:Special:Redirect/revision/155208558|Leopardus tilcayo]]&quot;</comment>
      <origin>9479093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3120" sha1="i4291rbk10enxlhxh1l54ogbx2i287x" xml:space="preserve">  

'''Tilkajo (latine Leopardus tilcayo''') estas specio [[Karnomanĝuloj|de predanta]] [[Mamuloj|mamulo]] de la genro de ''Leopardus'' de la familio ([[Felisedoj]]), vivanta en [[Bolivio]]. ''Leopardus tilcayo'' estas malgranda karnomanĝulo, pli malgranda ol ordinara hejma kato&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/tilcayo-cat-bolivian-yungus|date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;. La tipa specimeno estis donacita al la privata naturrifuĝejo Senda Verde en 2017.

== Detekto ==
Juna loka viro trovis la beston, kiam la besto estis katidon, kaj portis ĝin hejmen, kredante ke ĝi estas hejma kato. Lia familio zorgis pri la orfo dum pli ol jaro, dum kiu tempo ili rimarkis lin ĉasi kokojn kaj fari miaŭadon malsaman ol tiu de normala kato , post kio ili transdonis sian &quot;strangan katon&quot; al la ŝirmejo   . La ŝirmejo, siaflanke, kontaktis esploristinon [[Paola Nogales-Azcarrunz|Paola Nogales-Azcarruns]]  ({{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}), kiu entreprenis la studon de la besto.

La specio fariĝis la unua specio [[Felisedoj|de sovaĝkato]] priskribita post pli ol jarcento   . La specio loĝas en [[Nubarbaro|nebularbaroj]] (tipo de natura areo ) je alteco de proksimume 1.5 kilometroj super marnivelo en la bolivia provinco Norda Jungas, proksime al la rifuĝejo, kie ĝi estis prenita.

La specio estis bone konata al kelkaj lokuloj, kiuj nomis ĝin &quot;tilkajo&quot;, kvankam la etimologio de tiu nomo estas nekonata.

La malkovro okazas meze de ĝenerala revizio de la taksonomio de sudamerikaj malgrandaj katoj, kiuj inkluzivas, precipe, la oncilon, [[Margajo|la longvostan katon]] (margajon), la ĉilian katon (guinya aŭ kodkod) kaj [[Salmarĉa oncifeliso|la katon de Geoffroy]] . Komence, Paola Nogales supozis, ke la specimeno, kiu falis en ŝiajn manojn, estis nekutima variaĵo de oncilo  kaj nur genetika esplorado fine konfirmis, ke la sciencistoj rigardis novan specion  .

En septembro 2026, almenaŭ du vivantaj reprezentantoj de ĉi tiu specio estas konataj  .

== Taksonomio ==
Laŭ Paola Nogales-Azcarruns, oni decidis “doni al la specio la nomon ‘tilkajo’, kiel la lokanoj nomas ĉi tiun katon. Tio estas nia maniero omaĝi ilian scion, transdonitan de generacio al generacio, kaj ilian ligon kun ĉi tiu besto”  .

La specion priskribis teamo de aŭtoroj el diversaj sciencaj institucioj en 2026. La sama studo priskribas novan subspecion de onciloj (''Leopardus tigrinus'') —  ''Leopardus tigrinus antisuyo'' el najbara [[Peruo]].

== Notoj ==
{{Referencoj|refs=&lt;ref name=Lescroart_2026&gt;{{cite journal |title=Phylogenomics and museomics reveal five distinct species of tiger cats in South America |author=Lescroart J., Nogales-Ascarrunz P., Cassatt-Johnstone M. et&amp;nbsp;al. |date=2026 |journal=Current Biology |volume= |issue= |pages= |doi=10.1016/j.cub.2026.08.059  |bibcode= |pmid= |arxiv= |url=https://www.cell.com/action/showPdf?pii=S0960-9822%2826%2901110-3}} ([https://www.cell.com/cms/10.1016/j.cub.2026.08.059/attachment/c134bcab-97be-4c3b-9c54-151a3e34ed07/mmc2.pdf приложение с описанием вида])&lt;/ref&gt;}}</text>
      <sha1>i4291rbk10enxlhxh1l54ogbx2i287x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479095</id>
      <parentid>9479093</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gufido</username>
        <id>14928</id>
      </contributor>
      <origin>9479095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="kdj8wnlvtov2kp538o0jd9xljxcqura" xml:space="preserve">  

'''Tilkajo (latine Leopardus tilcayo''') estas specio [[Karnomanĝuloj|de predanta]] [[Mamuloj|mamulo]] de la genro de ''Leopardus'' de la familio ([[Felisedoj]]), vivanta en [[Bolivio]]. ''Leopardus tilcayo'' estas malgranda karnomanĝulo, pli malgranda ol ordinara hejma kato&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/tilcayo-cat-bolivian-yungus|titolo=New species of wild cat discovered in Bolivia’s cloud forest|date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;. La tipa specimeno estis donacita al la privata naturrifuĝejo Senda Verde en 2017.

== Detekto ==
Juna loka viro trovis la beston, kiam la besto estis katidon, kaj portis ĝin hejmen, kredante ke ĝi estas hejma kato. Lia familio zorgis pri la orfo dum pli ol jaro, dum kiu tempo ili rimarkis lin ĉasi kokojn kaj fari miaŭadon malsaman ol tiu de normala kato , post kio ili transdonis sian &quot;strangan katon&quot; al la ŝirmejo   . La ŝirmejo, siaflanke, kontaktis esploristinon [[Paola Nogales-Azcarrunz|Paola Nogales-Azcarruns]]  ({{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}), kiu entreprenis la studon de la besto.

La specio fariĝis la unua specio [[Felisedoj|de sovaĝkato]] priskribita post pli ol jarcento. La specio loĝas en [[Nubarbaro|nebularbaroj]] (tipo de natura areo ) je alteco de proksimume 1.5 kilometroj super marnivelo en la bolivia provinco Norda Jungas, proksime al la rifuĝejo, kie ĝi estis prenita.

La specio estis bone konata al kelkaj lokuloj, kiuj nomis ĝin &quot;tilkajo&quot;, kvankam la etimologio de tiu nomo estas nekonata.

La malkovro okazas meze de ĝenerala revizio de la taksonomio de sudamerikaj malgrandaj katoj, kiuj inkluzivas, precipe, la oncilon, [[Margajo|la margajon]], la ĉilian katon (guinya aŭ kodkod) kaj [[Salmarĉa oncifeliso|la oncifelison de Geoffroy]] . Komence, Paola Nogales supozis, ke la specimeno, kiu falis en ŝiajn manojn, estis nekutima variaĵo de oncilo  kaj nur genetika esplorado fine konfirmis, ke la sciencistoj rigardis novan specion  .

En septembro 2026, almenaŭ du vivantaj reprezentantoj de ĉi tiu specio estas konataj  .

== Taksonomio ==
Laŭ Paola Nogales-Azcarruns, oni decidis “doni al la specio la nomon ‘tilkajo’, kiel la lokanoj nomas ĉi tiun katon. Tio estas nia maniero omaĝi ilian scion, transdonitan de generacio al generacio, kaj ilian ligon kun ĉi tiu besto”  .

La specion priskribis teamo de aŭtoroj el diversaj sciencaj institucioj en 2026. La sama studo priskribas novan subspecion de onciloj (''Leopardus tigrinus'') —  ''Leopardus tigrinus antisuyo'' el najbara [[Peruo]].

== Notoj ==
{{Referencoj}}</text>
      <sha1>kdj8wnlvtov2kp538o0jd9xljxcqura</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479106</id>
      <parentid>9479095</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gufido</username>
        <id>14928</id>
      </contributor>
      <comment>/* Detekto */</comment>
      <origin>9479106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="subb6lanap86famh3wfy74gyw73y4sg" xml:space="preserve">  

'''Tilkajo (latine Leopardus tilcayo''') estas specio [[Karnomanĝuloj|de predanta]] [[Mamuloj|mamulo]] de la genro de ''Leopardus'' de la familio ([[Felisedoj]]), vivanta en [[Bolivio]]. ''Leopardus tilcayo'' estas malgranda karnomanĝulo, pli malgranda ol ordinara hejma kato&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/mammals/tilcayo-cat-bolivian-yungus|titolo=New species of wild cat discovered in Bolivia’s cloud forest|date=2026-09-17}}&lt;/ref&gt;. La tipa specimeno estis donacita al la privata naturrifuĝejo Senda Verde en 2017.

== Detekto ==
Juna loka viro trovis la beston, kiam la besto estis katidon, kaj portis ĝin hejmen, kredante ke ĝi estas hejma kato. Lia familio zorgis pri la orfo dum pli ol jaro, dum kiu tempo ili rimarkis lin ĉasi kokojn kaj fari miaŭadon malsaman ol tiu de normala kato , post kio ili transdonis sian &quot;strangan katon&quot; al la ŝirmejo   . La ŝirmejo, siaflanke, kontaktis esploristinon [[Paola Nogales-Azcarrunz|Paola Nogales-Azcarruns]]  ({{Lang-es|Paola Nogales-Ascarrunz}}), kiu entreprenis la studon de la besto.

La specio fariĝis la unua specio [[Felisedoj|de sovaĝkato]] priskribita post pli ol jarcento. La specio loĝas en [[Nubarbaro|nubarbaroj]] (tipo de natura areo ) je alteco de proksimume 1.5 kilometroj super marnivelo en la bolivia provinco Norda Jungas, proksime al la rifuĝejo, kie ĝi estis prenita.

La specio estis bone konata al kelkaj lokuloj, kiuj nomis ĝin &quot;tilkajo&quot;, kvankam la etimologio de tiu nomo estas nekonata.

La malkovro okazas meze de ĝenerala revizio de la taksonomio de sudamerikaj malgrandaj katoj, kiuj inkluzivas, precipe, la oncilon, [[Margajo|la margajon]], la ĉilian katon (guinya aŭ kodkod) kaj [[Salmarĉa oncifeliso|la oncifelison de Geoffroy]] . Komence, Paola Nogales supozis, ke la specimeno, kiu falis en ŝiajn manojn, estis nekutima variaĵo de oncilo  kaj nur genetika esplorado fine konfirmis, ke la sciencistoj rigardis novan specion  .

En septembro 2026, almenaŭ du vivantaj reprezentantoj de ĉi tiu specio estas konataj  .

== Taksonomio ==
Laŭ Paola Nogales-Azcarruns, oni decidis “doni al la specio la nomon ‘tilkajo’, kiel la lokanoj nomas ĉi tiun katon. Tio estas nia maniero omaĝi ilian scion, transdonitan de generacio al generacio, kaj ilian ligon kun ĉi tiu besto”  .

La specion priskribis teamo de aŭtoroj el diversaj sciencaj institucioj en 2026. La sama studo priskribas novan subspecion de onciloj (''Leopardus tigrinus'') —  ''Leopardus tigrinus antisuyo'' el najbara [[Peruo]].

== Notoj ==
{{Referencoj}}</text>
      <sha1>subb6lanap86famh3wfy74gyw73y4sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Elias Reichardt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953810</id>
    <revision>
      <id>9479099</id>
      <timestamp>2026-09-20T13:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot; '''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1868}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto.   == Vivo == Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj malnova Testamento|malnovtestament...&quot;</comment>
      <origin>9479099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2183" sha1="ge8nkh515eqe6x3prgya21weqntom00" xml:space="preserve"> '''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1868}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto. 

== Vivo ==
Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj [[malnova Testamento|malnovtestamentajn]] lingvojn. Tion ĝi ebligis stipendio de [[Thomas Reinesius]]; magistriĝo lia estis jam en 1689. Poste li docentis altlerneje en Jena.

En 1695 li iris Gotaon al la gimnazio kiel li ne nur fariĝis estro de supera klaso (kiel postanto de la rektoriĝinta [[Gottfried Vockerodt]]) sed ankaŭ inspektisto por ekleziaĵoj kaj lernejoj en la Duklando [[Saksio-Gotao-Altenburgo]]. En decembro 1724, okaze de al 200-a datreveno lernejfondiĝa, li faris furoran festparoladon kaj okazigis publikan disputon pri la gotaa edukada vivo.  

Scienca laboro lia ankaŭ tiutempe ne ĉesis; por tio li ade kontaktis [[Hiob Ludolf]]. Li verkis kelkajn verkojn pri la literatora kaj eduka historioj de Gotao. Laboraĵo pri estaruloj gotaaj de la 17-a jarcento ne finiĝis. Ĝi estus bonvena suplemento al verko de [[Wilhelm Ernst Tentzel]].

== Verkoj ==
* ''Panegyricus in memoriam Consiliarii Ern. Ludov. Avemanni.'' 1689.
* ''Memoria Jo. Henrici Rumpelii.'' 1699.
* ''Programma, quo ad sacra parentalia Gothofredo Vockerodtio persolvenda – invitat.'' 1728.
* ''Memoria antecessorum suorum, Inspectorum Ecclesiarum provincialium.'' 1729. 

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116397535 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php? &quot;Reichard, Johann Elias&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 628–629  

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Reichardt, Johann Elias}}
[[Kategorio:Universitato de Jena]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1668]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1731]]
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]</text>
      <sha1>ge8nkh515eqe6x3prgya21weqntom00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479100</id>
      <parentid>9479099</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="cfep1p0koz4ttmxs8k5otz3v05oi00v" xml:space="preserve">'''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1868}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto. 

== Vivo ==
Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj [[malnova Testamento|malnovtestamentajn]] lingvojn. Tion ĝi ebligis stipendio de [[Thomas Reinesius]]; magistriĝo lia estis jam en 1689. Poste li docentis altlerneje en Jena.

En 1695 li iris Gotaon al la gimnazio kiel li ne nur fariĝis estro de supera klaso (kiel postanto de la rektoriĝinta [[Gottfried Vockerodt]]) sed ankaŭ inspektisto por ekleziaĵoj kaj lernejoj en la Duklando [[Saksio-Gotao-Altenburgo]]. En decembro 1724, okaze de al 200-a datreveno lernejfondiĝa, li faris furoran festparoladon kaj okazigis publikan disputon pri la gotaa edukada vivo.  

Scienca laboro lia ankaŭ tiutempe ne ĉesis; por tio li ade kontaktis [[Hiob Ludolf]]. Li verkis kelkajn verkojn pri la literatora kaj eduka historioj de Gotao. Laboraĵo pri estaruloj gotaaj de la 17-a jarcento ne finiĝis. Ĝi estus bonvena suplemento al verko de [[Wilhelm Ernst Tentzel]].

== Verkoj ==
* ''Panegyricus in memoriam Consiliarii Ern. Ludov. Avemanni.'' 1689.
* ''Memoria Jo. Henrici Rumpelii.'' 1699.
* ''Programma, quo ad sacra parentalia Gothofredo Vockerodtio persolvenda – invitat.'' 1728.
* ''Memoria antecessorum suorum, Inspectorum Ecclesiarum provincialium.'' 1729. 

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116397535 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php? &quot;Reichard, Johann Elias&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 628–629  

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Reichardt, Johann Elias}}
[[Kategorio:Universitato de Jena]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1668]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1731]]
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]</text>
      <sha1>cfep1p0koz4ttmxs8k5otz3v05oi00v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479102</id>
      <parentid>9479100</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T13:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="sxa6mdtyfquk18tn5xr7rz4je69ozec" xml:space="preserve">'''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1668}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto. 

== Vivo ==
Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj [[malnova Testamento|malnovtestamentajn]] lingvojn. Tion ĝi ebligis stipendio de [[Thomas Reinesius]]; magistriĝo lia estis jam en 1689. Poste li docentis altlerneje en Jena.

En 1695 li iris Gotaon al la gimnazio kiel li ne nur fariĝis estro de supera klaso (kiel postanto de la rektoriĝinta [[Gottfried Vockerodt]]) sed ankaŭ inspektisto por ekleziaĵoj kaj lernejoj en la Duklando [[Saksio-Gotao-Altenburgo]]. En decembro 1724, okaze de al 200-a datreveno lernejfondiĝa, li faris furoran festparoladon kaj okazigis publikan disputon pri la gotaa edukada vivo.  

Scienca laboro lia ankaŭ tiutempe ne ĉesis; por tio li ade kontaktis [[Hiob Ludolf]]. Li verkis kelkajn verkojn pri la literatora kaj eduka historioj de Gotao. Laboraĵo pri estaruloj gotaaj de la 17-a jarcento ne finiĝis. Ĝi estus bonvena suplemento al verko de [[Wilhelm Ernst Tentzel]].

== Verkoj ==
* ''Panegyricus in memoriam Consiliarii Ern. Ludov. Avemanni.'' 1689.
* ''Memoria Jo. Henrici Rumpelii.'' 1699.
* ''Programma, quo ad sacra parentalia Gothofredo Vockerodtio persolvenda – invitat.'' 1728.
* ''Memoria antecessorum suorum, Inspectorum Ecclesiarum provincialium.'' 1729. 

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116397535 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php? &quot;Reichard, Johann Elias&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 628–629  

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Reichardt, Johann Elias}}
[[Kategorio:Universitato de Jena]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1668]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1731]]
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]</text>
      <sha1>sxa6mdtyfquk18tn5xr7rz4je69ozec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479112</id>
      <parentid>9479102</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2187" sha1="qyvjqxwrofupgb7axbiw5woq02k5qjy" xml:space="preserve">'''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1668}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto. 

== Vivo ==
Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj [[malnova Testamento|malnovtestamentajn]] lingvojn. Tion ĝi ebligis stipendio de [[Thomas Reinesius]]; magistriĝo lia estis jam en 1689. Poste li docentis altlerneje en Jena.

En 1695 li iris Gotaon al la gimnazio kiel li ne nur fariĝis estro de supera klaso (kiel postanto de la ĵus rektoriĝinta [[Gottfried Vockerodt]]) sed ankaŭ inspektisto por ekleziaĵoj kaj lernejoj en la Duklando [[Saksio-Gotao-Altenburgo]]. En decembro 1724, okaze de al 200-a datreveno lernejfondiĝa, li faris furoran festparoladon kaj okazigis publikan disputon pri la gotaa edukada vivo.  

Scienca laboro lia ankaŭ tiutempe ne ĉesis; por tio li ade kontaktis [[Hiob Ludolf]]. Li verkis kelkajn verkojn pri la literatora kaj eduka historioj de Gotao. Laboraĵo pri estaruloj gotaaj de la 17-a jarcento ne finiĝis. Ĝi estus bonvena suplemento al verko de [[Wilhelm Ernst Tentzel]].

== Verkoj ==
* ''Panegyricus in memoriam Consiliarii Ern. Ludov. Avemanni.'' 1689.
* ''Memoria Jo. Henrici Rumpelii.'' 1699.
* ''Programma, quo ad sacra parentalia Gothofredo Vockerodtio persolvenda – invitat.'' 1728.
* ''Memoria antecessorum suorum, Inspectorum Ecclesiarum provincialium.'' 1729. 

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116397535 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php? &quot;Reichard, Johann Elias&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 628–629  

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Reichardt, Johann Elias}}
[[Kategorio:Universitato de Jena]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1668]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1731]]
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]</text>
      <sha1>qyvjqxwrofupgb7axbiw5woq02k5qjy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479113</id>
      <parentid>9479112</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Verkoj */</comment>
      <origin>9479113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="7sk7ol4h0cec9vadq4adr5hbmeh36wu" xml:space="preserve">'''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1668}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto. 

== Vivo ==
Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj [[malnova Testamento|malnovtestamentajn]] lingvojn. Tion ĝi ebligis stipendio de [[Thomas Reinesius]]; magistriĝo lia estis jam en 1689. Poste li docentis altlerneje en Jena.

En 1695 li iris Gotaon al la gimnazio kiel li ne nur fariĝis estro de supera klaso (kiel postanto de la ĵus rektoriĝinta [[Gottfried Vockerodt]]) sed ankaŭ inspektisto por ekleziaĵoj kaj lernejoj en la Duklando [[Saksio-Gotao-Altenburgo]]. En decembro 1724, okaze de al 200-a datreveno lernejfondiĝa, li faris furoran festparoladon kaj okazigis publikan disputon pri la gotaa edukada vivo.  

Scienca laboro lia ankaŭ tiutempe ne ĉesis; por tio li ade kontaktis [[Hiob Ludolf]]. Li verkis kelkajn verkojn pri la literatora kaj eduka historioj de Gotao. Laboraĵo pri estaruloj gotaaj de la 17-a jarcento ne finiĝis. Ĝi estus bonvena suplemento al verko de [[Wilhelm Ernst Tentzel]].

== Verkoj ==
* ''Panegyricus in memoriam Consiliarii Ernesti Ludovici Avemannii'' 1689.
* ''Memoria Ioannis Henrici Rumpelii.'' 1699.
* ''Programma, quo ad sacra parentalia Gothofredo Vockerodtio persolvenda – invitat.'' 1728.
* ''Memoria antecessorum suorum, inspectorum Ecclesiarum provincialium.'' 1729.

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116397535 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php? &quot;Reichard, Johann Elias&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 628–629  

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Reichardt, Johann Elias}}
[[Kategorio:Universitato de Jena]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1668]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1731]]
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]</text>
      <sha1>7sk7ol4h0cec9vadq4adr5hbmeh36wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479305</id>
      <parentid>9479113</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2149" sha1="fdsqo5l1n624ohgron5c2vovdtn7fto" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Johann Elias REICHARDT''' (naskiĝinta la {{Daton|14|9|1668}} en [[gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|14|9|1731}} estis [[germanio|germana]] instruisto. 

== Vivo ==
Instruite de privatulo li frekventis de 1684 la gotaan lernejon ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]''. Frue orfiĝinte li vivis ĉe onklo. Poste li ekstudis en 1687 ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] teologion kaj [[malnova Testamento|malnovtestamentajn]] lingvojn. Tion ĝi ebligis stipendio de [[Thomas Reinesius]]; magistriĝo lia estis jam en 1689. Poste li docentis altlerneje en Jena.

En 1695 li iris Gotaon al la gimnazio kiel li ne nur fariĝis estro de supera klaso (kiel postanto de la ĵus rektoriĝinta [[Gottfried Vockerodt]]) sed ankaŭ inspektisto por ekleziaĵoj kaj lernejoj en la Duklando [[Saksio-Gotao-Altenburgo]]. En decembro 1724, okaze de al 200-a datreveno lernejfondiĝa, li faris furoran festparoladon kaj okazigis publikan disputon pri la gotaa edukada vivo.  

Scienca laboro lia ankaŭ tiutempe ne ĉesis; por tio li ade kontaktis [[Hiob Ludolf]]. Li verkis kelkajn verkojn pri la literatora kaj eduka historioj de Gotao. Laboraĵo pri estaruloj gotaaj de la 17-a jarcento ne finiĝis. Ĝi estus bonvena suplemento al verko de [[Wilhelm Ernst Tentzel]].

== Verkoj ==
* ''Panegyricus in memoriam Consiliarii Ernesti Ludovici Avemannii'' 1689.
* ''Memoria Ioannis Henrici Rumpelii.'' 1699.
* ''Programma, quo ad sacra parentalia Gothofredo Vockerodtio persolvenda – invitat.'' 1728.
* ''Memoria antecessorum suorum, inspectorum Ecclesiarum provincialium.'' 1729.

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116397535 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php? &quot;Reichard, Johann Elias&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 628–629  

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Reichardt, Johann Elias}}
[[Kategorio:Universitato de Jena]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Germanaj orientalistoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]</text>
      <sha1>fdsqo5l1n624ohgron5c2vovdtn7fto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gottfried Vockerodt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953811</id>
    <revision>
      <id>9479115</id>
      <timestamp>2026-09-20T14:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665]} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.  ==Vivo== Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]...&quot;</comment>
      <origin>9479115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="lzxlr0t7jesmhptfzyz3sf0wy6vwv7f" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665]} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glaucha]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Gravaj disĉiploj de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron  ''Institutum Iudaicum et Muhammedicum''. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]</text>
      <sha1>lzxlr0t7jesmhptfzyz3sf0wy6vwv7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479116</id>
      <parentid>9479115</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2622" sha1="bsi5r38grx4wnrvsc16ohfll9dqyf4t" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665]} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Gravaj disĉiploj de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron  ''Institutum Iudaicum et Muhammedicum''. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]</text>
      <sha1>bsi5r38grx4wnrvsc16ohfll9dqyf4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479117</id>
      <parentid>9479116</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fonto */</comment>
      <origin>9479117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="3003b4f2s0i4hmsrrc055ayexkld2nw" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665]} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Gravaj disĉiploj de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron  ''Institutum Iudaicum et Muhammedicum''. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muzikologoj]]</text>
      <sha1>3003b4f2s0i4hmsrrc055ayexkld2nw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479118</id>
      <parentid>9479117</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="1ufgn1c1ep60t4z47y3vuejjddr1ole" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665]} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Gravaj disĉiploj de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron  ''Institutum Iudaicum et Muhammedicum''. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>1ufgn1c1ep60t4z47y3vuejjddr1ole</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479119</id>
      <parentid>9479118</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T14:42:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="plhh6sgc21nrmynql5pgb4w26skbzu5" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Gravaj disĉiploj de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron  ''Institutum Iudaicum et Muhammedicum''. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>plhh6sgc21nrmynql5pgb4w26skbzu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479130</id>
      <parentid>9479119</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2673" sha1="sw2d9fb8e3nst6htu7y1k6awoqdavfn" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Gravaj disĉiploj de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>sw2d9fb8e3nst6htu7y1k6awoqdavfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479131</id>
      <parentid>9479130</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T15:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="3ajttsrnyz7jso36mfoio787y00xp06" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejstro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>3ajttsrnyz7jso36mfoio787y00xp06</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479298</id>
      <parentid>9479131</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="bdpyj4sz9p5z9zjt3otw68ar5z7zv04" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholetes Zeugnüs d. Warheit, 1698
*Auffgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erleuterte Auffdeckung d. Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von Egypt. Mumien“, 1716 (kune kun Ch. Hertzog).
==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>bdpyj4sz9p5z9zjt3otw68ar5z7zv04</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479299</id>
      <parentid>9479298</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aliaj verkoj (elekto) */</comment>
      <origin>9479299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="sezi133prvfcrw202w1e8yph8vy6lso" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholtes Zeugnis der Wahrheit, 1698
*Aufgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erläuterte Aufdeckung des Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von ägyptischen Mumien, 1716 (kune kun Ch. Hertzog)

==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>sezi133prvfcrw202w1e8yph8vy6lso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479300</id>
      <parentid>9479299</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="7yxqcvctun2hv2j7q4j2edjq4xersfq" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, pro la implicita kritikado pri moralo. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholtes Zeugnis der Wahrheit, 1698
*Aufgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erläuterte Aufdeckung des Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von ägyptischen Mumien, 1716 (kune kun Ch. Hertzog)

==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>7yxqcvctun2hv2j7q4j2edjq4xersfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479301</id>
      <parentid>9479300</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="7hrbtpfw6lprplqxapwp7qitjv7z7sy" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, ne laste pro la implicita kritikado pri moralo-manko ĉe &quot;ne-inicatoj&quot;. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholtes Zeugnis der Wahrheit, 1698
*Aufgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erläuterte Aufdeckung des Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von ägyptischen Mumien, 1716 (kune kun Ch. Hertzog)

==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>7hrbtpfw6lprplqxapwp7qitjv7z7sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479302</id>
      <parentid>9479301</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="e7eswbcuvumjehk53u9c1rba472k9um" xml:space="preserve">'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li pli malpli kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, ne laste pro la implicita kritikado pri moralo-manko ĉe &quot;ne-inicatoj&quot;. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholtes Zeugnis der Wahrheit, 1698
*Aufgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erläuterte Aufdeckung des Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von ägyptischen Mumien, 1716 (kune kun Ch. Hertzog)

==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1665]]
[[kategorio:Mortintoj en 1727]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>e7eswbcuvumjehk53u9c1rba472k9um</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479304</id>
      <parentid>9479302</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:34:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="pj3fiu1m5mmzwrmdxi2x6chiuty100z" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Gottfried VOCKERODT'''  (naskiĝinta la {{Daton|24|9|1665}} en [[Mühlhausen (Turingio)|Mühlhausen]], mortinta la {{Daton|10|10|1727}} en [[gotha|Gotao]]) estis [[germanio|germana]] lernejestro kaj muzikologo. Edzigis lin en 1691 Helena Stützing kaj en 1700 Elisabeth S. Herzog.

==Vivo==
Estante filo de municipa konsilisto li frekventis la gimnazion en sia naskiĝurto. En 1683 li enmatrikuliĝis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]]. En 1687 estis magistriĝo akj ekdocento de la lingvoj latina  kaj hebrea, de metafiziko kaj logiko. En 1689 li iĝis kunrektoro de la gimnazio je [[Halle (Saale)]] Tie ĉi li konatiĝis kun [[August Hermann Francke]] kiu estis de januaro 1692 paroĥestro en al najbara [[Glauchau]]. Kun li li poste havis longtempan leterinterŝanĝon. En 1693 li fariĝis estro de supera klaso je la gotaa ''[[ernestinum (Gotha)|Gymnasium illustre]]'' iĝonte jaron poste rektoro. 

Sub duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]] kaj la ĉefpredikisto Heinrich Fergen la gotaa kortego estis tolerema al [[pietismo]]. Ankaŭ Vockerodt ja influiĝis de la pietismo de Halle kaj li pli malpli kaŝe propagandis tion ankaŭ lerneje. Tio ne de ĉiuj estis ŝatata, ne laste pro la implicita kritikado pri moralo-manko ĉe &quot;ne-inicatoj&quot;. 

Kreskis la nombro de la lernantoj originantaj el tuta Eŭropo. Sub lia rektorado estis apogata la instruado de modernaj lingvoj (franca, itala). Intertempe eblis por tio dungi personojn kun gepatra lingvo. Disĉiplo de Vockerodt estis ekz. la teologo [[Johann Heinrich Callenberg]] kiu fondis en Halle la misian centron [[Institutum Judaicum et Muhammedicum]]. 

Li konatiĝis en 1697 per la tezaro ''Mißbrauch der freyen Künste'' (por la adiaphora-kverelo) kaj kondamneto de muziko, komedioj kaj dancado. Pri tio mokis ekz. [[Johann Beer]], [[Albrecht Christian Rotth]] kaj [[Johann Philipp Slevogt]].

Lia ampleksa biblioteko estis aukĉie vendita post lia forpaso. .

==Aliaj verkoj (elekto)==
*Wiederholtes Zeugnis der Wahrheit, 1698
*Aufgedeckter vergönneter Lust- und Mitteldings Betrug, 1698
*Erläuterte Aufdeckung des Betrugs, 1699
*Sieg der Wahrheit, 1700
*Mumiographia medica, oder Bericht von ägyptischen Mumien, 1716 (kune kun Ch. Hertzog)

==Fonto==
*Miriam Rieger: [https://www.deutsche-biographie.de/gnd117448672.html#ndbcontent &quot;Vockerodt, Gottfried (Godofredus, Gothofredus)&quot;] - ĉe: ''Neue Deutsche Biographie,'' 27 (2020), p. 1-2  
{{DEFAULTSORT:Vockerodt, Gottfried}}
[[kategorio:Lernejestroj]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Pietismo]]
[[kategorio:Muziksciencistoj]]</text>
      <sha1>pj3fiu1m5mmzwrmdxi2x6chiuty100z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953812</id>
    <revision>
      <id>9479144</id>
      <timestamp>2026-09-20T16:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Saĉsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]] '''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksio-Gotao-Altenburgo]].   Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco...&quot;</comment>
      <origin>9479144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4548" sha1="egcp8anvex5ispawk0y9xe8mmsoi7f0" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Saĉsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksio-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj cxambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa lupdono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)]]|Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>egcp8anvex5ispawk0y9xe8mmsoi7f0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479146</id>
      <parentid>9479144</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4548" sha1="4t2esdc5ri7rk9o0wuy044eazy82rrn" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksio-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj cxambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa lupdono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)]]|Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>4t2esdc5ri7rk9o0wuy044eazy82rrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479148</id>
      <parentid>9479146</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4549" sha1="nlxxldytns75cvg3lik9oibcrixnzqd" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj cxambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa lupdono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)]]|Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>nlxxldytns75cvg3lik9oibcrixnzqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479149</id>
      <parentid>9479148</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="bsi1rkix8k27td0bp8u40w8hvmo9peh" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj cxambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa lupdono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)]]|Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>bsi1rkix8k27td0bp8u40w8hvmo9peh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479151</id>
      <parentid>9479149</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="bl1ypu1oelgb9kugg2pjlhysz35uov0" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa lupdono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)]]|Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>bl1ypu1oelgb9kugg2pjlhysz35uov0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479156</id>
      <parentid>9479151</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4555" sha1="3o24u1d0swnq599uxpsqs82tq06q2el" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)]]|Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>3o24u1d0swnq599uxpsqs82tq06q2el</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479157</id>
      <parentid>9479156</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4559" sha1="jmv4s2x8yqk1d9k66i3cz154m1sejq5" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>jmv4s2x8yqk1d9k66i3cz154m1sejq5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479158</id>
      <parentid>9479157</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:15:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9479158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4734" sha1="hdl5iothl7ebo8updhtub4lj34jc87t" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==
Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotha 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>hdl5iothl7ebo8updhtub4lj34jc87t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479159</id>
      <parentid>9479158</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="i1nzm6b0txmifyq88h29wvdz8rhsbl1" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]). 
==Fonto==

==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotha 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>i1nzm6b0txmifyq88h29wvdz8rhsbl1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479160</id>
      <parentid>9479159</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4726" sha1="4lt1bdlsmvosibucgdswyvrj2slhfwp" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotha 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>4lt1bdlsmvosibucgdswyvrj2slhfwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479198</id>
      <parentid>9479160</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4778" sha1="jnst1d8oxrrv0qcwjztcq8h90tnhuhs" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotha 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>jnst1d8oxrrv0qcwjztcq8h90tnhuhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479199</id>
      <parentid>9479198</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4778" sha1="i4sfqo705fsbet6q7u6sqhgmis5s0al" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la Tombejan kirkon (1712; ĝi tiam fariĝis porganizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>i4sfqo705fsbet6q7u6sqhgmis5s0al</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479203</id>
      <parentid>9479199</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4803" sha1="ap5mhxni57bphxyvged8lmbxkfmu9ia" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la [[Frederika preĝejo|Tombejan kirkon]] (1712; ĝi poste fariĝis porgarnizona) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>ap5mhxni57bphxyvged8lmbxkfmu9ia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479204</id>
      <parentid>9479203</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="19dfari8y18cxrbe1xb6jdultm65exc" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la [[Frederika preĝejo|Tombejan kirkon]] (1712) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>19dfari8y18cxrbe1xb6jdultm65exc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479205</id>
      <parentid>9479204</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4772" sha1="j9unwqlcotyu701o1w537hok6kths0z" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la [[Frederika preĝejo|Leprulejan kirkon]] (1712) kaj la Kirkon Sankta Margareto (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>j9unwqlcotyu701o1w537hok6kths0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479206</id>
      <parentid>9479205</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4810" sha1="6dpud9ndo03wwxy0ajgoyxaa2abgd5k" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la Magdalan hospitalon (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la [[Frederika preĝejo|Leprulejan kirkon]] (1712) kaj la [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Kirkon Sankta Margareto]] (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>6dpud9ndo03wwxy0ajgoyxaa2abgd5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479216</id>
      <parentid>9479206</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4836" sha1="8no9ubllqenuil84yu6gfi13318z3aj" xml:space="preserve">[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la [[Maria Hospitalo (Gotha)|Marian Hospitalon]] (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la [[Frederika preĝejo|Leprulejan kirkon]] (1712) kaj la [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Kirkon Sankta Margareto]] (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1676]]
[[kategorio:Mortintoj en 1732]]</text>
      <sha1>8no9ubllqenuil84yu6gfi13318z3aj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479303</id>
      <parentid>9479216</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4810" sha1="476eb7tslua02440mk30hwhlv00mfbv" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
[[File:Christian Schilbach - Porträt des Herzogs Friedrich II. von Sachsen-Gotha-Altenburg.jpg|thumb|de Christian Schilbach: portreto de duko Frederiko la 2-a (Saksio-Gotao-Altenburgo)]]
'''Frederiko la 2-a''' (france: ''Frédéric II de Saxe-Gotha-Altenbourg''; naskiĝinta la {{daton|28|7|1676}} je [[kastelo Friedenstein]] en [[Gotha|Gotao]], mortinta samloke la {{Daton|23|4|1732}} estis duko de [[Duklando Saksio-Gotao-Altenburgo|Saksujo-Gotao-Altenburgo]]. 

Patro lia estis duko Frederiko la 1-a. Pro neplenaĝeco ĉe la patra morto (1691) transprenis kuratorecon por li la dukoj [[Bernardo la 1-a (Saksio-Meiningen)]] kaj [[Henriko (Saksio-Römhild)]]. Subkuratoroj estu kanceliero Johann Friedrich Bachoff von Echt, konsistoriprezidanto Magnus Saul kaj ĉambra direktoro Johann Jobst Hartmann Fischer.

Kun la frato Johano Vilhelmo li ĝuis bonan edukadon, kiu kulminis en vojaĝo tra Nederlando kaj Anglujo (inter septembro 1692 kaj aŭgusto 1693). Post ilia reveno la imperiestro deklaris Frederikon plenaĝa kaj taŭga je regado. Kiel la patro li ŝatis francaj kutimoj kaj modoj kaj pompon impresan. La multon da trupoj, kiuj ankoraŭ la patro venigis, iĝis por Frederiko fonto de riĉeco danke al tuteŭropa ludono de batalistoj. Jam tiutempe tiaĵoj ofte kritikiĝis. Eĉ de 1698, kiam i.a. la greno iĝis pli altpreza, la rekrutiĝo ne lasiĝis. Post kontraktofaro kun la franca reĝo [[ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko]] pri armea ludono, Frederiko ekhavis problemojn kun la imperiestro je [[Vieno]] kiu ĵus deklaris militon al la francoj. Frederiko preskaŭ estis abdikigita: tion li evitis per nova ludono de trupoj al la reĝo de [[Prusujo]] kiu estis aliancano de Vieno (majo 1702).

Post eko de speciala laŭpersona imposta postulo en 1703 la diversklasaj anoj de la landa asembleo plendis pri neinformiĝo. Tia sistemo daŭris ĝis 1719. De tiam Frederiko de la subuloj eĉ taksiĝis bonfaranto. Multaj de longe postulitaj reformoj realiĝis rilate al la eklezio, la lernejoj, la justico kaj la polico. En 1724 ekvalidis modernaj reguloj por advokatoj; je [[Altenburg]] ekmalfermiĝis pundomo kaj orfejo (1715–17), frenezulejo kaj prizono je [[Kahla]] (1726). En 1705 estis fondita en Altenburg la [[Konvento magdalena]]. La grafojn de [[Reuß]] li konvinkis, post monpago, rezigni pri la Supra regado de [[Supra kastelo (Kranichfeld)|Supra Kranichfeld]] (majo 1695) favore al la gotaanoj.

Pligrandiĝo de la lando iĝis post kiam formortis la linio de [[Römhild]]. Kvereloj multaj ekestis inter la [[dinastio Wettin|Ernestidoj]] pri la divido de tiu ĉi lando. Laŭ imperiestra perado en aprilo 1714 la gotaanoj ricevis la tutan princlandon [[Eisenberg]] kaj partoj de [[Themar]].

Frederiko estis ambicia luterano kaj ofte frekventis diservojn. Persekutitaj protestantoj (ekz. el [[Salcburgio]]) trovis je lia lando novan patrujon. Li ordonis enkondukon de plibonigitan kantolibron (1725, 1729 kaj 1731) kaj plialtrangigis la kirkkomunumojn de Stutzhaus (1717), [[Georgenthal]] (1720) kaj Rödichen (1721) je paroĥoj. La kirko kastela de Friedenstein ankaŭ iĝis paroĥa (1712); Gotae li konstruigis respektive plibeligis la Orfejan kirkon (1710–12), la [[Maria Hospitalo (Gotha)|Marian Hospitalon]] (1716) kun kirko, [[kastelo Friedrichsthal|Kastelon Friedrichsthal]]. Li alikonstruigis la [[Frederika preĝejo|Leprulejan kirkon]] (1712) kaj la [[Preĝejo Sankta Margareta (Gotha)|Kirkon Sankta Margareto]] (1727). La [[johano Kalvino|kalvinismon]] li toleris kaj finance helpis (1720), la [[Gimnazio frederika (Altenburg)|gimnazion de Altenburg]] li subtenis (1713); por la [[ernestinum (Gotha)|gotaa gimnazio]] li kreis la sistemon ''fiscus additionis'' per kio la salajroj de la instruistaro kreskis.

Frederiko ankaŭ pliriĉiĝis la kolektojn kaj la bibliotekon de Friedenstein. De la princo [[Anton Günther la 2-a (Schwarzburg-Arnstadt)]] li aĉetis numismatikaĵojn; bibliotekojn li akirigis ekz. de Fergen (1709), Feustking (1713), Thumshirn (1719). La Schönberg-oj vendis la mineralojn al la gotaanoj. La princo de Arnstadt ankoraŭ kurizaĵokabineton vendis al Frederiko.

Eksterlandaj suverenoj ja ŝatis lin. En 1695 edzigis Frederikon Magdalena Augusta ([[Anhalt-Zerbst]]).  
==Eksteraj ligiloj==
{{commonscat}}
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Friedrich_II._(Herzog_von_Sachsen-Gotha-Altenburg)&amp;oldid=- &quot;Friedrich II., Herzog von Sachsen-Gotha und Altenburg&quot;] - fare de August Beck, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 8 (1878), p. 3–5 
* [[Christian Ferdinand Schulze]]: ''Leben des Herzogs von Sachsen-Gotha und Altenburg Friedrich II.'' Gotao 1851, ([https://books.google.de/books?id=ungAAAAAcAAJ interrete])

{{Bibliotekoj}}
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj dukoj]]</text>
      <sha1>476eb7tslua02440mk30hwhlv00mfbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Retrokuplo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953813</id>
    <revision>
      <id>9479164</id>
      <timestamp>2026-09-20T16:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <comment>Adapto de la angla artikolo, kiu tamen estas koncepte konfuza kaj malekvilibre prezentas la specojn de ekzemploj en:Special:Permalink/1368412534</comment>
      <origin>9479164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="fxvltdtuolaulmiz04jf5fekmb5mtnp" xml:space="preserve">[[File:General Feedback Loop.svg|thumb|Abstrakta diagramo de retrokupla  ciklo, en kiu ĉiuj rezultoj de procezo reeniras ĝin kiel kaŭzoj, kune kun aliaj eksteraj kaŭzoj]]

'''Retrokuplo''' estas la eco de [[sistemo]], kies propraj rezultoj influas ĝian konduton kiel [[kaŭzeco|kaŭzoj]].&lt;ref name=Ford&gt;{{cite book |title=Modeling the Environment |author=Andrew Ford |chapter=Chapter 9: Information feedback and causal loop diagrams |pages=99 ''ff'' |publisher=Island Press |year=2010 |isbn=978-1-61091-425-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=38PJahZTzC0C&amp;pg=PA99LPG}}&lt;/ref&gt; Tial oni povas diri, ke la sistemo estas &quot;kuplita&quot; al si mem. Rezonoj pri kaŭzoj kaj efikoj en retrokuplita sistemo estas tiklaj, ĉar stato de la sistemo povas esti sia propra kaŭzo.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Feedback Systems: An Introduction for Scientists and Engineers |author1=Karl Johan Åström |author2=Richard M. Murray |chapter=§1.1: What is feedback? |chapter-url=http://authors.library.caltech.edu/25062/1/Feedback08.pdf |isbn= 978-1-4008-2873-9 |year=2008 |page=1 |publisher=Princeton University Press 
}}&lt;/ref&gt; Kvankam &quot;retrokuplo&quot; en plej strikta senco estas eco de [[kibernetika cirkvito|cirkvitoj]] en [[kibernetiko]],&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#retrokuplo_kd PIV]&lt;/ref&gt; ĝi estas utila koncepto por la priskribo de sistemoj en ĉiuj fakoj de scienco kaj tekniko.

==Aplikoj==
===Elektroniko===
[[File:Ideal feedback model.svg|thumb|La plej simpla speco de retrokupla amplifilo prezentita per &quot;ideala blokodiagramo&quot; konsistanta el unuflankaj elementoj.&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;
{{cite book|title=Circuit Analysis and Feedback Amplifier Theory|author=Wai-Kai Chen|publisher=CRC Press|date=2005|isbn=978-1-4200-3727-2|location=Boca Raton, FL, USA |id=423825181|pages=13.1–13.14|chapter=Chapter 13: General feedback theory|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZlJM1OLDQx0C&amp;pg=SA13-PA1}}
&lt;/ref&gt;|280px|right]]

Se la signalo inversiĝas dum sia ĉirkaŭiro de la regociklo, oni diras ke la sistemo havas &quot;negativan retrokuplon&quot;;&lt;ref name=KalS&gt;
{{cite book |title=Basic Electronics: Devices, Circuits and IT Fundamentals |author=Santiram Kal |url=https://books.google.com/books?id=_Bw_-ZyGL6YC&amp;q=%22it+is+called+negative+feedback%22+%22if+the+feedback+signal+reduces+the+input+signal%22&amp;pg=PA191 |isbn=978-81-203-1952-3 |year=2009 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd |page=191}}
&lt;/ref&gt; se ĝi ne inversiĝas, oni nomas la retrokuplon ''pozitiva''. Oni ofte intence estigas negativan retrokuplon por stabiligi kaj akuratigi la sistemon, korektante erarojn kaj malpliigante la influon de nedezirataj ŝanĝoj. Tia uzo de negativa retrokuplo povas panei se la eniraĵoj al la sistemo ŝanĝiĝas pli rapide ol la sistemo povas respondi. En tiu okazo, la prokrasto de la korekta signalo povas rezultigi trokorekton, kio kaŭzas [[oscilado|oscilon]] de la sistemo. Severa oscilo povas eĉ detrui aparatojn. Aliflanke, ĉe elektronikaj oscililoj oni intence estigas oscilojn per la sama mekanismo.

===Sociaj sciencoj===
En administrado, mastrumado kaj edukado, retrokuplo ofte estas takso de ies agado, kiun oni sciigas al la taksito(j) mem kun konsiloj, kiel pliboniĝi.&lt;ref&gt;Ekzemple Abdul-Hamid, Husein. 2014. &quot;What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper.&quot; 19.[https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Rega teorio]]</text>
      <sha1>fxvltdtuolaulmiz04jf5fekmb5mtnp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479171</id>
      <parentid>9479164</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T16:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Elektroniko */</comment>
      <origin>9479171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="oia2loqvk8yghtp5xd4b22zr4qm7f56" xml:space="preserve">[[File:General Feedback Loop.svg|thumb|Abstrakta diagramo de retrokupla  ciklo, en kiu ĉiuj rezultoj de procezo reeniras ĝin kiel kaŭzoj, kune kun aliaj eksteraj kaŭzoj]]

'''Retrokuplo''' estas la eco de [[sistemo]], kies propraj rezultoj influas ĝian konduton kiel [[kaŭzeco|kaŭzoj]].&lt;ref name=Ford&gt;{{cite book |title=Modeling the Environment |author=Andrew Ford |chapter=Chapter 9: Information feedback and causal loop diagrams |pages=99 ''ff'' |publisher=Island Press |year=2010 |isbn=978-1-61091-425-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=38PJahZTzC0C&amp;pg=PA99LPG}}&lt;/ref&gt; Tial oni povas diri, ke la sistemo estas &quot;kuplita&quot; al si mem. Rezonoj pri kaŭzoj kaj efikoj en retrokuplita sistemo estas tiklaj, ĉar stato de la sistemo povas esti sia propra kaŭzo.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Feedback Systems: An Introduction for Scientists and Engineers |author1=Karl Johan Åström |author2=Richard M. Murray |chapter=§1.1: What is feedback? |chapter-url=http://authors.library.caltech.edu/25062/1/Feedback08.pdf |isbn= 978-1-4008-2873-9 |year=2008 |page=1 |publisher=Princeton University Press 
}}&lt;/ref&gt; Kvankam &quot;retrokuplo&quot; en plej strikta senco estas eco de [[kibernetika cirkvito|cirkvitoj]] en [[kibernetiko]],&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#retrokuplo_kd PIV]&lt;/ref&gt; ĝi estas utila koncepto por la priskribo de sistemoj en ĉiuj fakoj de scienco kaj tekniko.

==Aplikoj==
===Elektroniko===
[[File:Ideal feedback model.svg|thumb|La plej simpla speco de retrokupla amplifilo prezentita per &quot;ideala blokodiagramo&quot; konsistanta el unuflankaj elementoj.&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;
{{cite book|title=Circuit Analysis and Feedback Amplifier Theory|author=Wai-Kai Chen|publisher=CRC Press|date=2005|isbn=978-1-4200-3727-2|location=Boca Raton, FL, USA |id=423825181|pages=13.1–13.14|chapter=Chapter 13: General feedback theory|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZlJM1OLDQx0C&amp;pg=SA13-PA1}}
&lt;/ref&gt;|280px|right]]

Se la signalo inversiĝas dum sia ĉirkaŭiro de la regociklo, oni diras ke la sistemo havas &quot;negativan retrokuplon&quot;;&lt;ref name=KalS&gt;
{{cite book |title=Basic Electronics: Devices, Circuits and IT Fundamentals |author=Santiram Kal |url=https://books.google.com/books?id=_Bw_-ZyGL6YC&amp;q=%22it+is+called+negative+feedback%22+%22if+the+feedback+signal+reduces+the+input+signal%22&amp;pg=PA191 |isbn=978-81-203-1952-3 |year=2009 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd |page=191}}
&lt;/ref&gt; se ĝi ne inversiĝas, oni nomas la retrokuplon &quot;pozitiva&quot;. Ofte oni intence estigas negativan retrokuplon por stabiligi kaj akuratigi la sistemon, korektante erarojn kaj malpliigante la influon de nedezirataj ŝanĝoj. Tia uzo de negativa retrokuplo povas panei se la eniraĵoj al la sistemo ŝanĝiĝas pli rapide ol la sistemo povas respondi. En tiu okazo, la prokrasto de la korekta signalo povas rezultigi trokorekton, kio kaŭzas [[oscilado|oscilon]] de la sistemo. Severa oscilo povas eĉ detrui aparatojn. Aliflanke, ĉe elektronikaj oscililoj oni intence estigas oscilojn per la sama mekanismo.

===Sociaj sciencoj===
En administrado, mastrumado kaj edukado, retrokuplo ofte estas takso de ies agado, kiun oni sciigas al la taksito(j) mem kun konsiloj, kiel pliboniĝi.&lt;ref&gt;Ekzemple Abdul-Hamid, Husein. 2014. &quot;What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper.&quot; 19.[https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Rega teorio]]</text>
      <sha1>oia2loqvk8yghtp5xd4b22zr4qm7f56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479209</id>
      <parentid>9479171</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T17:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3534" sha1="ob95l5re2ykhs6dh3blgqkzrkinnbhb" xml:space="preserve">[[File:General Feedback Loop.svg|thumb|Abstrakta diagramo de retrokupla  ciklo, en kiu ĉiuj rezultoj de procezo reeniras ĝin kiel kaŭzoj, kune kun aliaj eksteraj kaŭzoj]]

'''Retrokuplo''' estas la eco de [[sistemo]], kies propraj rezultoj influas ĝian konduton kiel [[kaŭzeco|kaŭzoj]].&lt;ref name=Ford&gt;{{cite book |title=Modeling the Environment |author=Andrew Ford |chapter=Chapter 9: Information feedback and causal loop diagrams |pages=99 ''ff'' |publisher=Island Press |year=2010 |isbn=978-1-61091-425-3 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=38PJahZTzC0C&amp;pg=PA99LPG}}&lt;/ref&gt; Tial oni povas diri, ke posta parto de la sistemo estas &quot;kuplita&quot; al antaŭa. Rezonoj pri kaŭzoj kaj efikoj en retrokuplita sistemo estas tiklaj, ĉar stato de la sistemo povas esti sia propra kaŭzo.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Feedback Systems: An Introduction for Scientists and Engineers |author1=Karl Johan Åström |author2=Richard M. Murray |chapter=§1.1: What is feedback? |chapter-url=http://authors.library.caltech.edu/25062/1/Feedback08.pdf |isbn= 978-1-4008-2873-9 |year=2008 |page=1 |publisher=Princeton University Press 
}}&lt;/ref&gt; Kvankam &quot;retrokuplo&quot; en plej strikta senco estas eco de [[kibernetika cirkvito|cirkvitoj]] en [[kibernetiko]],&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#retrokuplo_kd PIV]&lt;/ref&gt; ĝi estas utila koncepto por la priskribo de sistemoj en ĉiuj fakoj de scienco kaj tekniko.

==Aplikoj==
===Elektroniko===
[[File:Ideal feedback model.svg|thumb|La plej simpla speco de retrokupla amplifilo prezentita per &quot;ideala blokodiagramo&quot; konsistanta el unuflankaj elementoj.&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;
{{cite book|title=Circuit Analysis and Feedback Amplifier Theory|author=Wai-Kai Chen|publisher=CRC Press|date=2005|isbn=978-1-4200-3727-2|location=Boca Raton, FL, USA |id=423825181|pages=13.1–13.14|chapter=Chapter 13: General feedback theory|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZlJM1OLDQx0C&amp;pg=SA13-PA1}}
&lt;/ref&gt;|280px|right]]

Se la signalo inversiĝas dum sia ĉirkaŭiro de la regociklo, oni diras ke la sistemo havas &quot;negativan retrokuplon&quot;;&lt;ref name=KalS&gt;
{{cite book |title=Basic Electronics: Devices, Circuits and IT Fundamentals |author=Santiram Kal |url=https://books.google.com/books?id=_Bw_-ZyGL6YC&amp;q=%22it+is+called+negative+feedback%22+%22if+the+feedback+signal+reduces+the+input+signal%22&amp;pg=PA191 |isbn=978-81-203-1952-3 |year=2009 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd |page=191}}
&lt;/ref&gt; se ĝi ne inversiĝas, oni nomas la retrokuplon &quot;pozitiva&quot;. Ofte oni intence estigas negativan retrokuplon por stabiligi kaj akuratigi la sistemon, korektante erarojn kaj malpliigante la influon de nedezirataj ŝanĝoj. Tia uzo de negativa retrokuplo povas panei se la eniraĵoj al la sistemo ŝanĝiĝas pli rapide ol la sistemo povas respondi. En tiu okazo, la prokrasto de la korekta signalo povas rezultigi trokorekton, kio kaŭzas [[oscilado|oscilon]] de la sistemo. Severa oscilo povas eĉ detrui aparatojn. Aliflanke, ĉe elektronikaj oscililoj oni intence estigas oscilojn per la sama mekanismo.

===Sociaj sciencoj===
En administrado, mastrumado kaj edukado, retrokuplo ofte estas takso de ies agado, kiun oni sciigas al la taksito(j) mem kun konsiloj, kiel pliboniĝi.&lt;ref&gt;Ekzemple Abdul-Hamid, Husein. 2014. &quot;What Matters Most for Education Management Information Systems: A Framework Paper.&quot; 19.[https://documents1.worldbank.org/curated/en/543401468329077038/pdf/SABER-What-matters-for-most-education-management-information-systems-a-framework-paper.pdf]&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Rega teorio]]</text>
      <sha1>ob95l5re2ykhs6dh3blgqkzrkinnbhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dramverkistino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953814</id>
    <redirect title="Dramisto" />
    <revision>
      <id>9479166</id>
      <timestamp>2026-09-20T16:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Dramisto]]</comment>
      <origin>9479166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="s4uoy9jcxwmiaepv55ri0olgmu87ckm" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[dramisto]]</text>
      <sha1>s4uoy9jcxwmiaepv55ri0olgmu87ckm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tilkajoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953815</id>
    <redirect title="Tilkajo" />
    <revision>
      <id>9479196</id>
      <timestamp>2026-09-20T17:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madéquis</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Tilkajo]]</comment>
      <origin>9479196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="97j014ixjpsi4hr9onilx0x8ri1cptm" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Tilkajo]]</text>
      <sha1>97j014ixjpsi4hr9onilx0x8ri1cptm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria Hospitalo (Gotha)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953816</id>
    <revision>
      <id>9479211</id>
      <timestamp>2026-09-20T18:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[file:Hospital Gotha.JPG|eta|norda fasado de la Gotaa Hospitalo]] [[file:GothaHospitalportal.JPG|eta|portalo]] [[file:Hospital Mariae Magdalenae.JPG|eta|fasado suda]] '''Hospitalo Mario Magdala''' (germane: ''Maria-Magdalena-Hospital'') en [[gotha|Gotao]] (Germanujo) fondiĝis en 1223, situante je ''Brühl 4''. Ĝi estis pligrandigita inter 1716-19 sub la regado de duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]]. Nuntempe ĝi havis aliajn funkciojn.  == Histor...&quot;</comment>
      <origin>9479211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="3u1kjzeki749ta8u7jnspmxwc5uhvf0" xml:space="preserve">[[file:Hospital Gotha.JPG|eta|norda fasado de la Gotaa Hospitalo]]
[[file:GothaHospitalportal.JPG|eta|portalo]]
[[file:Hospital Mariae Magdalenae.JPG|eta|fasado suda]]
'''Hospitalo Mario Magdala''' (germane: ''Maria-Magdalena-Hospital'') en [[gotha|Gotao]] (Germanujo) fondiĝis en 1223, situante je ''Brühl 4''. Ĝi estis pligrandigita inter 1716-19 sub la regado de duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]]. Nuntempe ĝi havis aliajn funkciojn.

== Historio ==
Malsanulejo nomita por [[Maria Magdala|Mario Magdala]] estis fondita (eble) fare de la [[landgraflando Turingujo|landgrafino]] [[Elizabeto de Hungario|Elizabeto]] en la 1223-a jaro. Ĝia tiama situo estis urborande ĉe la Brühl-pordego. En 1225 ĝi estis transdonita al la ordeno de la Lazaranoj.&lt;ref&gt;[https://www.gotha.de/service/aktuell/pressemitteilungen/pressemitteilung-detailansicht/article/vortrag_im_hospital_maria_magdalena_gotha_ich_bin_lazarus_in_gotha_begegnet.html &quot;Vortrag im Hospital Maria Magdalena Gotha: Ich bin Lazarus in Gotha begegnet&quot;] (pri domhistoria prelego)&lt;/ref&gt;. En 1489 ekposedantis la [[Ordeno de Sankta Johano|Johanaj hospitalistoj]]. En 1525 ĝi estis transdonita al la gotaa municipa konsilantaro. Inter 1716-19 la tuto noviĝis laŭ plano de [[Johann Erhard Straßburger]] laŭ baroka stilo. En 1840 ĝi ankoraŭ estis pligrandigita. Inter 1946-73 ĝi estis oldulejo.

Dum la 1990-aj jaroj la urbo Gotao restaŭrigis ĝin utiligonte ĝin kiel societan domon kaj administradan domon.&lt;ref&gt;[https://www.online-destination.de/deutschland/gotha/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;]&lt;/ref&gt; Ene estis jam porvirina helpocentro kaj societo por la antaŭenigo de la urbocentro ''Altstadtverein''.

De junio 2016 uzis ĝin ankaŭ la porgenealogia societo ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'' (AGT).&lt;ref&gt;[https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de AGT]&lt;/ref&gt; Krome estiĝis genealogia renkontiĝloko sub la nomo ''Haus der Genealogie''. Tamen AGT preferis en marto 2026 transloĝiĝi alien, t.e. al la gotaa strato ''Goldbacher Straße''). 

== Arĥitekturo ==
Temas pri baroka, ŝmirita triala konstruaĵo kun mansarda tegmento. Sur ĝi troviĝas meze okangula turo kronita per kupolo kaj [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]]. La duetaĝa gapfasado havas mezan [[avankorpo]]n kaj meze fortimpresan portalon, kun la virtofiguroj ''Kredo'' kaj ''Karitato''. La enireja interno ankoraŭ havas krucripvolbon de la malpostanta konstruaĵo de la 1541-a jaro.

En la norda alo troviĝas la hospitala kapelo kun kvadrata horizontala projekciaĵo kaj baroka ambon-altaro.&lt;ref&gt;Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', eldonis Stephanie Eißing (i.a.), Deutscher Kunstverlag, Munkeno kaj Berlino 1998, ISBN 3-422-03095-6, p. 496-497 &lt;/ref&gt; Gastas en ĝi nuntempe la fideluloj de la [[Sepataga Adventisma Eklezio]].&lt;ref&gt;[https://web.arĉive.org/web/20160917002537/http://www.kultourstadt.de/tourismus/sehenswertes/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;] - ĉe: ''kultourstadt.de''&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.willkommen-in-gotha.de/freizeitveranstaltungen/treffpunkt-fuer-frauen/ porvirina helporganizo ''Frauenzentrum Gotha'']
* [https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'']

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate |NS=50/56/59.2/N |EW=10/42/01.2/E |type=landmark |region=DE-TH}}
{{Bibliotekoj}}


[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Maria Magdala|Gotha]]
[[Kategorio:Hospitaloj]]</text>
      <sha1>3u1kjzeki749ta8u7jnspmxwc5uhvf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479212</id>
      <parentid>9479211</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="70xiw8vny95ri09lzzuywcvxptcevtb" xml:space="preserve">[[file:Hospital Gotha.JPG|eta|norda fasado de la Gotaa Hospitalo]]
[[file:GothaHospitalportal.JPG|eta|portalo]]
[[file:Hospital Mariae Magdalenae.JPG|eta|fasado suda]]
'''Hospitalo Mario Magdala''' (germane: ''Maria-Magdalena-Hospital'') en [[gotha|Gotao]] (Germanujo) fondiĝis en 1223, situante je ''Brühl 4''. Ĝi estis pligrandigita inter 1716-19 sub la regado de duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]]. Nuntempe ĝi havis aliajn funkciojn.

== Historio ==
Malsanulejo nomita por [[Maria Magdala|Mario Magdala]] estis fondita (eble) fare de la [[landgraflando Turingio|landgrafino]] [[Elizabeto de Hungario|Elizabeto]] en la 1223-a jaro. Ĝia tiama situo estis urborande ĉe la Brühl-pordego. En 1225 ĝi estis transdonita al la ordeno de la Lazaranoj.&lt;ref&gt;[https://www.gotha.de/service/aktuell/pressemitteilungen/pressemitteilung-detailansicht/article/vortrag_im_hospital_maria_magdalena_gotha_ich_bin_lazarus_in_gotha_begegnet.html &quot;Vortrag im Hospital Maria Magdalena Gotha: Ich bin Lazarus in Gotha begegnet&quot;] (pri domhistoria prelego)&lt;/ref&gt;. En 1489 ekposedantis la [[Ordeno de Sankta Johano|Johanaj hospitalistoj]]. En 1525 ĝi estis transdonita al la gotaa municipa konsilantaro. Inter 1716-19 la tuto noviĝis laŭ plano de [[Johann Erhard Straßburger]] laŭ baroka stilo. En 1840 ĝi ankoraŭ estis pligrandigita. Inter 1946-73 ĝi estis oldulejo.

Dum la 1990-aj jaroj la urbo Gotao restaŭrigis ĝin utiligonte ĝin kiel societan domon kaj administradan domon.&lt;ref&gt;[https://www.online-destination.de/deutschland/gotha/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;]&lt;/ref&gt; Ene estis jam porvirina helpocentro kaj societo por la antaŭenigo de la urbocentro ''Altstadtverein''.

De junio 2016 uzis ĝin ankaŭ la porgenealogia societo ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'' (AGT).&lt;ref&gt;[https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de AGT]&lt;/ref&gt; Krome estiĝis genealogia renkontiĝloko sub la nomo ''Haus der Genealogie''. Tamen AGT preferis en marto 2026 transloĝiĝi alien, t.e. al la gotaa strato ''Goldbacher Straße''). 

== Arĥitekturo ==
Temas pri baroka, ŝmirita triala konstruaĵo kun mansarda tegmento. Sur ĝi troviĝas meze okangula turo kronita per kupolo kaj [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]]. La duetaĝa gapfasado havas mezan [[avankorpo]]n kaj meze fortimpresan portalon, kun la virtofiguroj ''Kredo'' kaj ''Karitato''. La enireja interno ankoraŭ havas krucripvolbon de la malpostanta konstruaĵo de la 1541-a jaro.

En la norda alo troviĝas la hospitala kapelo kun kvadrata horizontala projekciaĵo kaj baroka ambon-altaro.&lt;ref&gt;Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', eldonis Stephanie Eißing (i.a.), Deutscher Kunstverlag, Munkeno kaj Berlino 1998, ISBN 3-422-03095-6, p. 496-497 &lt;/ref&gt; Gastas en ĝi nuntempe la fideluloj de la [[Sepataga Adventisma Eklezio]].&lt;ref&gt;[https://web.arĉive.org/web/20160917002537/http://www.kultourstadt.de/tourismus/sehenswertes/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;] - ĉe: ''kultourstadt.de''&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.willkommen-in-gotha.de/freizeitveranstaltungen/treffpunkt-fuer-frauen/ porvirina helporganizo ''Frauenzentrum Gotha'']
* [https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'']

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate |NS=50/56/59.2/N |EW=10/42/01.2/E |type=landmark |region=DE-TH}}
{{Bibliotekoj}}


[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Maria Magdala|Gotha]]
[[Kategorio:Hospitaloj]]</text>
      <sha1>70xiw8vny95ri09lzzuywcvxptcevtb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479213</id>
      <parentid>9479212</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="c1jq0umje91g1u458rri0vs290tfb0o" xml:space="preserve">[[file:Hospital Gotha.JPG|eta|norda fasado de la Gotaa Hospitalo]]
[[file:GothaHospitalportal.JPG|eta|portalo]]
[[file:Hospital Mariae Magdalenae.JPG|eta|fasado suda]]
'''Hospitalo Mario Magdala''' (germane: ''Maria-Magdalena-Hospital'') en [[gotha|Gotao]] (Germanujo) fondiĝis en 1223, situante je ''Brühl 4''. Ĝi estis pligrandigita inter 1716-19 sub la regado de duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]]. Nuntempe ĝi havis aliajn funkciojn.

== Historio ==
Malsanulejo nomita por [[Maria Magdala|Mario Magdala]] estis fondita (eble) fare de la [[landgraflando Turingio|landgrafino]] [[Elizabeto de Hungario|Elizabeto]] en la 1223-a jaro. Ĝia tiama situo estis urborande ĉe la Brühl-pordego. En 1225 ĝi estis transdonita al la ordeno de la Lazaranoj.&lt;ref&gt;[https://www.gotha.de/service/aktuell/pressemitteilungen/pressemitteilung-detailansicht/article/vortrag_im_hospital_maria_magdalena_gotha_ich_bin_lazarus_in_gotha_begegnet.html &quot;Vortrag im Hospital Maria Magdalena Gotha: Ich bin Lazarus in Gotha begegnet&quot;] (pri domhistoria prelego)&lt;/ref&gt;. En 1489 ekposedantis la [[Ordeno de Sankta Johano|Johanaj hospitalistoj]]. En 1525 ĝi estis transdonita al la gotaa municipa konsilantaro. Inter 1716-19 la tuto noviĝis laŭ plano de [[Johann Erhard Straßburger]] laŭ baroka stilo. En 1840 ĝi ankoraŭ estis pligrandigita. Inter 1946-73 ĝi estis oldulejo.

Dum la 1990-aj jaroj la urbo Gotao restaŭrigis ĝin utiligonte ĝin kiel societan domon kaj administradan domon.&lt;ref&gt;[https://www.online-destination.de/deutschland/gotha/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;]&lt;/ref&gt; Ene estis jam porvirina helpocentro kaj societo por la antaŭenigo de la urbocentro ''Altstadtverein''.

De junio 2016 uzis ĝin ankaŭ la porgenealogia societo ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'' (AGT).&lt;ref&gt;[https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de AGT]&lt;/ref&gt; Krome estiĝis genealogia renkontiĝloko sub la nomo ''Haus der Genealogie''. Tamen AGT preferis en marto 2026 transloĝiĝi alien, t.e. al la gotaa strato ''Goldbacher Straße''). 

== Arĥitekturo ==
Temas pri baroka, ŝmirita triala konstruaĵo kun mansarda tegmento. Sur ĝi troviĝas meze okangula turo kronita per kupolo kaj [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]]. La duetaĝa gapfasado havas mezan [[avankorpo]]n kaj meze fortimpresan portalon, kun la virtofiguroj ''Kredo'' kaj ''Karitato''. La enireja interno ankoraŭ havas krucripvolbon de la malpostanta konstruaĵo de la 1541-a jaro.

En la norda alo troviĝas la hospitala kapelo kun kvadrata horizontala projekciaĵo kaj baroka ambon-altaro.&lt;ref&gt;Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', eldonis Stephanie Eißing (i.a.), Deutscher Kunstverlag, Munkeno kaj Berlino 1998, ISBN 3-422-03095-6, p. 496-497 &lt;/ref&gt; Gastas en ĝi nuntempe la fideluloj de la [[Sepataga Adventisma Eklezio]].&lt;ref&gt;[https://web.arĉive.org/web/20160917002537/http://www.kultourstadt.de/tourismus/sehenswertes/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;] - ĉe: ''kultourstadt.de''&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.willkommen-in-gotha.de/freizeitveranstaltungen/treffpunkt-fuer-frauen/ porvirina helporganizo ''Frauenzentrum Gotha'']
* [https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'']

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate |NS=50/56/59.2/N |EW=10/42/01.2/E |type=landmark |region=DE-TH}}
{{Bibliotekoj}}


[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Mario Magdaleno|Gotha]]
[[Kategorio:Hospitaloj]]</text>
      <sha1>c1jq0umje91g1u458rri0vs290tfb0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479214</id>
      <parentid>9479213</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9479214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="9vaicmhbhb4pf4xd44k73z2h8q4ib1c" xml:space="preserve">[[file:Hospital Gotha.JPG|eta|norda fasado de la Gotaa Hospitalo]]
[[file:GothaHospitalportal.JPG|eta|portalo]]
[[file:Hospital Mariae Magdalenae.JPG|eta|fasado suda]]
'''Hospitalo Mario Magdala''' (germane: ''Maria-Magdalena-Hospital'') en [[gotha|Gotao]] (Germanujo) fondiĝis en 1223, situante je ''Brühl 4''. Ĝi estis pligrandigita inter 1716-19 sub la regado de duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]]. Nuntempe ĝi havis aliajn funkciojn.

== Historio ==
Malsanulejo nomita por [[Maria Magdala|Mario Magdala]] estis fondita (eble) fare de la [[landgraflando Turingio|landgrafino]] [[Elizabeto de Hungario|Elizabeto]] en la 1223-a jaro. Ĝia tiama situo estis urborande ĉe la Brühl-pordego. En 1225 ĝi estis transdonita al la ordeno de la Lazaranoj.&lt;ref&gt;[https://www.gotha.de/service/aktuell/pressemitteilungen/pressemitteilung-detailansicht/article/vortrag_im_hospital_maria_magdalena_gotha_ich_bin_lazarus_in_gotha_begegnet.html &quot;Vortrag im Hospital Maria Magdalena Gotha: Ich bin Lazarus in Gotha begegnet&quot;] (pri domhistoria prelego)&lt;/ref&gt;. En 1489 ekposedantis la [[Ordeno de Sankta Johano|Johanaj hospitalistoj]]. En 1525 ĝi estis transdonita al la gotaa municipa konsilantaro. Inter 1716-19 la tuto noviĝis laŭ plano de [[Johann Erhard Straßburger]] laŭ baroka stilo. En 1840 ĝi ankoraŭ estis pligrandigita. Inter 1946-73 ĝi estis oldulejo.

Dum la 1990-aj jaroj la urbo Gotao restaŭrigis ĝin utiligonte ĝin kiel societan domon kaj administradan domon.&lt;ref&gt;[https://www.online-destination.de/deutschland/gotha/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;]&lt;/ref&gt; Ene estis jam porvirina helpocentro kaj societo por la antaŭenigo de la urbocentro ''Altstadtverein''.

De junio 2016 uzis ĝin ankaŭ la porgenealogia societo ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'' (AGT).&lt;ref&gt;[https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de AGT]&lt;/ref&gt; Krome estiĝis genealogia renkontiĝloko sub la nomo ''Haus der Genealogie''. Tamen AGT preferis en marto 2026 transloĝiĝi alien, t.e. al la gotaa strato ''Goldbacher Straße''). 

== Arĥitekturo ==
Temas pri baroka, ŝmirita triala konstruaĵo kun mansarda tegmento. Sur ĝi troviĝas meze okangula turo kronita per kupolo kaj [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]]. La duetaĝa gapfasado havas mezan [[avankorpo]]n kaj meze fortimpresan portalon, kun la virtofiguroj ''Kredo'' kaj ''Karitato''. La enireja interno ankoraŭ havas krucripvolbon de la malpostanta konstruaĵo de la 1541-a jaro.

En la norda alo troviĝas la hospitala kapelo kun kvadrata horizontala projekciaĵo kaj baroka ambon-altaro.&lt;ref&gt;Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', eldonis Stephanie Eißing (i.a.), Deutscher Kunstverlag, Munkeno kaj Berlino 1998, ISBN 3-422-03095-6, p. 496-497 &lt;/ref&gt; Gastas en ĝi nuntempe la fideluloj de la [[Sepataga Adventisma Eklezio]].&lt;ref&gt;[https://web.arĉive.org/web/20160917002537/http://www.kultourstadt.de/tourismus/sehenswertes/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;] - ĉe: ''kultourstadt.de''&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.willkommen-in-gotha.de/freizeitveranstaltungen/treffpunkt-fuer-frauen/ porvirina helporganizo ''Frauenzentrum Gotha'']
* [https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'']

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate |NS=50/56/59.2/N |EW=10/42/01.2/E |type=landmark |region=DE-TH}}
{{Bibliotekoj}}


[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Mario Magdaleno|Gotha]]
[[Kategorio:Malsanulejoj en Turingio|Gotha]]</text>
      <sha1>9vaicmhbhb4pf4xd44k73z2h8q4ib1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479215</id>
      <parentid>9479214</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T18:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="5t8y0yom7bskycsmvdy38yxc2rrmy59" xml:space="preserve">[[file:Hospital Gotha.JPG|eta|norda fasado de la Gotaa Hospitalo]]
[[file:GothaHospitalportal.JPG|eta|portalo]]
[[file:Hospital Mariae Magdalenae.JPG|eta|fasado suda]]
'''Hospitalo Mario Magdala''' (germane: ''Maria-Magdalena-Hospital'') en [[gotha|Gotao]] (Germanujo) fondiĝis en 1223, situante urbokerne je ''Brühl 4''. Ĝi estis pligrandigita inter 1716-19 sub la regado de duko [[Frederiko la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]]. Nuntempe ĝi havis aliajn funkciojn.

== Historio ==
Malsanulejo nomita por [[Maria Magdala|Mario Magdala]] estis fondita (eble) fare de la [[landgraflando Turingio|landgrafino]] [[Elizabeto de Hungario|Elizabeto]] en la 1223-a jaro. Ĝia tiama situo estis urborande ĉe la Brühl-pordego. En 1225 ĝi estis transdonita al la ordeno de la Lazaranoj.&lt;ref&gt;[https://www.gotha.de/service/aktuell/pressemitteilungen/pressemitteilung-detailansicht/article/vortrag_im_hospital_maria_magdalena_gotha_ich_bin_lazarus_in_gotha_begegnet.html &quot;Vortrag im Hospital Maria Magdalena Gotha: Ich bin Lazarus in Gotha begegnet&quot;] (pri domhistoria prelego)&lt;/ref&gt;. En 1489 ekposedantis la [[Ordeno de Sankta Johano|Johanaj hospitalistoj]]. En 1525 ĝi estis transdonita al la gotaa municipa konsilantaro. Inter 1716-19 la tuto noviĝis laŭ plano de [[Johann Erhard Straßburger]] laŭ baroka stilo. En 1840 ĝi ankoraŭ estis pligrandigita. Inter 1946-73 ĝi estis oldulejo.

Dum la 1990-aj jaroj la urbo Gotao restaŭrigis ĝin utiligonte ĝin kiel societan domon kaj administradan domon.&lt;ref&gt;[https://www.online-destination.de/deutschland/gotha/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;]&lt;/ref&gt; Ene estis jam porvirina helpocentro kaj societo por la antaŭenigo de la urbocentro ''Altstadtverein''.

De junio 2016 uzis ĝin ankaŭ la porgenealogia societo ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'' (AGT).&lt;ref&gt;[https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de AGT]&lt;/ref&gt; Krome estiĝis genealogia renkontiĝloko sub la nomo ''Haus der Genealogie''. Tamen AGT preferis en marto 2026 transloĝiĝi alien, t.e. al la gotaa strato ''Goldbacher Straße''). 

== Arĥitekturo ==
Temas pri baroka, ŝmirita triala konstruaĵo kun mansarda tegmento. Sur ĝi troviĝas meze okangula turo kronita per kupolo kaj [[lanterno (arkitekturo)|lanterno]]. La duetaĝa gapfasado havas mezan [[avankorpo]]n kaj meze fortimpresan portalon, kun la virtofiguroj ''Kredo'' kaj ''Karitato''. La enireja interno ankoraŭ havas krucripvolbon de la malpostanta konstruaĵo de la 1541-a jaro.

En la norda alo troviĝas la hospitala kapelo kun kvadrata horizontala projekciaĵo kaj baroka ambon-altaro.&lt;ref&gt;Georg Dehio: ''Handbuch der deutschen Kunstdenkmäler. Thüringen'', eldonis Stephanie Eißing (i.a.), Deutscher Kunstverlag, Munkeno kaj Berlino 1998, ISBN 3-422-03095-6, p. 496-497 &lt;/ref&gt; Gastas en ĝi nuntempe la fideluloj de la [[Sepataga Adventisma Eklezio]].&lt;ref&gt;[https://web.arĉive.org/web/20160917002537/http://www.kultourstadt.de/tourismus/sehenswertes/hospital-maria-magdalena.html &quot;Hospital Maria Magdalena&quot;] - ĉe: ''kultourstadt.de''&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.willkommen-in-gotha.de/freizeitveranstaltungen/treffpunkt-fuer-frauen/ porvirina helporganizo ''Frauenzentrum Gotha'']
* [https://agt-gen.de/ hejmpaĝo de ''Arbeitsgemeinschaft Genealogie Thüringen'']

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Coordinate |NS=50/56/59.2/N |EW=10/42/01.2/E |type=landmark |region=DE-TH}}
{{Bibliotekoj}}


[[Kategorio:Konstruaĵoj en Gotha]]
[[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Gotha]]
[[Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Mario Magdaleno|Gotha]]
[[Kategorio:Malsanulejoj en Turingio|Gotha]]</text>
      <sha1>5t8y0yom7bskycsmvdy38yxc2rrmy59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Joni Skiftesvik</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953817</id>
    <revision>
      <id>9479236</id>
      <timestamp>2026-09-20T20:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Estus pripensinde, ĉu iam kolekti la fortojn kaj ankoraŭ krei esperantajn artikolojn pri la literaturaj premioj libropremio de J. H. Erkko, premio de Kalevi Jäntti, premio Runeberg kaj medalo Finlandia. Mi ne jam enketis pri la temoj, ne scias ĉu tiuj titoloj estus la ĝustaj, sed mi supozos ke la kvar temoj estus menciindaj... Nur necesus uzanto(j) kiu(j) akceptus la taskon pri tekstokreo. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="737vsapdezy6eclh2hmxr3ceptlkyjm" xml:space="preserve">Estus pripensinde, ĉu iam kolekti la fortojn kaj ankoraŭ krei esperantajn artikolojn pri la literaturaj premioj libropremio de J. H. Erkko, premio de Kalevi Jäntti, premio Runeberg kaj medalo Finlandia. Mi ne jam enketis pri la temoj, ne scias ĉu tiuj titoloj estus la ĝustaj, sed mi supozos ke la kvar temoj estus menciindaj... Nur necesus uzanto(j) kiu(j) akceptus la taskon pri tekstokreo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:29, 20 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>737vsapdezy6eclh2hmxr3ceptlkyjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Castelobranco/BrazilaEsperantisto</title>
    <ns>2</ns>
    <id>953818</id>
    <revision>
      <id>9479242</id>
      <timestamp>2026-09-20T20:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Castelobranco</username>
        <id>3895</id>
      </contributor>
      <comment>+1</comment>
      <origin>9479242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12031" sha1="pwd59z2wkxw136mfl5oq60htu24wefz" xml:space="preserve">== Indekso ==
=== Homoj  ===
&lt;small&gt;
{{Kolumnoj-listo|3|
* [[A. Caetano Coutinho]] (Jun 70, 71, 91)
* [[A. D. de Castro Azevedo]] (Jun 73)
* [[A. Dombrowski]]: (Maj: 18/19)
* [[A. Grabowski]]: (Maj: 18/19)
* [[Abel F. A. da Costa]]: (Maj: 10)
* [[Abrill]]: (Maj: 24)
* [[Abigail Faria]]: (Maj: 16/17)
* [[Acacio G. de Paula Ferreira]] (Jun 73)
* [[Adalberto de Mattos]] (Jun 74)
* [[Adalgiza Duarte Cunha]]: (Maj: 10)
* [[Adeskold]] (Jun 86)
* [[Agesilao Augusto de Araujo Jorge]] (Jun 74)
* [[Agripino Mattos]] (Jun 75)
* [[Alberto Álvares Fernandes Vieira]]: (Apr: 1, 8, 24/25) (Majo: 1, 9, 10) (Jun: 65, 73, 92)
* [[Alberto Couto Fernandes]]: (Apr: 8, 24/25) (Maj: 11, 13) (Jun: 67, 70, 74, 85, 89, 90)
* [[Alberto de Castro Leite]]: (Maj: 11)
* [[Alberto Fialho]]: (Maj: 11)
* [[Alberto Goetze]]: (Apr: 12/13)
* [[Alberto Robbe]] (Jun 72)
* [[Albino Cabral]] (Jun 74)
* [[Alekso Fanzeres]] (Jun 74)
* [[Alexandre L. Guimarães]] (Jun 73)
* [[Alcibiades de Oliveira]]: (Maj: 10)
* [[Alcindo Guanabara]]: (Apr: 7)
* [[Alfredo Targini Moss]] (Jun 73)
* [[Almanzor Chaves]] (Jun 73)
* [[Álvaro Machado]] (Jun 73)
* [[Alzira Nogueira Gama]] (Jun 74)
* [[Agenor Cornelio de Barros]] (Jun 73)
* [[Ambrosio José Pereira]] (Jun 73)
* [[Antero Guimarães Pereira]] (Maj 73)
* [[Antonio Amador Alvares da Silveira]] (Maj 73)
* [[Antonio da Silva Monteiro]] (Maj 73)
* [[Antonio Dias Prado]] (Maj 73)
* [[Antonio José Caetano Júnior]] (Maj 73)
* [[Antonio Moura]] (Maj 73)
* [[Antonio Noronha]] (Maj 72)

* [[Alexis de A. Fanzere]]: (Maj: 10)
* [[Alfredo Campello Penna]]: (Maj 10)
* [[Alvaro Fontenelle]]: (Maj 14/15, 16/17) 
* [[Alzira de Mello Machado]]: (Maj 11)
* [[Anna Luiza Leal]]: (Maj 14/15)
* [[Antonio Aguirre]]: (Maj 10)
* [[Antonio Augusto Cavalcanti de Albuquerque Pessoa]]: (Maj 10)
* [[Antonio de Souza Barros]]: (Maj 11)
* [[Antonio Dias de Mirandeira]]: (Maj 10)
* [[Antonio Jose Caetano Junior]]: (Maj 14/15)
* [[Antonio Pereira dos Anjos]]: (Maj 10)
* [[Antonio Pimenta da Cunha]]: (Maj 10)
* [[Antonio Sizenando Machado]]: (Maj 10)
* [[Appell]] (Maj 86)
* [[Arnault]] (Maj 91)
* [[Arlindo de Souza]]: (Apr: 24/25) 
* [[Arno Ernst]]: (Apr: 24/25)
* [[Arno Philip]]: (Apr: 9)
* [[Arthur Calheiros]]: (Maj 11, 14/15)
* [[Arthur Levy]]: (Apr: 10/11)
* [[Arthur Lourenço de Araújo Primo]]: (Maj 10)
* [[Arthur Lustosa de Aragão]]: (Maj 11)
* [[Arthur Vieira de Rezende Silva]]: (Maj 10)
* [[Ataliba Araújo Guimarães]] (Maj 73)
* [[Aŭgusto Montrosier]] (Maj 71, 74)
* [[Aurélio Lopes Domingues]] (Maj 73)
* [[Aureo Machado Portella de Figueiredo]] (Maj 73)
* [[Baldoin de Courtenay]] (Jun 86)
* [[Bayol]]: (Maj 28)
* [[Baggi de Araújo]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21)
* [[Becquerel]] (Jun 86)
* [[Benjamin Camozato]]: (Apr: 24/25) (Maj 10)
* [[Berthelot]]: (Apr: 4)
* [[Bouchard]] (Jun 86)
* [[Bouchard]]: (Apr: 4)
* [[Bourlet]] (Jun 92)
* [[Buisson]] (Jun 80)
* [[Caetano Coutinho]]: (Apr: 6, 24/25) (Maj 11, 18/19)
* [[Caetano Junior]]: (Maj 11)
* [[Carlos Charrier]]: (Apr: 16/17)
* [[Carlos Steventon]]: (Apr: 10/11)
* [[Caetano Júnior]] (Jun 90)
* Carlos Gomes: Maj 16/17, 18/19
* [[Carlos Honoré]] (Jun 82)
* [[Catulle Mendés]] (Jun 76)
* Cecilia Muniz: Maj 14/15
* [[Christiano Kraemer]]: (Apr: 9, 12/13, 22/23)
* [[Coelho Netto]]: (Apr: 10/11) (Maj 11, 16/17) (Jun 65, 71, 75)
* [[Cornet]] (Jun 80)
* [[Costa e Almeida]] (Jun 91)
* [[Ĉefeĉ]] (Jun: 93, 94)
* [[D’Arsonval]]: (Apr: 4) (Jun: 86)
* [[Daltro Santos]]: (Apr: 8, 24/25) (Maj 12, 18/19) (Jun: 75, 78)
* [[de Menil]]: (Maj 16/17)
* [[Deslandres]] (Jun: 86)
* [[Duque e Duquesa de Connaught]] (princo Arthur kaj princino Louise Margaret?): (Apr: 30)
* [[Durieux]] (Jun: 80)
* [[Durval E. da Rocha]] (Jun: 72)

* [[Figueiredo Pimentel]] (Jun: 85)
* [[Förster]] (Jun: 86)
* [[Gama e Souza]] (Jun: 70)
* [[Guimarães Natal]] (Jun: 70)
* [[Graccho Cardoso]] (Jun: 72)
* [[Gregorio Mendizábal]] (Jun: 81, 82)
* [[Gustavo Cateins]] (Jun: 72)
* [[Edger Hunter]] (Jun: 75, 76)
* [[E. S. Hunter]]: (Apr: 24/25)  (Maj 20/21)
* [[Eduardo Capitani]] (Jun: 72)
* [[Eduardo da Rocha Tinoco]] (Jun: 72)
* [[Eduardo VII]]: (Apr: 29)
* [[Emilio Altmeyer Champignelle]]: (Apr: 12/13)
* [[Emilio Rouede]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 75, 76)
* [[Ermelindo Leão]] (Maj 9)
* [[Ermezinda Jardim]] (Maj 14/15, 16/17) 
* [[Eugênio de Andrade]] (Jun: 72)
* [[Evangelina Fontenelle]] (Maj 18/19)
* [[Everardo Backheuser]]: (Apr: 1, 6, 7, 8, 9, 16/17, 26/27) (Maj 1, 14/15) (Jun: 65, 69, 75, 90)
* [[Francisco Almeida Júnior]]: (Apr: 8) (Maj 11, 14/15, 18/19)
* [[Francisco Ramos]]: (Apr: 16/17, 26/27) 
* [[Francisco Varzea]]: (Apr: 16/17)
* [[Frederico Villarreal]] (Maj 23)
* [[Gauntlett]] (Maj 27)
* [[Guilherme Leite Júnior]] (Maj 9)
* [[Gonçalves Dias]]: (Apr: 28)
* [[Gurgulino de Souza]]: (Apr: 9) (Maj 16/17)
* [[H. X.]] (Jun: 71)
* [[Haller]] (Jun: 86)
* [[Haroldo Amaral]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21)
* [[Hector Hodler]]: (Maj 13)
* [[Hellmuth Pohlmann]]: (Apr: 12/13) 
* [[Henrique Munoz]]: (Apr: 14/15)
* [[Henrique Poincaré]] (Jun: 86)
* [[Henrique Serra]]: (Apr: 10)
* [[Hernani Mendes]]: (Apr: 6, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 10, 16/17, 20/21) (Jun: 69, 70, 76, 89, 90)
* [[Honorio Leal]]: (Apr: 10/11, 26/27) (Jun: 90)
* [[Illidio Augusto]]: (Apr: 12/13)
* [[J. Albino Cabral]]: (Maj 13)
* [[J. Avellar]]: (Apr: 24/25) (Maj 16/17)
* [[J. Mamija]] (Jun: 80)
* [[J. Schroeder]] (Jun: 87)
* [[Jácome Martins Baggi de Araújo]] (Jun: 70, 72, 73)
* [[Jayme Faria]]: (Maj 14/15)
* [[Javal]] (Jun: 92)
* [[João Duarte da Silveira]]: (Maj 20/21) (Jun: 70, 72)
* [[João Keating]]: (Apr: 6, 10/11, 12/13, 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 70, 84)
* [[João Motta]] (Jun: 75)
* [[João Plínio de Castro Menezes]]: (Apr: 12/13)
* [[Joaquim A. Ribeiro]]: (Apr: 12/13)
* [[John Pollen]]: (Apr: 30)
* [[Jorge Berggren]]: (Apr: 10/11)
* [[José Bonifácio de Araújo]] (Jun: 74)
* [[José Botelho]] (Maj 16/17) 
* [[José Ferreira]]: (Apr: 16/17)
* [[José Pinto Bastos]] (Maj 14/15)
* [[José Rafael Alves de Azambuja]]: (Apr: 12/13)
* [[José Santos]] (Maj 12)
* [[L. de Beaufront]]: (Apr: 10/11, 12/13, 14/15, 30) (Maj 14/15) (Jun: 68, 69, 70, 76, 91, 93)
* [[Ladislao Cossik]] (Jun: 72)
* [[Lauriano Trinas]]: (Apr: 8, 10, 22/23)
* [[Laura Calheiros]] (Maj 18/19)
* [[Lauro Müller]]: (Apr: 18/19)
* [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]]: (Apr: 1, 2, 6, 8, 10/11, 12/13, 14/15, 32) (Maj: 4, 5, 9, 10, 12, 14/15)  (Jun: 66, 72, 73, 76, 79, 93)
* [[Leonel Fonseca]]: (Apr: 8, 24/25)
* [[Leonel Gonzaga]] (Maj 9) (Jun: 77, 92)
* [[Leopoldo Einstein]] (Maj 25)
* [[Lima d’Azevedo]] (Jun: 92)
* [[Lindolpho Fernandes]] 14/15
* [[Luiz Attílio]] (Jun: 72)
* [[Luiz Margutti]] 18/19
* [[Luís Sepúlveda Cuadra]] 23
* [[Machado de Assis]] (Maj 12, 13)
* [[Mário Cruz]]: (Apr: 12/13)
* [[Manoel da Conceição Montojos]]: (Apr: 12/13)
* [[Manoel T. de Paiva Araújo]]: (Apr: 26/27) (Maj 14/15)
* [[Max Muller]]: (Apr: 4)
* [[Medeiros e Albuquerque]]: (Apr: 2, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 2, 14/15) (Jun: 72)

* [[Menezes Wanderley]]: (Apr: 24/25) (Maj 9)
* [[Michel Bréal]]: (Apr: 4)
* [[Montrosier]] (Maj 12)
* [[Mourlon]] (Jun: 86)
* [[Murillo Furtado]]: (Apr: 10/11, 24/25, 26/27) (Maj 9, 32) (Jun: 91, 95)
* [[Nababo de Radampure]] ([[Sher Khan II]]?): 30, 
* [[Nair Barrão dos Santos]] (Maj 14/15, 18/19)
* [[Napoleono Jeolás]] (Jun: 72)
* [[Nerval de Gouveia]]: (Apr: 7, 10/11) (Jun: 68)
* [[Nilo Peçanha]] (Maj 16/17) 
* [[Nuno Baena]]: (Apr: 7, 8) (Maj 14/15)
* [[O’Connor]]: (Apr: 30)
* [[Octavio Land]] (Maj  20/21
* [[Octavio Maltez]] (Jun: 74)
* [[Oku]] (Maj  28
* [[Olavo Bilac]] (Maj  9, 18/19) (Jun: 66, 78)
* [[Oliveira Botelho]] (Jun: 66)
* [[Olivia Portella de Figueiredo]] (Maj  14/15
* [[Otswald]] (Maj  26)
* [[P. Fruictier]]: (Apr: 10)
* [[Paulo Carneiro]] (Jun: 72)
* [[Paschoal Bailão de Almeida]] (Jun: 74)
* [[Paul Berthelot]] (Maj  12) (Jun: 81, 86)
* ([[Pio la 10-a]]?): 2, 3
* [[Abade Peltier]]: (Apr: 31)
* [[Quirino de Oliveira]] (Maj  11
* [[Raul Gitahy de Alencastro]]: (Apr: 16/17, 26/27) (Maj  11)
* [[Raymundo Cantão]]: (Apr: 16/17) (Maj  13)
* Reis da Noruega ([[Haakon la 7-a]] kaj Maud de Kimrio?): 30
* [[Reynaldo Frederico Geyer]]: (Apr: 1, 6, 9, 12/13, 24/25)
* [[Reinaldo F. Geyer]] (Maj  1, 10, 13
* [[Ricarda Backheuser]] (Maj 14/15, 18/19)
* [[Roksano]] (Maj  12
* [[Rousseau]]: (Apr: 16/17)
* [[Ruth Carvalho]] (Maj  14/15, 16/17, 

* [[Raul Gitahy]] (Jun: 70)
* [[René de Saussure]] (Jun: 80)
* [[Reinaldo F. Geyer]] (Jun: 65, 71, 82, 90)
* [[Ricarda Backheuser]] (Jun: 90)
* [[Roberto de Escragnolle]] (Jun: 73)
* [[Rolando Bonaparte]] (príncipe): (Jun: 86)
* [[Rosa Junck]] (Jun: 95)
* [[Ruth Carvalho]] (Jun: 90)
* [[Sam. Meyer]] (Jun: 87, 88)
* [[Samorim Gustavo de Andrade]]: (Apr: 9)
* [[Sankta Paŭlo]] (Jun: 68)
* [[Scharnichiaro]] (Maj  18/19
* [[Schleyer]] (Maj  24, 25
* [[Sebert]] (general): (Jun: 86)
* [[Sergeant]] (Jun: 90)
* [[Severino de Freitas]]: (Apr: 22/23) (Jun: 70, 90)
* [[Severino Soares de Freitas]] (Maj  14/15
* [[Shakespeare]] (Jun: 66)
* [[Sivori]] (Maj  18/19
* [[Stefan Michalski]]: (Apr: 12/13)
* [[Sylvio Rego]] (Maj  14/15
* [[Tenente Bayol]]: (Apr: 30)
* [[Th. Cart]]: (Apr: 6, 31) (Jun: 70, 89, 91, 93)
* [[Therezina Rocha]] (Maj  14/15
* [[Thiago Augusto Nogueira]] (Jun: 73)
* [[Tobias A. Rabello Leite]]: (Apr: 10/11)
* [[Trinas]] (Jun: 70)
* [[Tullio Martins de Freitas]] (Jun: 88, 89)
* [[Ulisses Cabral]]: (Apr: 12/13)
* [[Valdimir Lorenz]]: (Apr: 9, 28) (Jun: 74)
* [[Vargas]] (Jun: 82)
* [[Vicente Brandão]] (Jun: 73)
* [[Victor Delamare]] (Jun: 76)
* [[Victor Hugo]] (Maj  16/17) (Jun: 90)
* [[W. Stead]] (Maj  26
* [[Walter Bretz]] (Jun: 72)

}}
&lt;/small&gt;


== Fontindikoj ==
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aŭgusto|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Septembro|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Oktobro|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Novembro-Decembro|p=10}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aprilo 1907 | dato=1907-04 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aprilo_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aprilo }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aŭgusto 1907 | dato=1907-08 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aŭgusto_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aŭgusto }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Septembro 1907 | dato=1907-09 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Septembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Septembro }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Oktobro 1907 | dato=1907-10 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Oktobro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Oktobro }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Novembro-Decembro 1907 | dato=1907-12 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Novembro-Decembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Novembro-Decembro }}</text>
      <sha1>pwd59z2wkxw136mfl5oq60htu24wefz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479270</id>
      <parentid>9479242</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Castelobranco</username>
        <id>3895</id>
      </contributor>
      <origin>9479270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14128" sha1="du7fhitf68e98a6xyvtvdeiniwimmfn" xml:space="preserve">

Abato E. Peltier (Aŭg 137
Adolfo Rodrigues (Aŭg 137
Antenor Costa (Aŭg 134
Arlindo de Souza (Aŭg 136
Armando Duval (Aŭg 137
Caetano Coutinho  (Aŭg 135
Carlos de Carvalho (Aŭg 134
Clara Augusta Bresser (Aŭg 137
Coelho Netto  (Aŭg 135
Couto Fernandes (Aŭg 138
Dirce do Amaral (Aŭg 137
E. St. Clair Hunter  (Aŭg 136
Ernani Bastos (Aŭg 134
Everaldo Backheuser (Aŭg 135, 137
Francisco Almeida (Aŭg 135
Geyer (Aŭg 135
Gerardo Muinos (Aŭg 138
H.X. (Aŭg 134
Haroldo Amaral (Aŭg 137
Irineu Coelho (Aŭg 134
J. F. de Assumpção (Aŭg 137
João Duarte (Aŭg 134
João Keating (Aŭg 136
Jonathas Botelho (Aŭg 134
Jorge do Couto (Aŭg 134
Laura Calheiros (Aŭg 134
Luiz Margutti (Aŭg 134
Maria da Annunciação Lima (Aŭg 137
Mariano Gotti (Aŭg 137
Rosa Junck (Aŭg 137
Zamenhof (Aŭg 137, 138

== Indekso ==
=== Homoj  ===
&lt;small&gt;
{{Kolumnoj-listo|3|
* [[A. Caetano Coutinho]] (Apr: 6, 24/25) (Maj 11, 18/19) (Jun 70, 71, 91) (Aŭg 133) 
** unu el la plej konataj brazilaj esperantistoj&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;
** tradukis ''Unuaj lecionoj'' de Cart&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;
** elektita de Zamenhof por partopreni en la Centra Komitato&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;

* [[A. D. de Castro Azevedo]] (Jun 73)
* [[A. Dombrowski]]: (Maj: 18/19)
* [[A. Grabowski]]: (Maj: 18/19)
* [[Abato Benedito Marino]]  (Aŭg 131)
* [[Abel F. A. da Costa]]: (Maj: 10)
* [[Abrill]]: (Maj: 24)
* [[Abigail Faria]]: (Maj: 16/17)
* [[Acacio G. de Paula Ferreira]] (Jun 73)
* [[Adalberto de Mattos]] (Jun 74)
* [[Adalgiza Duarte Cunha]]: (Maj: 10)
* [[Agenor Cornelio de Barros]] (Jun 73)
* [[Adeskold]] (Jun 86)
* [[Agesilao Augusto de Araujo Jorge]] (Jun 74)
* [[Agripino Mattos]] (Jun 75)
* [[Alberto Álvares Fernandes Vieira]] (Apr 1, 8, 24/25) (Maj 1, 9, 10) (Jun 65, 73, 92)
** Redaktinto de ''Brazila Revuo Esperantista''&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=1}}&lt;/ref&gt;
** Prezidanto de ''Societo Brazila Esperantista''&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=8}}&lt;/ref&gt;
* [[Alberto Couto Fernandes]] (Apr 8, 24/25) (Maj 11, 13) (Jun 67, 70, 74, 85, 89, 90) (Ago 130, 131, 133, 134, 
* [[Alberto de Castro Leite]] (Maj 11)
* [[Alberto Fialho]] (Maj 11)
* [[Alberto Goetze]] (Apr 12/13)
* [[Alberto Robbe]] (Jun 72)
* [[Albino Cabral]] (Jun 74)
* [[Alcibiades de Oliveira]]: (Maj: 10)
* [[Alcindo Guanabara]]: (Apr: 7)
* [[Alekso Fanzeres]] (Jun 74)
* [[Alexandre L. Guimarães]] (Jun 73)
* [[Alexis de A. Fanzere]]: (Maj: 10)
* [[Alfredo Campello Penna]]: (Maj 10)
* [[Alfredo Targini Moss]] (Jun 73)
* [[Almanzor Chaves]] (Jun 73)
* [[Álvaro Machado]] (Jun 73)
* [[Alvaro Fontenelle]]: (Maj 14/15, 16/17) 
* [[Alzira de Mello Machado]]: (Maj 11)
* [[Alzira Nogueira Gama]] (Jun 74)
* [[Ambrosio José Pereira]] (Jun 73)
* [[Anna Luiza Leal]]: (Maj 14/15)
* [[Antero Guimarães Pereira]] (Maj 73)
* [[Antonio Aguirre]]: (Maj 10)
* [[Antonio Amador Alvares da Silveira]] (Maj 73)
* [[Antonio Augusto Cavalcanti de Albuquerque Pessoa]]: (Maj 10)
* [[Antonio da Silva Monteiro]] (Maj 73)
* [[Antonio de Souza Barros]]: (Maj 11)
* [[Antonio Dias de Mirandeira]]: (Maj 10)
* [[Antonio Dias Prado]] (Maj 73)
* [[Antonio Jose Caetano Junior]]: (Maj 14/15 73)
* [[Antonio Moura]] (Maj 73)
* [[Antonio Noronha]] (Maj 72)
* [[Antonio Pereira dos Anjos]]: (Maj 10)
* [[Antonio Pimenta da Cunha]]: (Maj 10)
* [[Antonio Sizenando Machado]]: (Maj 10)
* [[Appell]] (Maj 86)
* [[Arnault]] (Maj 91)
* [[Arlindo de Souza]]: (Apr: 24/25) (Aŭg 133)
* [[Arno Ernst]]: (Apr: 24/25)
* [[Arno Philip]]: (Apr: 9)
* [[Arruda Beltrão]] (Aŭg 134)
* [[Arthur Calheiros]]: (Maj 11, 14/15)
* [[Arthur Levy]]: (Apr: 10/11)
* [[Arthur Lourenço de Araújo Primo]]: (Maj 10)
* [[Arthur Lustosa de Aragão]]: (Maj 11)
* [[Arthur Vieira de Rezende Silva]]: (Maj 10)
* [[Ataliba Araújo Guimarães]] (Maj 73)
* [[Aŭgusto Montrosier]] (Maj 71, 74)
* [[Aurélio Lopes Domingues]] (Maj 73)
* [[Aureo Machado Portella de Figueiredo]] (Maj 73)
* [[Baldoin de Courtenay]] (Jun 86)
* [[Bayol]]: (Maj 28)
* [[Baggi de Araújo]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21)
* [[Becquerel]] (Jun 86)
* [[Benjamin Camozato]]: (Apr: 24/25) (Maj 10)
* [[Bouchard]] (Apr: 4) (Jun 86)
* [[Bourlet]] (Jun 92)
* [[Buisson]] (Jun 80)
* [[Caetano Junior]]: (Maj 11)
* [[Carlos Charrier]]: (Apr: 16/17)
* [[Carlos Steventon]]: (Apr: 10/11)
* [[Caetano Júnior]] (Jun 90)
* [[Carlos Gomes]]: Maj 16/17, 18/19
* [[Carlos Honoré]] (Jun 82)
* [[Catulle Mendés]] (Jun 76)
* [[Cecilia Muniz]]: Maj 14/15
* [[Christiano Kraemer]]: (Apr: 9, 12/13, 22/23)
* [[Coelho Netto]]: (Apr: 10/11) (Maj 11, 16/17) (Jun 65, 71, 75)
* [[Cornet]] (Jun 80)
* [[Costa e Almeida]] (Jun 91)
* [[Ĉefeĉ]] (Jun: 93, 94)
* [[D’Arsonval]]: (Apr: 4) (Jun: 86)
* [[Daltro Santos]]: (Apr: 8, 24/25) (Maj 12, 18/19) (Jun: 75, 78)
* [[de Menil]]: (Maj 16/17)
* [[Deslandres]] (Jun: 86)
* [[Duque e Duquesa de Connaught]] (princo Arthur kaj princino Louise Margaret?): (Apr: 30)
* [[Durieux]] (Jun: 80)
* [[Durval E. da Rocha]] (Jun: 72)
* [[Figueiredo Pimentel]] (Jun: 85)
* [[Förster]] (Jun: 86)
* [[Gama e Souza]] (Jun: 70)
* [[Guimarães Natal]] (Jun: 70)
* [[Graccho Cardoso]] (Jun: 72)
* [[Gregorio Mendizábal]] (Jun: 81, 82)
* [[Gustavo Cateins]] (Jun: 72)
* [[Edger Hunter]] (Jun: 75, 76)
* [[E. S. Hunter]]: (Apr: 24/25)  (Maj 20/21) (Aŭg 133)
* [[Eduardo Capitani]] (Jun: 72)
* [[Eduardo da Rocha Tinoco]] (Jun: 72)
* [[Eduardo VII]]: (Apr: 29)
* [[Emilio Altmeyer Champignelle]]: (Apr: 12/13)
* [[Emilio Rouede]]: (Apr: 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 75, 76)
* [[Ermelindo Leão]] (Maj 9)
* [[Ermezinda Jardim]] (Maj 14/15, 16/17) 
* [[Eugênio de Andrade]] (Jun: 72)
* [[Evangelina Fontenelle]] (Maj 18/19)
* [[Everardo Backheuser]]: (Apr: 1, 6, 7, 8, 9, 16/17, 26/27) (Maj 1, 14/15) (Jun: 65, 69, 75, 90) (Ago 130)
** Dro Backheuser proponis la fondon de klubo por disvastigi Esperanton.&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;
** fondis la klubon ''Brazila Klubo Esperanto'' (BKE) la 29an de junio 1906 en la sidejo de ''O Paiz'' (kun 100 personoj).&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;
** prezidis la klubon&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;
** malfermis la 1an kurson de BKE 
* [[Francisco Almeida Júnior]]: (Apr: 8) (Maj 11, 14/15, 18/19)
* [[Francisco Braga]] (Aŭg 134)
* [[Francisco Ramos]]: (Apr: 16/17, 26/27) 
* [[Francisco Varzea]]: (Apr: 16/17) (Aŭg 130)
* [[Frederico Villarreal]] (Maj 23)
* [[Gauntlett]] (Maj 27)
* [[Guilherme Leite Júnior]] (Maj 9)
* [[Gonçalves Dias]]: (Apr: 28)
* [[Gurgulino de Souza]]: (Apr: 9) (Maj 16/17)
* [[H. X.]] (Jun: 71)
* [[Haller]] (Jun: 86)
* [[Haroldo Amaral]]: (Apr: 24/25) (Maj 20/21) (Ago 130, 133)
* [[Hector Hodler]]: (Maj 13)
* [[Hellmuth Pohlmann]]: (Apr: 12/13) 
* [[Henrique Munoz]]: (Apr: 14/15)
* [[Henrique Poincaré]] (Jun: 86)
* [[Henrique Serra]]: (Apr: 10)
* [[Hernani Mendes]]: (Apr: 6, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 10, 16/17, 20/21) (Jun: 69, 70, 76, 89, 90) (Ago 130, 131, 133
** Sekretario de ''Brazila Klubo Esperanto''&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;

* [[Honorio Leal]]: (Apr: 10/11, 26/27) (Jun: 90)
* [[Illidio Augusto]]: (Apr: 12/13)
* [[J. Albino Cabral]]: (Maj 13)
* [[J. Avellar]]: (Apr: 24/25) (Maj 16/17)
* [[J. Mamija]] (Jun: 80)
* [[J. Schroeder]] (Jun: 87)
* [[Jácome Martins Baggi de Araújo]] (Jun: 70, 72, 73)
* [[Jayme Faria]]: (Maj 14/15)
* [[Javal]] (Jun: 92)
* [[João Duarte da Silveira]]: (Maj 20/21) (Jun 70, 72) (Aŭg 130)
* [[João Keating]]: (Apr: 6, 10/11, 12/13, 22/23) (Maj 20/21) (Jun: 70, 84) (Ago 130, 133)
** fondis la klubon ''Suda Stelaro'' en Campinas&lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=6}}&lt;/ref&gt;

* [[João Motta]] (Jun: 75)
* [[João Plínio de Castro Menezes]]: (Apr: 12/13)
* [[Joaquim A. Ribeiro]]: (Apr: 12/13)
* [[John Pollen]]: (Apr: 30)
* [[Jorge Berggren]]: (Apr: 10/11)
* [[José Bonifácio de Araújo]] (Jun: 74)
* [[José Botelho]] (Maj 16/17) 
* [[José Ferreira]]: (Apr: 16/17)
* [[José Pinto Bastos]] (Maj 14/15)
* [[José Rafael Alves de Azambuja]]: (Apr: 12/13)
* [[José Santos]] (Maj 12)
* [[Kardinalo Arkoverde]] (Aŭg 131)
* [[Ladislao Cossik]] (Jun: 72)
* [[Lauriano Trinas]]: (Apr: 8, 10, 22/23)
* [[Laura Calheiros]] (Maj 18/19)
* [[Lauro Müller]]: (Apr: 18/19)
* [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]]: (Apr: 1, 2, 6, 8, 10/11, 12/13, 14/15, 32) (Maj: 4, 5, 9, 10, 12, 14/15)  (Jun: 66, 72, 73, 76, 79, 93) (Aŭg 131)
* [[Leonel Fonseca]]: (Apr: 8, 24/25)
* [[Leonel Gonzaga]] (Maj 9) (Jun: 77, 92) (Aŭg 130)
* [[Leopoldo Einstein]] (Maj 25)
* [[Lima d’Azevedo]] (Jun: 92)
* [[Lindolpho Fernandes]] 14/15
* [[Ludoviko de Beaufront]]: (Apr: 10/11, 12/13, 14/15, 30) (Maj 14/15) (Jun: 68, 69, 70, 76, 91, 93) (Ago 130, 131)
* [[Luiz Attílio]] (Jun: 72)
* [[Luiz Margutti]] 18/19
* [[Luís Sepúlveda Cuadra]] 23
* [[Machado de Assis]] (Maj 12, 13)
* [[Manoel da Conceição Montojos]]: (Apr: 12/13)
* [[Manoel T. de Paiva Araújo]]: (Apr: 26/27) (Maj 14/15)
* [[Mário Cruz]]: (Apr: 12/13)
* [[Max Muller]]: (Apr: 4)
* [[Medeiros e Albuquerque]]: (Apr: 2, 8, 10/11, 16/17, 26/27) (Maj 2, 14/15) (Jun: 72) (Aŭg 131)
* [[Menezes Wanderley]]: (Apr: 24/25) (Maj 9)
* [[Michel Bréal]]: (Apr: 4)
* [[Miguel Calmon]] (Aŭg 131)
* [[Montrosier]] (Maj 12) (Ago 130)
* [[Mourlon]] (Jun: 86)
* [[Murillo Furtado]]: (Apr: 10/11, 24/25, 26/27) (Maj 9, 32) (Jun: 91, 95)
* [[Nababo de Radampure]] ([[Sher Khan II]]?): 30, 
* [[Nair Barrão dos Santos]] (Maj 14/15, 18/19)
* [[Napoleono Jeolás]] (Jun: 72)
* [[Nerval de Gouveia]]: (Apr: 7, 10/11) (Jun: 68)
* [[Nilo Peçanha]] (Maj 16/17) 
* [[Nuno Baena]]: (Apr: 7, 8) (Maj 14/15)
* [[O’Connor]]: (Apr: 30)
* [[Octavio Land]] (Maj  20/21)
* [[Octavio Maltez]] (Jun: 74)
* [[Oku]] (Maj  28)
* [[Olavo Bilac]] (Maj  9, 18/19) (Jun: 66, 78)
* [[Oliveira Botelho]] (Jun: 66)
* [[Olivia Portella de Figueiredo]] (Maj  14/15
* [[Otswald]] (Maj  26)
* [[P. Fruictier]]: (Apr: 10)
* [[Paulo Carneiro]] (Jun: 72)
* [[Paschoal Bailão de Almeida]] (Jun: 74)
* [[Paul Berthelot]] (Apr: 4) (Maj  12) (Jun: 81, 86)
* ([[Pio la 10-a]]?): 2, 3
* [[Abade Peltier]]: (Apr: 31)
* [[Quirino de Oliveira]] (Maj  11) (Aŭg 134)
* [[Raul Gitahy de Alencastro]]: (Apr: 16/17, 26/27) (Maj  11) (Jun: 70)
* [[Raymundo Cantão]]: (Apr: 16/17) (Maj  13)
* Reis da Noruega ([[Haakon la 7-a]] kaj [[Maud de Kimrio]]?): 30
* [[Reinaldo F. Geyer]] (Jun: 65, 71, 82, 90)
* [[René de Saussure]] (Jun: 80)
* [[Reynaldo Frederico Geyer]]: (Apr: 1, 6, 9, 12/13, 24/25) (Maj  1, 10, 13) (Ago 130, 131)
* [[Ricarda Backheuser]] (Maj 14/15, 18/19) (Jun: 90)
* [[Roberto de Escragnolle]] (Jun: 73)
* [[Roksano]] (Maj  12)
* [[Rolando Bonaparte]] (príncipe): (Jun: 86)
* [[Rosa Junck]] (Jun: 95)
* [[Rousseau]]: (Apr: 16/17)
* [[Ruth Carvalho]] (Maj  14/15, 16/17) (Jun: 90)
* [[Sam. Meyer]] (Jun: 87, 88)
* [[Samorim Gustavo de Andrade]]: (Apr: 9)
* [[Sankta Paŭlo]] (Jun: 68)
* [[Scharnichiaro]] (Maj  18/19
* [[Schleyer]] (Maj  24, 25
* [[Sebert]] (general): (Jun: 86)
* [[Sergeant]] (Jun: 90)
* [[Severino de Freitas]]: (Apr: 22/23) (Jun: 70, 90) (Ago 130)
* [[Severino Soares de Freitas]] (Maj  14/15
* [[Shakespeare]] (Jun: 66)
* [[Sivori]] (Maj  18/19
* [[Stefan Michalski]]: (Apr: 12/13)
* [[Sylvio Rego]] (Maj  14/15
* [[Tavares de Lyra]] (Aŭg 131)
* [[Tenente Bayol]]: (Apr: 30)
* [[Th. Cart]]: (Apr: 6, 31) (Jun: 70, 89, 91, 93)
* [[Therezina Rocha]] (Maj  14/15
* [[Thiago Augusto Nogueira]] (Jun: 73)
* [[Tobias A. Rabello Leite]]: (Apr: 10/11) (Aŭg 132, 133)
* [[Trinas]] (Jun: 70)
* [[Tullio Martins de Freitas]] (Jun: 88, 89)
* [[Ulisses Cabral]]: (Apr: 12/13)
* [[Valdimir Lorenz]]: (Apr: 9, 28) (Jun: 74)
* [[Vargas]] (Jun: 82)
* [[Vicente Brandão]] (Jun: 73)
* [[Victor Delamare]] (Jun: 76)
* [[Victor Hugo]] (Maj  16/17) (Jun: 90)
* [[W. Stead]] (Maj  26
* [[Walter Bretz]] (Jun: 72)

}}
&lt;/small&gt;


== Fontindikoj ==
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aprilo|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Aŭgusto|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Septembro|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Oktobro|p=10}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{f|Vieira|1907|id=Novembro-Decembro|p=10}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aprilo 1907 | dato=1907-04 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aprilo_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aprilo }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Aŭgusto 1907 | dato=1907-08 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Aŭgusto_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Aŭgusto }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Septembro 1907 | dato=1907-09 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Septembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Septembro }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Oktobro 1907 | dato=1907-10 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Oktobro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Oktobro }}
* {{fonto2 | familia nomo = Vieira | persona nomo = Alberto Alvares F. | familia nomo2 = Geyer | persona nomo2 = Reynaldo F. | familia nomo3 = Backheuser | persona nomo3 =  Everardo | titolo=Brazila Revuo Esperantista, Novembro-Decembro 1907 | dato=1907-12 | url=https://eo.wikisource.org/wiki/Brazila_Revuo_Esperantista/Novembro-Decembro_1907 |alirdato=2026-09-20 | url-status=live | eldoninto= M. Piedade kaj K.io | id=Novembro-Decembro }}</text>
      <sha1>du7fhitf68e98a6xyvtvdeiniwimmfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Piculus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953819</id>
    <revision>
      <id>9479264</id>
      <timestamp>2026-09-20T22:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Piculus'' |koloro = pink |dosiero = Flickr - Rainbirder - Rufous-winged Woodpecker (Piculus simplex) male.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = Plenkreska masklo, [[Rufaflugila pego]] (''Piculus simplex'') |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = '''''Piculus'...&quot;</comment>
      <origin>9479264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6012" sha1="nkee2gspzxxkln11adc7f1kq40f6vcv" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Piculus''
|koloro = pink
|dosiero = Flickr - Rainbirder - Rufous-winged Woodpecker (Piculus simplex) male.jpg
|dosiero larĝo=240px
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo, [[Rufaflugila pego]] (''Piculus simplex'')
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Pegedoj]] ''Picidae''
|genro = '''''Piculus'''''
|genro aŭtoritato = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824
|specioj de subdivizio = genroj
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}

'''''Piculus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko.

==Taksonomio==
The genus was introduced by the German naturalist [[Johann Baptist von Spix]] in 1824.&lt;ref&gt;{{ cite book | last=von Spix | first=Johann Baptist | author-link=Johann Baptist von Spix | year=1824 | title=Avium species novae, quas in itinere per Brasiliam annis MDCCCXVII-MDCCCXX | volume=1 | location=Monachii [München] | publisher=Typis Franc. Seraph. Hübschmanni | language=la | at=Index p. 3 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/41277670 }} The link is to a scan of the 2nd edition published in 1838–1839.&lt;/ref&gt;&lt;!--BHL doesn't have Vol 1 of 1st edition. Gallica has a very poor scan of the 1st edition but for some reason it doesn't contain the index pages at the front--&gt; The [[type species]] was subsequently designated as the [[golden-green woodpecker]] (''Piculus chrysochloros'') by the American ornithologist [[Harry C. Oberholser]] in 1923.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last=Oberholser | first=Harry C. | author-link=Harry C. Oberholser | year=1923 | title=''Chloronerpes'' Swainson versus ''Piculus'' Spix | journal=Proceedings of the Biological Society of Washington | volume=36 | pages=201–202 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/34510730 }}&lt;/ref&gt; The generic name is a diminutive of the Latin word ''Picus'' meaning &quot;woodpecker&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n306 306] }}&lt;/ref&gt;

The genus forms part of the woodpecker [[subfamily]] [[Picinae]] and has a [[Sister taxon|sister]] relationship to the genus ''[[Dryocopus]]'' whose species are found in Eurasia and the Americas. The genus ''Piculus'' is a member of  the [[Tribe (biology)|tribe]] Picini and belongs to a [[clade]] that contains five genera: ''Colaptes'', ''Piculus'', ''[[Mulleripicus]]'', ''[[Dryocopus]]'' and ''[[Celeus (bird)|Celeus]]''.&lt;ref name=shakya&gt;{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}&lt;/ref&gt;

The genus contains seven species:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6 August 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Image !! Scientific name !! Common name !! Distribution
|-
|[[File:Flickr - Rainbirder - Rufous-winged Woodpecker (Piculus simplex) male.jpg|120px]] || ''Piculus simplex'' || [[Rufous-winged woodpecker]] ||  Costa Rica, Honduras, Nicaragua and Panama. Formerly considered to be a subspecies of the white-throated woodpecker.
|-
|[[File:Stripe-cheeked Woodpecker (Piculus callopterus) 2.jpg|120px]] || ''Piculus callopterus'' || [[Stripe-cheeked woodpecker]] ||  Panama. Formerly considered to be a subspecies of the white-throated woodpecker.
|-
|[[File:Piculus litae 104826755 (cropped).jpg|120px]]|| ''Piculus litae'' || [[Lita woodpecker]] || western Colombia and northwestern Ecuador
|-
|[[File:Piculus leucolaemus - White-throated woodpecker (male).jpg|120px]] || ''Piculus leucolaemus'' || [[White-throated woodpecker]] ||  The Amazon Basin, Brazil, mainly in Ecuador, Peru and Bolivia
|-
|[[File:Yellow-throated woodpecker (Piculus flavigula).jpg|120px]] || ''Piculus flavigula'' || [[Yellow-throated woodpecker]] ||  Brazil and the entire Amazon Basin; also in the Guianas, Bolivia, Colombia, Ecuador, French Guiana, Guyana, Peru, Suriname and Venezuela
|-
|[[File:Golden-green Woodpecker (Piculus chrysochloros) (8079739212).jpg|120px]] || ''Piculus chrysochloros'' || [[Golden-green woodpecker]] || The Amazon Basin in the countries of Argentina, Bolivia, Brazil, Ecuador, French Guiana, Guyana, Paraguay, Peru and Suriname
|-
|[[File:Piculus aurulentus Yellow-browed Woodpecker.jpg|120px]] || ''Piculus aurulentus'' || [[Yellow-browed woodpecker]] || Argentina, Brazil and Paraguay.
|-
|}

Five other species, formerly placed here, are now in ''[[Colaptes]]''.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
*{{Cite book
 | last = ffrench&lt;!--this name should not be capitalized--&gt;
 | first = Richard
 | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago
 | edition = 2nd
 | year = 1991
 | publisher = Comstock Publishing
 | isbn = 978-0-8014-9792-6 }}
*{{Cite book
 | last = Hilty
 | first = Steven L
 | title = Birds of Venezuela
 | publisher = Christopher Helm
 | year = 2003
 | location = London
 | isbn = 978-0-7136-6418-8 }}
* Stiles kaj Skutch,  ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}}


{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Pegedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]</text>
      <sha1>nkee2gspzxxkln11adc7f1kq40f6vcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479271</id>
      <parentid>9479264</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T22:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5939" sha1="hsep207c63uzh7fhxfhop76plt5artg" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Piculus''
|koloro = pink
|dosiero = Flickr - Rainbirder - Rufous-winged Woodpecker (Piculus simplex) male.jpg
|dosiero larĝo=240px
|priskribo de dosiero = Plenkreska masklo, &lt;br&gt;
[[Rufaflugila pego]] (''Piculus simplex'')
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes''
|familio = [[Pegedoj]] ''Picidae''
|genro = '''''Piculus'''''
|genro aŭtoritato = [[Johann Baptist von Spix|Spix]], 1824
|specioj de subdivizio = genroj
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''''Piculus''''' estas [[birdoj]] de genro de la familio de [[pegedoj]], de Centra kaj Suda Ameriko.

==Taksonomio==
La genron enkondukis la germana naturscincisto [[Johann Baptist von Spix]] en 1824.&lt;ref&gt;{{ cite book | last=von Spix | first=Johann Baptist | author-link=Johann Baptist von Spix | year=1824 | title=Avium species novae, quas in itinere per Brasiliam annis MDCCCXVII-MDCCCXX | volume=1 | location=Monachii [München] | publisher=Typis Franc. Seraph. Hübschmanni | language=la | at=Index p. 3 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/41277670 }} La ligilo kondukas al skanaĵo de la dua eldono publikigita en 1838–1839.&lt;/ref&gt;&lt;!--BHL doesn't have Vol 1 of 1st edition. Gallica has a very poor scan of the 1st edition but for some reason it doesn't contain the index pages at the front--&gt; La [[tipa specio]] estis poste elektita kiel la [[Orverda pego]] (''Piculus chrysochloros'') fare de la usona ornitologo [[Harry C. Oberholser]] en 1923.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last=Oberholser | first=Harry C. | author-link=Harry C. Oberholser | year=1923 | title=''Chloronerpes'' Swainson versus ''Piculus'' Spix | journal=Proceedings of the Biological Society of Washington | volume=36 | pages=201–202 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/34510730 }}&lt;/ref&gt; La genronomo estas diminutivo de la latina vorto ''Picus'' kun la signifo &quot;pego&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n306 306] }}&lt;/ref&gt;

La genro estas parto de la pegeda [[subfamilio]] ''[[Picinae]]'' kaj havas [[frata taksono|fratan]] rilaton kun la genro ''[[Dryocopus]]'' kies specioj troviĝas en Eŭrazio kaj Ameriko. La genro ''Piculus'' estas membro de la [[Tribo (biologio)|tribo]] ''Picini'' kaj apartenas al la [[klado]] kiu enhavas kvin genrojn: ''[[Colaptes]]'', ''Piculus'', ''[[Mulleripicus]]'', ''[[Dryocopus]]'' kaj ''[[Celeus (birdo)|Celeus]]''.&lt;ref name=shakya&gt;{{ cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | year=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}&lt;/ref&gt;

La genro enhavas jenajn sep speciojn:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | year=2019 | title=Woodpeckers | work=World Bird List Version 9.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6a de Aŭgusto 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bildo !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado
|-
|[[File:Flickr - Rainbirder - Rufous-winged Woodpecker (Piculus simplex) male.jpg|120px]] || ''Piculus simplex'' || [[Rufaflugila pego]] || Kostariko, Honduro, Nikaragvo kaj Panamo. Antaŭe konsiderata subspecio de la blankagorĝa pego.
|-
|[[File:Stripe-cheeked Woodpecker (Piculus callopterus) 2.jpg|120px]] || ''Piculus callopterus'' || [[Panama pego]] ||  Panamo. Antaŭe konsiderata subspecio de la blankagorĝa pego.
|-
|[[File:Piculus litae 104826755 (cropped).jpg|120px]]|| ''Piculus litae'' || [[Litaa pego]] || western Colombia and northwestern Ecuador
|-
|[[File:Piculus leucolaemus - White-throated woodpecker (male).jpg|120px]] || ''Piculus leucolaemus'' || [[White-throated woodpecker]] ||  The Amazon Basin, Brazil, mainly in Ecuador, Peru and Bolivia
|-
|[[File:Yellow-throated woodpecker (Piculus flavigula).jpg|120px]] || ''Piculus flavigula'' || [[Yellow-throated woodpecker]] ||  Brazil and the entire Amazon Basin; also in the Guianas, Bolivia, Colombia, Ecuador, French Guiana, Guyana, Peru, Suriname and Venezuela
|-
|[[File:Golden-green Woodpecker (Piculus chrysochloros) (8079739212).jpg|120px]] || ''Piculus chrysochloros'' || [[Golden-green woodpecker]] || The Amazon Basin in the countries of Argentina, Bolivia, Brazil, Ecuador, French Guiana, Guyana, Paraguay, Peru and Suriname
|-
|[[File:Piculus aurulentus Yellow-browed Woodpecker.jpg|120px]] || ''Piculus aurulentus'' || [[Yellow-browed woodpecker]] || Argentina, Brazil and Paraguay.
|-
|}

Five other species, formerly placed here, are now in ''[[Colaptes]]''.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
*{{Cite book
 | last = ffrench&lt;!--this name should not be capitalized--&gt;
 | first = Richard
 | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago
 | edition = 2nd
 | year = 1991
 | publisher = Comstock Publishing
 | isbn = 978-0-8014-9792-6 }}
*{{Cite book
 | last = Hilty
 | first = Steven L
 | title = Birds of Venezuela
 | publisher = Christopher Helm
 | year = 2003
 | location = London
 | isbn = 978-0-7136-6418-8 }}
* Stiles kaj Skutch,  ''A guide to the birds of Costa Rica'' {{ISBN|0-8014-9600-4}}


{{Projektoj}}
{{Birdoj}}
[[Kategorio:Pegedoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centra Ameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]</text>
      <sha1>hsep207c63uzh7fhxfhop76plt5artg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uruko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953820</id>
    <redirect title="Uruk" />
    <revision>
      <id>9479265</id>
      <timestamp>2026-09-20T22:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Madéquis</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Uruk]]</comment>
      <origin>9479265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="db25rlnjte4bh5tefxwzkgpk9x347qh" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Uruk]]</text>
      <sha1>db25rlnjte4bh5tefxwzkgpk9x347qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953821</id>
    <revision>
      <id>9479296</id>
      <timestamp>2026-09-21T04:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kinsio</username>
        <id>188075</id>
      </contributor>
      <comment>Kinsio movis paĝon [[Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio]] al [[Uzanto:Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio]]: paĝo klare intenciita esti en uzanto-spaco kreita en ĉef-spaco</comment>
      <origin>9479296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="55ynz3ifqq9z633vfai3iy3lwnjnqs1" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Uzanto:Alifono/Esperanto-traduktrajtoj por Vikipedio]]</text>
      <sha1>55ynz3ifqq9z633vfai3iy3lwnjnqs1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479297</id>
      <parentid>9479296</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T04:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kinsio</username>
        <id>188075</id>
      </contributor>
      <comment>aldoni forigendecan ŝablonon</comment>
      <origin>9479297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="cmrgikjl4kctefzlacwbcvbpr2w40s4" xml:space="preserve">{{forigu tuj|uzanto-paĝo erare kreita en ĉef-spaco}}</text>
      <sha1>cmrgikjl4kctefzlacwbcvbpr2w40s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Heinrich Voigt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953822</id>
    <revision>
      <id>9479307</id>
      <timestamp>2026-09-21T04:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;'''Johann Heinrich VOIGT''' (naskiĝinta la {{daton|27|6|1751}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{Daton|6|9|1823}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] matematikisto kaj gimnazia instruisto. ==Vivo== Post frekvento de la [[ernestinum (Gotha)|Gotaa gimnazio]] li ekstudis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] jursiencojn. Sed paralele li pli interesiĝis pri matematiko kaj fiziko. Pro tio oni vokis lin en 1775 instruisti je ĉi du obj...&quot;</comment>
      <origin>9479307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="c58ilbyj5on6bnq2z9akl9ayz9dbw9m" xml:space="preserve">'''Johann Heinrich VOIGT''' (naskiĝinta la {{daton|27|6|1751}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{Daton|6|9|1823}} en [[Jena]]) estis [[germanio|germana]] matematikisto kaj gimnazia instruisto.
==Vivo==
Post frekvento de la [[ernestinum (Gotha)|Gotaa gimnazio]] li ekstudis ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] jursiencojn. Sed paralele li pli interesiĝis pri matematiko kaj fiziko. Pro tio oni vokis lin en 1775 instruisti je ĉi du objektoj al la menciita gotaa lernejo.

Gotae li ankaŭ respondecis pri la astronomia kaj kronologia partoj de la ''Gotaa Kortega Kalendaro''. En 1776 li nomumiĝis profesoro kaj orda instruisto de la tria klasoŝtupo. Tiam li publikigis la unuan ĉefverkon ''Grundkenntnisse vom Menschen und einige zu seiner frühen Ausbildung gehörige Wissenschaften'' (Gotao 1780) verkante multajn recenzojn por la gazetoj &quot;Gothaische gelehrte Zeitung&quot; kaj und &quot;Allgemeine Literaturzeitung&quot; kiel ankaŭ plurajn eseojn por la [[ludwig Christian Lichtenberg|lichtenberg]]-a periodaĵo &quot;Magazin für das Neueste aus der Naturgeschichte und Physik&quot;. En 1785 Voigt mem iĝis ties ĉefredaktoro.

Post doktoriĝo en 1789 oni venigis lin samjare al la altlernejo de Jena por profesorumi pri matematiko. Unue li bazigis la docentadon pri la libroj de [[Abraham Gotthelf Kästner]] sed baldaŭ li eldonis proprajn lernolibrojn: ''Grundlehren der reinen Mathematik'' (Jena 1791) kaj ''Grundlehren der angewandten Mathematik'' (Jena 1794). Rimarkindas el tiu ĉi tempo ankoraŭ lia verko ''Versuch einer neuen Theorie des Feuers, der Verbrennung, der künstlichen Luftarten, des Atmens, der Gährung, der Elektrizität, des Lichtes und des Magnetismus'' (Jena 1793). Post la forpaso de ĉambra konsilisto [[Georg Adolf Suckow]] oni invitis lin ankaŭ esti profesoro pri fiziko. Krome li estis inspektisto pri fakaj ejoj apartenantaj al la altlernejo kaj pri korekta kontadiĝo. En 1798 li nomumiĝis kortega konsilisto, en 1817 sekreta kortegkonsilisto.

Voigt estis aminda kaj zorgema persono laŭ la takso de liaj samtempuloj. Krom la supre menciitaj verkoj menciindas ankoraŭ la jenaj: ''Lehrbuch der populären Sternkunde'' (Vajmaro 1799) kaj ''Allgemeine Witterungslehre oder Entwickelung des physischen Zustandes unserer Atmosphäre und der daher rührenden Witterung'' (Rudolstadt 1808).

Filo lia iĝis profesoro en Jena pri medicino kaj botaniko.

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/117472204 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Voigt,_Johann_Heinrich&amp;oldid=- &quot;Voigt, Johann Heinrich&quot;] - fare de Wilhelm Heß, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 40 (1896), p. 403 
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAULTSORT:Voigt, Johann}}
[[kategorio:Germanaj matematikistoj]]
[[kategorio:Germanaj profesoroj]]
[[kategorio:Universitato de Jena]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]
[[kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[kategorio:Naskiĝintoj en 1751]]
[[kategorio:Mortintoj en 1823]]
[[kategorio:Germanaj astronomoj]]
[[kategorio:Redaktoroj]]</text>
      <sha1>c58ilbyj5on6bnq2z9akl9ayz9dbw9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hanns-Josef Ortheil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953823</id>
    <revision>
      <id>9479351</id>
      <timestamp>2026-09-21T06:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1304290503|Hanns-Josef Ortheil]]&quot;</comment>
      <origin>9479351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1157" sha1="5mbq6rjozqaxuodvmz7g6cowybi3qdf" xml:space="preserve">
'''Hanns-Josef ORTHEIL''' (naskita la 5-an de novembro 1951, en [[Kolonjo]] &lt;ref name=&quot;@GI_weltweit 20212&quot;&gt;{{cite web|title=Vom Leben erzählen|website=[[Goethe Institut]]|date=23 June 2021|url=https://www.goethe.de/de/kul/lit/20456777.html|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;) estas germana aŭtoro, fakulo pri germana literaturo kaj pianisto. Li verkis multajn aŭtobiografiajn kaj historiajn romanojn, el kiuj kelkaj estis tradukitaj en 11 lingvojn, laŭ [[WorldCat]] : &lt;ref name=&quot;wc12&quot;&gt;[http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n80-57481 WorldCat identities]&lt;/ref&gt; franca, nederlanda, novgreka, hispana, ĉina, litova, japana, slovena kaj rusa.
[[File:Hjortheil.jpg|dekstra|eta| Hanns-Josef Ortheil en 2009]]

* {{Oficiala retejo|https://hanns-josef-ortheil.de/}}
* {{IMDb nomo|1166784}}
* [http://www.lesungen.net/personen/hanns-josef-ortheil/ legaĵoj por aŭskultado kaj elŝutado de  Hanns-Josef Ortheil sur Lesungen.net]
* [http://www.nrw-literatur-im-netz.de/datenbank/autoren/435-ortheil-hanns-josef.html Hanns-Josef Ortheil]  en: NRW Literatur im Netz ({{De}})
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>5mbq6rjozqaxuodvmz7g6cowybi3qdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479352</id>
      <parentid>9479351</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="lnvyvgu61l8wghx9dk87ptx2xiy7o1k" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Hanns-Josef ORTHEIL''' (naskita la 5-an de novembro 1951, en [[Kolonjo]] &lt;ref name=&quot;@GI_weltweit 20212&quot;&gt;{{cite web|title=Vom Leben erzählen|website=[[Goethe Institut]]|date=23 June 2021|url=https://www.goethe.de/de/kul/lit/20456777.html|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;) estas germana aŭtoro, fakulo pri germana literaturo kaj pianisto. Li verkis multajn aŭtobiografiajn kaj historiajn romanojn, el kiuj kelkaj estis tradukitaj en 11 lingvojn, laŭ [[WorldCat]] : &lt;ref name=&quot;wc12&quot;&gt;[http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n80-57481 WorldCat identities]&lt;/ref&gt; franca, nederlanda, novgreka, hispana, ĉina, litova, japana, slovena kaj rusa.
[[File:Hjortheil.jpg|dekstra|eta| Hanns-Josef Ortheil en 2009]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|https://hanns-josef-ortheil.de/}}
* {{IMDb nomo|1166784}}
* [http://www.lesungen.net/personen/hanns-josef-ortheil/ legaĵoj por aŭskultado kaj elŝutado de  Hanns-Josef Ortheil sur Lesungen.net]
* [http://www.nrw-literatur-im-netz.de/datenbank/autoren/435-ortheil-hanns-josef.html Hanns-Josef Ortheil]  en: NRW Literatur im Netz ({{De}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Ortheil, Hanns-Josef}}
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>lnvyvgu61l8wghx9dk87ptx2xiy7o1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479353</id>
      <parentid>9479352</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="s5ukdrmabzvmrbxka2dsvuhabdsg8wc" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
&lt;!--[[File:Hjortheil.jpg|dekstra|eta| Hanns-Josef Ortheil en 2009]]--&gt;

'''Hanns-Josef ORTHEIL''' (naskita la 5-an de novembro 1951, en [[Kolonjo]] &lt;ref name=&quot;@GI_weltweit 20212&quot;&gt;{{cite web|title=Vom Leben erzählen|website=[[Goethe Institut]]|date=23 June 2021|url=https://www.goethe.de/de/kul/lit/20456777.html|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;) estas germana aŭtoro, fakulo pri germana literaturo kaj pianisto. Li verkis multajn aŭtobiografiajn kaj historiajn romanojn, el kiuj kelkaj estis tradukitaj en 11 lingvojn, laŭ [[WorldCat]] : &lt;ref name=&quot;wc12&quot;&gt;[http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n80-57481 WorldCat identities]&lt;/ref&gt; franca, nederlanda, novgreka, hispana, ĉina, litova, japana, slovena kaj rusa.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|https://hanns-josef-ortheil.de/}}
* {{IMDb nomo|1166784}}
* [http://www.lesungen.net/personen/hanns-josef-ortheil/ legaĵoj por aŭskultado kaj elŝutado de  Hanns-Josef Ortheil sur Lesungen.net]
* [http://www.nrw-literatur-im-netz.de/datenbank/autoren/435-ortheil-hanns-josef.html Hanns-Josef Ortheil]  en: NRW Literatur im Netz ({{De}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Ortheil, Hanns-Josef}}
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>s5ukdrmabzvmrbxka2dsvuhabdsg8wc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479354</id>
      <parentid>9479353</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4431" sha1="6sgtd4a8k0hlxj4k0b88z99t7km6nlj" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
&lt;!--[[File:Hjortheil.jpg|dekstra|eta| Hanns-Josef Ortheil en 2009]]--&gt;

'''Hanns-Josef ORTHEIL''' (naskita la 5-an de novembro 1951, en [[Kolonjo]] &lt;ref name=&quot;@GI_weltweit 20212&quot;&gt;{{cite web|title=Vom Leben erzählen|website=[[Goethe Institut]]|date=23 June 2021|url=https://www.goethe.de/de/kul/lit/20456777.html|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;) estas germana aŭtoro, fakulo pri germana literaturo kaj pianisto. Li verkis multajn aŭtobiografiajn kaj historiajn romanojn, el kiuj kelkaj estis tradukitaj en 11 lingvojn, laŭ [[WorldCat]] : &lt;ref name=&quot;wc12&quot;&gt;[http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n80-57481 WorldCat identities]&lt;/ref&gt; franca, nederlanda, novgreka, hispana, ĉina, litova, japana, slovena kaj rusa.

== Vivo ==
Li naskiĝis kiel la kvina filo en klera familio; lia patrino, Mary Catherine Ortheil, estis bibliotekistino kaj lia patro fervoja geodeziisto kaj direktoro. &lt;ref name=&quot;Penguin Random House Verlagsgruppe 20212&quot;&gt;{{cite web |title=Hanns-Josef Ortheil|website=Penguin Random House Verlagsgruppe|date=18 September 2021|url=https://www.penguinrandomhouse.de/Autor/Hanns-Josef-Ortheil/p48531.rhd|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt; Kiel infano, li ne parolis, ĉar lia patrino provizore perdis sian parolkapablon, post la perdo de kvar filoj dum la [[Dua Mondmilito]].&lt;ref name=&quot;Penguin Random House Verlagsgruppe 20212&quot; /&gt;  Kiam Ortheil lernis ludi pianon, tio estis por li la unua fojo, kiam li povis esprimi sin kaj komuniki kun la ĉirkaŭa mondo. Li komence volis esti pianisto, kaj studis dum periodo ĉe la [[Rome Conservatory|Konservatorio de Roma]]. &lt;ref name=&quot;Penguin Random House Verlagsgruppe 20212&quot; /&gt;

En Germanio li frekventis la gimnazion Rabanus-Maurus [[Majenco|de Majenco]], kaj poste la universitatojn de Majenco, Göttingen, Parizo kaj Romo. Liaj fakoj estis muzikologio, filozofio, la ĝermana lingvo, kaj komparata literaturo. Dum tiu tempo, li laboris kiel film- kaj muzikĵurnalisto por la Mainz ''Allgemeine Zeitung''. En 1976 li verkis sian doktoran disertaĵon pri la teorio de la romano en la epoko de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] ĉe la Germana Instituto de la [[Universitato de Majenco]]. &lt;ref name=&quot;Universität Hildesheim 20102&quot;&gt;{{cite web |title=Kulturcampus Domäne Marienburg – Studieren mit Spielraum. – Institut für Literarisches Schreiben &amp; Literaturwissenschaft – Hanns-Josef Ortheil|website=Universität Hildesheim|date=9 October 2010|url=https://www.uni-hildesheim.de/index.php?id=3998|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;

== Kariero ==
Inter liaj publikigitaj verkoj estas vojaĝrakonto ( ''Die Moselreise'' ), kiun li jam verkis kiel dek unu-jara knabo, kiam lia patro kunprenis lin tra la [[Mozelo]]. Ortheil estis ĉefverkisto kaj literaturrecenzisto por la ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', ''TEMPO'', ''La Mondo'', ''[[Der Spiegel]]'' kaj la ''[[Neue Zürcher Zeitung]]''. Li estas profesoro pri kreiva verkado kaj kultura ĵurnalismo ĉe la [[Universitato de Hildesheim]]. &lt;ref name=&quot;Suhrkamp Verlag2&quot;&gt;{{cite web |title=Hanns-Josef Ortheil|website=Suhrkamp Verlag|url=https://www.suhrkamp.de/person/hanns-josef-ortheil-p-8502|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt; En 2006 li estis nomumita honora profesoro ĉe la [[Universitato de Hajdelbergo]]. &lt;ref name=&quot;Universität Hildesheim 201022&quot;&gt;{{cite web |title=Kulturcampus Domäne Marienburg – Studieren mit Spielraum. – Institut für Literarisches Schreiben &amp; Literaturwissenschaft – Hanns-Josef Ortheil|website=Universität Hildesheim|date=9 October 2010|url=https://www.uni-hildesheim.de/index.php?id=3998|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt; Ekde 2009, li estas direktoro de la nove establita Instituto por Literatura Verkado kaj Literaturaj Studoj ĉe la Fonda Universitato Hildesheim. &lt;ref name=&quot;Universität Hildesheim 201022&quot; /&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|https://hanns-josef-ortheil.de/}}
* {{IMDb nomo|1166784}}
* [http://www.lesungen.net/personen/hanns-josef-ortheil/ legaĵoj por aŭskultado kaj elŝutado de  Hanns-Josef Ortheil sur Lesungen.net]
* [http://www.nrw-literatur-im-netz.de/datenbank/autoren/435-ortheil-hanns-josef.html Hanns-Josef Ortheil]  en: NRW Literatur im Netz ({{De}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Ortheil, Hanns-Josef}}
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>6sgtd4a8k0hlxj4k0b88z99t7km6nlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479355</id>
      <parentid>9479354</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T06:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4409" sha1="09ayb7tcm615in1ohpai5esp063segd" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
&lt;!--[[File:Hjortheil.jpg|dekstra|eta| Hanns-Josef Ortheil en 2009]]--&gt;

'''Hanns-Josef ORTHEIL''' (naskita la 5-an de novembro 1951, en [[Kolonjo]] &lt;ref name=&quot;@GI_weltweit 20212&quot;&gt;{{cite web|title=Vom Leben erzählen|website=[[Goethe Institut]]|date=23 June 2021|url=https://www.goethe.de/de/kul/lit/20456777.html|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;) estas germana aŭtoro, fakulo pri germana literaturo kaj pianisto. Li verkis multajn aŭtobiografiajn kaj historiajn romanojn, el kiuj kelkaj estis tradukitaj en 11 lingvojn, laŭ [[WorldCat]] : &lt;ref name=&quot;wc12&quot;&gt;[http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n80-57481 WorldCat identities]&lt;/ref&gt; franca, nederlanda, novgreka, hispana, ĉina, litova, japana, slovena kaj rusa.

== Vivo ==
Li naskiĝis kiel la kvina filo en klera familio; lia patrino, Mary Catherine Ortheil, estis bibliotekistino kaj lia patro fervoja geodeziisto kaj direktoro. &lt;ref name=&quot;Penguin Random House Verlagsgruppe 20212&quot;&gt;{{cite web |title=Hanns-Josef Ortheil|website=Penguin Random House Verlagsgruppe|date=18 September 2021|url=https://www.penguinrandomhouse.de/Autor/Hanns-Josef-Ortheil/p48531.rhd|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt; Kiel infano, li ne parolis, ĉar lia patrino provizore perdis sian parolkapablon, post la perdo de kvar filoj dum la [[Dua Mondmilito]].&lt;ref name=&quot;Penguin Random House Verlagsgruppe 20212&quot; /&gt;  Kiam Ortheil lernis ludi pianon, tio estis por li la unua fojo, kiam li povis esprimi sin kaj komuniki kun la ĉirkaŭa mondo. Li komence volis esti pianisto, kaj studis dum periodo ĉe la Konservatorio de Roma. &lt;ref name=&quot;Penguin Random House Verlagsgruppe 20212&quot; /&gt;

En Germanio li frekventis la gimnazion Rabanus-Maurus [[Majenco|de Majenco]], kaj poste la universitatojn de Majenco, Göttingen, Parizo kaj Romo. Liaj fakoj estis muzikologio, filozofio, la ĝermana lingvo, kaj komparata literaturo. Dum tiu tempo, li laboris kiel film- kaj muzikĵurnalisto por la Mainz ''Allgemeine Zeitung''. En 1976 li verkis sian doktoran disertaĵon pri la teorio de la romano en la epoko de la [[Franca revolucio de 1789|Franca Revolucio]] ĉe la Germana Instituto de la [[Universitato de Majenco]]. &lt;ref name=&quot;Universität Hildesheim 20102&quot;&gt;{{cite web |title=Kulturcampus Domäne Marienburg – Studieren mit Spielraum. – Institut für Literarisches Schreiben &amp; Literaturwissenschaft – Hanns-Josef Ortheil|website=Universität Hildesheim|date=9 October 2010|url=https://www.uni-hildesheim.de/index.php?id=3998|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt;

== Kariero ==
Inter liaj publikigitaj verkoj estas vojaĝrakonto ( ''Die Moselreise'' ), kiun li jam verkis kiel dek unu-jara knabo, kiam lia patro kunprenis lin tra la [[Mozelo]]. Ortheil estis ĉefverkisto kaj literaturrecenzisto por la ''[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]]'', ''TEMPO'', ''La Mondo'', ''[[Der Spiegel]]'' kaj la ''[[Neue Zürcher Zeitung]]''. Li estas profesoro pri kreiva verkado kaj kultura ĵurnalismo ĉe la [[Universitato de Hildesheim]]. &lt;ref name=&quot;Suhrkamp Verlag2&quot;&gt;{{cite web |title=Hanns-Josef Ortheil|website=Suhrkamp Verlag|url=https://www.suhrkamp.de/person/hanns-josef-ortheil-p-8502|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt; En 2006 li estis nomumita honora profesoro ĉe la [[Universitato de Hajdelbergo]]. &lt;ref name=&quot;Universität Hildesheim 201022&quot;&gt;{{cite web |title=Kulturcampus Domäne Marienburg – Studieren mit Spielraum. – Institut für Literarisches Schreiben &amp; Literaturwissenschaft – Hanns-Josef Ortheil|website=Universität Hildesheim|date=9 October 2010|url=https://www.uni-hildesheim.de/index.php?id=3998|language=de|access-date=18 September 2021}}&lt;/ref&gt; Ekde 2009, li estas direktoro de la nove establita Instituto por Literatura Verkado kaj Literaturaj Studoj ĉe la Fonda Universitato Hildesheim. &lt;ref name=&quot;Universität Hildesheim 201022&quot; /&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|https://hanns-josef-ortheil.de/}}
* {{IMDb nomo|1166784}}
* [http://www.lesungen.net/personen/hanns-josef-ortheil/ legaĵoj por aŭskultado kaj elŝutado de  Hanns-Josef Ortheil sur Lesungen.net]
* [http://www.nrw-literatur-im-netz.de/datenbank/autoren/435-ortheil-hanns-josef.html Hanns-Josef Ortheil]  en: NRW Literatur im Netz ({{De}})

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Ortheil, Hanns-Josef}}
[[Kategorio:Germanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Germanaj scenaristoj]]</text>
      <sha1>09ayb7tcm615in1ohpai5esp063segd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>András Reszler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953824</id>
    <revision>
      <id>9479358</id>
      <timestamp>2026-09-21T06:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>historiisto</comment>
      <origin>9479358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="4k6a1w6otkw02xx1xvh2nna5457usm3" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''[[Andreo|András]] Reszler''' [andrAŝ resler], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Reszler András''' estis [[Hungario|hungardevena]] [[svisa]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]]. Lia persona nomo estis eksterlande ''André''.

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM68750 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=745318&amp;date=2026-09-20 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1933|7|1}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2022|5|26}} en [[Morges]] ([[Svislando]]).

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} june disidis dum la [[Hungara revolucio de 1956]] al Svislando. Li akiris [[bakalaŭro]]n en 1958 en [[IUHEI|Postbakalaŭra Instituto de Internaciaj Studoj en Ĝenevo]] kun doktoriĝo en [[1966]]. Inter 1968 kaj 1974 li instruis en la [[Indiania Universitato Bloomington]], poste en la Universitata Instituto por Eŭropaj Studoj kaj en la [[Universitato de Ĝenevo]], kie li estis honora profesoro ekde 1998. Inter 1977-1983 li estis ankaŭ redaktoro de historia revuo. Li kontribuis france.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''L'esthétique anarchiste'' (1971)
* ''Mythes et identité de la Suisse'' (1987)
* ''Rejoindre l'Europe'' (1998)
* ''Les nouvelles Athènes'' (2004)
* ''Les Carnets de route d'un colloquant'' (2011)

== Fontoj ==
* [https://mek.oszk.hu/04000/04038/html/r.htm biografio hungare (legebla pli malsupre)]
* [https://elitessuisses.unil.ch/personne.php?id=78668 biografio france]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Reszler Andras}}

[[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]]
[[Kategorio:Svisaj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>4k6a1w6otkw02xx1xvh2nna5457usm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hereda malsano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953825</id>
    <redirect title="Genetika malsano" />
    <revision>
      <id>9479416</id>
      <timestamp>2026-09-21T08:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Genetika malsano]]</comment>
      <origin>9479416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32" sha1="h88fjvtp8su6x3fvodf4iidbse8ulio" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Genetika malsano]]</text>
      <sha1>h88fjvtp8su6x3fvodf4iidbse8ulio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Friedrich Ludwig Andreas Regel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953826</id>
    <revision>
      <id>9479480</id>
      <timestamp>2026-09-21T08:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo.   ==Vivo== Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian tal...&quot;</comment>
      <origin>9479480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4467" sha1="tvhov5iig1dy25y5eea7i1kqxu3p6sx" xml:space="preserve">'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj felidxajn kjarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome &quot;Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotao)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Neulaitzen]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]].  Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Saalfeld-Koburgo)]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827). 
==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>tvhov5iig1dy25y5eea7i1kqxu3p6sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479482</id>
      <parentid>9479480</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4468" sha1="lcgbxdjf9cteicrjlax4a80tglxy427" xml:space="preserve">'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj felidxajn kjarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotao)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Neulaitzen]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]].  Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Saalfeld-Koburgo)]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>lcgbxdjf9cteicrjlax4a80tglxy427</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479483</id>
      <parentid>9479482</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4597" sha1="kgnmxh02acz2hxqd0hcs6hp2slvhhh3" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj felidxajn kjarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksio-Gotao)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Neulaitzen]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]].  Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Saalfeld-Koburgo)]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>kgnmxh02acz2hxqd0hcs6hp2slvhhh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479485</id>
      <parentid>9479483</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9479485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4608" sha1="guv7t6qe4dic51rrygv56bavuvyn5j1" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj felidxajn kjarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Neulaitzen]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]]. Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Saalfeld-Koburgo)]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>guv7t6qe4dic51rrygv56bavuvyn5j1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479489</id>
      <parentid>9479485</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="8ydanj6qrvsar26e78o1q4hcjo7co8b" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj felidxajn kjarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Neulaitzen]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]]. Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Koburgo-Saalfeld]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>8ydanj6qrvsar26e78o1q4hcjo7co8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479499</id>
      <parentid>9479489</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4606" sha1="4v9jayajytafml8zpgqxogin4r8a39y" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj feliĉajn jarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Neulaitzen]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]]. Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Koburgo-Saalfeld]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>4v9jayajytafml8zpgqxogin4r8a39y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479500</id>
      <parentid>9479499</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="f3f9lk9ccpbgov0qdrof4b1p0ic34xa" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj feliĉajn jarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]].

Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je [[Jaunlaicene]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]]. Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Koburgo-Saalfeld]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>f3f9lk9ccpbgov0qdrof4b1p0ic34xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479513</id>
      <parentid>9479500</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4773" sha1="24peoon8tnzs5ay44cay9bqw462u8xo" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj feliĉajn jarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]].
[[File:5.Jaunlaicenes muiza kungu dzivojama maja 1911.g..jpg|thumb|bieno en Latvujo kie Regel du jarojn private instruistis]]
Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je Jaunlaicene/ [[Municipo Alūksne|distrikto Alūksne]]).

). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]]. Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Koburgo-Saalfeld]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>24peoon8tnzs5ay44cay9bqw462u8xo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479516</id>
      <parentid>9479513</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:07:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9479516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4769" sha1="s85f8m7cgaaff2mr7gd2e059bcsrflz" xml:space="preserve">[[File:Friedrich Ludwig Andreas Regel.jpg|thumb|Friedrich Ludwig Andreas Regel, instruisto kaj garnizona predikisto (je Gotao)]]
'''Friedrich Ludwig Andreas REGEL''' (naskiĝinta la {{daton|22|1|1770}} en [[gotha|Gotao]], mortinta la {{daton|30|12|1826}} samloke) estis [[germanio|germana]] teologo kaj pedagogo. 

==Vivo==
Estante filo de kaporalo li frekventis la tieajn kadetan lernejon kaj la [[ernestinum (Gotha)|Gotaan gimnazion]]. Ĉi lasto apenaŭ eblis pro malbona financa situacio de la gepatroj. Multon li mem perlaboris per kantado en la lerneja hhoro kaj per privata instruado. Lian talenton atentigis la ĝeneralan superintendanton [[Johann Benjamin Koppe]] kiu pretis peradi al Regel ankaŭ la studentecon. Post kiam Regel paske de 1787 estis studentinta tri kaj duonan jarojn ĉe la [[friedrich-Schiller-Universitato Jena|universitato de Jena]] ĉe Döderlein, Eichhorn kaj Griesbach li devis reiri Gotaon helpi la gepatrojn. Daŭrigante esploradojn li sukcese trapasis kandidatan ekzameniĝon. Baldaŭ poste iĝis li privata instruisto en la domo de barono Hans Wilhelm von Thümmel (la frato de la humuristo) kiu ofte troviĝis en [[Altenburg]] kiel vicprezidanto de la Ĉambro sed intertempe loĝis ankaŭ en Gotao. En ties familio Regel havis interesajn kaj feliĉajn jarojn kiuj taŭgigis lin por sekvaj intelektulaj kaj ensociaj funkcioj! Ĉe la Thümmel-oj ampleksa biblioteko povas utiliĝi de li. Tie li ankaŭ gajnis instigojn pri modernaj lignvoj kaj pri botaniko danke al bela ĉedoma ĝardeno. Ĝenerale li povis plifajnigi siajn kondutojn. Li ankaŭ sin ekzercis en la predikado kaj verkado. Li faris recenzojn por diversaj intelektaj gazetoj gotaaj kaj publikigis pseŭdonime kelkajn historiajn kaj pedagogiajn skribaĵojn. En 1818 li helpis al Thümmel eldoni altvalorajn librojn kun kuprogravuraĵoj, nome ''Historische, statistische, geographische und topographische Beiträge zur Kenntnis des Herzogtums Altenburg''. Ĉi libro entenas interesajn mapojn de la lando kaj liston de regintoj disde Frederiko la Batalema ĝis [[Ernesto la 2-a (Saksujo-Gotao-Altenburgo)]].
[[File:5.Jaunlaicenes muiza kungu dzivojama maja 1911.g..jpg|thumb|bieno en Latvujo kie Regel du jarojn private instruistis]]
Kiam la infanoj jam ne bezonis edukiston li iris [[Livlando]]n por privata instruado ĉe barono von Wolff (je Jaunlaicene/ [[Municipo Alūksne|distrikto Alūksne]]). La du jarojn tieajn li uzis por studi la tiean flaŭron kaj por viziti [[Sankt-Peterburgo]]n. La maldolĉa klimato malbonis por li tiel ke li revenis en 1806 Germanujon laŭ kuracista konsilo. Post kelke da tempo ĉe la Thümmel-oj li fariĝis en printempo 1806 garnizona predikisto. Konfliktojn kun la francaj trupoj li mem spertis apud [[saalfeld (Saale)|Saalfeld]], kie li taksiĝis spiono. Nur bonaj konoj de la franca lingvo savis la vivon al li. De 1807 liaj taskoj gotaaj pliampleksiĝis. Kiam [[Friedrich Jacobs]] kaj [[Johann Gottfried August Sparr]] forlasis la Gotaan gimnazion, Regel ekinstruistis komence de 1808, kkune kun [[Friedrich August Ukert]]. Komence estis li repetitoro, de 1813 eĉ profesoro. Lia laboro estis ege fruktodona, pri la lingvoj hebrea, latina kaj angla, natursciencoj, religio. 

De li lernis la hebrean [[Karl August Credner]], [[Johann Heinrich Möller]], [[Christian Gotthold Neudecker]] kaj [[Friedrich Wilhelm Carl Umbreit]]. Duko Aŭgusto elektis lin kiel religi-instruiston por la filino Ludovikino (posta dukino de [[Saksio-Koburgo-Saalfeld]].

Liaj filoj Gustav (je Emden) kaj Karl (je Gotao) iĝis filologoj, [[eduard August von Regel|Eduard]] botanikisto en Rusujo. 

Menciindas ankoraŭ la jenaj skribaĵoj de li: ''Englische Chrestomathie mit einer grammatischen Einleitung und einem Wörterbuche'' (1810); ''Darstellung der Konfirmation der Prinzessin Luise zu Sachsen-Gotha und Altenburg'' (1816); ''Oratio in memoriam Ducis serenissimi Friderici IV.'' (1825); pluraj recenzoj por la periodaĵo &quot;Jenaische Allgemeine Litteraturzeitung&quot;. Baldaŭ postmorte aperis, kun eldonisteco de Chr. Ferd. Schulze, la verko ''Worte zum Herzen in einer Auswahl von Predigten und Reden aus dem Nachlasse'' (1827).

==Eksteraj ligiloj==
*[https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/116390441 ligiloj ĉe DDB]
*Art. [https://de.wikisource.org/w/index.php?title=ADB:Regel,_Friedrich_Ludwig_Andreas&amp;oldid=- &quot;Regel, Friedrich Ludwig Andreas&quot;] - fare de Albert Schumann, ĉe: ''Allgemeine Deutsche Biographie,'' volumo 27 (1888), p. 757–758  
{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Regel, Friedrich Ludwig Andreas}}
[[Kategorio:Germanaj teologoj]]
[[Kategorio:Predikistoj]]
[[Kategorio:Germanaj instruistoj]]
[[Kategorio:Hebreistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1770]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1826]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Gotha]]</text>
      <sha1>s85f8m7cgaaff2mr7gd2e059bcsrflz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tschabalala Self</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953827</id>
    <revision>
      <id>9479491</id>
      <timestamp>2026-09-21T08:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1374941050|Tschabalala Self]]&quot;</comment>
      <origin>9479491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3279" sha1="hwmyod61ig6vo6ahba1z1jja76tu8ia" xml:space="preserve">
'''Tschabalala SELF''' (naskita en 1990 en [[Harlemo (Novjorko)|Harlemo]], [[Novjorko]]) estas usona artistino plej konata pro siaj bildigoj de nigrulaj virinaj figuroj uzante farbon, ŝtofon kaj forĵetitajn pecojn de ŝiaj antaŭaj verkoj. &lt;ref name=&quot;W magazine2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/tschabalala-self-artist-interview-profile-parasol-unit|title=Meet Tschabalala Self, the 26-Year-Old Artist Empowering the Lives of Black Women|first=Stephanie|last=Eckardt|website=[[W (magazine)|wmagazine.com]]|date=January 16, 2017|access-date=February 24, 2018}}&lt;/ref&gt; Ŝi ricevis mendojn por publikaj skulptaĵoj en Britio, kaj ŝia uzo de miksita tekniko en ŝiaj verkoj sur kanvaso estis priskribita kiel utiligo de &quot;pentra lingvo&quot;. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecreativeindependent.com/people/tschabalala-self-on-not-being-afraid-of-hard-work/|title=Tschabalala Self on Not Being Afraid of Hard Work|website=thecreativeindependent.com|date=June 30, 2017|access-date=February 24, 2018}} (From a conversation with Brandon Stosuy.)&lt;/ref&gt; Inspirita de verkoj de la afrik-usona artistino Romare Bearden, Self kreas kolaĝojn el diversaj objektoj, kiujn ŝi kolektis tra la tempo, kaj kudras ilin kune por prezenti nigrulajn virinajn korpojn, kiuj &quot;sfitas la mallarĝajn spacojn, en kiuj ili estas devigitaj ekzisti&quot;. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://bombmagazine.org/articles/tschabalala-self/|title=An Individual Is Made of Many Parts: Tschabalala Self Interviewed by Sasha Bonét|magazine=BOMB Magazine|date=November 20, 2018|access-date=June 6, 2019}}&lt;/ref&gt; Ŝi derivas la koncepton de la historio malantaŭ la afro-amerikana lukto kaj subpremo en la socio. Memo reprenas la nigrulan virinan korpon kaj portretas ilin kiel liberajn de stereotipoj sen devi timi esti punita. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot; /&gt; Ŝia celo estas &quot;krei alternativajn rakontojn ĉirkaŭ la nigrula korpo.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Adorante|first1=Mia|last2=Herriman|first2=K.|date=April 2017|title=Heads Above the Rest|journal=W Magazine|volume=46|id=}}&lt;/ref&gt; Multo de la verko de Self uzas elementojn el nigrula kulturo por konstrui stebkovril-similajn portretojn. Self loĝas en [[Hudson (Nov-Jorkio)|Hudson, Novjorko]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodcock|first=Victoria|date=2022-09-30|title=Artist Tschabalala Self: 'I tend to be a bit nosy'|url=https://www.ft.com/content/2cdecb28-d7cc-4820-8667-91610f210ab8|access-date=2024-04-29|work=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wetherall|first=Tyler|title=Weekending with Hudson artist Tschabalala Self|url=https://www.timesunion.com/hudsonvalley/travel/article/Weekending-with-Hudson-artist-Tschabalala-Self-16689179.php|date=December 10, 2021|access-date=2024-04-29|work=Times Union|language=en}}&lt;/ref&gt;

* [https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-inside-tschabalala-selfs-complicated-meteoric-rise-art-market Ene de la Komplika, Meteora Leviĝo de Tschabalala Self tra la Arta Merkato] de Alina Cohen, Artsy, 6-a de novembro 2019
* [https://studiomuseum.org/article/tschabalala-self Vizito al la studio: Tschabalala Self] el la studio-muzeo de Harlem
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj artistoj]]
[[Kategorio:Usonaj skulptistoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj]]
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]</text>
      <sha1>hwmyod61ig6vo6ahba1z1jja76tu8ia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479493</id>
      <parentid>9479491</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T08:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="o9u4al4oul5cz3fpsg6swi0q8k2d9be" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto|priskribo=}}

'''Tschabalala SELF''' (naskita en 1990 en [[Harlemo (Novjorko)|Harlemo]], [[Novjorko]]) estas usona artistino plej konata pro siaj bildigoj de nigrulaj virinaj figuroj uzante farbon, ŝtofon kaj forĵetitajn pecojn de ŝiaj antaŭaj verkoj. &lt;ref name=&quot;W magazine2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/tschabalala-self-artist-interview-profile-parasol-unit|title=Meet Tschabalala Self, the 26-Year-Old Artist Empowering the Lives of Black Women|first=Stephanie|last=Eckardt|website=[[W (magazine)|wmagazine.com]]|date=January 16, 2017|access-date=February 24, 2018}}&lt;/ref&gt; Ŝi ricevis mendojn por publikaj skulptaĵoj en Britio, kaj ŝia uzo de miksita tekniko en ŝiaj verkoj sur kanvaso estis priskribita kiel utiligo de &quot;pentra lingvo&quot;. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecreativeindependent.com/people/tschabalala-self-on-not-being-afraid-of-hard-work/|title=Tschabalala Self on Not Being Afraid of Hard Work|website=thecreativeindependent.com|date=June 30, 2017|access-date=February 24, 2018}} (From a conversation with Brandon Stosuy.)&lt;/ref&gt; Inspirita de verkoj de la afrik-usona artistino Romare Bearden, Self kreas kolaĝojn el diversaj objektoj, kiujn ŝi kolektis tra la tempo, kaj kudras ilin kune por prezenti nigrulajn virinajn korpojn, kiuj &quot;sfitas la mallarĝajn spacojn, en kiuj ili estas devigitaj ekzisti&quot;. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://bombmagazine.org/articles/tschabalala-self/|title=An Individual Is Made of Many Parts: Tschabalala Self Interviewed by Sasha Bonét|magazine=BOMB Magazine|date=November 20, 2018|access-date=June 6, 2019}}&lt;/ref&gt; Ŝi derivas la koncepton de la historio malantaŭ la afro-amerikana lukto kaj subpremo en la socio. Memo reprenas la nigrulan virinan korpon kaj portretas ilin kiel liberajn de stereotipoj sen devi timi esti punita. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot; /&gt; Ŝia celo estas &quot;krei alternativajn rakontojn ĉirkaŭ la nigrula korpo.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Adorante|first1=Mia|last2=Herriman|first2=K.|date=April 2017|title=Heads Above the Rest|journal=W Magazine|volume=46|id=}}&lt;/ref&gt; Multo de la verko de Self uzas elementojn el nigrula kulturo por konstrui stebkovril-similajn portretojn. Self loĝas en [[Hudson (Nov-Jorkio)|Hudson, Novjorko]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodcock|first=Victoria|date=2022-09-30|title=Artist Tschabalala Self: 'I tend to be a bit nosy'|url=https://www.ft.com/content/2cdecb28-d7cc-4820-8667-91610f210ab8|access-date=2024-04-29|work=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wetherall|first=Tyler|title=Weekending with Hudson artist Tschabalala Self|url=https://www.timesunion.com/hudsonvalley/travel/article/Weekending-with-Hudson-artist-Tschabalala-Self-16689179.php|date=December 10, 2021|access-date=2024-04-29|work=Times Union|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-inside-tschabalala-selfs-complicated-meteoric-rise-art-market Ene de la Komplika, Meteora Leviĝo de Tschabalala Self tra la Arta Merkato] de Alina Cohen, Artsy, 6-a de novembro 2019
* [https://studiomuseum.org/article/tschabalala-self Vizito al la studio: Tschabalala Self] el la studio-muzeo de Harlem

{{Ĝermo|Artisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Self, Tschabalala}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj artistoj]]
[[Kategorio:Usonaj skulptistoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj]]
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]</text>
      <sha1>o9u4al4oul5cz3fpsg6swi0q8k2d9be</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479496</id>
      <parentid>9479493</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3469" sha1="n52x3i5jg10djqbe434z89qm435xzpv" xml:space="preserve">{{Orfa}}
{{Informkesto artisto|priskribo=}}

'''Tschabalala SELF''' (naskita en 1990 en [[Harlemo (Novjorko)|Harlemo]], [[Novjorko]]) estas usona artistino plej konata pro siaj bildigoj de nigrulaj virinaj figuroj uzante farbon, ŝtofon kaj forĵetitajn pecojn de ŝiaj antaŭaj verkoj. &lt;ref name=&quot;W magazine2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/tschabalala-self-artist-interview-profile-parasol-unit|title=Meet Tschabalala Self, the 26-Year-Old Artist Empowering the Lives of Black Women|first=Stephanie|last=Eckardt|website=[[W (magazine)|wmagazine.com]]|date=January 16, 2017|access-date=February 24, 2018}}&lt;/ref&gt; Ŝi ricevis mendojn por publikaj skulptaĵoj en Britio, kaj ŝia uzo de miksita tekniko en ŝiaj verkoj sur kanvaso estis priskribita kiel utiligo de &quot;pentra lingvo&quot;. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecreativeindependent.com/people/tschabalala-self-on-not-being-afraid-of-hard-work/|title=Tschabalala Self on Not Being Afraid of Hard Work|website=thecreativeindependent.com|date=June 30, 2017|access-date=February 24, 2018}} (From a conversation with Brandon Stosuy.)&lt;/ref&gt; Inspirita de verkoj de la afrik-usona artistino Romare Bearden, Self kreas kolaĝojn el diversaj objektoj, kiujn ŝi kolektis tra la tempo, kaj kudras ilin kune por prezenti nigrulajn virinajn korpojn, kiuj &quot;sfitas la mallarĝajn spacojn, en kiuj ili estas devigitaj ekzisti&quot;. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://bombmagazine.org/articles/tschabalala-self/|title=An Individual Is Made of Many Parts: Tschabalala Self Interviewed by Sasha Bonét|magazine=BOMB Magazine|date=November 20, 2018|access-date=June 6, 2019}}&lt;/ref&gt; Ŝi derivas la koncepton de la historio malantaŭ la afro-amerikana lukto kaj subpremo en la socio. Memo reprenas la nigrulan virinan korpon kaj portretas ilin kiel liberajn de stereotipoj sen devi timi esti punita. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot; /&gt; Ŝia celo estas &quot;krei alternativajn rakontojn ĉirkaŭ la nigrula korpo.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Adorante|first1=Mia|last2=Herriman|first2=K.|date=April 2017|title=Heads Above the Rest|journal=W Magazine|volume=46|id=}}&lt;/ref&gt; Multo de la verko de Self uzas elementojn el nigrula kulturo por konstrui stebkovril-similajn portretojn. Self loĝas en [[Hudson (Nov-Jorkio)|Hudson, Novjorko]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodcock|first=Victoria|date=2022-09-30|title=Artist Tschabalala Self: 'I tend to be a bit nosy'|url=https://www.ft.com/content/2cdecb28-d7cc-4820-8667-91610f210ab8|access-date=2024-04-29|work=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wetherall|first=Tyler|title=Weekending with Hudson artist Tschabalala Self|url=https://www.timesunion.com/hudsonvalley/travel/article/Weekending-with-Hudson-artist-Tschabalala-Self-16689179.php|date=December 10, 2021|access-date=2024-04-29|work=Times Union|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-inside-tschabalala-selfs-complicated-meteoric-rise-art-market Ene de la Komplika, Meteora Leviĝo de Tschabalala Self tra la Arta Merkato] de Alina Cohen, Artsy, 6-a de novembro 2019
* [https://studiomuseum.org/article/tschabalala-self Vizito al la studio: Tschabalala Self] el la studio-muzeo de Harlem

{{Ĝermo|Usonano|Artisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Self, Tschabalala}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj artistoj]]
[[Kategorio:Usonaj skulptistoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj]]
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]</text>
      <sha1>n52x3i5jg10djqbe434z89qm435xzpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479497</id>
      <parentid>9479496</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="b3ucy8jm4ir6727go58nga29c17wxdj" xml:space="preserve">{{Orfa|Artistino}}
{{Informkesto artisto|priskribo=}}

'''Tschabalala SELF''' (naskita en 1990 en [[Harlemo (Novjorko)|Harlemo]], [[Novjorko]]) estas usona artistino plej konata pro siaj bildigoj de nigrulaj virinaj figuroj uzante farbon, ŝtofon kaj forĵetitajn pecojn de ŝiaj antaŭaj verkoj. &lt;ref name=&quot;W magazine2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/tschabalala-self-artist-interview-profile-parasol-unit|title=Meet Tschabalala Self, the 26-Year-Old Artist Empowering the Lives of Black Women|first=Stephanie|last=Eckardt|website=[[W (magazine)|wmagazine.com]]|date=January 16, 2017|access-date=February 24, 2018}}&lt;/ref&gt; Ŝi ricevis mendojn por publikaj skulptaĵoj en Britio, kaj ŝia uzo de miksita tekniko en ŝiaj verkoj sur kanvaso estis priskribita kiel utiligo de &quot;pentra lingvo&quot;. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecreativeindependent.com/people/tschabalala-self-on-not-being-afraid-of-hard-work/|title=Tschabalala Self on Not Being Afraid of Hard Work|website=thecreativeindependent.com|date=June 30, 2017|access-date=February 24, 2018}} (From a conversation with Brandon Stosuy.)&lt;/ref&gt; Inspirita de verkoj de la afrik-usona artistino Romare Bearden, Self kreas kolaĝojn el diversaj objektoj, kiujn ŝi kolektis tra la tempo, kaj kudras ilin kune por prezenti nigrulajn virinajn korpojn, kiuj &quot;sfitas la mallarĝajn spacojn, en kiuj ili estas devigitaj ekzisti&quot;. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://bombmagazine.org/articles/tschabalala-self/|title=An Individual Is Made of Many Parts: Tschabalala Self Interviewed by Sasha Bonét|magazine=BOMB Magazine|date=November 20, 2018|access-date=June 6, 2019}}&lt;/ref&gt; Ŝi derivas la koncepton de la historio malantaŭ la afro-amerikana lukto kaj subpremo en la socio. Memo reprenas la nigrulan virinan korpon kaj portretas ilin kiel liberajn de stereotipoj sen devi timi esti punita. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot; /&gt; Ŝia celo estas &quot;krei alternativajn rakontojn ĉirkaŭ la nigrula korpo.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Adorante|first1=Mia|last2=Herriman|first2=K.|date=April 2017|title=Heads Above the Rest|journal=W Magazine|volume=46|id=}}&lt;/ref&gt; Multo de la verko de Self uzas elementojn el nigrula kulturo por konstrui stebkovril-similajn portretojn. Self loĝas en [[Hudson (Nov-Jorkio)|Hudson, Novjorko]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodcock|first=Victoria|date=2022-09-30|title=Artist Tschabalala Self: 'I tend to be a bit nosy'|url=https://www.ft.com/content/2cdecb28-d7cc-4820-8667-91610f210ab8|access-date=2024-04-29|work=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wetherall|first=Tyler|title=Weekending with Hudson artist Tschabalala Self|url=https://www.timesunion.com/hudsonvalley/travel/article/Weekending-with-Hudson-artist-Tschabalala-Self-16689179.php|date=December 10, 2021|access-date=2024-04-29|work=Times Union|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-inside-tschabalala-selfs-complicated-meteoric-rise-art-market Ene de la Komplika, Meteora Leviĝo de Tschabalala Self tra la Arta Merkato] de Alina Cohen, Artsy, 6-a de novembro 2019
* [https://studiomuseum.org/article/tschabalala-self Vizito al la studio: Tschabalala Self] el la studio-muzeo de Harlem

{{Ĝermo|Usonano|Artisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Self, Tschabalala}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj artistoj]]
[[Kategorio:Usonaj skulptistoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj]]
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]</text>
      <sha1>b3ucy8jm4ir6727go58nga29c17wxdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479501</id>
      <parentid>9479497</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="3cag43kdlhbjwyif2e36rgzz9ej1ksp" xml:space="preserve">{{Orfa|Artistino}}
{{Informkesto artisto|priskribo=}}

'''Tschabalala SELF''' (naskita en 1990 en [[Harlemo (Novjorko)|Harlemo]], [[Novjorko]]) estas usona artistino plej konata pro siaj bildigoj de nigrulaj virinaj figuroj uzante farbon, ŝtofon kaj forĵetitajn pecojn de ŝiaj antaŭaj verkoj. &lt;ref name=&quot;W magazine2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.wmagazine.com/story/tschabalala-self-artist-interview-profile-parasol-unit|title=Meet Tschabalala Self, the 26-Year-Old Artist Empowering the Lives of Black Women|first=Stephanie|last=Eckardt|website=[[W (magazine)|wmagazine.com]]|date=January 16, 2017|access-date=February 24, 2018}}&lt;/ref&gt; Ŝi ricevis mendojn por publikaj skulptaĵoj en Britio, kaj ŝia uzo de miksita tekniko en ŝiaj verkoj sur kanvaso estis priskribita kiel utiligo de &quot;pentra lingvo&quot;. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thecreativeindependent.com/people/tschabalala-self-on-not-being-afraid-of-hard-work/|title=Tschabalala Self on Not Being Afraid of Hard Work|website=thecreativeindependent.com|date=June 30, 2017|access-date=February 24, 2018}} (From a conversation with Brandon Stosuy.)&lt;/ref&gt; Inspirita de verkoj de la afrik-usona artisto [[Romare Bearden]], Self kreas kolaĝojn el diversaj objektoj, kiujn ŝi kolektis tra la tempo, kaj kudras ilin kune por prezenti nigrulajn virinajn korpojn, kiuj &quot;sfitas la mallarĝajn spacojn, en kiuj ili estas devigitaj ekzisti&quot;. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot;&gt;{{Cite magazine|url=https://bombmagazine.org/articles/tschabalala-self/|title=An Individual Is Made of Many Parts: Tschabalala Self Interviewed by Sasha Bonét|magazine=BOMB Magazine|date=November 20, 2018|access-date=June 6, 2019}}&lt;/ref&gt; Ŝi derivas la koncepton de la historio malantaŭ la afro-amerikana lukto kaj subpremo en la socio. Memo reprenas la nigrulan virinan korpon kaj portretas ilin kiel liberajn de stereotipoj sen devi timi esti punita. &lt;ref name=&quot;Bomb Magazine2&quot; /&gt; Ŝia celo estas &quot;krei alternativajn rakontojn ĉirkaŭ la nigrula korpo.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Adorante|first1=Mia|last2=Herriman|first2=K.|date=April 2017|title=Heads Above the Rest|journal=W Magazine|volume=46|id=}}&lt;/ref&gt; Multo de la verko de Self uzas elementojn el nigrula kulturo por konstrui stebkovril-similajn portretojn. Self loĝas en [[Hudson (Nov-Jorkio)|Hudson, Novjorko]].&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Woodcock|first=Victoria|date=2022-09-30|title=Artist Tschabalala Self: 'I tend to be a bit nosy'|url=https://www.ft.com/content/2cdecb28-d7cc-4820-8667-91610f210ab8|access-date=2024-04-29|work=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wetherall|first=Tyler|title=Weekending with Hudson artist Tschabalala Self|url=https://www.timesunion.com/hudsonvalley/travel/article/Weekending-with-Hudson-artist-Tschabalala-Self-16689179.php|date=December 10, 2021|access-date=2024-04-29|work=Times Union|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-inside-tschabalala-selfs-complicated-meteoric-rise-art-market Ene de la Komplika, Meteora Leviĝo de Tschabalala Self tra la Arta Merkato] de Alina Cohen, Artsy, 6-a de novembro 2019
* [https://studiomuseum.org/article/tschabalala-self Vizito al la studio: Tschabalala Self] el la studio-muzeo de Harlem

{{Ĝermo|Usonano|Artisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Self, Tschabalala}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj artistoj]]
[[Kategorio:Usonaj skulptistoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj]]
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]</text>
      <sha1>3cag43kdlhbjwyif2e36rgzz9ej1ksp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Sofi Oksanen</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953828</id>
    <revision>
      <id>9479498</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas &quot;preskaŭ&quot; [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="ijyqwetd9n4rc409qbvdytfk7nmhslz" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas &quot;preskaŭ&quot; [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:00, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ijyqwetd9n4rc409qbvdytfk7nmhslz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Eppu Nuotio</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953829</id>
    <revision>
      <id>9479502</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="gad39o6s9hn785zsq9fve67rcnfc6v9" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:01, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gad39o6s9hn785zsq9fve67rcnfc6v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Lassi Nummi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953830</id>
    <revision>
      <id>9479506</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="3aojrz1qiebdcq107k416495qfkxc8u" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:03, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3aojrz1qiebdcq107k416495qfkxc8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Sinikka Nopola</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953831</id>
    <revision>
      <id>9479507</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''unu''' ligilo de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="4m6a1ea9i3flbvhjeddez0gbdgcx54p" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''unu''' ligilo de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:03, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4m6a1ea9i3flbvhjeddez0gbdgcx54p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Frans Hjalmar Nortamo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953832</id>
    <revision>
      <id>9479508</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="402" sha1="3aojrz1qiebdcq107k416495qfkxc8u" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:03, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3aojrz1qiebdcq107k416495qfkxc8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Veijo Meri</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953833</id>
    <revision>
      <id>9479509</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ &quot;preskaŭ&quot; estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="e3icqpc9b5g7rdffldioldvxfmhs876" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ &quot;preskaŭ&quot; estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:04, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>e3icqpc9b5g7rdffldioldvxfmhs876</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Eeva-Liisa Manner</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953834</id>
    <revision>
      <id>9479510</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ &quot;preskaŭ&quot; estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="fy399dalqwnh7j084dtvncn1ub4vnaw" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ &quot;preskaŭ&quot; estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:05, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fy399dalqwnh7j084dtvncn1ub4vnaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romare Bearden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953835</id>
    <revision>
      <id>9479511</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1374340776|Romare Bearden]]&quot;</comment>
      <origin>9479511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3651" sha1="0h15wjp42l2a7xc226kjw59g86ev9gs" xml:space="preserve">
'''Romare Howard BEARDEN &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ROMARE BEARDEN|url=https://beardenfoundation.org/romare-bearden/|access-date=2025-07-31|website=Bearden Foundation|language=en-US}}&lt;/ref&gt;''' (/ˈ r oʊ m ə r iː /, ROH -mə-ree &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Romare Bearden at 100|url=https://newcriterion.com/issues/2011/5/romare-bearden-at-100|access-date=2023-02-24|website=The New Criterion|date=May 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-08-25|title=Remembering Romare Bearden|url=https://www.charlottemagazine.com/remembering-romare-bearden/|access-date=2023-02-24|website=Charlotte Magazine|language=en-US}}&lt;/ref&gt;) (naskita kiel ''Fred Romare Harry Bearden'' ; la 2-an de septembro 1911 en Charlotte, Norda Karolino – mortis la 12-an de marto 1988 en Novjorko, Nov -Jorko) estis amerika artisto, verkinto, kaj kantverkisto. Li laboris kun multaj specoj de amaskomunikiloj, inkluzive de bildstrioj, oleopentraĵoj kaj [[Kolaĝo|kolaĝoj]]. Naskita en [[Charlotte|Charlotte, Norda Karolino]], Bearden kreskis en [[Novjorko]] kaj [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pensilvanio]], kaj diplomiĝis ĉe [[Universitato de Novjorko|la Universitato de Novjorko]] en 1935.

Li komencis sian artan karieron kreante scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]]. Poste, li laboris por esprimi la homecon, kiun li sentis manki en la mondo post sia sperto en la [[Usona terarmeo|Usona Armeo]] dum la Dua Mondmilito sur la eŭropa fronto. Li revenis al [[Parizo]] en 1950 kaj studis arthistorion kaj filozofion ĉe la [[Universitato de Parizo|Sorbonne]].

La frua laboro de Bearden temigis unuecon kaj kunlaboron ene de la [[Afrik-usonanoj|afro-amerikana]] komunumo. Post periodo dum la 1950-aj jaroj kiam li pentris pli abstrakte, la temo reaperis en liaj kolaĝaj verkoj de la 1960-aj jaroj. ''[[The New York Times|La New York Times]]'' priskribis Bearden kiel &quot;la plej elstaran kolagiston de la nacio&quot; en sia nekrologo de 1988. &lt;ref name=&quot;NYTobit2&quot;&gt;{{cite news|last=Fraser|first=C. Gerald.|author-link=C. Gerald Fraser|url=https://www.nytimes.com/1988/03/13/obituaries/romare-bearden-collagist-and-painter-dies-at-75.html|title=Romare Bearden, Collagist and Painter, Dies at 75|newspaper=[[The New York Times]]|date=March 13, 1988}}&lt;/ref&gt; Bearden fariĝis fondmembro de la [[Harlemo (Novjorko)|Harlem]] -bazita artgrupo konata kiel Spiral, formita por diskuti la respondecon de la afro-amerikaj artistoj en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|movado por civitanrajtoj]].

Bearden estis la aŭtoro aŭ kunaŭtoro de pluraj libroj. Li ankaŭ estis kantverkisto, konata kiel kunaŭtoro de la ĵazklasikaĵo &quot;Sea Breeze&quot;, kiu estis registrita de [[Billy Eckstine]], iama mezlerneja samklasano ĉe Peabody High School, kaj [[Dizzy Gillespie]]. Bearden longe subtenis junajn, emerĝantajn artistojn kaj li kaj lia edzino establis la Bearden Foundation por daŭrigi ĉi tiun laboron, same kiel por subteni junajn akademiulojn. En 1987, Bearden ricevis la Nacian Medalon de Artoj.

* [https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-11-25-0411250278-story.html Chicago Tribune: ''A deeper look at an artist who refused to be white'']
* [https://web.archive.org/web/20150923183041/http://www.beardenfoundation.org/mission.shtml La retejo de la Romare Bearden Foundation]
* [http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html La Arto de Romare Bearden ĉe la Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtonio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220015331/http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html|date=February 20, 2016}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]</text>
      <sha1>0h15wjp42l2a7xc226kjw59g86ev9gs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479512</id>
      <parentid>9479511</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:06:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="0psynq6essom8h0p8wyg47tqk54oib6" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto|priskribo=}}

'''Romare Howard BEARDEN &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ROMARE BEARDEN|url=https://beardenfoundation.org/romare-bearden/|access-date=2025-07-31|website=Bearden Foundation|language=en-US}}&lt;/ref&gt;''' (/ˈ r oʊ m ə r iː /, ROH -mə-ree &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Romare Bearden at 100|url=https://newcriterion.com/issues/2011/5/romare-bearden-at-100|access-date=2023-02-24|website=The New Criterion|date=May 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-08-25|title=Remembering Romare Bearden|url=https://www.charlottemagazine.com/remembering-romare-bearden/|access-date=2023-02-24|website=Charlotte Magazine|language=en-US}}&lt;/ref&gt;) (naskita kiel ''Fred Romare Harry Bearden'' ; la 2-an de septembro 1911 en Charlotte, Norda Karolino – mortis la 12-an de marto 1988 en Novjorko, Nov -Jorko) estis amerika artisto, verkinto, kaj kantverkisto. Li laboris kun multaj specoj de amaskomunikiloj, inkluzive de bildstrioj, oleopentraĵoj kaj [[Kolaĝo|kolaĝoj]]. Naskita en [[Charlotte|Charlotte, Norda Karolino]], Bearden kreskis en [[Novjorko]] kaj [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pensilvanio]], kaj diplomiĝis ĉe [[Universitato de Novjorko|la Universitato de Novjorko]] en 1935.

Li komencis sian artan karieron kreante scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]]. Poste, li laboris por esprimi la homecon, kiun li sentis manki en la mondo post sia sperto en la [[Usona terarmeo|Usona Armeo]] dum la Dua Mondmilito sur la eŭropa fronto. Li revenis al [[Parizo]] en 1950 kaj studis arthistorion kaj filozofion ĉe la [[Universitato de Parizo|Sorbonne]].

La frua laboro de Bearden temigis unuecon kaj kunlaboron ene de la [[Afrik-usonanoj|afro-amerikana]] komunumo. Post periodo dum la 1950-aj jaroj kiam li pentris pli abstrakte, la temo reaperis en liaj kolaĝaj verkoj de la 1960-aj jaroj. ''[[The New York Times|La New York Times]]'' priskribis Bearden kiel &quot;la plej elstaran kolagiston de la nacio&quot; en sia nekrologo de 1988. &lt;ref name=&quot;NYTobit2&quot;&gt;{{cite news|last=Fraser|first=C. Gerald.|author-link=C. Gerald Fraser|url=https://www.nytimes.com/1988/03/13/obituaries/romare-bearden-collagist-and-painter-dies-at-75.html|title=Romare Bearden, Collagist and Painter, Dies at 75|newspaper=[[The New York Times]]|date=March 13, 1988}}&lt;/ref&gt; Bearden fariĝis fondmembro de la [[Harlemo (Novjorko)|Harlem]] -bazita artgrupo konata kiel Spiral, formita por diskuti la respondecon de la afro-amerikaj artistoj en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|movado por civitanrajtoj]].

Bearden estis la aŭtoro aŭ kunaŭtoro de pluraj libroj. Li ankaŭ estis kantverkisto, konata kiel kunaŭtoro de la ĵazklasikaĵo &quot;Sea Breeze&quot;, kiu estis registrita de [[Billy Eckstine]], iama mezlerneja samklasano ĉe Peabody High School, kaj [[Dizzy Gillespie]]. Bearden longe subtenis junajn, emerĝantajn artistojn kaj li kaj lia edzino establis la Bearden Foundation por daŭrigi ĉi tiun laboron, same kiel por subteni junajn akademiulojn. En 1987, Bearden ricevis la Nacian Medalon de Artoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-11-25-0411250278-story.html Chicago Tribune: ''A deeper look at an artist who refused to be white'']
* [https://web.archive.org/web/20150923183041/http://www.beardenfoundation.org/mission.shtml La retejo de la Romare Bearden Foundation]
* [http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html La Arto de Romare Bearden ĉe la Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtonio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220015331/http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html|date=February 20, 2016}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bearden, Romare}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]</text>
      <sha1>0psynq6essom8h0p8wyg47tqk54oib6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479519</id>
      <parentid>9479512</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T09:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9479519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3824" sha1="4f2wwfonpdjs5ov7zvxn9tehm5rrofd" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto|priskribo=}}

'''Romare Howard BEARDEN &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ROMARE BEARDEN|url=https://beardenfoundation.org/romare-bearden/|access-date=2025-07-31|website=Bearden Foundation|language=en-US}}&lt;/ref&gt;''' (/ˈ r oʊ m ə r iː /, ROH -mə-ree &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Romare Bearden at 100|url=https://newcriterion.com/issues/2011/5/romare-bearden-at-100|access-date=2023-02-24|website=The New Criterion|date=May 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-08-25|title=Remembering Romare Bearden|url=https://www.charlottemagazine.com/remembering-romare-bearden/|access-date=2023-02-24|website=Charlotte Magazine|language=en-US}}&lt;/ref&gt;) (naskita kiel ''Fred Romare Harry Bearden'' ; la 2-an de septembro 1911 en [[Charlotte (Nord-Karolino)|Charlotte]], [[Norda Karolino]] – mortis la 12-an de marto 1988 en [[Novjorko]], [[Nov-Jorkio]]) estis afrik-usona artisto, verkinto, kaj kantverkisto. Li laboris kun multaj specoj de amaskomunikiloj, inkluzive de bildstrioj, oleopentraĵoj kaj [[Kolaĝo|kolaĝoj]]. Naskita en [[Charlotte|Charlotte, Norda Karolino]], Bearden kreskis en [[Novjorko]] kaj [[Pittsburgh|Pittsburgh, Pensilvanio]], kaj diplomiĝis ĉe la [[Universitato de Novjorko]] en 1935.

Li komencis sian artan karieron kreante scenojn de la [[Sudaj ŝtatoj de Usono|usona Sudo]]. Poste, li laboris por esprimi la homecon, kiun li sentis manki en la mondo post sia sperto en la [[Usona terarmeo|Usona Armeo]] dum la Dua Mondmilito sur la eŭropa fronto. Li revenis al [[Parizo]] en 1950 kaj studis arthistorion kaj filozofion ĉe la [[Universitato de Parizo|Sorbonne]].

La frua laboro de Bearden temigis unuecon kaj kunlaboron ene de la [[Afrik-usonanoj|afro-amerikana]] komunumo. Post periodo dum la 1950-aj jaroj kiam li pentris pli abstrakte, la temo reaperis en liaj kolaĝaj verkoj de la 1960-aj jaroj. ''[[The New York Times|La New York Times]]'' priskribis Bearden kiel &quot;la plej elstaran kolagiston de la nacio&quot; en sia nekrologo de 1988. &lt;ref name=&quot;NYTobit2&quot;&gt;{{cite news|last=Fraser|first=C. Gerald.|author-link=C. Gerald Fraser|url=https://www.nytimes.com/1988/03/13/obituaries/romare-bearden-collagist-and-painter-dies-at-75.html|title=Romare Bearden, Collagist and Painter, Dies at 75|newspaper=[[The New York Times]]|date=March 13, 1988}}&lt;/ref&gt; Bearden fariĝis fondmembro de la [[Harlemo (Novjorko)|Harlem]] -bazita artgrupo konata kiel Spiral, formita por diskuti la respondecon de la afro-amerikaj artistoj en la [[Afrikusona Civilrajta Movado|movado por civitanrajtoj]].

Bearden estis la aŭtoro aŭ kunaŭtoro de pluraj libroj. Li ankaŭ estis kantverkisto, konata kiel kunaŭtoro de la ĵazklasikaĵo &quot;Sea Breeze&quot;, kiu estis registrita de [[Billy Eckstine]], iama mezlerneja samklasano ĉe Peabody High School, kaj [[Dizzy Gillespie]]. Bearden longe subtenis junajn, emerĝantajn artistojn kaj li kaj lia edzino establis la Bearden Foundation por daŭrigi ĉi tiun laboron, same kiel por subteni junajn akademiulojn. En 1987, Bearden ricevis la Nacian Medalon de Artoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2004-11-25-0411250278-story.html Chicago Tribune: ''A deeper look at an artist who refused to be white'']
* [https://web.archive.org/web/20150923183041/http://www.beardenfoundation.org/mission.shtml La retejo de la Romare Bearden Foundation]
* [http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html La Arto de Romare Bearden ĉe la Nacia Galerio de Arto, Vaŝingtonio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160220015331/http://www.nga.gov/content/ngaweb/exhibitions/2003/bearden.html|date=February 20, 2016}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Bearden, Romare}}
[[Kategorio:Afrik-usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]</text>
      <sha1>4f2wwfonpdjs5ov7zvxn9tehm5rrofd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Kai Linnilä</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953836</id>
    <revision>
      <id>9479514</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''unu''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="5zotk6rexyqb30st5jx5y2bjli3y7i8" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''unu''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:06, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5zotk6rexyqb30st5jx5y2bjli3y7i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>István Rév (historiisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953837</id>
    <revision>
      <id>9479530</id>
      <timestamp>2026-09-21T09:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>historiisto</comment>
      <origin>9479530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="pdbe1hq7ue3h6yaqixzxh7k6r9tdpg0" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = {{Paĝonomo}}
|naskonomo            = 
}}
'''[[Stefano|István]] Rév''' [iŝtvAn], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Rév István''' estis [[Hungario|hungara]] [[historiisto]], altlerneja [[instruisto]].

István Rév&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=1719334&amp;date=2026-09-21 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1951|1|17}} en [[Budapeŝto]]&lt;!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]--&gt;.

== Biografio ==
István Rév maturiĝis en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[magistro]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1975]], sed pli frue en 1971 li studis sociologion en [[Novjorko]]. Inter 1975 kaj 1991 li havis neinstruajn statusojn en [[Universitato Corvinus de Budapeŝto|Ekonomika Universitato Károly Marx]] kaj en [[Hungara Scienca Akademio]], inter 1991–1993 li estis kampusestro de la [[Mez-Eŭropa Universitato]] (tiam en Budapeŝto), poste li laboris en pluraj usonaj universitatoj. En 1995 li establis arkivon, kiun li estris ĝis 2025.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Local Autonomy or Centralism: When was the Original Sin Committed'' (1984)
* ''The Postmortem Victory of Communism'' (1994)
* ''Ethics and the Limit of History Writing.'' (2009)
* ''A kukacok szerepe a múlt rétegeinek föltárásában'' (2011)
* ''How Much Can We Trust In the Archive?'' (2025)

== Fontoj ==
* [https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/rev-istvan-1951 biografio angle]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Rev Istvan}}

[[Kategorio:Hungaraj historiistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Usonaj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>pdbe1hq7ue3h6yaqixzxh7k6r9tdpg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Antti Leinonen</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953838</id>
    <revision>
      <id>9479541</id>
      <timestamp>2026-09-21T10:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;~~~~Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}.&quot;</comment>
      <origin>9479541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="401" sha1="ngv5h5q0agjjsueqiosmbedlzv1k5uv" xml:space="preserve">[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:26, 21 sep. 2026 (UTC)Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}.</text>
      <sha1>ngv5h5q0agjjsueqiosmbedlzv1k5uv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479542</id>
      <parentid>9479541</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9479542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="404" sha1="nni2084krv9k4pu7bzjovhrag07qng5" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''du''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:26, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nni2084krv9k4pu7bzjovhrag07qng5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto-Diskuto:Gabriel Philadelpho</title>
    <ns>3</ns>
    <id>953839</id>
    <redirect title="Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou" />
    <revision>
      <id>9479545</id>
      <timestamp>2026-09-21T10:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ontzak</username>
        <id>41268</id>
      </contributor>
      <comment>Ontzak movis paĝon [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Philadelpho]] al [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou]]: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Gabriel Philadelpho|Gabriel Philadelpho]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Gabriel Agíou-Dimitríou|Gabriel Agíou-Dimitríou]]&quot;</comment>
      <origin>9479545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="rnspfo6d9d3d1oev8aopmpvj4bkkitp" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Uzanto-Diskuto:Gabriel Agíou-Dimitríou]]</text>
      <sha1>rnspfo6d9d3d1oev8aopmpvj4bkkitp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fotopiedo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953840</id>
    <revision>
      <id>9479555</id>
      <timestamp>2026-09-21T10:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[File:1918 photo and caption of new home in Angeles Mesa tract, Los Angeles.jpg|eta|Foto de domo kun fotopiedo.]] '''Fotopiedo''', ''piedo de foto'', ''fotoklarigo'' aŭ ''fototeksto'' estas teksto uzata por klarigi [[foto|fotan]] publikaĵon. &lt;ref&gt; ''For captions being known as cutlines'', vidu Evans, Michael Robert. [https://books.google.es/books?id=KVQDoTrv9UYC&amp;dq=%22pull+quote%22&amp;source=gbs_navlinks_s&amp;redir_esc=y The Layers of Magazine Editing] Columbia Univers...&quot;</comment>
      <origin>9479555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="8z6tk7uahvbfxxbgwnvh9xirc6y9amm" xml:space="preserve">[[File:1918 photo and caption of new home in Angeles Mesa tract, Los Angeles.jpg|eta|Foto de domo kun fotopiedo.]]
'''Fotopiedo''', ''piedo de foto'', ''fotoklarigo'' aŭ ''fototeksto'' estas teksto uzata por klarigi [[foto|fotan]] publikaĵon. &lt;ref&gt; ''For captions being known as cutlines'', vidu Evans, Michael Robert. [https://books.google.es/books?id=KVQDoTrv9UYC&amp;dq=%22pull+quote%22&amp;source=gbs_navlinks_s&amp;redir_esc=y The Layers of Magazine Editing] Columbia University Press, 2004, p. 285.&lt;/ref&gt; Ĝenerale tiuj tekstoj priskribas la foton, difinas ĝin, havigas kuntekston aŭ rilatigas ĝin kun la koncerna plej ofte apuda teksto.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060904172834/http://web.ku.edu/~edit/captions.html «Writing Photo Captions and Cutlines».] web.ku.edu. Arkivita el la originalo la 4an de septembro 2006. Konsultita la 12an de decembro 2021.&lt;/ref&gt;

La fotopiedoj estas uzataj en ĵurnaloj, gazetoj, libroj kaj ajna publikaĵo, eĉ televide por akompani bildon ĉu fiksan ĉu nefiksan dum oni disvolvigas la aferon.

Estas [[programaro|programoj]] kiuj kapablas generi fotopiedojn rilatigitajn al la bildo aŭtomate.

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Bibliografio==
* ''The Art of Editing'', de Floyd K. krishno Chandro Barmon. Brooks

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Fotoĵurnalismo]]</text>
      <sha1>8z6tk7uahvbfxxbgwnvh9xirc6y9amm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479570</id>
      <parentid>9479555</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T10:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="fn45x1s35jqm0lnp1lf9ef03bi64v9t" xml:space="preserve">[[File:1918 photo and caption of new home in Angeles Mesa tract, Los Angeles.jpg|eta|Foto de domo kun anglalingva fotopiedo.]]
'''Fotopiedo''', ''piedo de foto'', ''fotoklarigo'' aŭ ''fototeksto'' estas teksto uzata por klarigi [[foto|fotan]] publikaĵon. &lt;ref&gt; ''For captions being known as cutlines'', vidu Evans, Michael Robert. [https://books.google.es/books?id=KVQDoTrv9UYC&amp;dq=%22pull+quote%22&amp;source=gbs_navlinks_s&amp;redir_esc=y The Layers of Magazine Editing] Columbia University Press, 2004, p. 285.&lt;/ref&gt; Ĝenerale tiuj tekstoj priskribas la foton, difinas ĝin, havigas kuntekston aŭ rilatigas ĝin kun la koncerna plej ofte apuda teksto.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060904172834/http://web.ku.edu/~edit/captions.html «Writing Photo Captions and Cutlines».] web.ku.edu. Arkivita el la originalo la 4an de septembro 2006. Konsultita la 12an de decembro 2021.&lt;/ref&gt;

La fotopiedoj estas uzataj en ĵurnaloj, gazetoj, libroj kaj ajna publikaĵo, eĉ televide por akompani bildon ĉu fiksan ĉu nefiksan dum oni disvolvigas la aferon.

Estas [[programaro|programoj]] kiuj kapablas generi fotopiedojn rilatigitajn al la bildo aŭtomate.

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Bibliografio==
* ''The Art of Editing'', de Floyd K. krishno Chandro Barmon. Brooks

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Fotoĵurnalismo]]</text>
      <sha1>fn45x1s35jqm0lnp1lf9ef03bi64v9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Fotopiedo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953841</id>
    <revision>
      <id>9479565</id>
      <timestamp>2026-09-21T10:58:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Termino */ nova sekcio</comment>
      <origin>9479565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="lhnmcbkvnxag9zadspm7wcr9eztz1dr" xml:space="preserve">== Termino ==
Mi ne trovis specifan referencon en Esperanto por tiu termino kaj uzis tradukon el hispanaj lingvoj, sed povas esti pli konvena alia termino, do mi pretas alinomi au ŝanĝi la redakton. Mi volis nur jam krei artikolon por la koncepto. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:58, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lhnmcbkvnxag9zadspm7wcr9eztz1dr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inĝenieristiko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953842</id>
    <redirect title="Inĝeniero" />
    <revision>
      <id>9479586</id>
      <timestamp>2026-09-21T11:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Inĝeniero]]</comment>
      <origin>9479586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="7rqt04mfb2c12xbjg5sj854r12l4rqh" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Inĝeniero]]</text>
      <sha1>7rqt04mfb2c12xbjg5sj854r12l4rqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grunda erozio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953843</id>
    <redirect title="Grunderozio" />
    <revision>
      <id>9479594</id>
      <timestamp>2026-09-21T11:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Grunderozio]]</comment>
      <origin>9479594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="d8niv74z7qo0mhozzmvec22dwwpmfzt" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[grunderozio]]</text>
      <sha1>d8niv74z7qo0mhozzmvec22dwwpmfzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Piia-Noora Kauppi</title>
    <ns>1</ns>
    <id>953844</id>
    <revision>
      <id>9479597</id>
      <timestamp>2026-09-21T11:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;Ĉi tiu artikolo ankoraŭ &quot;preskaŭ&quot; estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj - du el la nunaj tri mencioj nur estas en teknikaj listoj, sed ni enkalkulu tiujn): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9479597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="496" sha1="oqe2hepsol75gvx47ths8atcfxszwt3" xml:space="preserve">Ĉi tiu artikolo ankoraŭ &quot;preskaŭ&quot; estas [[vikipedio:orfo|orfa]], ĉar malmultaj aliaj artikoloj ligas al ĝi: nun estas '''tri''' ligiloj de aliaj artikoloj kolektitaj (atentu ke diskutpaĝoj kaj alidirektiloj ne kalkulkiĝas kiel artikoloj - du el la nunaj tri mencioj nur estas en teknikaj listoj, sed ni enkalkulu tiujn): se estos 4 aŭ 5 ligiloj, eblos forpreni la ŝablonon {{ŝ|orfa}}. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:13, 21 sep. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>oqe2hepsol75gvx47ths8atcfxszwt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roslavl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953845</id>
    <redirect title="Roslavlo" />
    <revision>
      <id>9479602</id>
      <timestamp>2026-09-21T11:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>RG72 movis paĝon [[Roslavl]] al [[Roslavlo]]</comment>
      <origin>9479602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="ct2hscy34jjq6uiehh7e81e5yprb3zc" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Roslavlo]]</text>
      <sha1>ct2hscy34jjq6uiehh7e81e5yprb3zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bobby Sands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>953846</id>
    <revision>
      <id>9479605</id>
      <timestamp>2026-09-21T11:38:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Informkesto gravulo}} '''Robert Gerard SANDS''' (en irlanda: Roibeárd Gearóid Ó Seachnasaigh; 9a de marto 1954 - 5a de majo 1981), konata populare kiel '''Bobby Sands''', naskiĝinta en [[Norda Irlando]], estis membro de la [[Provizora irlanda respublika armeo]] kaj brita parlamentano, mortinta dum [[malsatstriko]] en 1981 en la prizono de Maze (konata ankaŭ kiel Long Kesh).  Li estis la ĉefa gvidanto de la [[IRA]] dum la malsatstriko, en kiu ir...&quot;</comment>
      <origin>9479605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="3vtk132f4wvb76chm9sqba262zpnzn1" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Informkesto gravulo}}
'''Robert Gerard SANDS''' (en irlanda: Roibeárd Gearóid Ó Seachnasaigh; 9a de marto 1954 - 5a de majo 1981), konata populare kiel '''Bobby Sands''', naskiĝinta en [[Norda Irlando]], estis membro de la [[Provizora irlanda respublika armeo]] kaj brita parlamentano, mortinta dum [[malsatstriko]] en 1981 en la prizono de Maze (konata ankaŭ kiel Long Kesh).

Li estis la ĉefa gvidanto de la [[IRA]] dum la malsatstriko, en kiu irlandaj respublikanoj protestis kontraŭ la nuligo de la tiel nomata &quot;Speciala Kategorio&quot; (simila al la [[statuso]] de [[militkaptito]]) por membroj de irlandaj naciismaj duonmilitistaj organizaĵoj. Dum la striko, Sands estis elektita al la [[Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando|Brita Parlamento]]. Lia morto kaŭzis grandan enfluon de novaj rekrutoj al la IRA kaj renoviĝon de la duonmilitista agado de la organizaĵo. La striko altiris tutmondan amaskomunikan atenton al la [[Nordirlanda konflikto]].

==Biografio==
En 1972, la jaro kun la plej granda nombro da mortintoj dum &quot;la Problemoj&quot;, Sands decidis aliĝi al la IRA. En oktobro de tiu sama jaro, li estis arestita pro posedo de pafiloj. En aprilo 1973, li estis kondamnita al kvin jaroj da malliberigo.

Liberigita el malliberejo en 1976, li revenis al la familia hejmo en Okcidenta [[Belfasto]] kaj rekomencis siajn agadojn ene de la IRA. Oni akuzis lin pri implikiĝo en la bombatako kontraŭ la firmao ''Balmoral Furniture Company'' en Dunmurry en oktobro de tiu jaro, kvankam oni ne kondamnis lin pro manko de pruvoj. Baldaŭ poste, oni akuzis Sands kaj almenaŭ kvin aliajn membrojn de la IRA pri partopreno en interpafado kontraŭ la Reĝa Ulstera Policaro (''Royal Ulster Constabulary''). Kvankam oni ne povis pruvi lian aktivan partoprenon en la okazaĵo, dum la proceso oni kondamnis Sands pro posedo de pafiloj al 14 jaroj en la malliberejo Maze (aŭ ''HM Prison Maze''), ankaŭ konata kiel Long Kesh.

Dum sia mallibero, Sands dediĉis sin al verkado, okupiĝante kaj pri ĵurnalismo kaj pri poezio. Fine de 1980, Sands estis elektita komandanto de la malliberigitaj membroj de la IRA en Long Kesh; li anstataŭigis Brendan Hughes, kiu tiutempe partoprenis la unuan fastostrikon post la tiel nomata &quot;protesto de kovriloj&quot;. Diversaj protestoj sekvis kaj fastostrikoj. Finfine Bobby Sands mortis en la prizona hospitalo post 66 tagoj de fastostriko, en la aĝo de 27 jaroj.

==Heredo==
La morto de Sands estigis tumultojn en la plej [[Irlanda naciismo|naciismaj]] areoj de [[Nord-Irlando]]. Proksimume 100 000 homoj viciĝis laŭlonge de la funebra procesio por Sands, kiu estis entombigita en la &quot;Nova Respublikana Fako&quot;, kie ripozis la restaĵoj de 76 aliaj respublikanoj.

Ĉi tiuj eventoj estas kinigitaj en la irlanda plenlonga filmo ''Some Mother's Son'' (1996), reĝisorita de Terry George kaj havanta en la ĉefroloj [[Helen Mirren]], Fionnula Flanagan kaj Aidan Gillen, dum John Lynch roligas Sands. La filmo ricevis pozitivajn recenzojn kaj gajnis premiojn ĉe kinfestivaloj en Angers, Cannes kaj San Sebastián, kaj ankaŭ ĉe la Eŭropaj Filmpremioj. Li estas ankaŭ prezentita en la plenlonga filmo ''Hunger'' (2008) de [[Steve McQueen (reĝisoro)|Steve McQueen]], ludata de [[Michael Fassbender]].

En 1983, la ĉilia poetino [[Carmen Berenguer]] eldonis la libron ''Bobby Sands desfallece en el muro'' pri lia figuro.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]]
[[Kategorio:Politikaj malliberuloj]]
[[Kategorio:Malsatstrikantoj]]
[[Kategorio:Rilatoj de Irlando kaj Britio]]</text>
      <sha1>3vtk132f4wvb76chm9sqba262zpnzn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9479606</id>
      <parentid>9479605</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T11:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9479606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3562" sha1="bbsliedz6gs0iqhrxtgus42z4yl70er" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Robert Gerard SANDS''' (en irlanda: Roibeárd Gearóid Ó Seachnasaigh; 9a de marto 1954 - 5a de majo 1981), konata populare kiel '''Bobby Sands''', naskiĝinta en [[Norda Irlando]], estis membro de la [[Provizora irlanda respublika armeo]] kaj brita parlamentano, mortinta dum [[malsatstriko]] en 1981 en la prizono de Maze (konata ankaŭ kiel Long Kesh).

Li estis la ĉefa gvidanto de la [[IRA]] dum la malsatstriko, en kiu irlandaj respublikanoj protestis kontraŭ la nuligo de la tiel nomata &quot;Speciala Kategorio&quot; (simila al la [[statuso]] de [[militkaptito]]) por membroj de irlandaj naciismaj duonmilitistaj organizaĵoj. Dum la striko, Sands estis elektita al la [[Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando|Brita Parlamento]]. Lia morto kaŭzis grandan enfluon de novaj rekrutoj al la IRA kaj renoviĝon de la duonmilitista agado de la organizaĵo. La striko altiris tutmondan amaskomunikan atenton al la [[Nordirlanda konflikto]].

==Biografio==
En 1972, la jaro kun la plej granda nombro da mortintoj dum &quot;la Problemoj&quot;, Sands decidis aliĝi al la IRA. En oktobro de tiu sama jaro, li estis arestita pro posedo de pafiloj. En aprilo 1973, li estis kondamnita al kvin jaroj da malliberigo.

Liberigita el malliberejo en 1976, li revenis al la familia hejmo en Okcidenta [[Belfasto]] kaj rekomencis siajn agadojn ene de la IRA. Oni akuzis lin pri implikiĝo en la bombatako kontraŭ la firmao ''Balmoral Furniture Company'' en Dunmurry en oktobro de tiu jaro, kvankam oni ne kondamnis lin pro manko de pruvoj. Baldaŭ poste, oni akuzis Sands kaj almenaŭ kvin aliajn membrojn de la IRA pri partopreno en interpafado kontraŭ la Reĝa Ulstera Policaro (''Royal Ulster Constabulary''). Kvankam oni ne povis pruvi lian aktivan partoprenon en la okazaĵo, dum la proceso oni kondamnis Sands pro posedo de pafiloj al 14 jaroj en la malliberejo Maze (aŭ ''HM Prison Maze''), ankaŭ konata kiel Long Kesh.

Dum sia mallibero, Sands dediĉis sin al verkado, okupiĝante kaj pri ĵurnalismo kaj pri poezio. Fine de 1980, Sands estis elektita komandanto de la malliberigitaj membroj de la IRA en Long Kesh; li anstataŭigis Brendan Hughes, kiu tiutempe partoprenis la unuan fastostrikon post la tiel nomata &quot;protesto de kovriloj&quot;. Diversaj protestoj sekvis kaj fastostrikoj. Finfine Bobby Sands mortis en la prizona hospitalo post 66 tagoj de fastostriko, en la aĝo de 27 jaroj.

==Heredo==
La morto de Sands estigis tumultojn en la plej [[Irlanda naciismo|naciismaj]] areoj de [[Nord-Irlando]]. Proksimume 100 000 homoj viciĝis laŭlonge de la funebra procesio por Sands, kiu estis entombigita en la &quot;Nova Respublikana Fako&quot;, kie ripozis la restaĵoj de 76 aliaj respublikanoj.

Ĉi tiuj eventoj estas kinigitaj en la irlanda plenlonga filmo ''Some Mother's Son'' (1996), reĝisorita de Terry George kaj havanta en la ĉefroloj [[Helen Mirren]], Fionnula Flanagan kaj Aidan Gillen, dum John Lynch roligas Sands. La filmo ricevis pozitivajn recenzojn kaj gajnis premiojn ĉe kinfestivaloj en Angers, Cannes kaj San Sebastián, kaj ankaŭ ĉe la Eŭropaj Filmpremioj. Li estas ankaŭ prezentita en la plenlonga filmo ''Hunger'' (2008) de [[Steve McQueen (reĝisoro)|Steve McQueen]], ludata de [[Michael Fassbender]].

En 1983, la ĉilia poetino [[Carmen Berenguer]] eldonis la libron ''Bobby Sands desfallece en el muro'' pri lia figuro.

{{Trad|es|Bobby Sands|175462968}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Nordirlandaj politikistoj]]
[[Kategorio:Politikaj malliberuloj]]
[[Kategorio:Malsatstrikantoj]]
[[Kategorio:Rilatoj de Irlando kaj Britio]]</text>
      <sha1>bbsliedz6gs0iqhrxtgus42z4yl70er</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>